Guigo I

Meditationes

(Mga Pagpamalandong)

Kapitulo I. Mahitungod sa kamatuoran ug kalinaw, ug giunsa pagkab-ot ang kalinaw pinaagi lamang sa kamatuoran.

Kinahanglan ibutang ang kamatuoran sa taliwala, ingon nga usa ka butang nga matahum. Ayaw paghukom kung adunay mosibog niini, kondili kaloy-i siya. Apan ikaw, bisan tuod buot ka moabot sa kamatuoran, nganong gisalikway mo man kini sa dihang gibadlong ka tungod sa imong mga bisyo? Tan-awa unsa ka dako ang giantos sa kamatuoran. Giingnan ang palahubog: Palahubog ka; ug ingon usab sa mahilawon, sa mapahitas-on, ug sa sulti-anan. Ug tinuod kini. Apan dihadiha mabuang sila, ug gilutos ug gipatay nila ang kamatuoran diha sa iyang magwawali. Tan-awa unsa kadako ang pagpasidungog sa bakak. Giingnan ang kinadaotan sa mga tawo, mga ulipon sa tanang bisyo: Maayong mga agalon. Nahupay sila, nalipay sila, ug gisimba nila ang bakak diha sa nagsulti niini.

Walay dagway o katahum, ug gilansang sa krus, ang kamatuoran angay simbahon.

Samtang mas halangdon ug mas gamhanan ang bisan unsang binuhat, mas mauyonon kini nga magpasakop sa kamatuoran; sa pagkatinuod, gamhanan ug halangdon kini tungod gayud kay nagpasakop kini sa kamatuoran.

Gisakit ka sa mga butang nga lumalabay — nganong dili ka man modagan ngadto sa laing mga butang, sa ato pa, ngadto sa kamatuoran?

Ang hinungdan nga ang kamatuoran mas mapait alang kanato kay sa tanang kalisdanan mao kini: ang matag kalisdanan mosulong sa usa o daghan pa nga mga kalipay; apan ang kamatuoran moakusar kanilang tanan sa usa ka higayon.

Kung nasinati mo na ang tanang mga kolor ug ang tanan nga masinati pinaagi sa mga mata, o nasinati pinaagi sa ubang mga igbalati sa lawas, kung isaysay o madunggan mo ang tanang mga balita — unsa may kapuslanan? Ingon usab sa daghang mga butang nga imong nasinati o nadunggan.

Dili ka makadumot ni bisan kinsa gawas pinaagi sa imong kaugalingong kadaotan. Kay iya sa mga santos ang pagtinguha og maayo bisan alang sa mga daotan. Angay lamang higugmaon ang kamatuoran ug ang kalinaw nga mogula niini.

Himoa nga ang ministro sa kamatuoran mahigugma sa iyang gialagaran, ug sa usa nga gialagaran niini. Ug kung ang mao gihatag usab kaniya sa lain, dawaton niya kini uban sa pagpasalamat, ingon nga mao ang iyang gihigugma.

Himoa nga ang gugma mao ang imong hinungdan sa pagsulti sa kamatuoran, sama sa pag-ayo. Ug kung adunay dili modawat niini, mahimo nga kaloy-an mo siya, o wala ka mahigugma kaniya, o giisip mong walay bili ang iyang gisalikway — sama sa usa ka masakiton nga midumili sa tambal nga makaayo.

Ang kamatuoran gisundan sa kalinaw nga walay katapusan, gipakig-ambitan sa mga anghel; ang bakak gisundan sa paghago ug kasubo, gipakig-ambitan sa yawa. Ang kamatuoran dili kinahanglan panalipdan — hinuon ikaw ang nagkinahanglan niini.

Ang kamatuoran labihan ka mapait ug dili-makapahimuot sa imong kaliwatan, dili tungod sa kaugalingon niining sayop kondili tungod sa ilaha — sama sa kahayag nga masiga alang sa mga mata nga maluya. Busa bantayi nga dili mo kini himoon nga mas mapait pa pinaagi sa dili pagsulti niini sumala sa angay, sa ato pa, uban sa gugma. Kay sama sa usa ka maluluy-on nga mananambal, nga maghatag og makaayo apan mapait nga ilimnon sa masakiton, magdihog sa baba sa kopa og dugos, aron ang tam-is mauyonon nga dawaton, ug ang makaayo dali usab nga matulon sa usa ka higop. Ang tibuok mong katungdanan, dugang pa, mao ang pagbuhat og maayo sa uban.

Kung magsulti ka sa kamatuoran dili gikan sa gugma sa kamatuoran, kondili gikan sa tinguha nga samaran ang usa, dili ka makadawat sa ganti sa nagsulti sa kamatuoran, kondili ang silot sa mabiay-biayon.

Tan-awa unsa ka dako ang kasakit nga imong pagaantuson, sa dihang ang tinuod nga kahayag hingpit na nga nagpadayag kanimo nganha sa imong kaugalingon — kung gisakit na pag-ayo kadtong gipakitaan mo og gamay sa iyang mga kadaotan pinaagi sa usa lamang ka pulong. Kay nianang panahona ipadayag na ang mga laraw sa mga kasingkasing.

Managsama ang imong sala bisan mabiay-biay ka sa lain o mabiay-biay ka sa lain; kay sa duha ka kahimtang, gidawat mo ang kamatuoran sa daotang paagi o gipahamtang mo kini ingon nga usa ka daotan. Busa si bisan kinsa nga buot mokupo kanimo, pakupti siya sa imong kinabuhi, sa ato pa, sa kamatuoran; pinaagi niini hampaka ug sakita ka niya.

Ang kamatuoran mao ang kinabuhi ug kaluwasan nga walay katapusan. Busa angay ka nga maluoy sa usa nga dili mahimuot niini. Kay hangtod sa ingon kadto siya patay ug nawala. Apan ikaw, nga sukwahi, dili ka unta magsulti sa kamatuoran kaniya gawas kung gihunahuna mo nga mapait ug dili-maantos kini alang kaniya. Kay gisukod mo ang uban sumala sa imong kaugalingon. Apan ang kinadaotan mao sa dihang, aron makapahimuot sa mga tawo, magsulti ka sa kamatuoran nga ilang gihigugma ug gidayeg, sama ra sa dihang magsulti ka og bakak o mga ulog-ulog. Busa ang kamatuoran angay isulti dili tungod kay dili kini makapahimuot ni tungod kay makapahimuot, kondili aron kini makapahimulos. Angay kini hilomon kung dili pa kini makadaot, sama sa kahayag nga makadaot sa mga mata nga maluya.

Ang tinapay, sa ato pa ang kamatuoran, makapalig-on sa kasingkasing sa tawo aron dili kini mapukan sa mga dagway sa lawas.

Bulahan siya kansang hunahuna nabalhin o natandog lamang sa kahibalo ug gugma sa kamatuoran, ug kansang lawas nabalhin lamang sa mao gayud nga hunahuna. Kay sa ingon usab ang lawas nabalhin sa kamatuoran lamang. Kay kung walay lihok sa hunahuna gawas nianang sa kamatuoran, ug walay lihok sa lawas gawas nianang sa hunahuna, nan wala usab untay lihok sa lawas gawas nianang sa kamatuoran, sa ato pa, sa Dios.

Gibuhat mo ang tanan alang sa kalinaw, diin ang dalan padulong niini pinaagi lamang sa kamatuoran — nga mao ang imong kaaway niining kinabuhia. Busa ipailalom ang kamatuoran kanimo, o ipailalom ang imong kaugalingon sa kamatuoran. Kay wala nay lain nga nahibilin alang kanimo.

Ang kalisdanan magpahinumdom kanimo sa pagtinguha og kalinaw. Apan ikaw, nga nabuta, nagtinguha nianang butanga nga, samtang gihigugma ug gitinguha mo, hingpit gayud nga imposible alang kanimo ang pagbaton og kalinaw.

Nganong gikuha mo man sa imong kaugalingon ang butang nga nakapasuko kanimo sa lain, nga mao ang kasuko? Nasuko ka, nan, tungod kay nasuko siya. Hinuon, sukoa ang imong kaugalingon, tungod kay nasuko ka. Kung tinuod gayud nga wala ka mahimuot sa kasuko, dili mo unta kini tugotan kondili mokalagiw ka niini. Mahitabo lamang kini pinaagi sa paghupot sa kalinaw.

Ang linaw dili manghambog nga abunda kini sa tubig, kay naggikan kini sa tuboran. Ingon usab sa imong kalinaw. Kay kanunay adunay laing butang nga mao ang hinungdan sa kalinaw. Busa ang imong kalinaw ingon ka huyang ug malimbongon sama sa pagkamabalhinon sa butang nga gigikanan niini. Unsa ka walay-bili niini, nan, sa dihang mogula kini sa katam-is sa nawong sa tawo!

Ang matag tawo nagtinguha nga luwas siya. Apan kining kaluwasan mokunhod samtang mas masamok siya. Ug mas masamok siya samtang ang mga butang nga iyang gihigugma mas andam nga mahimong lahi sa iyang gitinguha. Busa pasultiha ang usa nga moingon kanimo: Buhaton ko ikaw og daot; kuhaon ko ang imong kalinaw. Maghunahuna gayud ako o magsulti og daot mahitungod kanimo. Tan-awa unsa ka andam ka nga masakit ug masamok.

Ayaw tugoti nga ang mga butang nga lumalabay mao ang hinungdan sa imong kalinaw, kay ingon ka walay-bili ug mabuak sama kanila. Ang maong kalinaw ipakig-ambit mo sa mga mananap nga walay salabutan; himoa hinuon nga ang imoha makig-ambit sa mga anghel, sa ato pa, ang kalinaw nga mogula sa kamatuoran.

Bisan unsang imong gihuptan ug gihigugma tungod sa kalinaw ug kalipay, tamayi kini — gawas kung buot mo mawala sa hingpit ang kalinaw ug kalipay.

Ang kalinaw usa ka kaayohan sa kalag diin kini nagpuyo. Busa angay kini pangitaon tungod sa iyang kaugalingon, sama sa tam-is nga lami. Himoa kini nga dako kaayo diha kanimo aron dili mo isalikway bisan ang mga daotan.

"Ayaw tugoti nga masamok ang inyong kasingkasing, ni mahadlok kini" (Juan 14:27). Mao kini ang tinuod nga Adlaw-nga-Igpapahulay. Nagsaulog niini siya nga dili madani ni mapugos; kining usa aduna sa iyang kaugalingon sa iyang kaugalingong gahum; kining usa makahatag og limos gikan sa iyang kaugalingon, aron sumala sa makita sa lain nga angay, siya masuko o mahupay.

Ang gugma sa lumalabay nga kalinaw kinahanglan gayud nga manganak og kasamok sa hunahuna. Busa si bisan kinsa nga adunay niining kalinawa ug nahigugma niini kinahanglan gayud nga kulang sa kalinaw.

Kung dili ka masina niadtong nagbuhat kanimo og daot, makabaton ka og kalinaw uban kanila.

Sama nga ang tanang butang nagpabilin pinaagi sa pagkasama ug kalinaw, ingon usab pinaagi sa pagkalahi ug panagbangi ang tanang butang mahanaw.

Kapitulo II. Mahitungod sa mapuslanon nga pagkadili-kahimuot sa kaugalingon, ug sa mapaubsanon nga pagkumpisal sa sala.

Ang sinugdanan sa pagbalik ngadto sa kamatuoran mao ang pagkadili-kahimuot sa kaugalingon diha sa kabakakan. Ang pagbadlong nag-una sa pag-usab. Kay dili gusto sa tawo nga usbon ang butang nga wala makapasuko kaniya. Tungod kay kanunay ka man nga nagkinahanglan nga mausab, kanunay ka usab nga nagkinahanglan nga dili ka mahimuot sa imong kaugalingon.

Sa tanang pag-atiman nga imong gibuhat alang sa imong kaluwasan, walay bisan unsang katungdanan o tambal nga mas mapuslanon kanimo kay sa pagbadlong ug pagtamay sa imong kaugalingon. Busa si bisan kinsa nga magbuhat niini maoy imong magtatabang. Kay gibuhat niya ang imong gibuhat, o ang angay unta nimong gibuhat, aron maluwas ka.

Nahimuot ka sa imong kaugalingon tungod kay wala ka makasabot nga walay maayo ang anaa kanimo gikan sa imong kaugalingon. Gikan sa imong kaugalingon wala kay gipanag-iya gawas sa daotan. Busa wala kay utang nga pasalamat sa imong kaugalingon. Ang tanang kadaotan naggikan kanimo nganha kanimo. Busa dakong silot ang angay mong bayran ingon nga bayad.

Ang dalan paingon sa Dios sayon, tungod kay moadto ka pinaagi sa pagpagaan; malisod pa unta kung moadto ka pinaagi sa pagpabug-at. Busa pagpagaan sa imong kaugalingon hangtod sa ingon ka dako nga, tapus biyai ang tanang butang, ilimod mo ang imong kaugalingon.

Siya nga nakaila nga siya walay-bili modawat sa mga pagbadlong nga malinawon ug mapaubsanon, ingon og kaugalingon niya nga mga hukom. Apan isalikway niya ang mga pagdayeg, ingon nga dili kaugalingon niyang mga hukom.

Sa dihang adunay magsulti og daot mahitungod kanimo, kung dili kini tinuod, makadaot kini kaniya, dili kanimo — sama ra kung tawgon niya ang bulawan nga hugaw, unsa may kadaot sa bulawan? Kung tinuod ang gisulti mahitungod kanimo nga daot, gitudloan ka kung unsa ang likayan. Apan siya nga nagsulti og maayo wala makapahimulos sa iyang gidayeg, kondili sa iyang kaugalingon. Sa dihang adunay magsulti kanimo og maayo mahitungod sa imong kaugalingon, nganong gisugilon pa man ang mga sugilanon nga mas nahibaloan mo? Badlonga lamang ang imong kaugalingon.

Himoa nga ang matag usa molikay sa iyang kaugalingong mga bisyo; kay ang mga bisyo sa uban dili makadaot kaniya. Ang imong sinina ug ang imong korona usa ka padayon nga bakak, tungod kay nagpasabot kini sa butang nga kulang.

Sa dihang adunay nagsubo nga nakabuhat siya og kawat, tungod sa kaulawan nga miabot gikan niini, wala siya maghinulsol sa kawat kondili nagsubo siya sa pagkaanaa sa kaulawan. Wala siya mahadlok o mag-isip nga daotan ang pagpakasala, kondili ang pagkasilotan. Apan alang sa mga matarung, ang pagpakasala ug ang pagkasilotan dili managlahi nga mga butang. Giisip nila ang sala mismo nga mao ang kinagrabe nga silot, ug tungod niini gihuptan nila nga walay kadaotan ang mahimong dili masilotan, tungod kay ang kadaotan sa sala mismo usa ka dakong silot, ug walay mas grabe pa nga ikapahamtang ni bisan kinsa. Ug tungod niining hinungdana gihukom nila nga kini angay likayan ug kalagan labaw sa tanang kadaotan, bisan kung walay laing kadaotan ang mosunod gikan niini.

Kung angay ka man modumot ni bisan kinsa, ayaw pagdumot ni bisan kinsa sama sa imong kaugalingon. Kay walay lain ang nakadaot kanimo sa ingon kadako.

Kung walay mausab gawas kung unang gibadlong, nan si bisan kinsa nga dili buot mabadlong dili usab buot mausab. Kay nahisulat: "Siya nga nagdumot sa pagbadlong buangbuang" (Prob. 12:1); "Apan siya nga nagpatalinghog sa pagsaway nagbaton og kaalam" (Prob. 15:32).

Mahitungod sa Pagkumpisal.

Wala untay pagbalik ngadto sa kaluwasan alang sa publikano, gawas kung mapaubsanon niyang gikumpisal ang gipasigarbo sa Pariseo batok kaniya.

Niini lamang ikaw matarung: kung ilhon ug isulti mo nga angay ka nga silotan tungod sa imong mga sala. Kung tawgon mo ang imong kaugalingon nga matarung, bakakon ka, ug gihukman ka sa Ginoo nga mao ang kamatuoran, ingon nga supak kaniya. Tawga ang imong kaugalingon nga makasasala, aron nga, ingon nga tinuod, mouyon ka sa Ginoo nga mao ang kamatuoran, ug maluwas ka.

Iya sa mga halangdon ang pag-ampo alang niadtong nagkumpisal, aron mapasaylo sila; apan iya sa mas halangdon pa, ang pag-ampo sa maluluy-on bisan alang niadtong wala pa makaila sa ilang sala, aron makaila sila, ug alang niadtong, tungod kay naulaw sila o tungod kay gihigugma nila ang ilang sala, dili mokumpisal, aron mokumpisal sila.

Ang matag kalag nga may salabutan nga buot manimalos sa iyang kaugalingon nagpahamtang sa lain sa butang nga gikahadlokan niya alang sa iyang kaugalingon, ug gidumtan, ug giisip nga daotan. Apan walay laing mas kuhaon niya alang sa panimalos kay sa kamatuoran, ug walay laing kadaotan ang iyang ipahamtang uban sa mas maisugon nga espiritu. Busa walay laing mas gidumtan niya kay sa ipasulti ang kamatuoran mahitungod sa iyang kaugalingon. Kay ang gisulti sa kaaway mahitungod sa lain mao ra ang butang nga, kung ang giingnan sa mapaubsanon nga moila niini, makab-ot niya ang kaluwasan nga walay katapusan. Kay siya nga nagtawag sa mananapaw nga mananapaw nagsulti kaniya ingon nga usa ka kadaotan sa butang nga ang mananapaw mismo angay unta nga kinabubut-on nga ikumpisal alang sa iyang kaugalingong kaluwasan. Busa kinahanglan dawaton niya kini sa mauyonon, ug dili tagdon ang tuyo sa nagsulti, kondili ang gisulti kaniya.

Siya nga tinuod gayud nga nahigugma dili sa pagpakita, kondili sa pagkatinuod, ug tinuod gayud nga nahadlok dili sa pagpakita, kondili sa pagkabakakon — sa dihang makamatikod siya nga namakak siya, mosupak dayon siya sa iyang kaugalingon, ug walay mga pagbiay-biay o kapildihan ang makapugong kaniya niini. Kay ang tinuod nga tawo mamatay pa kay sa mabuhi ingon nga bakakon — kung tinuod man nga nabuhi ang bakakon, sanglit nahisulat: "Ang baba nga namakak nagapatay sa kalag" (Kaalam 1:11).

Ang butang nga buot nimong tagoan, nga mao ang imong sala, hukmi kini ug wala nay butang nga kinahanglan mong tagoan. Kay mapapas mo kini, apan dili mo kini matago. Kay walay natago nga dili igapadayag, ni tinago nga dili mahibaloan. Nganong gusto mo man nga tagoan ang sakit kay sa ayohon kini? Sama nga mauyonon nimong gipakita ang mga sakit sa imong lawas ngadto sa uban aron maluoy sila, ug kung dili sila motuo, giisip mo ang imong kaugalingon nga alaot ug misamot ang kasakit, ug nasuko pa gani ka — buhata usab ang ingon niana sa mga sakit sa imong kalag.

Kapitulo III. Mahitungod sa mga kalipay ug ubos nga mga kahimuot sa lima ka mga igbalati.

Hunahunaa ang duha ka kasinatian: sa pagsulod ug sa paggula. Hain ang mas makalipay kanimo — ang imong nasinati pinaagi sa usa, o pinaagi sa lain? Ang una nagpabug-at sa mga walay-pulos nga butang, ang ikaduha nagpagaan. Hunahunaa kung unsa ang kapuslanan sa matag usa. Mao kini ang kahulogan sa pagkaon na sa tanan pinaagi sa kasinatian. Wala nay paglaom nga nahibilin. Ingon usab sa tanang butang nga lawasnon. Tan-awa busa kung unsa nga kalipay ang gibuhat sa tanang mga butang nga sama niini, bisan sa paglaom o sa katinuod, diha kanimo, ug paghunahuna sumala niini mahitungod sa umaabot. Pamalandonga, miingon ako, ang milabay nga mga kauswagan, ug paghukom sa umaabot. Ang tanan nga imong gilaoman mahanaw. Ug ikaw — unsa man unya? Higugmaa ug laoma ang usa ka butang nga dili molabay.

Buot ka magpintal og mga kolor sa kahoy nga sunogon sa kalayo, sa dihang buot mo nga matahum ang imong gikaon, bisan mga pagkaon o mga sinina. Nagkinahanglan ka og sinina batok sa katugnaw, dili niining o nianang kolor; ingon usab sa pagkaon batok sa kagutom, dili niining o nianang lami.

Ang kalipay nga hayopnon naggikan sa mga igbalati sa unod; ang kalipay nga demonyo naggikan sa tanang garbo, kasina, ug limbong; ang kalipay nga pilosopiko naggikan sa pag-ila sa binuhat; ang kalipay nga anghelikal naggikan sa pag-ila ug paghigugma sa Dios.

Ang mga butang sa lumalabay nga mga kalipay nga mas makalipay mao usab ang mas makamatay.

Mao ra o mas grabe pa ang kabuang nga sundon ang matang sa mga butang nga imong kaugalingon ang nagbuhat, ug ipaubos ang kalag ngadto sa mga butang nga imong giguba, sa ato pa, ngadto sa mga lami ug ubang mga butang nga maigbalati.

"Gitigom niya sila gikan sa mga dapit" — sa ato pa, ang balaang mga kalag gikuha gikan sa mga lami, mga baho, ug mga lawasnon nga paghikap, ug gitigom niya sila nganha sa iyang kaugalingon.

Busa ang mga tawo naninguha sa paghimo og tinuod nga kalipay o kalipayan, sama og kini wala man o mahimo pa, samtang kini lamang ang tinuod nga anaa, apan sa bisan unsang paagi dili mahimo. Ang pagsulay niini mao ang paghimo og dios ug kalipayan alang sa kaugalingon, ug ang paghunahuna nga ang kalipayan wala, ug ang Dios wala.

Tan-awa kung ang tanang tawo, gibiyaan ang tanan nga ilang gitagad, maghatag sa ilang tibuok kaugalingon sa usa lamang ka kolor o lami, unsa ka alaot, ka ngil-ad, ug ka buang nila. Ingon usab sila karon, sa dihang nagtagad sila sa daghan ug nagkalainlain nga mga kinaiya sa mga butang. Kay ang daghang mga binuhat, o ang tanang mga binuhat nga tingub, dili labaw nga atong Dios o atong kaluwasan kay sa bisan usa kanila.

Sa dihang magkalipay kita sa mao rang mga butang sama sa mga mananap nga walay salabutan — sa ato pa, sa kalaw-ayan sama sa mga iro, sa kahakog sama sa mga baboy, ug uban pa — ang atong kalag mahisama sa ilang mga kalag, ug dili kita mahadlok. Apan mas gusto ko pa nga adunay lawas sa iro kay sa kalag niini. Ug bisan pa niana kung ang atong lawas mahimong ingon ka sama sa lawas sa iro sama sa nahimong pagkasama sa atong kalag sa kalag sa iro pinaagi sa kalaw-ayan, kinsa may makahimo sa pag-antos kanato? Kinsa ang dili mahadlok? Mas maayo pa ug mas maantos nga ang atong lawas mausab ngadto sa mananap samtang ang kalag magpabilin sa iyang dignidad, sa ato pa, sa dagway sa Dios, kay sa ang kalag mahimong hayopnon samtang ang lawas nagpabilin nga tawhanon. Ug kining pagkausab mas makalilisang pa ug angay kasub-an, samtang mas labaw ang kalag kay sa lawas. Busa miingon si David: "Ayaw kamo mahisama sa kabayo ug sa mula, nga walay salabutan" (Salmo 31:9). Kay dili angay hunahunaon nga kini nagtumong sa pagkasama sa lawas, aron dili kini kataw-anan.

Ang pag-andam og usa ka butang, sama sa pagkaon o ilimnon, alang lamang sa tuyo nga mas makalipay kini, mao ang pagtinabangay sa yawa alang sa atong kalaglagan, ug ang pagbaid sa espada aron mas dali ug mas lawom kining mosulod sa atong mga kinasuloran. Kay samtang mas malipay kita niining mga butanga, mas grabe ug mas lawom kita nga masamaran.

Kapitulo IV. Mahitungod sa mga walay-pulos nga kahadlok, kasubo, ug kasakit sa mga anak niining panahona, nga ilang maangkon gikan sa tinguha ug gugma sa mga butang nga mahanaw.

Kinabubut-on nga gisumpay sa tawo ang iyang kaugalingon sa gugma sa mga lawas ug sa kakawangan, apan, buot man niya o dili, gisakit siya sa kahadlok ug kasubo tungod sa ilang pagkalaglag, bisan sa dihang ang mga lawas mismo gikuha, o sa dihang siya mismo gibadlong. Kay ang gugma sa mga butang nga mahanaw sama sa usa ka tuboran sa walay-pulos nga mga kahadlok, mga kasubo, ug tanang mga kabalaka. Busa giluwas sa Ginoo ang kabos gikan sa gamhanan pinaagi sa pagtangtang kaniya sa gapos sa kalibotanong gugma. Kay si bisan kinsa nga walay gihigugmang mahanaw wala nay dapit diin masakitan siya ni bisan unsang gamhanan, ug hingpit gayud nga dili masamaran, tungod kay gihigugma niya lamang ang mga butang nga dili masamaran sumala sa angay nga paghigugma kanila.

Kung adunay moputol sa tanang buhok sa imong ulo, dili ka niya masakitan, gawas sa dihang mahikap niya kadtong nakakabit pa sa anit. Ingon usab walay makasakit kanimo gawas kung adunay mohikap niadtong mga butang nga nagpagamot diha kanimo pinaagi sa tinguha. Samtang mas daghan ug mas gihigugma kini, mas daghan ug mas grabe ang mga kasubo nga ilang ipanganak.

Palonga sa hingpit ang tinguha, o pag-andam sa imong kaugalingon nga masamok — sa ato pa, nga mahadlok ug magsubo sa mga butang nga dili angay.

Ang kalag sa tawo gisakit diha sa iyang kaugalingon samtang mahimo pa kining sakiton, sa ato pa, samtang may gihigugma pa kini gawas sa Dios. Kay dili mawala ang Dios batok sa iyang kabubut-on. Mahimo niyang biyaan ang Dios, apan dili mawad-an. Kay walay nasakitan gawas sa iyang kaugalingon.

Gikan sa kadaghan sa mga gugma sa mga butang — mga butang nga mahanaw alang kanimo, o diin ikaw mahanaw — diin giluwas ka sa Ginoo, gikan sa ingon usab kadaghan nga mga kahadlok, mga kasubo, ug mga kasakit sa kasub-anan gipahigawas ka niya.

Samtang ang mga dagway o mga porma sa mga lawas, kansang pagkadikit kanimo nagpahugaw kanimo, nahanaw (sama sa mga silaba sa ilang tinudlo nga mga panahon, samtang ang Dios nagdirekta sa melodiya), gisakit ka. Kay gikagis ang taya nga mitubo.

Walay mas makapakalisod kanimo kay sa dili pagpaningkamot, sa ato pa, ang pagtamay sa tanang mga butang diin naggikan ang mga kalisod, nga mao ang tanang mga butang nga mabalhinon.

Tan-awa unsa ka dako ang panon sa imong kaliwatan nga naghago alang sa kalibutan, ug dili lamang nga wala sila makab-ot niini, kondili nawala pa gani ang ilang kaugalingon. Apan kung magmasingkamoton ka, makab-ot mo ang labaw sa tanang pagtandi kay nianang butanga diin ang tanan naghago o naghago na.

Ang buangbuang nga kasamok sa kalag mao mismo ang kaalaut. Kini hapit kanunay diha kanimo, sa dihang gilaglag sa Dios ang mga hinungdan sa imong kamatayon — sa ato pa, ang mga butang diin sayop kang nagkapilit — aron pinaagi sa pagbiya kanila mabuhi ka.

Gihigugma mo ang sulugoon sa makauulaw, sa ato pa, ang binuhat; busa hilabihan ka nga gisakit sa dihang ang iyang agalon, sa ato pa, ang imong Dios, nagbuhat niini sumala sa iyang matarung nga kabubut-on.

Nagkapilit ka sa usa ka silaba sa usa ka dakong awit; busa nasamok ka sa dihang ang labing maalamon nga mag-aawit nagpadayon sa iyang pag-awit. Kay gikuha gikan kanimo ang silaba nga ikaw lamang ang nahigugma, ug misunod ang uban sumala sa ilang han-ay. Kay wala siya mag-awit alang kanimo lamang, ni sumala sa imong kabubut-on, kondili sumala sa iyaha. Ug ang mga silaba nga misunod supak lamang kanimo tungod kay gipuli nila ang usa nga sayop nimong gihigugma.

Kung unsa ang silaba sa usa ka awit, mao usab ang gilingkoran sa matag butang sa dapit o panahon sa dagan sa kalibutan. Busa pagasakiton ka tungod kay nagkapilit ka sa ubos nga mga butang, ug milabay sila sumala sa ilang han-ay sama sa mga silaba sa usa ka awit.

Kining tanan nga gitawag nga mga kalisdanan dili mga kalisdanan gawas alang sa mga daotan, sa ato pa, alang niadtong nahigugma sa binuhat puli sa Magbubuhat.

Kung kining tawhana o kadtong tawhana naghago og sama kadako alang sa Dios sama sa iyang paghago alang sa kalibutan, ang iyang adlaw sa pagkatawo pagasaulogon ingon nianang sa usa ka martir.

Sama nga ang katugnaw naggikan sa yelo, ingon usab gikan sa gugma sa mga butang nga lumalabay ang walay-pulos nga kahadlok misulong sa kalag, uban sa tanang ubang mga kaalaut. Kuhaa gikan sa imong kaugalingon ang tanan nga hinungdan sa kahadlok, sama sa imong pagkuha sa mga hinungdan sa katugnaw. Kuhaa, miingon ako, dili gikan sa dapit, kondili gikan sa kalag. Kay walay angay kahadlokan gawas sa butang nga mahimo ug angay likayan, nga mao ang sala. Ug bisan unsang butang nga angay likayan mahimo usab nga likayan, uban sa tabang sa Dios — sa ato pa, ang kadaotan.

Tan-awa unsa ka dako ang imong pagkaanaa sa gahum sa mga tawo aron masamok ug masakit ka. Sama ka dali sa ilang pagbiay-biay kanimo pinaagi sa mga pulong, o pinaagi sa hunahuna o opinyon, ingon usab ka dali nila ikaw masamok. Unsa man unya? Kung dili ka makapahimuot kanila, masamok ka. Busa anaa ka sa ilang gahum. Bisan adunay magbuhat niini o wala, ikaw gihapon naasdang pinaagi sa kahimtang sa imong hunahuna. Kung dili ka makapahimuot kanila sa butang nga maayo, sila ang nadaot niini, dili ikaw. Paningkamoti ang pag-usab sa ilang mga kasingkasing, dili ang imong kaayohan. Kung dili ka makapahimuot kanila sa butang nga daotan, ang mao nga pagkadili-kahimuot dili makadaot kanimo — hinuon makapahimulos pa kanimo — kondili ang imong kadaotan mao ang makadaot.

Ang mga martir miingon sa Dios: "Tungod kanimo gipamatay kami sa tibuok adlaw" (Salmo 43:22); ikaw miingon sa bisan unsang walay-bili nga mga butang: Tungod kaninyo gisamok ako sa tibuok adlaw.

Pugngi ug tigoma ang imong kaugalingon gikan sa tanang kiliran, aron ang pagkaliso sa mga butang nga mabalhinon dili makakaplag kanimo taliwala kanila, ug masakit ka.

Bisan unsang matang sa kasakit ang imong giantos, bisan gikan sa kahadlok, kasuko, pagdumot, o bisan unsang matang sa kasubo, ipahamtang kini sa imong kaugalingon lamang — sa ato pa, sa imong kaugalingong tinguha, kawalay-kahibalo, o katapolan. Apan kung adunay buot modaot kanimo, ipahamtang kini sa iyang tinguha. Ang imong samad ug kasakit usa ka timailhan sa imong sala — nga gihigugma mo ang usa ka butang nga masamaran, human biyai ang Dios.

Sa dihang ang mga talan-awon nga imong gihigugma nadaot, nagsubo ka. Ipahamtang kini sa imong kaugalingon ug sa imong sayop, tungod kay nagkapilit ka sa mga butang nga madaot. Kay ang tawo naanad na kaayo sa pagbalhin sa tanang kadaotan ngadto sa lain nga butang nga kung matumba siya sa usa ka bato o mapaso sa kalayo, nangahas siya sa pagsaway ug pagtunglo sa mga binuhat mismo sa Dios — mga binuhat nga, kung dili nila buhaton kini, mas matarung pa unta nga saway-on ingon nga mga huyang ug walay-kinabuhi, kay sa magbangutan siya sa kaalaut sa iyang kaugalingong kahuyang.

Bisan tuod nahibalo ang yaya nga malipay ang gamay nga bata sa pagdawat og goryon, gikahadlokan niya pag-ayo nga makakuha ang bata og usa, ug mas mosamot pa ang iyang kahadlok samtang mas gihunahuna niya nga malipay ang bata niini. Sa pagkatinuod, ang tanang tawo nagtinguha nga sila ug kadtong ilang gihigugma malipay. Nganong dili man ang yaya magtinguha niini alang sa bata, kondili nagbantay pa gani batok niini ingon nga usa ka dakong kadaotan? Sa pagkatinuod buot niya nga malipay ang bata. Nganong gikuha man niya ang butang diin nahibalo siya nga magikan ang kalipay? Nganong, gawas tungod kay nagsud-ong siya sa umaabot nga kasubo, kansang hinungdan nahibaloan niya nga mao kining kalipay mismo? Kay sigurado gayud siya nga ang kasubo nga moabot sa kasingkasing sa bata human niini mas mabug-at samtang mas kusganon ang milabay nga kalipay, nga gisukod niya ang kadako sa umaabot nga kasubo pinaagi sa kadako sa karon nga kalipay. Niining buhata, unsa pa man ang gisugyot niining babayhana nga angay buhaton gawas sa paglikay sa tanang mga kalipay nga gisundan sa mga pagbakho ingon nga peste ug hilo? Dili angay hunahunaon kung unsa ang katam-is nga anaa kanila karon samtang anaa sila, kondili kung unsa ang kapait nga ilang ipanganak kanato sa dihang mobiya sila. Ingon niana ang tanang lumalabay nga mga kalipay. Nganong dili ko man, uban sa mao usab nga maalamon nga pag-amping, likayan ang pagpanag-iya og parasan, sibsibanan, lapad nga balay, uma; nganong dili ang bulawan ug plata, nganong dili ang mga opinyon ug mga pagdayeg sa mga tawo, ug uban pang sama niini? O, kinsa man ang mohatag sa tigulang na apan buang gihapon nga bata — sa ato pa, sa tibuok katawhan nga mikaylap sa tibuok kalibutan — og usa ka halangdon, usa ka labing maalamon nga yaya, nga uban sa maong pag-amping ug kabalaka mokuha gikan kaniya, o motawag kaniya pagbalik gikan sa mga kalipay, nga mao ang mga binhi sa umaabot nga mga kasakit? Apan diin man naggikan ang ingon kadako nga pag-agulo sa mga luha sa tibuok kalibutan, gawas tungod kay kining labing maluluy-on ug labing gamhanan nga yaya wala gayud mohunong, bisan pinaagi sa iyang kaugalingon o sa laing paagi, sa pagkuha gikan sa katawhan, o sa pagdili, sa mga hinungdan sa kasubo — sa ato pa, sa mga butang nga lumalabay — sama sa goryon nga gikuha gikan sa usa ka bata.

Kapitulo V. Mahitungod sa tinguha, gugma, ug pagpasigarbo sa mga butang yutan-on ug lumalabay, ug giunsa nga pinaagi niini ang tinuod nga pagkauyamot dili mawala kondili mosamot pa.

Sa duha ka paagi, kon ang duha ka butang managsama, ang usa mahimong mas dako kay sa lain: pinaagi sa kaugalingon niyang pagtubo, o pinaagi sa pagkunhod sa iyang kauban. Pinaagi niining ikaduha nga paagi ang tanan nga mga prinsipe ug mga gahum niining panahona naglipay o nagtinguha sa pagkalabaw sa tanan — sa ato pa, pinaagi sa pagpaubos ug pagpakunhod sa uban, dili pinaagi sa ilang kaugalingong pag-uswag o pagtubo sa lawas o hunahuna. Kay wala gayud mauswag ang ilang mga lawas ni ang ilang mga hunahuna; hinuon, morag nagtubo ug miuswag sila sa ilang kaugalingong panan-aw tungod kay ang uban nakunhoran ug napakyas. Apan kon ang tanan nakunhoran hangtud nga nahimong wala, sa unsa mang paagiha motubo ang imong kalag o lawas gikan niini?

Maingon nga ang usa ka tawo nga buot maghimo og mga tisa mag-andam og usa ka natad diin iyang ibutang kini sa kasamtangan — dili aron magpabilin didto, kondili aron ibalhin sa laing dapit kon mamala na kini; ug busa kadtong natad wala giandam alang sa bisan unsang piho nga mga tisa, kondili managsama alang sa tanan nga pagahimoon — mao usab ang Dios naghimo niining dapit sa tawhanong pagpuyo alang sa pagtuga og mga tawo ug pagbalhin kanila sa laing dapit kon ang ilang panahon matapos. Ug maingon nga ang magkokolon nagkuha sa pipila aron ang bag-ong hinimo makapuli sa ilang dapit, mao usab ang Dios pinaagi sa kamatayon, ingon nga pinaagi sa pagbalhin sa mga nauna, nag-andam og dapit alang sa mosunod kanila. Busa buangbuang ug nabuang siya nga nagpuyo sa natad uban ang gugma sa iyang kasingkasing, ug wala hinuon nagpalandong nga mabalak-on kon asa siya ibalhin. Ni angay itong morag dili makatarunganon o masulub-on sa mga tisa kon sila ibalhin, kay gibutang man sila didto uban niini nga tuyo. Ni morag ingon niini gawas sa mga wala magpalandong nga kinahanglan gayud sila ibalhin, nga pinaagi sa buang nga tinguha nag-angkon ingon nga ila ang usa ka butang nga kadaghanang iya ug walay tag-iya, kondili gitagana alang sa dili maihap nga umaabot nga mga lumolupyo. Tan-awa niining sama nga butang ang lain nga kabuang nga dili gamay: kay bisag kining mga tisa halos tanan managsama og gidak-on, halos walay usa kanila nga kontento sa dapit sa usa lamang; hinuon, human itambog o buk-a ang daghang mga tisa kutob sa mahimo, ang matag usa nag-angkon sa dapit sa daghan alang sa iyang kaugalingon lamang.

Unsa man ang imong hunahuna mahitungod sa usa ka tawo nga naghatag sa tanan niyang pagtagad ug panahon sa pagsuporta og usa ka balay nga dili gayud masuportahan pinaagi sa mga materyales nga anaa — mga materyales nga walay bisan unsa ang masuportahan — o kon mahimo pa, ang mga haligi mismo nanginahanglan usab og parehas kadaghan nga uban pang mga haligi sama sa balay nga ilang suportahan; ug kadtong mga haligi nanginahanglan usab og parehas kadaghan, ug mao kini hangtud sa walay katapusan? Kining kinabuhi mao ang balay; ikaw mao ang nagsuporta; ang mga haligi mao ang mga butang lumalabay, nga dili gayud magpabilin sa samang kahimtang, ug dili makasuporta ni masuportahan.

Siya nga nangayo og taas nga kinabuhi nangayo og taas nga pagsulay. Kay ang kinabuhi sa tawo dinhi sa yuta usa ka pagsulay (Job 7:1).

Ang wala higugmaa sa Dios diha sa iyang mga higala o kabanay — sa ato pa, ang gahum, kahalangdon, bahandi, mga dungog — ayaw usab higugmaa diha sa imo.

Nagkaon ka og mga lit-ag, nag-inom ka og mga lit-ag, nagsul-ob ka og mga lit-ag, natulog ka sa mga lit-ag; ang tanan lit-ag.

Usa ka langyaw ikaw sa gugma, sa kalipay, sa pagbati — dili sa dapit. Usa ka langyaw ikaw sa gingharian sa kadunot, sa mga kaibog, sa kangitngit, sa kawalay-alamag, sa dautan nga mga gugma ug mga pagdumot.

Bisan unsa ka dako ang imong paghigugma sa imong kaugalingon — sa ato pa, niining kinabuhi nga lumalabay — kinahanglan gayud nga higugmaon mo ang mga butang nga moagi sa samang sukod, kay dili ka man mabuhi kung wala kini. Ug sa laing bahin, bisan unsa ka dako ang imong pagtamay niining kinabuhi ug sa mga nagbuhi niini.

Sakit alang kanimo ang pagkawala niini o niadto. Busa ayaw pagpangita nga mawad-an. Kay si bisan kinsa nga nahigugma ug nagpaningkamot sa mga butang nga dili makapabilin nagpangita nga mawad-an.

Ang tanang pagkauyamot anaa niini. Ang tanan nahigugma sa usa ka butang nga nag-una, diin kanunay nila gipalantaw ang ilang pagtagad. Apan ikaw — unsa? Tan-awa, ang tanan, ingon og nakakaplag og bahandi, ang matag usa nagdakop sa tagsa-tagsa ka bahin sa kalibotan ug nagtutok niini, o sila nagkabagat-bagat taliwala sa daghan, sama sa usa ka iro nga gibutang taliwala sa duha ka pirasong karne, nga wala masayud asa una moduol, nahadlok mawad-an sa usa.

Kon ang mga butang nga imong gisaligan o gikalipayan naghimo sa ilang kaugalingon sa ilang gibuhat — imong biay-biayon sila ingon nga buangbuang, o hinuon imong bakhoson ingon nga nawala. Ug kon ang tanan nabuang, maayo ba gayud alang kanimo ang pagkabuang? Kon giagwanta mo ang imong kaugalingon nga hugaw kaayo, nganong dili ang bisan kinsa? Ingon kadaghan sa mga kadautan nga ang mga butang imong gihigugma nahiagoman, ingon usab kadaghan ang nahiagoman sa imong hunahuna.

Siya nga nahigugma sa dili angay higugmaon alaot ug buangbuang, bisag dili siya ni ang butang mahanaw. Kay ang tigsimba sa mga dios-dios alaot ba lamang tungod kay mahanaw ang iyang gisimba? Busa dili siya alaot kon dili kini mahanaw? Sa pagkatinuod, bisag nagpabilin pa ang iyang dios-dios, ang tigsimba labing alaot, bisag luwas ang iyang lawas ug puno siya sa mga yutan-ong kabtangan.

Ang mga kalisdanan dili maoy naghimo kanimo nga alaot; gipakita ug gitudloan ka niini nga alaot ka na daan. Apan ang mga kauswagan nagbuta sa kalag, nagtabon ug nagdugang sa pagkauyamot, dili nagwala niini.

Tan-awa giunsa pagdakop sa kalag pinaagi sa mga butang lawasnon, ug kon nadakpan na gisilotan — sama pananglit sa usa ka bata. Kay nadakpan siya sa pagkakita og usa ka gagmayng langgam, ug kon nadawat na niya kini, nahiagoman niya ang daghan kaayong kadautan sama sa langgam mismo. Apan unsa ka luwas siya sa wala pa siya madakpan sa maong mga butang? Kay ang mga butang nga nakapahimuot kaniya naghawid kaniya, aron masilotan siya sa mga kalisdanan.

Gihatagan og sakayan, gidala kami sa hangin aron maglipay o magsubo pinaagi sa pagpuli-puli sa mga dagway nga misugat kanamo.

Giunsa man nga ang usa ka tawo dili magpasigarbo o magpalabi sa iyang kusog o katahum, kon nagpasigarbo man siya bisan sa iyang kahuyang ug kangil-ad? Kay nagpasigarbo siya kon nagkabayo siya, o kon ang iyang kangil-ad gitabonan sa maayong sapot — apan mas takus unta siyang magpasigarbo kon siya mismo ang nagdala sa kabayo pinaagi sa iyang kaugalingong kusog, o wala na siya magkinahanglan og kabayo, ug kon siya mismo ang nagpatahum sa iyang bisti pinaagi sa iyang kaugalingong kasidlak, o wala na siya magkinahanglan sa ilang kaanyag. Kay kining mga butang ug ang susamang mga butang nagpahayag sa iyang kakulang ug kangil-ad.

Pagkalipay unta sa tawo nga magpakita sa iyang kaugalingong katahum kon aduna siyay iya, kay labi man siyang malipay magpakita sa iya sa uban — sa ato pa, sa mga bisti, bisan og panit o bisan unsang matang!

Angay nga magsubo dili lamang alang sa naglipay sa pag-angkon sa mga butang lumalabay kondili usab alang sa nagsubo sa pagkawala niini. Kay ang duha gisakit sa hilanat, sa ato pa, sa gugma sa kalibotan.

Kapitulo VI. Mahitungod sa walay pulos ug ubos nga tinguha alang sa pagdayeg, himaya, ug pabor.

Kon nahibaloan mo pag-ayo ang kinaiya ug gahum sa opinyon o pabor sa tawo, dili gayud ka maghago alang niini bisag gamay, ni malipay, ni maguol. Kay wala kini makahatag og kaayohan sa gihatagan niini — maingon nga ang mga kolor ug uban pang mga dagway, mga lawas, o ang mga butang diin sila nagpuyo, nagpangil-ad niini, ug wala makaayo ni makadaot sa mga butang mismo. Kay unsa man ang nahatag sa adlaw o bulan nga giisip sila sa mga pagano nga mga dios? O unsa man ang kadaot niini kanila nga giila mo sila ingon nga mga binuhat? Ug kon imong giisip sila nga hugaw, unsa man ang kadaot niini kanila? Busa usisaha ang kinaiya ug gahum niining mga butang sama sa imong pag-usisa sa kinaiya niini o niadtong tanom o kahoy. Uban sa tabang sa Dios dali mo kining mahimo, ug gikan niini sukda ang tanang uban pang mga opinyon ug mga pabor.

Niini imong mailhan ang iya lamang sa Dios: nga kon ihatag kini sa bisan unsang butang, wala kini makaayo — sama sa kahibalo, mainayong gugma, kahadlok, pagtahud, paghandom, ug uban pa. Kay ang maong kamatuoran nga wala kini makaayo sa gihatagan nagpakita nga kini iya lamang sa usa nga wala magkinahanglan og bisan unsa. Kay kon ang pagdayeg, pagkahibalo, o paghandom makahatag og kaayohan, kinsay dili mosuhol og mga mamumuo adlaw-adlaw aron ipakita kini kaniya sa walay hunong, aron mouswag siya nga walay undang? Unsa nga inahan ang dili mohatag niini sa iyang mga anak nga walay paghunong? Kinsay dili motawag sa iyang mga bisti, mga yuta, mga mananap, ug sa iyang kaugalingon nga maayo adlaw ug gabii, aron himoon sila nga mas maayo pinaagi sa pagdayeg?

Busa kining mga butang wala makaayo sa gihatagan. Apan si bisan kinsa nga naghatag niini nahimong mas dautan o mas maayo pinaagi sa paghatag. Kon siya nahigugma, nahandom, o nahadlok sa angay niya, mas maayo siya; kon sa dili angay, sigurado nga mas dautan siya. Ug mao usab sa ubang mga kahimtang. Pagkamaluluy-on sa Ginoo, nga walay gipangayo kanato alang sa iyang kaugalingong kaayohan, ug naghunahuna nga gialagad siya pag-ayo kon kanunay natong gibuhat ang mapuslanon sa atong kaugalingon.

Maingon nga imong gitimbang ang mga kinaiya sa mga gamot, mga tanom, ug uban pang mga butang, timbanga usab ang mga kinaiya sa opinyon, pabor, pagdayeg, ug pagbasol.

Ang gugma sa matag usa ka tawo iya sa tanan. Kay ang matag usa angay maghigugma sa tanan. Busa si bisan kinsa nga nagtinguha nga kining gugma ipakita ilabi na kaniya usa ka tulisan, ug pinaagi niini nahimong sad-an batok sa tanan.

Tan-awa, gisagol niining lawasa, igo ka nang alaot, kay nahiagoman mo ang tanan niyang mga kadunot hangtud sa paak sa pulgas o usa ka hubag. Apan dili pa kini igo kanimo. Gisagol mo ang imong kaugalingon sa uban pang mga butang ingon og mga lawas — sa opinyon sa mga tawo, sa paghandom, gugma, dungog, kahadlok, ug uban pang susamang mga butang — ug maingon nga gisakitan ka sa kadaot sa lawas, mao usab pinaagi sa kadaot niining mga butang gisakitan ka sa kasakit. Ikaw mismo ang nagdapat sa kahoy nga nagsunog kanimo. Kay nasamdan ang imong dungog kon gitamay ka, ug mao usab sa uban. Pagpalandong usab sa mga dagway sa mga lawas.

Pinaagi sa samang bisyo nga gitamay ka niini o niadtong tawo, pinaagi usab sa samang bisyo nagsubo ka ingon nga tawo nga mahadlokon sa pagkatamay — sa ato pa, ang garbo. Ug pinaagi sa samang bisyo nga iyang giilog gikan kanimo, pinaagi usab sa samang bisyo nagsubo ka sa giilog — sa ato pa, ang gugma sa mga butang mahanawon.

Gawas kon imong tamayon ang bisan unsa nga mahimo sa mga tawo pinaagi sa pagsupak o sa pagtabang, dili ka makahimo sa pagtamay sa ilang mga pagbati, sa ato pa, sa ilang mga pagdumot o mga gugma; ug tungod niini, dili usab sa ilang mga maayo o dautan nga mga opinyon.

Tan-awa giunsa nimo pagbaligya ang gugma ug uban pang mga pagbati sa imong kalag alang sa gagmayng salapi, sama sa bino sa usa ka taberna. Usab, tan-awa giunsa nimo pagpalit sa mga opinyon, mga gugma, ug uban pang mga pagbati o mga kalihukan sa mga kalag sa tawo alang sa gagmayng salapi, sama sa bino sa usa ka taberna.

Kining tawhana naghatag sa tanan niyang kabtangan alang sa mga pagdayeg; kadtong usa, alang sa kalipay sa tiyan ug tutunlan. Kinsa kanila ang mas dautan? Wala ko masayud, apan nahibaloan ko nga ang usa gipalihok sa kalipay sa baboy, ang usa sa kalipay sa yawa.

Buot ka bang higugmaon sa mga tawo? Siyempre, aron matabangan nila ako — sa ato pa, matabangan kining akong kinabuhi. Busa tungod kay gibati mo ang imong kaugalingon nga huyang, ug andam nga modaog sa ilang kusog. Morag nag-ingon ka: Kon gusto sa mga tawo, mamatay ako; kon gusto nila, mabuhi ako. Nga bakak. Kay kinahanglan gayud nga mamatay ka, gusto man nila o dili. Kay unsa man ang imong buhaton aron dili mamatay? Busa gusto mo nga maghunahuna ang mga tawo og dagkong butang o maayong butang mahitungod kanimo, aron higugmaon ka nila o kahadlokan. Ug higugmaon o kahadlokan ka nila aron matabangan ka, o dili lang ka dautan. Sa laing bahin, nahadlok ka o nagdumot nga maghunahuna ang mga tawo og ubos o dautan nga mga butang mahitungod kanimo, aron dili ka dumtan o tamayon nila, o daotan, o dili lang ka tabangan. Apan kini tungod sa kahuyang nga imong nakuha pinaagi sa pagpalayo gikan sa Dios, ug pagpuyo ug pagsalig sa mga butang maluya ug dili lig-on. Kay kon wala mo mabati ang ilang kawalay-bili ug kahuyang, dili ka mahadlok alang niini ug maguol. Apan nahadlok ka ug nagsubo alang niini, labi na kon mahanaw o maagaw kini. Busa nahibaloan mo ang ilang kawalay-bili ug kahuyang. Tungod niini walay igong pasumangil nga mahimo mong ihalad alang sa paghigugma o pagsalig niini. Apan tinuod nga katingalahan ang pagbati sa kahuyang sa usa ka butang ug ang pagsalig pa gihapon niini, ang pagkahibalo sa iyang kawalay-bili ug ang paghigugma o paghandom pa gihapon. Busa, kon ikaw nagsubo o nahadlok tungod niini, imong gipakita nga duha ka butang ang anaa kanimo nga morag dili magtingub — sa ato pa, nga nahibaloan mo ug gibati ang ilang kahuyang ug kawalay-bili, apan nahigugma ka ug nagsalig pa gihapon. Kay kon usa niining duha wala diha kanimo — sa ato pa, kon wala ka nahigugma kanila o wala mahibalo sa ilang kawalay-bili — dili ka gayud maguol kon mahanaw sila.

Kapitulo VII. Mahitungod sa tinuod nga pagdayeg sa mga matarung ug sa pagsaway sa mga daotan, ug kinsa ang takus o dili takus sa pagdayeg.

Pagkahimo og ingon nga tawo nga madayeg; kay walay tawong madayeg sa hustong paagi gawas kon siya maayo, ug dili maayo ang uhaw sa pagdayeg; busa wala siya madayeg. Busa kon malipay ka sa imong tigdayeg, dili ka malipay sa imong kaugalingong tigdayeg; kay dili na ikaw ang gidayeg, kay hilabihan ka man ka walay pulos.

Kon giingon "Pagkamaayo, pagkamatarung" — ang mao nga tawo ang gidayeg, dili ikaw nga dili mao. Sa pagkatinuod, gisaway ka og dili gamay, kay hilabihan ka ka dautan ug dili matarung. Kay ang pagdayeg sa matarung mao ang pagsaway sa dili matarung. Busa mao kana ang imong pagsaway, ingon nga dili matarung. Busa kon imong gidayeg ang tigdayeg sa matarung, gidayeg mo ang imong kaugalingong labing tinuod nga tigsaway, tungod kay dili ka matarung. Kay dili matarung ang naghunahuna sa iyang kaugalingon nga matarung — bisan ang masuso nga usa ka adlaw.

Siya nga nalipay sa mga pagdayeg nawad-an sa mga pagdayeg. Kon nahigugma ka sa mga pagdayeg, ayaw pangitaa ang pagdayeg — sa ato pa, kon buot ka nga dayegon, ayaw tinguha ang pagdayeg. Kay siya nga nagtinguha nga dayegon dili gayud tinuod nga madayeg. Siya ang gidayeg kansang mga maayong buhat gipahibalo. Apan siya nga nagtinguha nga dayegon dili lamang walay bisan unsang kaayohan, kondili puno pa sa usa ka dakong ug yawan-on nga kadautan, sa ato pa, ang dakong pagkagarboso. Busa wala siya madayeg. Ang matarung nga tawo, sa kasukwahi, kanunay gidayeg; walay pagsaway nga mahimo batok kaniya. Kay ang pagsaway mao ang pagsalikway sa mga kadautan; apan ang wala sa matarung dili maipanghimaraut batok kaniya, ug busa dili siya masaway. Ug sa kinatibuk-an, ang tanang pagdayeg sa mga matarung mao ang pagsaway sa mga dili matarung, ug ang tanang pagsaway sa mga dili matarung mao ang tinuod nga pagdayeg sa mga matarung. Apan kon ang usa gidayeg tungod sa maayong butang, dili ang gidayeg ang nakabenepisyo, kondili ang nagdayeg.

Adunay nagdayeg kanimo tungod sa imong pagkabalaan — siya nagtingkamot pataas. Kay ang nakapahimuot kaniya anaa sa ibabaw nimo, sa ato pa, ang pagkabalaan. Apan kon wala mo siya higugmaa ingon nga usa nga nahimuot sa pagkabalaan, nan ikaw nagtingkamot paubos.

Siya nga nagsubo o nasuko sa pagkawala sa usa ka butang lumalabay nagpakita pinaagi niadto mismo nga takus siyang mawad-an niini. Sa samang paagi, siya nga nasuko o nagsubo sa pagdawat og insulto nagpakita nga takus siya niini. Kay ingon ka dako ang iyang tinguha nga dayegon sama sa iyang pagdili nga insultohan.

Nagsubo ka sa pagkatamay o pagkawalay-bili; pinaagi niini mismo imong gipakita nga takus ka nga tamayon ug isipon nga walay bili, ug busa husto ang nahitabo. Kay kon dili ka man angay tamayon ug isipon nga walay bili, dili gayud ka mahadlok o maguol sa pagkatamay o pagkawalay-tagad. Kay pinaagi niini lamang, o labaw sa tanan, takus ka nga tamayon ug isipon nga walay bili — nga nahadlok ka o nagsubo niini. Sa laktud, walay tawo nga nahadlok nga isipon nga walay bili o tamayon gawas kon siya walay bili ug takus tamayon.

Kapitulo VIII. Mahitungod sa mga buot higugmaon ug daygon, ug giunsa nga pinaagi sa maong tinguha ang tawo nahisama sa yawa, ug naghimo sa iyang kaugalingon nga dios-dios alang sa uban.

Siya lamang ang tinuod nga nagsimba sa Dios nga tinuod nga nagpadulong sa iyang kaugalingon ngadto sa Dios uban sa pagbati sa kahadlok, gugma, dungog, pagtahud, ug paghandom. Kay kini lamang ang tinuod ug hingpit nga pagsimba. Busa si bisan kinsa nga naghalad niini sa bisan unsang butang gawas sa Dios usa ka tinuod nga tigsimba sa mga dios-dios. Ug si bisan kinsa nga nagtinguha nga kini ihalad kaniya — kang kinsang dapit ba ang iyang gilingkoran, kon dili sa yawa, nga nagtinguha sa tanang paagi sa pagpugos niini gikan sa mga tawo? Ug busa ang tanang mga reklamo sa mga tawo nahulog niini: nga mahanaw o maagaw gikan kanila ang ilang mga dios — sa ato pa, ang mga binuhat diin ilang gihalad kining tinuod ug balaang pagsimba — o kay wala man kini nga pagsimba gihalad kanila.

Tan-awa busa unsa ka dako pa ang pagsimba sa mga dios-dios nga naghari diha kanimo ug sa tibuok kalibotan.

Walay butang nga angay magtinguha nga higugmaon ingon nga usa ka kaayohan, gawas kon pinaagi sa pagkahigugma niini, nahimo niyang bulahan ang iyang higugmaon. Apan walay bisan unsa ang nagbuhat niini gawas sa usa nga wala magkinahanglan og mahigugmaon — sa ato pa, alang niini walay kapuslanan ang higugmaon sa uban o ang paghigugma sa uban. Busa ang labing bangis nga butang mao ang nagtinguha nga ang usa ka tawo itutok ang iyang pagtagad, pagbati, ug paglaum niini, kon kini mismo dili man makaayo kaniya. Mao kini ang gibuhat sa mga yawa, nga buot nga ang mga tawo malangibon sa ilang pag-alagad imbis sa iya sa Dios. Busa singgit sa imong mga hinigugma: Hunong na, mga alaot, sa paghandom kanako, pagtahud kanako, o pagpasidungog kanako sa bisan unsang paagi, kay ako, nga alaot, dili makahatag og tabang sa akong kaugalingon o kaninyo — sa pagkatinuod, nanginahanglan ako sa inyoha.

Kutob sa imong mahimo, gilaglag mo ang tanang mga tawo, kay gitaod mo ang imong kaugalingon taliwala sa Dios ug kanila, aron nga, pinaagi sa paglingi kanimo ug pagbiya sa Dios, ikaw lamang ang ilang daygon, tan-awon, ug dayegon — ug kini walay kapuslanan kanimo ug kanila, dili lang walay kapuslanan kondili makadaot.

Walay labaw ka takus taliwala sa mga binuhat nga may pangatarungan, ilabi na sa mga hunahuna nga diosnon; walay labaw ka ubos kay sa mga kadunot sa mga lawas. Ug busa, kon nagtinguha ka nga daygon sa mga tawo, nabuta niining samang garbo, tan-awa unsa ka ubos ang imong nahulog. Tan-awa busa ang hustisya sa Dios. Kay gihimo mo ang imong kaugalingon nga Dios — sa ato pa, takus daygon sa labing maayo nga bahin sa tanan nga binuhat — ug gipailalom ka niya sa labing ubos. Kay nagtinguha ka ug naghimo, kutob sa imong mahimo, nga mahibaloan, makita, madayeg, madaygon, matahuron, mahigugmaon, mahadlokan, ug madunggogan ka sa tanang mga tawo — nga kining tanan utang sa labing maayo nga bahin sa tanang binuhat, sa ato pa, ang mga hunahuna nga may pangatarungan lamang, ngadto sa Dios lamang. Busa husto ang nahitabo nga ikaw, nga naghimo sa imong kaugalingon nga Dios sa atubangan sa labing takus nga mga bahin sa binuhat, makadawat ingon nga imong Dios ang labing ubos; ug ikaw, nga pinaagi sa hiwi nga pag-ilog nagtinguha sa pagpugos gikan sa labing maayo sa bisan unsa nga utang sa Dios lamang, mogasto sa labing ubos — sa ato pa, sa mga dunot nga patayng lawas — sa bisan unsa nga ikaw mismo nakautang sa Dios lamang. Kay ang tanan niadtong gisulti sa ibabaw nga utang sa Dios lamang — ang gugma, ug uban pa — imong gihatag niini sa tibuok mong kasingkasing. Busa, samtang imong giangkon ang tanan nga iya sa Dios — ang pagdayeg, ug uban pa — imong nawala ang tanan nga iya sa tawo: ang pagdayeg sa Dios, nga mao ang imong gitugahan, ug uban pa. Ug tungod kay walay dapit ibabaw sa labing taas, ni ubos sa labing ubos, samtang nagtingkamot ka ibabaw sa labing taas, anaa ka pag-usab ubos sa labing ubos. Kay si bisan kinsa nga gipugngan sa usa ka butang kinahanglan nga masakop niini pinaagi sa gugma. Apan nagpahimulos ka sa labing ubos nga mga butang. Busa gitukmod ka ubos sa labing ubos, diin walay dapit.

Ang pagpakighigala niining kalibotana, sumala sa giingon ni San Santiago, maoy pakigbatok sa Dios. Kay si bisan kinsa nga buot mahimong higala niining kalibotana naghimo sa iyang kaugalingon nga kaaway sa Dios (Santiago 4:4). Apan si bisan kinsa nga nahigugma bisan og usa ka langaw niining kalibotana kinahanglan nga mahigugma sa tibuok kalibotan. Kay ang tibuok kalibotan gikinahanglan sa butang nga iyang gihigugma. Dugang pa, samtang adunay gugma niining kalibotana, adunay pakigbatok tali sa Dios ug sa mga tawo. Busa kon nagtinguha ka nga higugmaon nila, nagtinguha ka nga mahimo silang mga kaaway sa Dios. Apan nagwali ka nga ang tanan nga binuhat angay tamayon, aron sila mapasig-uli sa Dios. Imong ipalahi ba ang imong kaugalingon lamang, ug moingon sa mga tawo: Tamaya ang tanan tungod sa Dios gawas kanako — aron ang bugtong babag sa pagpasig-uli sa mga tawo sa Dios mao ikaw, ug tungod kanimo lamang ang pakigbatok tali sa Dios ug sa mga tawo magpadayon, ug walay maluwas, kay pinaagi sa paghigugma kanimo mapugos sila sa paghigugma sa tibuok kalibotan ingon nga gikinahanglan nila? Kay lahi ang paghigugma sa mga tawo sa kalibotan o tungod sa kalibotan, ug lahi ang paghigugma sa Dios o tungod sa Dios; lahi ang paghigugma pinaagi sa tinguha, ug lahi ang pinaagi sa kaluoy.

Kapitulo IX. Mahitungod sa kalag nga mipahilayo sa Dios pinaagi sa pagpahimulos ug gugma sa mga butang lumalabay, ug gilapas sa mga yawa.

Pasultiha ang mga yutan-ong kabtangan: Kon ayohon sa Dios ang sakit sa kadunot, unsa ang imong buhaton? Palandonga sa imong paggamit kanamo kon sa unsa nga paagi nahimo kang mas maayo pinaagi kanamo, o unsa ang imong gilauman gikan niini sa umaabot. Nasinati mo na kami. Unsa man diay? Buot ka bang mausab ngari kanamo, o kami nganha kanimo? Unsay imong labot kanamo? Nganong nagsubo ka sa among pagkahanaw? Gipalabi namo ang pagkahanaw sumala sa kabubut-on sa Ginoo, kaysa ang pagpabilin sumala sa imong tinguha. Wala kami nagpasalamat kanimo niining imong gugma; hinuon, gibiay-biay ka namo ingon nga buangbuang. Kang kinsa man kami angay mosunod — sa Dios o kanimo? Sultihi, kon mangahas ka: dili ba kini mao halos ang tibuok mong trabaho — ang pag-ut-ot kanamo ug paghimo kanamo nga dunot?

Mao kini ang imong kapuslanan, ang imong gahum: nga pinaagi kanimo modagayday ang among kadunot sa kadagaya; kay dili mo mapahimong magpabilin kining imong buluhaton. Mao kini ang imong kalipay: nga dili ka mawad-an sa among kahugaw, diin kinabubut-on kang modaog, samtang ang yawa nagdunot ug naglapas kanimo pinaagi niini, dili nga walay iyang dakong kalipay ug kasadya sa imong pagkalimbong ug pagkalaglag.

Bisan unsang dagway ang imong gipahimuslan, kini sama sa bana sa imong hunahuna. Kay mitugyan kini ug mipasakop; ug dili ang dagway ang mitakdo kanimo, kondili ikaw ang mitakdo ug nahisama niini. Ug ang hulagway niadtong samang dagway nagpabilin nga gipatik sama sa usa ka dios-dios sa iyang templo, diin wala ka naghalad og baka, ni kanding, kondili usa ka kalag nga may pangatarungan ug usa ka lawas — sa ato pa, ang imong tibuok kaugalingon — kon gipahimuslan mo kini.

Tan-awa giunsa nimo, sama sa usa ka taberna, giprostitutar ang imong gugma ingon og ibaligya, ug gihatag kini sa mga tawo sumala sa gidaghanon sa ilang mga gasa. Niining taberna, walay makadawat nga wala maghatag, o wala gilauman nga mohatag. Apan wala ka untay ikabaligya kon wala pa kini gihatag kanimo nga walay bayad gikan sa kahitas-an, sa dihang wala ka maghatag og bisan unsa. Nadawat mo na ang imong bayad.

Ang paghaw-as sa Dios ug pagpalayo gikan kaniya nag-andam alang sa kaibog.

Siya nga buot mopahimulos kanimo diha sa imong kaugalingon takus sa samang pasalamat gikan kanimo sama sa mga langaw ug mga pulgas nga nagsuyop sa imong dugo.

Kon kining mga butang (nga pinaagi sa ilang pagpatik sa imong hunahuna pinaagi sa paghandom ug gugma nga mao ang pagsimba nga utang sa Dios lamang, nagpailalom ka) — kon imong gisimba kini nga gikulit o gipintal sa usa ka suok sa imong balay, uban sa paghandom o gugma o pagluhod, ug nahibaloan sa mga tawo, unsa ang ilang buhaton kanimo?

Ang babaye nga nagpugong sa pakighilawas ug wala mobiya sa iyang kaugalingong bana tungod lamang kay wala siyay makit-an nga mananapaw nga mopabilin og dugay wala naglikay sa pagpanapaw, kondili nangita og malungtarong panapaw. Apan ikaw, aron madugangan ang kadautan, gipasangkad mo ang mga bitiis sa imong hunahuna sa matag lumalabay, aron mapahimulos mo bisag ang mga mubo nga pagpanapaw, kay dili ka man makabaton og malungtaron o walay katapusan.

Mao kini sa kinatibuk-an ang tibuok pagkadautan sa tawo: ang pagbiya sa labaw sa kaugalingon, sa ato pa, ang Dios; ug ang pagtutok sa ubos sa kaugalingon, nagpuyo diha niini pinaagi sa pagpahimulos, sa ato pa, ang mga butang lumalabay.

Ang bakukang, samtang naglupad ibabaw sa tanan, nagtan-aw sa tanang mga butang, walay gipili nga matahum, maayo, o malungtaron; apan sa pagkakita niya sa mabahong hugaw, diha-diha milingkod siya niini, gitamay ang daghan kaayong matahum nga mga butang. Mao usab ang imong kalag, nga naglupad ibabaw sa langit ug yuta sa iyang panan-aw, ug sa dagko ug bililhon nga mga butang niini, wala mokabit sa bisan unsa; ug pinaagi sa pagtamay sa tanan, kinabubut-on miangkon sa daghang walay bili ug hugaw nga mga butang nga misantop sa hunahuna. Maulaw ka niining mga butang.

Kapitulo X. Mahitungod sa kawalay-ulaw ug kapangas sa kalag nga nanapaw, nga nangayo sa Dios nga lipayon siya sa iyang pagkadautan.

Kon nangayo ka sa Dios nga dili kuhaon ang usa ka butang diin nagsalig ka nga hakog, sama kini sa usa ka babaye, nga nasikopan sa iyang bana diha mismo sa pagpanapaw, nga imbis mangayo og pasaylo sa iyang sala, nangayo hinuon nga dili undangon ang kalipay sa pagpanapaw mismo.

Dili pa igo kanimo ang pagpanapaw palayo sa Dios, gawas kon imong yukbon usab siya niini: nga dugangan, tipigan, ug ayuhon niya ang mga butang diin nadunot ka pinaagi sa pagpahimulos — sa ato pa, ang mga dagway sa mga lawas, mga lami, ug mga kolor.

Unsa nga babaye ang hilabihan ka walay ulaw nga moingon sa iyang bana: Pangitai ako og ingon niini o niadtong lalaki nga higdaan, kay mas nakapahimuot siya kanako kay kanimo — kay kon dili, dili ko mapahulay? Apan gibuhat mo kini sa imong bana, sa ato pa, sa Ginoo, kon, pinaagi sa paghigugma og usa ka butang gawas kaniya, nangayo ka kaniya niadtong butang mismo.

Kon moingon ka sa Dios: Hatagi ako niini o niadto — mao kini ang pag-ingon: Hatagi ako og butang diin makalapas ko kanimo ug makahimo sa pagpanapaw palayo kanimo. Kay kon nangayo ka sa bisan unsa gawas kaniya mismo, pinaagi sa imong pag-ampo imong gibutyag kaniya ang imong sala ug ang imong pagpanapaw palayo kaniya, ug wala ka masayud niini.

Maluluy-on nga panimalos kon ang pamanhonon, nasikopan ang iyang pangasaw-onon sa pagpanapaw, nagkuha lamang gikan kaniya sa mga butang diin siya nanapaw. Apan pagka walay ulaw ug pagkapangas niya kon giisip niya kini nga kadaot! Halos ang bugtong hinungdan sa imong pagsubo mao kini nga matang — sa ato pa, alang sa imong mga pagpanapaw nga gikuha. Busa ang imong mga kasubo mismo nagpamatuod sa imong mga pagpanapaw, aron dili na kinahanglanon pa ang uban nga mga saksi.

Bisan ang labing walay ulaw ug labing pangahas nga babaye nagtago gikan sa mga mata sa iyang pamanhonon ang mga luha nga iyang gihilak alang sa mga kadaot nga naangkon sa iyang kabit, ug alang sa mga kadaot nga gihatag kaniya sa iyang nasuko nga kabit; ug mao usab ang mga kadaot mismo, ug ang mga kalipay usab.

Tan-awa karon kon gibuhat mo ba bisan kini ngadto sa Dios — kon wala ka ba dayag nga nagbakho sa iyang atubangan tungod sa mga kadaot sa imong pagpanapaw, sa ato pa, niining kalibotana, ug naglipay sa mga kauswagan niini. "Busa aduna kay agtang sa usa ka babayeng bigaon" (Jer. 3:3).

Kapitulo XI. Mahitungod sa pagkawalay-kahibalo sa kaugalingon diin ang tawo, gibubo ngadto sa gawas pinaagi sa gugma sa mga butang yutan-on, dili makapalandong sa iyang kaugalingon.

Ang kakulang sa sulod nga talan-awon, sa ato pa, sa Dios (dili tungod kay wala siya sa sulod, kondili tungod kay dili mo siya makita nga buta ka sa sulod), maoy naghimo kanimo nga kinabubut-on mogawas sa imong sulod, o hinuon dili makahimo sa pagpuyo sa sulod sa imong kaugalingon ingon og sa kangitngit, ug maglangibon sa paghandom sa mga dagway sa gawas sa mga lawas o sa mga opinyon sa mga tawo. Ayaw basola ang mga dagway lawasnon nga nagpugong o naghadlok kanimo, o nagtandog kanimo sa bisan unsang paagi, kondili basola ang imong kaugalingong pagkabuta ug ang imong kahaw-ang sa kinatas-ang kaayohan.

Tan-awa unsa ka dako ang imong pagkawalay-kahibalo sa imong kaugalingon. Kay walay gingharian nga hilabihan ka layo ug wala mailhi kanimo diin mas dali ka pa motuo sa nagsulti og bakak.

Usahay ang kadautan dili makapahimuot bisag walay ganti sa kaayohan — pananglitan, kon ang duha ka tawo sa usa ka balay nagtinguha nga ang ilang kaugalingong kabubut-on ang masunod uban sa garbo, ang duha nagtinguha sa dautan. Kon ang ilang mga kabubut-on nakapasuko sa usag usa, nahitabo kini dili tungod sa pagdumot sa garbo, kondili tungod sa gugma niini. Kay kining usa nga nahigugma sa iyang kaugalingong garbo nagdumot sa garbo sa usa, tungod kay gipugngan siya niini. Usa kini ka hilabihan ka tinago nga lit-ag.

Nagdala ka sa imong kaugalingon niining kalibotana ingon og mianhi ka dinhi aron motan-aw ug mohandom sa mga dagway sa mga lawas.

Kon dili ka kulang sa sulod nga mga talan-awon, dili ka gayud mogawas sa mga talan-awon sa gawas, o maglangibon niini.

Maingon sa sugilanon ang dalaga naluya sa pagtan-aw sa adlaw, mao usab ikaw ngadto sa mga dagway sa mga lawas ug mga opinyon sa tawo, nga kinahanglan gayud mahanaw.

Kining talan-awon — sa ato pa, unsa ka dako ang pagkahaw-as sa imong kalag ibabaw o pagkasakop sa mga lawas, sa ilang mga dagway, sa mga opinyon sa tawo, ug sa mga pabor — bukas niining kinabuhi-a sa mga mata sa walay lain gawas sa Dios labaw sa tanan, ug sa imoha sumala sa imong katakus.

Tan-awa giunsa nimo, pinaagi sa pagtalikod sa Dios, misulod niining kalibotana nga buka ang imong baba alang sa tanan gawas kaniya.

Kapitulo XII. Mahitungod sa tinuod nga kapuslanan sa tawo, ug giunsa nga ang kapuslanan sa tanang mga tawo usa ug managsama.

Bulahan siya nga nagpili sa paghago nga luwas. Mao kini ang luwas nga pagpili ug mapuslanon nga paghago: ang pagtinguha sa pag-ayo sa tanan, sa ingon nga paagi nga buot ka mahimong ingon niini alang kanila nga dili na sila magkinahanglan sa imong tabang. Kay kon labi pang morag nagtutok ang mga tawo sa ilang kaugalingong kaayohan, labi hinuon nga dili nila gibuhat ang angay. Kay ang tinuod nga kaayohan sa matag tawo mao ang pagtinguha sa pag-ayo sa tanan. Apan kinsay nakasabot niini? Busa si bisan kinsa nga nagtinguha sa pagkab-ot sa iyang kaugalingong kaayohan dili lamang walay nakit-ang kaayohan, kondili nakahiagom usab og dakong kadaot sa iyang kalag. Kay samtang iyang gipangita ang iyang kaugalingon, nga dili man mahimo, gisalikway siya gikan sa kaayohan sa tanan, sa ato pa, gikan sa Dios. Kay maingon nga ang tanang mga tawo adunay usa ka kinaiya, mao usab usa ka kapuslanan.

Malipayon ang matag usa nga walay gitinguha nga makaayo sa iyang kaugalingon. Mahimo bang ang tawo magtinguha sa dili makaayo o makadaot kaniya? Hinaot nga bisan kausa sa tibuok mong kinabuhi tinguhaon mo ang angay sa paagi nga angay tinguhaon! O alaot nga kapalaran — ang dili makahimo sa pagbalibad sa makadaot!

Kon pangutan-on mo ang mga tawo nganong alaot sila — tungod ba kay dili nila gusto ang makaayo kanila, o tungod kay wala nila ang ilang gusto — motubag dayon sila nga dili nila makab-ot ang ilang gusto. Apan mao kini ang pag-ingon: Nahayagan kami, ug nahibaloan namo pag-ayo ang makaayo kanamo ug gihigugma namo kini, apan huyang kami. Nga bakak. Kay kinsa man sa tanang mga kalibotanon ang nahigugma og bisan unsa nga makapahimo kaniya nga mas maayo? Wala magtinguha ang mga tawo og bisan unsa nga dili mas ubos kay kanila. Ug giunsa man nga ang mas maayo, mas bililhon, ug mas takus mauswag pinaagi sa mas dautan, mas ubos, ug dili takus? Pagkaalaot, pila ang naghimo sa ilang gusto, ug pagkadiyutay sa nagtinguha sa tinuod nga makaayo kon makab-ot na! Apan kinsay makadani sa mga anak ni Adan niini? Kanus-a man sila tuohan nga wala nahigugma sa ilang kaugalingong kaayohan, kay andam man sila manumpa nga wala sila nagtinguha og dautan sa ilang kaugalingon, ug ang tanan nilang giantos sa daghan kaayong kahago giantos tungod sa ilang kaugalingong kaayohan? Sama kini sa pag-ingon sa usa ka tigsimba sa mga dios-dios nga wala siya nagsimba sa Dios. Molukso dayon siya, manumpa nga nagsimba siya sa Dios, mag-ihap sa tanan niyang gigasto sa pagsimba, ug motudlo pa sa iyang tudlo sa mismong Dios nga iyang gisimba. Apan wala siya nagsimba sa Dios, kondili, nalimbongan sa sayop, naghimo og lain nga butang ingon nga Dios. Mao usab ang mga tawo, sa walay duhaduha, wala nahigugma o nagtinguha sa ilang tinuod nga kaayohan, kondili sa ilang gihunahuna nga mao ang ilang kaayohan pinaagi sa sayop. Ug busa bisan unsa ang ilang gibuhat o giantos alang niini, gihunahuna nila nga gibuhat o giantos nila alang sa ilang kaayohan. Apan walay usa nga nagtinguha o nahigugma sa iyang tinuod nga kaayohan gawas sa usa nga nahigugma sa Dios. Kay siya lamang ang tibuok ug bugtong kapuslanan sa tawhanong kinaiya. Kay nasulat: "Siya nga nagpuyo sa gugma — sa ato pa, nga nahigugma sa Dios — nagpuyo sa Dios, ug ang Dios diha kaniya" (1 Juan 4:16). Mao busa ang tawhanong kapuslanan nga walay makahigugma niini gawas sa usa nga nag-iya niini, ug dili kini mabulag sa usa nga nahigugma niini. Busa kining samang butang nga giingon sa mga tawo nga nahigugma sila sa ilang kaayohan (kay kinsay dili andam manumpa niini?) apan wala kini nila — kini mismo, sultihan ko ikaw, usa ka pagpamatuod nga lain ang ilang gihigugma, dili ang ilang tinuod nga kaayohan. Kay walay laing angay buhaton sa tawo aron maangkon niya ang iyang kaayohan gawas sa paghigugma. Apan ang mga tawo kanunay nagtinguha sa paghimo niini ingon og wala kini — sama sa mga pagano nagtinguha sa paghimo sa Dios. Kay kon ang Dios lamang mao ang kapuslanan sa mga tawo, ug walay makawala niini gawas sa usa nga wala gayud nahigugma kaniya, nan kining kaayohan dili kinahanglan himoon, kay walay katapusan kini, kondili higugmaon lamang. Mao lamang kini ang tinuod nga hinungdan sa tanan natong pagkauyamot: nga dili nato mahibaloan ug dili nato higugmaon ang atong kaayohan, o dili nato kini mahibaloan ug mahigugmaon sa igo o sa paagi nga angay kining mahibaloan ug mahigugmaon.

Kapitulo XIII. Mahitungod sa maalamon nga pag-amping nga angay gamiton alang sa kaugalingong kapuslanan sa tanang matang sa kauswagan o kalisdanan.

Tan-awa, nagsubo ka ug naguol, ug nagreklamo ka mahitungod niini o niadtong tawo, nga nagsulti og mainsultohon ug masuk-anon nga mga pulong kanimo. Nagsubo ka busa, tingali tungod kay giingon kini kanimo, o tungod kay gisulti kini uban sa maong espiritu. Maayo ug husto, kon nagsubo ka tungod kaniya. Kay dili kini makaayo kaniya. Apan kon tungod kanimo, sayop kini. Kay walay bisan unsa nga balaan ug maayo nga ikasulti kanimo nga mas makaayo pa kay niining mga pulonga, kon gamiton mo kini sa husto. Kay bisan maayo o dautan, bisan unsa ang isulti o ibuhat sa usa kanimo, maayo man o dautan, mao kini kanimo sumala sa imong paggamit niini. Apan sa usa nga naghimo o nagsulti, mao kini sumala sa kabubut-on nga iyang gihimo o gisulti. Kay maingon nga ang kadautan nagbakak sa iyang kaugalingon lamang, dili kanimo (kon dili ka mouyon ug kon imong badlongon kini), mao usab ang tanan nga dautan gibuhat ug gisulti ngadto sa iyang kaugalingon — sa ato pa, sa iyang kaugalingong kalaglagan — kon dili ka mouyon kondili diosnon ug maluluy-on nga magbadlong. Busa angay kang maguol alang sa usa nga nagbuhat o nagsulti og dautan kanimo, dili alang sa imong kaugalingon, kay bisan ang mga kadautan sa uban mahimong alang sa imong kaayohan, kon gamiton mo kini sa husto — ug sa ingon ka dakong kaayohan sumala sa imong hustong paggamit. Busa mahimong ingon usab ka dakong kadautan sumala sa imong dautan nga paggamit, bisan dautan o maayo ang gibuhat o gisulti kanimo; kay "ang tanang butang nagtinabangay alang sa kaayohan sa mga nahigugma sa Dios" (Rom. 8:28) — hangtud nga bisan ang mga kadautan sa uban. Apan alang sa mga nagdumot sa Dios, sa kasukwahi, ang tanang butang nagtinabangay alang sa ilang kadautan — hangtud nga bisan ang mga maayong butang. Busa ibalik ang tibuok mong reklamo batok sa imong kaugalingon tungod sa dautan nga paggamit sa mga butang.

Kay bisan tinuod nga dautan ang gibuhat o gisulti kanimo, dili kini mahimong dautan kanimo gawas kon gamiton mo kini sa dautan; mao usab, ang mga maayong butang dili maayo kanimo gawas kon gamiton mo kini sa maayo.

Kini ang kinahanglan kanunay bantayan: ang nahitabo sa imong kalag; dili ang gibuhat sa uban, bisan maayo o dautan, kondili ang imong gibuhat sa ilang mga buhat — sa ato pa, giunsa nimo paggamit ang ilang maayo ug dautan, ug unsa ka dako ang imong nakat-onan gikan niini, pinaagi sa pagdasig ug pagtabang, o pinaagi sa pagkalooy ug pagtul-id. Kay niadto maayo ang imong paggamit sa tanang mga buhat sa mga tawo, kon walay usa sa ilang mga kaayohan ang makadani kanimo sa pagdapig, ug walay usa sa ilang mga kadautan ang makapugong kanimo sa gugma. Kay niadto nahigugma ka nga gawasnon. Kay walay takus sa pagbaton og kalinaw gawas uban sa mga wala magbaton og kalinaw kanato.

Bisan unsa ang mahitabo kanimo, basta ang imong kalag dili matumba sa kalihukan sa kasuko, pagdumot, kasubo, o kahadlok, ni sa ilang mga hinungdan, walay kadaot kini kanimo sa umaabot nga panahon.

Ibutang ang duha ka bola sa usa ka silaw sa adlaw, ang usa hinimo sa yuta, ang usa sa tulo; bisag usa ug managsama ang silaw, dili kini makahimo sa samang epekto sa duha, kondili nagbuhat og lain-lain sa matag usa sumala sa ilang mga kinaiya — nagpagahi sa usa, nagtunaw sa usa; kay dili kini makatunaw og yuta ni makapagahi og tulo. Mao usab, usa ka matang sa metal — sa ato pa, ang bulawan — kon makita sa daghan nga mga tawo, nagpukaw og lain-laing mga kalihukan kanila sumala sa kahimtang sa ilang mga hunahuna. Ang usa nagdilaab sa pagsakmit, ang usa sa pagkawat, ang usa sa paghatag sa mga kabos. Ang buangbuang nagtawag sa tag-iya niini nga bulahan; ang maalamon nagsubo sa nahigugma niini. Dili kini makapukaw og dautan nga kabubut-on sa maayong hunahuna, ni maayong kabubut-on sa dautan nga hunahuna; hinuon, kini ug ang tanang uban pang mga dagway o mga hinungdan sa mga lawas o uban pang mga butang nagpalihok sa mga hunahuna sa tawo sumala sa kahimtang niadtong mga hunahuna. Ug busa ang tibuok hinungdan sa atong pagkadautan angay ipahamtang sa atong kaugalingon, dili sa mga butang diin kita nakasala. Wala sila mag-igo kanato gawas sa pagsulay. Kay gipakita nila kung unsa kita sa tago; wala sila naghimo kanato nga ingon. Kay ang pagtan-aw sa ubang mga lalaki nagsulay sa unsa ka hugot ug dili matarug ang pangasaw-onon nagsandig sa iyang pamanhonon sa gugma. Kay kon tinuod siyang putli, wala siya matandog sa katahum sa bisan kinsa. Mao usab, kon nagsandig ka sa Dios uban sa labing hugot nga pagbati, wala ka untang madani sa panan-aw sa bisan unsang binuhat. Kay kining tanang mga butang nagsulay sa unsa ka dako ang imong kaputli ngadto sa Dios.

Kapitulo XIV. Mahitungod sa mga kalisdanan niining panahona, kon unsaon kini pag-antos, tungod kay pinaagi niini mapuslanon kitang ginapugos sa pagbalik ngadto sa Dios.

Tan-awa kon giunsa ka sa Dios pagdunggab bisan asa ka molapad lapas kaniya pinaagi sa kaibog sa mga binuhat — sama sa usa ka yaya nga nagdunggab sa bukton sa bata nga gikatuy-od ngadto sa gawas sa duyan, aron dili kini mamatay sa katugnaw.

Hinaot nga maloloy-on ang Dios kanimo, aron ang tiil sa imong hunahuna dili makakaplag og dapit nga kapahulayan; aron, bisan gipugos lamang, O kalag, mobalik ka sa arka, sama sa salampati ni Noe.

Ang kakabos mismo, o ang kakuyaw, nagpugos kanato puli sa usa ka temporal nga magsasakit sa pagtinguha sa mga maayong butang, ug sa mga butang nga lahi niini. Apan tungod kay naanad lamang kita sa mga temporal nga butang ug walay laing nahibaloan, dili kita nagtinguha sa mga butang nga lahi kaayo gikan sa among pag-antos, ug gusto natong putlon ang ilang kasuko — sa ato pa, ang ilang kakuyaw — pinaagi sa usa ka pagpahusay, sama sa usa ka pagpakig-uli, sa makadiyot, o among gipili ang pagsagubang sa mga butang nga dili kaayo lahi niini.

O tawo nga nag-antos sa kasakit, buot ba nimong pahuwason kini? Oo. Sa temporal ba o sa walay katapusan? Sa walay katapusan. Nan pangitaa ang walay katapusang tambal, sa ato pa, ang Dios; kay gisakit ka niya aron mangandoy ka kaniya — dili sa mga tanom, dili sa mga bugkos.

Usa ka hilanat lang ang nagkuha sa tanan nga imong gisuklan — sa ato pa, ang mga kalipay sa lima ka igbalati. Unsay nahibilin, nan, gawas sa pagpasalamat sa Dios tungod sa kadaugan nga gihatag? Apan ikaw, sa kasukwahi, nangita ka og igapasakop, nagdumot sa kagawasan.

Unsa pay paglaom, kon kinabubut-on nimong gisandigan ang mga lit-ag ug mga udyong sa kaaway, kon dili lamang nga wala ka naglikay niini, apan gikalipay pa nimo ang paggakos niini, ug gipadayag mo ang imong kaugalingon niini, nagdagan gikan sa usa ngadto sa lain? Giisip mo kini nga tambal, ug kahupayan; gihandum mo kini ug dili ka makaantos nga makulangan niini.

Ang kauswagan usa ka lit-ag; ang kutsilyo nga nagputol niining lit-ag mao ang kalisdanan. Ang kauswagan mao ang bilanggoan sa gugma sa Dios; ang ariete nga nagbungkag niini mao ang kalisdanan.

Nag-ingon kanimo ang kalisdanan: Naningkamot ka aron mobiya ako. Kini sa pagkatinuod dili mo mapugngan; kon matarong ang imong tinguha, mahimo mo kini.

Kay dili ako makapabilin samtang ang Ginoo nagdumala sa melodiya, sanglit usa lamang ako ka silaba.

Kon angay ka nga mahisama sa usa ka nati sa karnero batok sa labing daotan nga mga tawo, unsa pa kaha ngadto sa Dios, kon gikastigo ka niya pinaagi sa usa ka hampak?

Tan-awa kon unsa ka nga anaa ka sa usa ka gubat: ang kauhaw nagpaso, gisuklan mo kini sa ilimnon; ang kagutom nagsakit, gisuklan mo kini sa pagkaon; batok sa katugnaw, sinina o kalayo; batok sa sakit, tambal. Batok niining tanan gikinahanglan ang pailob ug ang pagtamay sa kalibotan, aron dili ka madaog sa laing gubat nga naggikan niini — nga mao ang mga kasundalohan sa mga bisyo.

Sanglit nadakpan ka lamang sa kalipay, ang mga makalilipay lamang ang angay likayan. Busa dili gayod luwas ang kalag sa Kristohanon gawas lamang sa kalisdanan.

Gikan sa mga butang nga imong gimahal, naghimo ang Dios og mga bunal alang kanimo. Gisakit ka sa paglikay sa kauswagan ug sa pagdalagan ngadto sa kalisdanan. Ang tanan mga hampak gawas kaniya nga naglaglag sa hampak — sama sa usa ka anak nga nagbali sa bunal sa amahan nga naghampak kaniya.

Ang lawas, nga nadaog sa mas kusgan nga mga pwersa, ginatulod o ginabatak; mao usab ang kabubut-on. Apan pag-amping dili sa unsa ang naglihok sa lawas pinaagi sa pagdaog niini, kondili sa unsa ang naglihok sa hunahuna ug sa kabubut-on.

Alaot dili kadtong nawad-an sa mga temporal nga butang, kondili kadtong nawad-an sa pailob. Kay walay kaibog nga madaog gawas pinaagi sa pailob mismo. Kay ang kagutom dili mapugngan pinaagi sa pagkaon, kondili ginasilbihan, ingon nga ang kauhaw ginasilbihan pinaagi sa pag-inom. Kay kini nga mga kaibog nagtinguha sa pagkiling sa kalag ngadto sa pagpahimulos sa gawas nga mga dagway sa lawas. Kon mahitabo kini, dili sila madaog kondili naghari, kay nakab-ot na nila ang ilang tumong — sa ato pa, ang pagkiling sa kalag ug ang pag-andam niini alang sa mas sayon ug mas dako nga pagkiling.

Ang bugtong tambal sa tanang kasakit ug kasakitan mao ang pagtamay sa mga butang nga nasamad, ug ang paglingi sa hunahuna ngadto sa Dios.

Unsa kadaghan sa mga kalibutanong kalipay ang imong gisalikway, ug bisan unsa ka hilabihan kini, ingon usab kadaghan ug ingon usab kakusgan sa mga lit-ag sa yawa ang imong nalikayan. Unsa kadaghan sa mga kalisdanan ang imong gilikayan, labi na tungod sa kamatuoran, ingon usab kadaghan sa mga tambal ang imong gisalikway.

Kapitulo XV. Mahitungod sa tinuod nga pailob, diin ang mga makasasala ug mga maluya angay antuson ug higugmaon, inubanan sa diosnong paglaom sa ilang pagkausab.

Tan-awa kon unsaon nimo paghigugma ang lugas samtang anaa pa kini sa uhay — ang trigo nga nakaluko pa: busa higugmaa kadtong wala pa maayo. Pagkinabuhi ngadto sa tanan sama sa pagkinabuhi sa Kamatuoran nganha kanimo. Ingon nga giantos ug gihigugma ka niya aron mahimo kang mas maayo, busa antosa ug higugmaa ang uban, aron mahimo silang mas maayo.

Ginapasipala mo ang mananambal pinaagi sa pagkawalay paglaom sa masakiton. Kay ingon kasayon sa iyang pagkaayo ingon sa gahom ug kaayo sa mananambal sa pag-ayo.

Tan-awa nga dili mo tamayon ang buhat sa Dios tungod sa buhat sa tawo. Kay ang buhat sa tawo mao ang pagpatay, ang panapaw, ug ang mga susama niini; apan ang buhat sa Dios mao ang tawo mismo. Si bisan kinsa nga nahigugma sa usa ka butang, sama sa usa ka balay o bisan unsang ingon niini, nahigugma usab sa materyal diin kini mabuhat — sama sa mga kahoy o mga bato. Busa si bisan kinsa nga nahigugma sa mga maayo kinahanglan gayod mahigugma sa mga daotan, sanglit ang mga maayo dili gayod mabuhat gikan sa laing butang. Kay ngano man nga dili mo higugmaon kadtong diin mahimong mabuhat ang usa ka anghel, kon higugmaon mo kadtong diin mahimong mabuhat ang usa ka kopa? Kay nahisulat mahitungod sa mga tawo: "Managsama sila sa mga anghel sa Dios" (Lucas 20:36).

Pagkanindot nga arte ang pagdaog sa daotan pinaagi sa maayo; kay ang mga kasumpaki ginadaog sa mga kasumpaki.

Gibutang ka ingon og usa ka target aron palumon ang mga udyong sa kaaway — sa ato pa, aron laglagon ang daotan pinaagi sa pagsukol sa maayo. Dili ka gayod angay mobalos og daotan sa daotan, gawas tingali sa paagi sa tambal, nga dili na pagbalos sa daotan sa daotan, kondili sa maayo sa daotan.

Kadtong nahigugma sa kalibotan nagtuon sa arte diin ilang makab-ot o mapahimuslan ang ilang gihigugma; buot mo nga makab-ot ang Dios, ug gitamay mo ang arte diin siya makab-ot — sa ato pa, ang pagbalos sa maayo sa daotan.

Biya niining dapita, o buhata ang imong gibutangan dinhi — sa ato pa, pag-ayo ug pag-antos.

Kining tawhana buangbuang — sa ato pa, ang kaaway nga tawo; kadtong usa maalamon — sa ato pa, ang yawa nga miatake kanimo pinaagi kaniya. Ngadto niining usa pagmaaghop, aron mahatagan siya og kagawasan; batok niadtong usa, pagmabinantayon.

Nasamok ka tungod kay nasamok ako; nasamok ka, gikasab-an mo ang nasamok. Kaulaw! Himoa nga ang matul-id magtamay sa piang, ang maputi sa maitom. Ako sa akong bahin magpatul-id, ug dili na magbuhat niining daotana. Apan unsay imong buhaton niining imong bisyo, diin dili ka lamang makahimo sa pag-ayo kanako, kondili dili gani makadala og kaluwasan?

Ngano man nga gusto nimong papahawaon kanang igsoon? Tungod ba kay puno siya sa kasuko ug sa tanang bisyo? Nan hinaot buhaton usab sa Dios ang ingon kanimo. Gikan sa imong kaugalingong baba namatuod ka nga dili mo siya angay papahawaon. "Dili ang mga himsog ang nagkinahanglan og mananambal, kondili ang mga masakiton" (Mateo 9:12). Kon mangutana ka sa usa ka inahan kon ngano gibiyaan niya ang iyang anak, ug motubag siya nga maluya ug masakiton kini, pangutana kon gusto ba niya nga buhaton usab sa iyang anak ang ingon kaniya. Ug kon moingon siya nga dili, idugang: Nan nagdumot ka sa daotan nga hinungdan. Mao usab kini sa mananambal.

Ayaw himoa nga ang nangayo og pasaylo mahimong mosingil og panimalos.

Kon giantos mo ang imong kaugalingon nga ingon kahugaw, ngano man nga dili usab si bisan kinsa?

Paadtoa ang uban sa Jerusalem; ikaw lakaw hangtod sa pailob o pagpaubos. Kay mao kini ang paglakaw mo sa gawas sa kalibotan; kadtong usa mao ang paglakaw sa sulod niini.

Bisan unsa nga kinaiya ang gusto nimo nga ipakita sa Dios ug sa mga tawo kanimo, bisan unsa kadaghan o bisan sa unsa nga paagi ka makasala — ipakita usab ang ingon ngadto sa uban, bisan unsa kadaghan o bisan sa unsa nga paagi sila makalapas.

Kapitulo XVI. Mahitungod sa maluluy-ong pag-atiman ug pag-ayo sa mga maluya, ug kon unsaon pagkinabuhi uban kanila nga may dili-nadaot nga hunahuna.

Ang inahan nga nasakitan sa iyang anak dili mangita sa iyang kadaot isip panimalos, tungod kay giisip niya ang kadaot sa iyang anak nga iya usab. Busa kon adunay mosilot sa iyang anak aron manimalos alang kaniya, dili siya angay isipon nga nakabuhat og panimalos, kondili nga giusab ang kadaot. Kinahanglan mao usab ang matag Kristohanon ngadto sa tanang tawo: nagtinguha sa pagkamaloloy-on, nahibalo sa labing sigurado nga mga hinungdan sa iyang kasubo — sa ato pa, ang mga butang nga mahanaw.

Ingon kasayon ang pag-ila tali sa imong igsoon ug sa iyang bisyo ingon sa pag-ila tali sa maayo ug sa daotan. Kay kon makakita ka og tawo, kinsa bay masuko, kinsa bay mahilabtan? Apan kon makita ang iyang bisyo, kinsa bay dili masuko — gawas sa usa ka tawong maalam ug maayo kaayo, nga nahibalo nga kini nakasamad sa tawo mismo labaw sa bisan kinsa, ug busa angay siyang kaloy-an?

Ang imong igsoon napuno sa gugma ug kaalam, ug wala ka makaambit niini; napuno siya sa kasuko, pagdumot, ug kapungot, ug dili ka makalikay sa pag-ambit niini. Ang buang nagkinahanglan sa maayog hunahuna, aron mapugngan siya o maayo.

Kadtong bugtong butang nga gipangandoy nimo nga ipakita sa Dios kanimo — sa ato pa, ang kaayo — ipakita kini sa tanang tawo, pinaagi man sa bunal o sa kalumo. Ngano man nga ginalibak mo ang mga buta ug mga maluya? Ikaw mao ra gihapon; o kon lahi ka, dili pinaagi sa imong kaugalingon o gikan sa imong kaugalingon.

Hunahunaa, kon ang tanang tawo kanunay nga ginapalihok sa kabuang, unsa ang angay nimong buhaton. Angay ka bang masamok tungod niini? Nan ngano man, kon usa ka tawo ang masamok usahay, masamok ka? Utang mo kaniya ang tambal, dili ang kagubot. Kay unsaon man pag-ayo sa kabuang pinaagi sa pagpakabuang?

Ngano man nga nagpahimuot kanimo ang mga kasakitan sa imong kaugalingong matang? Tungod ba kay makataronganon kini? Nan angay usab nga magpahimuot ang imo sa Dios, tungod kay makataronganon kini. Apan kining pangatarongan nagtugyan kanimo ngadto sa walay katapusang kalayo.

Usa ka buangbuang nga mananambal, nga dili buot mopakunhod sa iyang kaugalingong dungog, ang tanan nga dili maayo nagapasipad-an niya sa mga masakiton mismo, bisan tuod iya mismo kini nga sayop. Mao usab ang imong gibuhat niadtong anaa sa imong pag-atiman.

Bisan unsa nga kinaiya ang imong mabatonan ngadto sa tanang tawo kon layo ka kanila ug naghunahuna sa ilang mga sala ug mga kaalaotan — bisan karon batoni kana mismong kinaiya, kon makita mo sa imong kaugalingong mga mata nga nagkamatay sila pinaagi sa pagkabuta o sa kahuyang; kay gilimbongan sila sa yawa pinaagi sa mga temporal nga butang, o gidaog sila.

Pagkurog atubangan sa dili masusi nga mga paghukom sa Dios kanimo. Kay bisan unsa ka nga labaw sa uban, wala ka mahibalo kon ngano nga sila dili ang labaw kanimo. Busa pagkinabuhi ngadto kanila ingon sa imong makita nga angay unta nila pagkinabuhi nganha kanimo, kon sila ang labaw kanimo.

Ang imong ganti dili sukdon sumala sa pag-uswag niadtong anaa sa imong pag-atiman, kondili sumala sa imong tinguha ug paningkamot, mopauswag man sila o dili.

Kon napamatud-an na nimo pag-ayo nga daotan ang usa ka tawo, kinahanglan gayod nimong bakhoon ang iyang sala, tungod kay gibakho usab sa Ginoo ang imo. Kay ngano man nga gisusi mo ang sakit sa masakiton, kon sa pagkahibalo sa sakit dili ka lamang dili magsubo uban kaniya ug mag-ayo kaniya, kondili magtamay pa kaniya?

Kon makakita o makadungog ka sa mga daotan sa uban, tan-awa ang imong kaugalingong kalag, aron masulayan kon unsa kadako ang tinuod nga paghigugma sa mga tawo ang anaa niini.

Dili ka angay magmaya kon nahitabo nga mas maayo ka sa uban, kondili angay ka hinuon magsubo nga gamay ra ang ilang kaayo, ug isipa kini nga kakulang usab nimo.

Una isul-ob ang pagkatawo niadtong buot mong hukman o tul-iron, aron, ingon sa imong mabatyagan nga makaayo kon ikaw ang anaa sa iyang dapit, mao usab ang imong buhaton kaniya. Kay "sa sukod nga imong gigamit, igasukod usab kanimo, ug sa paghukom nga imong gihukman, ikaw usab pagahukman" (Mateo 7:2), kay si Kristo mismo una maisul-ob ang pagkatawo sa dili pa siya mohukom.

Dili mo angay paningkamotan nga ang imong mga agalon — kansang serbisyo gibutang ka sa ilang Amahan, sa ato pa, ang Ginoong imong Dios — magbuhat sa imong gusto, kondili sa makaayo kanila. Kay angay nimong kiling ang imong kaugalingon ngadto sa ilang kaayohan, dili sila ngadto sa imong kabubut-on, tungod kay gitugyan sila kanimo dili aron maghari ka kanila, kondili aron makaayo ka kanila — sama sa usa ka masakiton nga gitugyan sa mananambal dili aron maghari ang mananambal kaniya, kondili aron ayohon hinuon siya. Ang mananambal dili batok sa masakiton, kondili alang sa masakiton — sa ato pa, batok sa iyang sakit — ug ang tibuok ug igo nga panimalos niya alang sa tanan niyang giantos gikan sa pasyente mao ang kahimsog sa pasyente. Kay wala siyay ginapasangil sa tawo, kondili sa sakit mismo, ug busa ang iyang bug-os nga panimalos mao ang pagkahanaw sa sakit.

Upat ka tawo ang gitugyan sa duha ka mananambal: usa ka himsog ug usa ka masakiton sa matag usa. Gisaad ang ganti alang sa pag-atiman sa pagpreserba o pagpahiuli sa kahimsog. Ang usa kanila nagbuhat sa tanan nga angay buhaton alang sa pagpreserba o pagpahiuli sa kahimsog sa mga gitugyan kaniya, apan pareho silang namatay. Ang usa wala magbuhat sa angay unta buhaton, apan ang himsog nagpabilin nga himsog ug ang masakiton naayo. Kinsa niini ang takos sa ganti — kadtong kansang mga gitugyan parehong namatay, o kadtong kansang mga gitugyan buhi ug maayo? Sa walay pagduhaduha, kadtong naghimo sa angay buhaton uban sa diosnong kabubut-on dili gamay og pagdayeg ug ganti kay sa kon buhi ug maayo pa sila. Ug kadtong nagdumili sa pagbuhat sa angay dili gamay og silot kay sa kon namatay pa sila.

Duha ka butang ang naghingpit sa mananambal: maayong kabubut-on ug hingpit nga kahibalo. Kay ang pag-ayo sa tanan nga iyang gialagaran — kini dili anaa sa iyang gahom. Kay walay makahibalo kon kinsa ang masakiton nga walay paglaom ug kinsa ang masakiton nga adunay paglaom sa pagkaayo. Ug busa ang pag-atiman kinahanglan ihatag sa tanan, ug uban sa tanang kaayo ang tibuok arte kinahanglan ipatuman sa matag usa. Kay sa ingon niini, atubangan sa Amahan sa tanan, dili gamay ang grasya ug ganti ang atong madawat alang sa mga namatay kay sa alang sa mga himsog.

Andama ang imong kaugalingon sa pagpuyo uban sa mga daotan samtang ginatipigan ang imong hunahuna nga walay kadaot — kini mao ang sama sa anghel. Apan unsa may himaya sa pagbuhat niini uban sa mga santos?

Hiyas sa mga anghel ang pagpuyo uban sa mga bisyoso ug dili madaot sa ilang mga bisyo. Timaan sa labing bantugan nga mga mananambal ang pagpuyo uban sa mga masakiton ug mga buang, ug dili lamang dili madaot, kondili magpahiuli pa sa kahimsog kanila.

Kapitulo XVII. Mahitungod sa gahom ug bunga sa gugma sa Dios ug sa isigkatawo, ug kon unsaon ang pagtinguha ug paghatag sa gugmang putli.

Si bisan kinsa nga nagpahimulos sa usa ka dagway sa lawas, bisan unsay daw maayo kaniya gikan niini, wala niya gipasipad-an sa iyang kaugalingon, kondili sa dagway mismo, ug tungod niini gidayeg ug gihigugma niya kini sa iyang hunahuna. Wala niya giisip ang iyang kaugalingon nga maayo, kondili ang dagway; ug giisip niya ang iyang kaugalingon nga maayo lamang tungod niini. Wala siya magpabilin sa iyang kaugalingon, kondili mituyok ug miagi ngadto niini — uban sa mas dako pa nga paningkamot sa hunahuna ug lihok sa kabubut-on, kon mas nagdayeg ug nahigugma siya niini sa pagpahimulos. Ug busa kon adunay mosamad o mokuha nianang dagway, giisip niya nga ang kadaot dili gibuhat kaniya kondili sa dagway. Ug tungod kay ang iyang paraiso ug kalipay mao ang paghawid niini, ang iyang impyerno ug kaalaotan mao ang pagkabulag niini. Pagkinabuhi ka usab sa ingon ngadto sa Dios.

Kon tinguhaon ang usa ka kaayo nga nagkinahanglan pa og laing kaayo, ang kaalaotan dili mawagtang kondili ang panginahanglan magatubo ug modako. Busa tinguhaa ang kaayo nga dili nagkinahanglan og laing kaayo. Apan ang tanang butang maayo pinaagi sa kaayo. Busa ang tanang butang nagkinahanglan sa kaayo aron mahimong maayo. Apan ang kaayo wala nagkinahanglan og bisan unsa; kay maayo kini sa iyang kaugalingon. Higugmaa kini, nan, ug malipayon ka.

Tan-awa kon unsa nga matang sa kaayo kini kansang katapusang mga agi sa mga agi — sa ato pa, ang mga temporal nga butang — ginaluton sa daghan ug grabe kaayo nga mga katalagman sa paghago ug kasaypanan sa daghan nga mga binuhat nga may pangatarongan ug walay pangatarongan.

Dili ka angay maglipay sa bisan unsa, sa imong kaugalingon man o sa uban, gawas sa Dios.

Ang tanang bisyo ug sala, tungod kay ginabuhat alang sa binuhat — sa ato pa, ang labing ubos nga kaayo — nagasupak sa kaayo sa Magbubuhat — sa ato pa, ang labing taas nga kaayo.

Kon hilabihan kaayo ang pagtinguha sa hangin sa atong matang — sa ato pa, ang opinyon o pagdayeg — unsa pa kaha kadako ang pagtinguha sa kaluwasan sa atong matang — sa ato pa, ang Magbubuhat! Kon ingon katam-is ang pagtawag og maayo nga bisan ang mga daotan, nga dili buot mahimong maayo, malipay niini, unsa pa kaha katam-is ang pagka-maayo! Ug kon ingon kapait ug kaulaw ang pagtawag og daotan nga bisan kadtong "nagmaya kon nakabuhat og daotan ug nagsadya sa labing daotang mga butang" (Proverbio 2:14) dili makaantos niini, unsa pa kaha kadaotan ang pagka-daotan!

Nagtinguha ang tawo og usa ka binuhat, o nagahawid niini pinaagi sa igbalati sa lawas ug nakalimot sa iyang kaugalingon — apan kanus-a man nimo buhata ang ingon ngadto sa Magbubuhat?

Ginasugo ka sa Ginoo sa pagbaton sa kalipay, sa ato pa, ang hingpit nga gugma kaniya, diin naggikan ang pagkawalay kahadlok ug pagkawalay kagubot — sa ato pa, ang kalinaw ug kaseguridad.

Ang kamatuoran lamang ang nahibalo unsaon paglikay sa daotan, ug ang gugma lamang sa kamatuoran ang makahimo niini. Busa ang paglikay sa daotan dili usa ka butang sa dapit.

Higugmaa kadtong pinaagi sa paghigugma dili ka makulangan — sa ato pa, ang Dios.

Kon ang paghawid sa Dios mao ang tibuok ug bugtong nimong kaayo, nan ang pagkabulag kaniya mao ang tibuok ug bugtong nimong kadaotan, ug wala nay lain. Kini ang imong Gehenna, kini ang imong impyerno.

Lutasa na ang imong kaugalingon gikan niining mga dagway sa lawas; pakaulawi ang dili pagkahimo sa pagkinabuhi kung wala kini. Ug sanglit, gusto man nimo o dili, mawala ra man kini kanimo sa umaabot, buhata karon sa kinabubut-on, uban sa dako nga ganti o grasya, ang imong pagabuhaton sa umaabot dili nga walay dako nga kasakitan. Kay bisan og walay mokuha niini, dili ba nimo tamayon kining kinabuhia ug ang tanan nga iya niini? Tan-awa, batona ang tanan; dili ba mawagtang ra man kini kanimo sa umaabot? Busa buhata karon ang imong pagabuhaton kon mawala na ang tanan — sa ato pa, pagkat-on sa pagkinabuhi nga walay kini, pagkat-on sa pagkinabuhi ug pagmaya diha sa Ginoo.

Mahitungod sa Walay-Bayad nga Gugma sa Isigkatawo.

Si bisan kinsa nga nahigugma sa tanan maluwas sa walay pagduhaduha; apan si bisan kinsa nga gihigugma sa mga tawo dili maluwas tungod niana. Ingon nga ang pagdumot kanimo usa ka babag sa kinabuhi alang sa tanan, mao usab ang pagdumot sa tanan usa ka babag alang kanimo. Makatabang kanimo nan ang paghigugma sa tanan; ug makatabang usab kanila ang paghigugma kanimo.

Ang gugma angay tinguhaon nga walay bayad — sa ato pa, tungod sa iyang kaugalingong katam-is, sama sa labing tam-is nga nectar; bisan kon ang tanan mabuang, dili kini angay ibaligya sa bisan unsang presyo. Kay mapuslanon kini kanato ug naghatag kanatog kalipay bisan unsay buhaton sa uban.

Kon nahigugma ka tungod kay gihigugma ka, o aron higugmaon ka, dili ka gayod nahigugma kondili nagbalos lamang, nagbayad og gugma sa gugma; usa ka tigbaylo ka — nadawat mo na ang imong ganti.

Ngadto sa nagbuhat og kadaot kanimo, pagpakita nga mas mahigalaon ug mas suod; ngadto niadtong imong nabuhat og daotan, pagpakita nga mapaubsanon ug maulaw.

Ingon nga giisip mo nga gasa sa Dios ang bisan unsang kaayo nga gibuhat sa mga tawo kanimo, ug nagtuo ka nga ang tibuok pasalamat angay ihatag kaniya; mao usab, bisan unsang kaayo nga imong gipakita sa mga tawo, isipa nga iyang mga panalangin, dili imo.

Kon nahigugma ka sa usa isip higala, apan gitinguha mo alang kaniya ang bahandi isip kaayo, mas labaw ang imong paghigugma sa bahandi kay sa tawo mismo. Kay gihigugma mo siya isip nanginahanglan, apan ang bahandi isip kahingpitan — mas andam ka nga mawalay siya kay sa mawalay kini.

Siya nga sa iyang kadaotan nagpatay sa daotan tungod kay nagdumot siya sa kadaotan ug buot molaglag niini, nasayop. Kay kon mamatay ang daotan sa iyang kadaotan, walay katapusan ang kadaotan. Busa si bisan kinsa nga nagdumot sa kadaotan kinahanglan maningkamot nga matul-id ang daotan, ug sa ingon mahanaw ang iyang kadaotan.

"Ang Dios gugma" (1 Juan 4:8). Busa si bisan kinsa nga nagpakita og gugmang putli kang bisan kinsa gawas tungod sa gugma mismo nagbaligya sa Dios, nagbaligya sa iyang kaugalingong kalipay; kay dili maayo ang iyang kahimtang gawas kon nahigugma siya.

Kon ang gugmang putli, ug ang mga timaan niini — sa ato pa, ang kasadya, ug uban pa — nagpahimuot kanimo diha sa uban, ngano man nga dili kini mas tam-is pa sa imong kaugalingong kalag?

Siya nga naghatag og usa ka butang kang bisan kinsa tungod kay kanang tawhana naghatag og usa ka butang o maghatag pa og usa ka butang wala makadawat og grasya gikan sa Dios; mao usab kanimo mahitungod sa kalinaw ug gugma.

Kon nahigugma ka pag-ayo, kon ginapugos ka sa gugma mismo, kasab-i, hampakon; kon lain ang imong gibuhat, ginakondenar mo ang imong kaugalingon. Buhata ang tanan ngadto sa uban uban sa mao ra nga espiritu diin buot mong buhaton sa Dios kanimo.

"Ang gugma sa Dios gibubo sa atong mga kasingkasing pinaagi sa Espiritu Santo nga gihatag kanato" (Roma 5:5). Apan ikaw wala nahigugma sa Dios ni sa isigkatawo gawas tungod sa temporal nga mga benepisyo. Busa ang gibubo kanimo naggikan sa mga temporal nga butang, dili pinaagi sa Espiritu Santo. Ang ingon niini nga gibubo dili gugmang putli, kondili kaibog.

Tan-awa, ang imong katungdanan karon dili lahi sa wala ka pa mahimong prior. Kay pinaagi sa mga pag-ampo, mga pangamuyo, ug mga pagbati nagbuhat ka sa imong gisugdan na karon pagbuhat pinaagi sa mga lihok — sa ato pa, ang pagtabang sa mga tawo. Apan ang mga buhat dili angay mopakunhod sa mga pagbati mismo, kondili modagdag ug mopadako niini.

Sa bisan unsang butang diin ginatipigan mo ang kaputli ngadto sa Dios, sa mao usab nga butang mahimo ka usab makatipig sa hustisya ngadto sa imong isigkatawo, nga naglangkob sa dili pagkaibog.

Lisod tuohan sa mga tawo nga ang makasamok kanila gibuhat gikan sa gugmang putli.

Kapitulo XVIII. Mahitungod sa hingpit nga hustisya sa mga anghel, ug kon unsa ang kalainan tali sa ilang hustisya ug sa atoa.

Kon si bisan kinsa nga hingpit nga nagpahimulos sa usa ka butang, nakalimot sa iyang kaugalingon, mituyok ngadto niini nga daw gibiyaan ug gitamay niya ang iyang kaugalingon, wala magtagad sa nahitabo sa iyang kaugalingon kondili sa nahitabo niini — dili sa unsay iyang pagkahisama, kondili sa unsay pagkahisama niini. Busa ang mga anghel nagtamay sa ilang kaugalingon labaw pa kay kanato. Kay nagtuyok ngadto sa Dios sa tibuok nilang paningkamot, gibiyaan nila ang ilang kaugalingon uban sa ubang mga binuhat sa tibuok nilang pagtagad sa ilang luyo; wala gani sila magtagad paglingi sa ilang kaugalingon — ingon nila kaubos sa ilang kaugalingon. Sa tibuok nilang hunahuna nagtamay sa ilang kaugalingon, ug nakalimot sa ilang kaugalingon, misulod silang tanan ngadto kaniya, wala magtagad kon unsa o unsang matang sila, kondili kon unsa siya. Ug kon mas nagtamay sila sa ilang kaugalingon, mas nagpalayo sa ilang kaugalingon, ug mas nakalimot sa ilang kaugalingon, mas nahisama sila kaniya, ug busa mas naayo sila.

Gidala ni Kristo ang mga anghel ngadto sa pagkupkop sa ilang pamanhonon; kita gipahilayo niya gikan sa mananapaw, sa ato pa, gikan sa kalibotan. Gipalig-on niya sila ug gipakusgan sa pagpahimulos sa pamanhonon; kita, sa pagkawalay mananapaw, sa ato pa, sa kalibotan. Gihawiran niya sila diha sa panan-aw ug katinuod; kita, diha sa pagtuo ug paglaom. Kanila gihatag niya ang hingpit nga kalipay diha sa tinuod nga kalipay; kanato, ang pag-antos diha sa kalisdanan. Kanila, ang malipayon nga kinabuhi; kanato, sa labing maayo, ang bililhong kamatayon. Kanila, ang pagkinabuhi alang sa ilang kaugalingon, sa ato pa, alang sa Dios; kanato, ang pagkamatay sa kalibotan. Kanila, ang pagmaya sa ilang mga kaayo; kanato, ang pagsubo sa atong mga kadaotan. Kanila, malipayon nga mga kasingkasing; kanato, masulub-on. Kanila, hustisya; kanato, paghinulsol. Kanila, ang katapusan; kanato, ang sinugdanan sa maayo. Masaligon ako nga nanumpa nga ang mga anghel walay nadawat gikan sa Dios nga gasa nga mas dako o mas takos, mas bililhon o mas mapuslanon, ug busa mas tinguhaon, ni mas matahom, kay sa gugmang putli. Kinsa ang makasabot o motuo niini? Kay ang Dios gugma. Ug busa si bisan kinsa nga adunay mas dako o mas maayo kay sa gugmang putli adunay mas dako o mas maayo kay sa Dios.

Kapitulo XIX. Mahitungod sa tinuod ug kinasulorang katahom sa kalag, ug kon asa naglangkob ang tinuod nga kahingpitan sa matag tawo.

Wala kay makita nga walay kaugalingong matang sa natural nga katahom ug kahingpitan. Kon kini makulangan o makunhoran sa bisan unsang paagi, angay kining dili makapahimuot kanimo — sama pananglit, kon makakita ka og tawo nga naputlan og ilong, dihadiha dili ka mouyon. Kay nabatyagan mo ang nakulang kaniya alang sa natural nga kahingpitan sa kinaiyahan sa tawo. Mao usab kini sa tanang butang, hangtod sa dahon sa kahoy o sa bisan unsang tanom. Sa pagkatinuod, kinsa bay molimud nga ang hunahuna sa tawo adunay natural ug kaugalingon nga katahom ug kahingpitan? Kini, kutob sa anaa kini, angay uyonan; kutob sa wala kini, angay basolon. Hunahunaa nan, uban sa tabang sa Dios, kon unsa kadako niining katahom ug kahingpitan ang nakulang sa imong hunahuna, ug ayaw hunong sa pagbasol niining kakulang. Unsa man nan ang natural nga katahom sa kalag? Ang pagkadeboto ngadto sa Dios. Ug hangtod asa? "Sa tibuok mong kasingkasing, ug sa tibuok mong kalag, ug sa tibuok mong kusog" (Lucas 10:27). Nasakop pa usab sa maong katahom ang pagkamaaghop ngadto sa isigkatawo. Hangtod asa? Hangtod sa kamatayon. Ug kon dili ka ingon niini, kang kinsa man ang kapildihan? Sa Dios — wala gayod. Sa isigkatawo — tingali gamay. Apan imo — sa walay pagduhaduha labing dako. Kay ang pagkawala sa natural nga katahom ug kahingpitan dili mahimong dili makadaot sa bisan unsang butang. Kay kon ang rosas mohunong sa pagkapula, o ang lirio mohunong sa pagkahumot, ang kapildihan alang kanako dili gamay alang sa usa nga nahigugma sa ingon nga mga kalipay; apan sa rosas o lirio mismo, nga gikuhaan sa ilang natural ug kaugalingong katahom, mas dako pa ug mas grabeng kapildihan.

Ang tinuod nga kahingpitan sa binuhat nga may pangatarongan mao ang pag-isip sa matag butang sumala sa angay niining isipahon. Kay ang pag-isip niini nga mas dako o mas gamay usa ka sayop. Dugang pa, ang matag butang natural nga anaa sa ibabaw niya, sa tupad niya, o sa ubos niya. Sa ibabaw: ang Dios. Sa tupad: ang isigkatawo. Sa ubos: ang uban. Busa angay isipahon ang Dios sumala sa angay niyang isipahon. Ug angay siya isipahon sumala sa iyang pagkadako. Apan walay makaisip kaniya sumala sa iyang pagkadako gawas kon nahibalo siya kon unsa kadako siya. Apan kon unsa kadako siya hingpit nga mahibaloan lamang sa iyang kaugalingon. Kay ingon sa iyang kinaiya nga milabaw sa atoa, mao usab ang iyang pagkahibalo sa iyang kaugalingon milabaw sa atoa. Busa ingon nga ang atong kinaiya kon itandi sa iya wala, mao usab ang atong kahibalo kon itandi sa iyang pagkahibalo sa iyang kaugalingon pagkabuta ug pagkawalay alamag. Busa iya lamang ang hingpit nga pagkahibalo sa iyang kaugalingon, ug katumbas sa iyang kaugalingon. Busa nag-ingon ang Ginoo: "Walay nakaila sa Amahan gawas sa Anak" (Mateo 11:27). Busa ingon nga iya lamang ang hingpit nga pagkahibalo sa iyang kaugalingon, mao usab iya lamang ang katumbas ug bug-os nga gugma sa iyang kaugalingon. Kay siya lamang, tungod kay hingpit niyang nahibaloan kon unsa kadako siya, hingpit nahigugma sa iyang kaugalingon sumala sa iyang kadako.

Balik karon niadtong depinisyon nga akong gibutang sa sinugdanan. Kay sa mas lawom nga pagsusi, nakit-an nga dili kini alang sa binuhat nga may pangatarongan, kondili alang lamang sa Dios. Kay — aron dili na hisgutan ang uban — sumala sa gipakita, walay lain gawas kaniya mismo ang hingpit nakaila ug nahigugma sa iyang kaugalingon sumala sa iyang kadako. Unsa man nan ang kahingpitan sa binuhat nga may pangatarongan? Mao kini: ang pag-isip sa tanang butang — sa mas taas, sa ato pa, ang Dios; sa katumbas, sa ato pa, ang isigkatawo; ug sa mas ubos, sa ato pa, ang espiritu sa mga mananap, ug uban pa — sa bili diin angay kini isipahon sa binuhat nga may pangatarongan. Kon unsaon kini pag-isip, tigoma sa ingon: Walay gipauna sa Dios, walay giparis, walay gitandi bisan isip katunga, ikatulo, o bisan unsang bahin hangtod sa walay katapusan. Busa walay ipahimutang nga mas dako, walay iparis, walay ipahimutang isip katunga o bisan unsang bahin hangtod sa walay katapusan. Walay higugmaon nga mas labaw, o pariho, o bisan unsang bahin itandi kaniya. Busa ang Ginoo mismo nag-ingon: "Higugmaa ang Ginoong imong Dios sa tibuok mong kasingkasing, ug sa tibuok mong kalag, ug sa tibuok mong kusog, ug sa tibuok mong hunahuna" (Lucas 10:27) — sa ato pa, walay laing higugmaon alang sa kalipay, alang sa pagsalig. Mao kini ang mahitungod sa mas taas.

Kadtong natural nga managsama — sa ato pa, kutob sa kinaiyahan — mao ang tanang tawo. Busa angay isipahon ang tanan ingon sa pagtan-aw sa kaugalingon. Busa ingon nga mahitungod sa mas taas, sa ato pa, mahitungod sa Dios, dili angay magpauna, magparis, o magtandi sa bisan unsang bahin; mao usab mahitungod sa kaluwasan sa bisan unsang tawo, ug bisan unsay angay buhaton o antuson alang sa kaugalingong walay katapusang kaluwasan, angay usab buhaton o antuson ang mao gayod alang sa walay katapusang kaluwasan sa bisan unsang tawo. Kay busa nag-ingon ang Ginoo: "Higugmaa ang imong isigkatawo sama sa imong kaugalingon." Mao kini ang mahitungod sa katumbas.

Ang mas ubos nga mga butang mao ang tanan human sa espiritu nga may pangatarongan — sa ato pa, ang sensual nga kinabuhi nga gipaambit sa mga mananap, ug ang kinabuhi nga nagpabuhi sa lawas nga gipaambit sa mga tanom ug kahoy, ug ang substansiya sa lawas uban sa mga dagway ug mga kalidad nga gipaambit sa mga metal ug mga bato. Busa ingon nga dili angay higugmaon ang bisan unsa labaw sa mas taas, o pariho itandi niini; mao usab dili angay isipahon ang bisan unsa nga mas ubos kay sa mas ubos, o isipahon nga ubos kaayo, o isipahon itandi sa mas ubos nga walay bili, bisan alang sa labing gamay nga bahin hangtod sa walay katapusan. Ug mao kini ang nahisulat: "Ayaw higugmaa ang kalibotan, ni ang mga butang nga ania sa kalibotan" (1 Juan 2:15). Mao kini ang mahitungod sa mas ubos.

Busa ang ingon nga tawo magabaton sa mas taas alang sa kalipay, sa katumbas alang sa pagpakig-uban, sa mas ubos alang sa pag-alagad. Deboto siya ngadto sa Dios, maaghop ngadto sa isigkatawo, matinahuron ngadto sa kalibotan; alagad sa Dios, kauban sa tawo, agalon sa kalibotan. Gibutang ilalom sa Dios, dili nagpataas ibabaw sa isigkatawo, dili gisakop sa kalibotan; ginadala ang mas ubos ngadto sa kapuslanan sa tunga, ug ang tunga ngadto sa kadungganan sa mas taas. Dili dili-diosnon, dili masipad-anon, dili sakrileho ngadto sa mas taas; dili garboso, dili masinahon, dili masuk-anon ngadto sa katumbas; dili buangbuang ni malaw-ay ngadto sa mas ubos. Walay ginadawat gikan sa mas ubos, walay gikan sa katumbas, kondili ang tanan gikan sa mas taas. Gimarkahan sa mas taas, nagamarka sa mas ubos. Ginalihok sa mas taas, nagalihok sa mas ubos. Ginaapektuhan sa mas taas, nagaapekto sa mas ubos. Nagsunod sa mas taas, nagadani sa mas ubos. Gipanag-iya niadto, nanag-iya niini. Gidala niadto ngadto sa ilang pagkasama, nagadala niini ngadto sa iyang pagkasama.

Ngadto niining kahingpitan naningkamot kita niining kinabuhia, bisan tuod dili nato kini hingpit nga makab-ot gawas sa sunod nga kinabuhi. Makab-ot nato kini sa mas bug-os sa umaabot kon mas mainit ang atong tinguha karon. Unya wala nay lihok sa hunahuna gawas gikan sa Dios; wala sa lawas gawas gikan sa kalag; ug sa ingon wala sa kalag ni sa lawas bisan unsang lihok gawas gikan sa Dios. Wala nay sala — sa ato pa, pagkahiwi sa kabubut-on — ni silot sa sala — sa ato pa, pagkadunot, kasakit, ug kamatayon sa unod. Ang hubo nga hunahuna mounong sa hubo nga kamatuoran, walay panginahanglan og mga pulong, ni mga sacramento, ni mga panig-ingnan, ni mga ehemplo aron makab-ot kini. Kay didto "dili na magtudlo ang tawo sa iyang igsoon, nga mag-ingon: Ilha ang Ginoo. Kay ang tanan gikan sa labing gamay hangtod sa labing dako makaila kanako, nag-ingon ang Ginoo" (Jeremias 31:34); kay ang tanan "tudloan sa Dios" (Juan 6:45).

Kapitulo XX. Mahitungod sa Pagpakatawo sa Pulong, ug kon giunsa niya pagpakita sa bug-os ang gihisgutang kahingpitan kanato diha sa iyang kaugalingon.

Kining mga hiyas, o mga linya sa hustisya, bisan karon niining mortal nga kinabuhi, kon hilabihan ka kaputli ang kalag, makita unta niya kini pinaagi sa iyang kaugalingon diha mismo sa kamatuoran ug kaalam sa Dios. Makita usab niya dili lamang nga siya — sa ato pa, ang kalag sa tawo — mahimong imortal ug walay katapusan, kondili nga ang iyang unod mahimo usab ingon niini sa pagkabanhaw. Kay makita usab niya sa tin-aw ang pagkabanhaw mismo didto — sa ato pa, diha sa Pulong ug Kaalam sa Dios. Apan tungod kay dili kini mahimo sa kalag tungod sa iyang kahugawan, usa ka hunahuna sa tawo gidugtong sa Pulong, nga, nagdawat sa Pulong sa Dios sa labing hingpit ug bug-os nga nahiuyon ug nahisama niini, ug gimarkahan sa tibuok ug bug-os niini lamang — sumala sa nahisulat: "Ibutang mo ako ingon og patik sa imong kasingkasing" (Awit sa mga Awit 8:6) — bug-os nga nadala ngadto sa iyang pagkasama, sama sa giunsa sa cera pagdupa sa pagkasama sa patik, ug sa ingon gipakita siya kanato diha sa iyang kaugalingon aron makita ug mahibaloan.

Apan ingon kita kabuta nga dili lamang ang Pulong sa Dios, kondili bisan ang kalag sa tawo dili nato makita; ug busa gidugang usab ang lawas sa tawo. Kay hunahunaa kining tulo: ang Pulong sa Dios, ang hunahuna sa tawo, ang lawas sa tawo. Kon makita nato pag-ayo ang una, dili na nato kinahanglanon ang ikaduha. Kon makita nato bisan ang ikaduha, dili na nato kinahanglanon ang ikatulo. Apan tungod kay dili nato makita ang una ni ang ikaduha — sa ato pa, ang Pulong sa Dios ni ang hunahuna sa tawo — gidugang ang ikatulo, sa ato pa, ang lawas sa tawo. Ug sa ingon "ang Pulong nahimong unod ug mipuyo uban kanato" (Juan 1:14), sa atong gawas nga dapit, aron pinaagi niini madala niya kita sa umaabot ngadto sa iyang kinasulorang dapit. Busa ang kalag nga may pangatarongan nga adunay unod gidugtong sa Pulong, aron pinaagi nianang unod makatudlo, makahimo, ug makahilabtan sa tanan nga gikinahanglan alang sa atong pagtudlo ug pagtul-id. Diha kaniya lamang labing hingpit nga nakaplagan ang mga butang nga atong gihisgutan sa ibabaw — sa ato pa, ang pagkadeboto ngadto sa Dios, ang pagkamaaghop ngadto sa isigkatawo, ang pagkamatinahuron ngadto sa kalibotan. Kay wala siyay gipauna sa Dios, walay giparis, walay gitandi isip bisan unsang bahin, bisan ang labing gamay nga bahin. Busa nag-ingon siya: "Ginabuhat ko kanunay ang iyang kabubut-on — sa ato pa, sa Amahan" (Juan 8:29). Ug gihigugma niya ang iyang isigkatawo sa labing hingpit ingon sa iyang kaugalingon. Kay wala siyay gipasaylo sa mga butang nga ubos kaniya — sa ato pa, ubos sa hunahuna nga may pangatarongan — kondili gidala niya ang tanan ngadto sa kaayohan sa iyang isigkatawo: ang sensual nga kinabuhi, ang kinabuhi nga nagpabuhi sa unod, ug ang unod mismo. Kay giantos niya ang labing grabe nga mga kasakit alang kanato, ug ang kamatayon batok sa kinabuhing nagpabuhi, ug ang mga samad batok sa unod mismo.

Ngadto sa kalibotan aduna siyay hilabihan nga pagkamatinahuron ug pagtamay nga ang Anak sa Tawo wala gani og dapit diin ipahiluna ang iyang ulo. Walay gidawat gikan sa mas ubos, walay gikan sa tunga, kondili ang tanan gikan sa mas taas — sa ato pa, gikan sa Pulong sa Dios, diin gidugtong siya diha sa pagkahiusa sa persona. Gitudloan siya dili pinaagi sa mga sacramento, dili pinaagi sa mga pulong, dili pinaagi sa mga ehemplo, kondili pinaagi lamang sa presensiya sa Pulong sa Dios, sa pagsabot, ug gidasig sa paghigugma. Pinaagi niining kalag, ang Pulong ug Kaalam sa Dios nagpakita kanato sa tulo ka paagi — sa ato pa, pinaagi sa mga sacramento, mga pulong, ug mga ehemplo — kon unsa ang angay buhaton, unsa ang angay antuson, ug pinaagi sa unsa. Kay ang tawo dili angay mosunod kang bisan kinsa gawas sa Dios, apan dili makasunod kang bisan kinsa gawas sa tawo. Busa gikuha ang tawo aron, samtang nagsunod siya sa mahimo niyang sundon, masunod usab niya ang angay niyang sundon. Sa ingon usab, dili siya mahimong mahisama kang bisan kinsa gawas sa Dios, kansang larawan siya gibuhat; apan dili siya mahisama gawas sa tawo. Ug busa nahimong tawo ang Dios, aron samtang ang tawo nahisama sa tawo nga mahimo niyang sundon, mahisama usab siya sa Dios nga makaayo kaniya nga sundon.