Guigo I

Meditationes

(Tafakuri)

• Sura ya I. Kuhusu ukweli na amani, na jinsi amani inavyopatikana kwa njia ya ukweli peke yake.
• Sura ya II. Kuhusu kuchukizwa na nafsi yako kwa faida, na kuhusu kukiri dhambi kwa unyenyekevu.
• Sura ya III. Kuhusu raha na starehe za hali ya chini za hisi tano.
• Sura ya IV. Kuhusu hofu za bure, huzuni, na mateso ya watoto wa zama hizi, wanayoyapata kutokana na tamaa na upendo wa mambo yanayoangamia.
• Sura ya V. Kuhusu tamaa, upendo, na kujisifu kwa mambo ya kidunia na ya muda, na jinsi kupitia kwayo taabu ya kweli haizuiliwi bali inazidishwa.
• Sura ya VI. Kuhusu hamu isiyo na maana na ya hali ya chini ya sifa, utukufu, na upendeleo.
• Sura ya VII. Kuhusu sifa za kweli za wenye haki na lawama ya waovu, na nani anastahili au hastahili sifa.
• Sura ya VIII. Kuhusu wale wanaotaka kupendwa na kushangaziwa, na jinsi kupitia tamaa hiyo mtu anafanana na shetani, na anajifanya sanamu kwa wengine.
• Sura ya IX. Kuhusu nafsi inayomwacha Mungu kwa kufurahia na kupenda vitu vya muda, na kunajisiwa na mashetani.
• Sura ya X. Kuhusu ufidhuli na ujasiri wa nafsi inayozini, inayomwomba Mungu aimfariji katika uovu wake.
• Sura ya XI. Kuhusu kujitokujua ambapo mtu, akimwagika nje ya nafsi yake kupitia kupenda vitu vya kidunia, hawezi kujitafakari mwenyewe.
• Sura ya XII. Kuhusu faida ya kweli ya mwanadamu, na jinsi faida ya watu wote ni moja na ile ile.
• Sura ya XIII. Kuhusu tahadhari ya busara inayopaswa kutumika kwa faida ya mtu mwenyewe katika kila aina ya mafanikio au dhiki.
• Sura ya XIV. Kuhusu dhiki za zama hizi, jinsi zinavyopaswa kuvumiliwa, kwa sababu kupitia hizo tunalazimishwa kwa faida kurudi kwa Mungu.
• Sura ya XV. Kuhusu subira ya kweli, ambayo kwayo wenye dhambi na wadhaifu wanapaswa kuvumiliwa na kupendwa, huku tukiomba kwa uchaji marekebisho yao.
• Sura ya XVI. Kuhusu huruma ya kicho na uponyaji wa wadhaifu, na jinsi mtu anavyopaswa kuishi miongoni mwao akiwa na akili isiyoharibika.
• Sura ya XVII. Kuhusu nguvu na matokeo ya upendo wa Mungu na wa jirani, na jinsi upendo unavyopaswa kutamaniwa na kutolewa.
• Sura ya XVIII. Kuhusu haki kamili ya malaika, na tofauti iliyo kati ya haki yao na yetu.
• Sura ya XIX. Kuhusu uzuri wa kweli na wa ndani wa roho, na ukamilifu wa kweli wa kila mtu unajumuisha nini.
• Sura ya XX. Kuhusu Umwilisho wa Neno, na jinsi alivyotuonyesha ukamilifu huo tulioueleza kwa ukamilifu kabisa ndani yake mwenyewe.

Sura ya I. Kuhusu ukweli na amani, na jinsi amani inavyopatikana kwa njia ya ukweli peke yake.

Ukweli lazima uwekwe katikati, kama kitu kizuri. Usihukumu mtu akiuogopa, bali mhurumie. Lakini wewe, ingawa unatamani kufika kwa ukweli, kwa nini unaukataa unapokemewa kwa maovu yako? Angalia jinsi ukweli unavyoteseka. Mlevi huambiwa: Wewe ni mlevi; vivyo hivyo mtu wa tamaa, mwenye kiburi, na mpiga porojo. Na haya ni ya kweli. Hata hivyo mara moja wanawazimu, na kumtesa na kumuua ukweli katika mhubiri wake. Angalia jinsi uongo unavyoheshimiwa. Watu wabaya kabisa, watumwa wa kila ovu, huambiwa: Mabwana wema. Wanatulizwa, wanafurahi, na wanauabudu uongo katika anayesema hivyo.

Bila sura wala uzuri, na ukiwa umepigiliwa msalabani, ukweli lazima uabudiwe.

Kadiri kiumbe kilivyo bora na chenye nguvu zaidi, ndivyo kinavyojisalimisha kwa ukweli kwa hiari zaidi; naam, kina nguvu na ubora kwa sababu hiyo hiyo — kwamba kinajisalimisha kwa ukweli.

Mambo ya muda yanakuchoma — kwa nini hukimbilii mambo mengine, yaani ukweli?

Sababu ya ukweli kuwa mchungu kwetu kuliko dhiki zote ni kwamba dhiki moja moja hushambulia starehe moja au zaidi; lakini ukweli huzishutumu zote kwa pamoja.

Kama ungekuwa umejaribu rangi zote na kila kitu kingine kinachoweza kujaribiwa kwa macho, au kama ungekuwa umejaribu kwa hisi nyingine za mwili, kama ungesimulia au kusikia habari zote — je, faida ingekuwa nini? Vivyo hivyo kwa mambo mengi ambayo umejaribu au kusikia.

Huwezi kumchukia mtu yeyote isipokuwa kwa udhalimu wako mwenyewe. Kwa maana ni desturi ya watakatifu kuwatakia hata waovu mema. Inapasa kupenda ukweli peke yake na amani inayotokana nao.

Mtumishi wa ukweli na apende kile anachohudumia, na yule anayehudumiwa. Na anapohudumishwa vivyo hivyo na mwingine, na akipokee kwa shukrani, kama kitu anachokipenda.

Upendo uwe sababu yako ya kusema ukweli, kama ilivyo kwa kuponya. Na kama mtu hakuupokei, basi ama unamhurumia, au humpendi, au unakidharau kile anachokikataa — kama mgonjwa anayekataa dawa ya kuponya.

Ukweli hufuatwa na amani isiyo na mwisho, inayoshirikwa na malaika; uongo hufuatwa na taabu na huzuni, zinazoshirikwa na shetani. Ukweli hauhitaji kulindwa — bali wewe ndiye unaohitajia ukweli.

Ukweli ni mchungu sana na usiopendeza kwa jamii yako, si kwa kosa lake bali kwa kosa lao — kama vile mwanga mkali kwa macho dhaifu. Angalia basi usije ukaufanya mchungu zaidi kwa kuusema vibaya, yaani, bila upendo. Kwa maana kama vile daktari mwenye huruma, anayempa mgonjwa kinywaji cha kuponya lakini kichungu, hupaka ukingo wa kikombe asali, ili kile kitamu kipokelewe kwa hiari, na kile cha kuponya kimezwe kwa urahisi katika mfumo huo huo. Wajibu wako wote, zaidi ya hayo, ni kuwafaidia wengine.

Ukisema ukweli si kwa kupenda ukweli, bali kwa kutaka kumdhuru mwingine, hutapata thawabu ya anayesema ukweli, bali adhabu ya mtukanaji.

Angalia jinsi utakavyoteseka mateso makubwa, nuru ya kweli itakapokufunua kikamilifu kwako mwenyewe — kama tayari anateseka sana yule unayemwonyesha sehemu ya maovu yake kwa neno moja tu. Kwa maana wakati huo nia za mioyo zitafunuliwa wazi.

Unatenda dhambi sawa sawa iwe unamkemea mwingine au unakemewe na mwingine; kwa maana katika vyote viwili ama unapokea ukweli vibaya au unautoa kama uovu. Kwa hiyo yeyote anayetaka kukupiga kiboko na ashike maisha yako, yaani ukweli; na akupige na kukutesa kwayo.

Ukweli ni uzima na wokovu wa milele. Kwa hiyo inapasa kumhurumia yule ambaye ukweli humchukiza. Kwa maana kwa kadiri hiyo amekufa na amepotea. Lakini wewe, kwa upotovu wako, usingemwambia ukweli isipokuwa ungedhani ni mchungu na usiovumilika kwake. Kwa maana unawapima wengine kwa nafsi yako. Lakini jambo baya zaidi ni pale ambapo, ili kuwapendeza watu, unasema ukweli wanaoupenda na kuustaajabia, kama vile ungesema uongo au kubembeleza. Kwa hiyo ukweli haupaswa kusemwa kwa sababu unachukiza wala kwa sababu unapendeza, bali ili ufaidishe. Unapaswa kunyamaziwa tu ili usidhuru, kama mwanga unavyodhuru macho dhaifu.

Mkate, yaani ukweli, huutia moyo wa mtu nguvu usianguke kwa sura za miili.

Heri yule ambaye akili yake husogezwa au kuathiriwa tu na maarifa na upendo wa ukweli, na ambaye mwili wake husogezwa tu na akili yenyewe. Kwa maana hivyo mwili pia husogezwa na ukweli peke yake. Kwa maana ikiwa hakuna mwendo katika akili isipokuwa ule wa ukweli, na hakuna katika mwili isipokuwa ule wa akili, basi haungekuwepo mwendo katika mwili isipokuwa ule wa ukweli, yaani wa Mungu.

Unafanya yote kwa ajili ya amani, ambayo njia yake ni kwa ukweli peke yake — nao ni adui yako katika maisha haya. Kwa hiyo ama ujitiishe ukweli kwako, au ujitiishe wewe kwa ukweli. Kwa maana hakuna lingine linalokubakia.

Dhiki hukuonya utake amani. Lakini wewe, ukiwa kipofu, unatamani kitu ambacho, unapokipenda na kukitaka, ni jambo lisilowezekana kabisa kwako kuwa na amani.

Kwa nini unajiingiza katika kitu kinachokuchukiza ndani ya mwingine, yaani hasira? Basi unakasirika kwa sababu yeye anakasirika. Afadhali jikasirike mwenyewe, kwa sababu unakasirika. Kama hasira ingekuchukiza kweli kweli, usingeikubali bali ungeitimua mbali. Jambo hili hutimizwa kwa kushika amani tu.

Ziwa halijisifu kuwa linajaa maji, kwa maana yanatoka kwenye chemchemi. Vivyo hivyo amani yako. Kwa maana daima kuna kitu kingine ambacho ni sababu ya amani. Kwa hiyo amani yako ni dhaifu na ya kudanganya kadiri kitu inachotokea ni kitu kinachobadilika. Jinsi isiyo na thamani basi, inapotokana na kupendeza kwa uso wa binadamu!

Kila mtu anataka kuwa salama. Lakini usalama huu hupungua kadiri mtu anavyoweza kusumbuliwa zaidi. Na mtu anaweza kusumbuliwa zaidi kadiri mambo anayoyapenda yalivyo tayari kuwa vinginevyo kuliko anavyotaka. Kwa hiyo mtu akuambie: Nitakudhuru; nitaondoa amani yako. Naam, nitakufikiria vibaya au nitasema vibaya juu yako. Angalia jinsi ulivyo tayari kuuawa na kusumbuliwa.

Mambo ya muda yasiwe sababu ya amani yako, kwa maana itakuwa duni na dhaifu kama yalivyo. Amani kama hiyo utaishiriki na wanyama; yako na iwe pamoja na malaika, yaani amani inayotokana na ukweli.

Chochote ulichokuwa umekishika na kukipenda kwa ajili ya amani na furaha, kidharau — isipokuwa unataka kupoteza amani na furaha kabisa.

Amani ni jema la nafsi ambamo inakaa. Kwa hiyo inapasa kutamanika kwa ajili yake yenyewe, kama ladha tamu. Na iwe kubwa ndani yako kiasi kwamba huwatenga hata waovu.

"Moyo wenu usifadhaike, wala usiogope" (Yohana 14:27). Hii ndiyo Sabato ya kweli. Huiadhimisha yule ambaye havutiwi wala hashurutishwi; huyu anajimiliki mwenyewe; huyu anaweza kutoa sadaka ya nafsi yake, ili kadiri mwingine aonavyo inafaa, awe na hasira au atulizwe.

Kupenda amani ya muda lazima kuzae wasiwasi wa moyo. Kwa hiyo yeyote mwenye amani hii na kuipenda, lazima akose amani.

Usipowaonea wivu wale wanaokudhuru, utakuwa na amani nao.

Kama vile vitu vyote vinavyodumu kwa kufanana na amani, vivyo hivyo kwa kutofanana na ugomvi vitu vyote vinaangamia.

Sura ya II. Kuhusu kuchukizwa na nafsi yako kwa faida, na kuhusu kukiri dhambi kwa unyenyekevu.

Mwanzo wa kurejea kwa ukweli ni kuchukizwa na nafsi yako katika uongo. Marekebisho hutanguliwa na lawama. Kwa maana mtu hapendezwi kubadilisha kile kisichomchukiza. Kwa sababu basi daima unahitaji kubadilishwa, daima unahitaji kuchukizwa na nafsi yako.

Katika utunzaji wote unaojishughulisha nao kwa wokovu wako, hakuna wajibu wala dawa yenye faida kwako zaidi ya kujilaumu na kujidharau mwenyewe. Kwa hiyo yeyote anayefanya hivi ni msaidizi wako. Kwa maana anafanya kile ulichokuwa unafanya, au ulichopaswa kufanya, ili uokolewe.

Unajipendeza kwa sababu huelewi kwamba huna jema lolote kutoka kwako mwenyewe. Kutoka kwako mwenyewe huna kitu isipokuwa ubaya. Kwa hiyo hujidaii shukrani yoyote. Ubaya wote unakujia kutoka kwako mwenyewe. Kwa hiyo unadaiwa adhabu kuu kwa malipo.

Njia ya kwenda kwa Mungu ni rahisi, kwa sababu mtu husafiri kwa kujipunguzia mzigo; ingekuwa ngumu ikiwa mtu angesafiri kwa kujibebesha. Kwa hiyo jipunguzie mzigo kiasi kwamba, ukiwa umeweka kando mambo yote, ujikane mwenyewe.

Yule ajuaye kwamba hana thamani hupokea lawama kwa utulivu na unyenyekevu, kana kwamba ni hukumu zake mwenyewe. Lakini hukataa sifa, kwa kuwa si hukumu zake mwenyewe.

Mtu anapokuambia ubaya, kama si kweli, humdhuru yeye, si wewe — kama vile mtu angeita dhahabu uchafu, je, ingedhuru dhahabu? Kama ubaya unaosemwa juu yako ni kweli, unafundishwa cha kuepuka. Lakini yule anayesema mazuri hafaidishi yule anayemsifa, bali nafsi yake. Unaposemewa mema kuhusu nafsi yako, kwa nini habari unazozifahamu vizuri zaidi zinasimuliwa? Jilaumu mwenyewe tu.

Kila mtu na ayakimbie maovu yake mwenyewe; kwa maana maovu ya wengine hayatamdhuru. Mavazi yako na taji yako ni uongo wa daima, kwa sababu yanaashiria kitu kinachokosekana.

Mtu anapohuzunika kwamba alitenda wizi, kwa sababu ya aibu iliyotokana nao, hatubu wizi bali anahuzunika kuwa amepata aibu. Haogopi wala hakutambui kuwa kutenda dhambi ni uovu, bali kuadhibiwa. Lakini kwa wenye haki, kutenda dhambi na kuadhibiwa si mambo tofauti. Wanaitambua dhambi yenyewe kuwa adhabu kali kabisa, na kwa hiyo wanashikilia kuwa hakuna udhalimu unaoweza kubaki bila adhabu, kwa sababu udhalimu wa dhambi wenyewe ni adhabu kubwa, na hakuna kitu kibaya zaidi kinachoweza kutendewa mtu yeyote. Na kwa sababu hiyo wanahukumu kuwa dhambi lazima iepukwe na kukimbiwa kuliko maovu yote, hata kama hakuna uovu mwingine utakaofuata kutokana nayo.

Ikiwa unapaswa kumchukia mtu yeyote, usimchukie mtu yeyote kama unavyojichukia mwenyewe. Kwa maana hakuna aliyekudhuru kama wewe mwenyewe.

Kama hakuna kinachorekebishwa isipokuwa kilaomiwe kwanza, basi yeyote asiyetaka kulaomiwa hataki kurekebishwa. Kwa maana imeandikwa: "Achukiaye karipio ni mpumbavu" (Mithali 12:1); "Bali asikilizaye karipio anamiliki akili" (Mithali 15:32).

Kuhusu Kukiri.

Mtoza ushuru asingeweza kuwa na njia yoyote ya kurejea kwa wokovu, kama asingekuwa amekiri kwa unyenyekevu kile ambacho Farisayo alimtupa usoni kwa kiburi.

Katika hili tu wewe ni mwenye haki: ukikubali na kutangaza kwamba unastahili kuhukumiwa kwa dhambi zako. Ukijiita mwenye haki, wewe ni mwongo, na unahukumiwa na Bwana aliye ukweli, kwa kuwa kinyume chake. Jiite mwenye dhambi, ili ukiwa mkweli, ukubaliane na Bwana aliye ukweli, na uwekwe huru.

Ni sifa ya wakubwa kuwaombea wanaokiri, ili wasamehewe; lakini ya wakubwa zaidi, kuwasihi kwa upole hata wale ambao bado hawatambui hatia yao, ili waitambue, na kwa wale ambao, ama kwa sababu wanaona aibu au kwa sababu wanaipenda hatia yao, hawakiri, ili wakiri.

Kila nafsi yenye akili inayotaka kujilipiza kisasi humtendea mwingine kile inachokiogopia kwa ajili yake yenyewe, na kukichukia, na kukitambua kuwa uovu. Lakini hakuna kitu inachoshika kwa shauku zaidi kwa kulipiza kisasi kuliko ukweli, na hakuna uovu inaoumimina kwa nguvu zaidi ya akili. Kwa hiyo hakuna kitu inachokichukia zaidi kuliko kuambiwa ukweli kuhusu nafsi yake. Kwa maana kile adui asemacho kuhusu mwingine ni cha aina kwamba, kama yule anayeambiwa akikubali kwa unyenyekevu, anaweza kustahili wokovu wa milele. Kwa maana yule anayemwita mzinzi kuwa mzinzi anamwambia kama uovu kile ambacho mzinzi mwenyewe anapaswa kukiri kwa hiari kwa ajili ya wokovu wake. Kwa hiyo na akipokee kwa hiari, na wala asitilie maanani nia ambayo kwayo kinasemwa, bali kile kinachosemwa kwake.

Yule anayependa kweli si kuonekana, bali kuwa mkweli, na anayeogopa kweli si kuonekana, bali kuwa mwongo — mara tu atakapotambua amesema uongo, anajipinga mwenyewe, wala hakuna lawama wala hasara zinazomzuia kutoka katika hili. Kwa maana mtu wa kweli angependa kufa kuliko kuishi akiwa mwongo — ikiwezekana kwamba mwongo anaishi, kwa kuwa imeandikwa: "Kinywa kisemacho uongo huiua nafsi" (Hekima 1:11).

Kile unachotaka kukificha, yaani dhambi yako, kilaani na hakutakuwepo tena na kitu unachopaswa kukificha. Kwa maana unaweza kuifuta, lakini huwezi kuificha. Kwa maana hakuna kilichofunikwa ambacho hakitafunuliwa, wala kilichofichwa ambacho hakitajulikana. Kwa nini basi unapendelea kuuficha ugonjwa kuliko kuuponyesha? Kama vile unavyowaonyesha wengine kwa hiari magonjwa ya mwili wako ili wakuhurumie, na kama hawataamini, unajiona mtu mwenye taabu na maumivu yanaongezeka, na hata unakasirika — fanya vivyo hivyo na magonjwa ya nafsi yako.

Sura ya III. Kuhusu raha na starehe za hali ya chini za hisi tano.

Tafakari uzoefu wa aina mbili: ule wa kupokea na ule wa kutoa. Ni upi kati yao unaokufanya ubarikiwe zaidi — ule unaoupitia kwa kupokea, au ule unaoupitia kwa kutoa? Ule wa kwanza unakutwika mizigo ya mambo yasiyo na maana, ule wa pili unakuondolea mizigo. Tafakari ni faida gani inayopatikana kutoka kila moja. Hii ndiyo maana ya kuvimeza vyote kwa uzoefu. Hakuna tumaini lingine lililobaki. Ndivyo ilivyo katika mambo yote ya hisi. Basi tazama ni furaha gani mambo yote ya namna hii, iwe kwa tumaini au kwa ukweli, yamezalisha ndani yako, na ufikiri vivyo hivyo kuhusu wakati ujao. Tafakari, nasema, kuhusu fanaka zilizopita, na kwa hivyo uhukumu za wakati ujao. Yote unayotumainia yataangamia. Na wewe — utafanya nini wakati huo? Penda na utumainie kitu kisichopotea.

Unataka kupaka rangi kuni ambazo zitateketezwa kwa moto, wakati unapotaka kuwa kizuri kile unachokitumia, iwe ni vyakula au mavazi. Unahitaji nguo kwa ajili ya baridi, si rangi hii au ile; vivyo hivyo chakula kwa ajili ya njaa, si ladha hii au ile.

Raha ya kibehemu inatoka katika hisi za mwili; raha ya kishetani inatoka katika kiburi chote, wivu, na udanganyifu; raha ya kifalsafa inatoka katika kuijua viumbe; raha ya kimalaika inatoka katika kumjua na kumpenda Mungu.

Miongoni mwa mambo yanayopita, yale yanayofurahisha zaidi ndiyo yenye kuua zaidi.

Ni ujinga uleule au mbaya zaidi kufuatilia aina ya mambo uliyoyafanya mwenyewe, na kuinamisha roho kuelekea mambo unayoyaharibu, yaani, kuelekea ladha na mambo mengine yanayohisiwa.

"Aliwakusanya kutoka katika nchi mbalimbali" — yaani, akiwavuta roho watakatifu mbali na ladha, harufu, na mguso wa kimwili, anawakusanya ndani yake mwenyewe.

Hivyo watu wanajaribu kuunda raha ya kweli au furaha, kana kwamba haipo au inaweza kuundwa, ilhali ni hiyo peke yake iliyopo kweli kweli, lakini haiwezi kuundwa kwa njia yoyote. Kujaribu hili ni kujitengenezea mungu na furaha, na kudhani kwamba furaha haipo, na kwamba Mungu haipo.

Tazama kama watu wote, wakiacha kila kitu kingine wanachokishughulikia, wangejitolea wote kwa rangi moja au ladha moja, jinsi wanavyokuwa maskini, wachafu, na wajinga. Wako hivyo hivyo sasa, wanaposhughulikia sifa nyingi mbalimbali za vitu. Kwa maana viumbe wengi, au viumbe wote kwa pamoja, si Mungu wetu wala wokovu wetu zaidi ya yeyote mmoja wao peke yake.

Tunapofurahi katika mambo yale yale na wanyama wasio na akili — yaani, katika tamaa kama mbwa, katika ulafi kama nguruwe, na kadhalika — roho yetu inakuwa kama roho zao, na hatushtuswi. Lakini ningependa kuwa na mwili wa mbwa kuliko roho yake. Na hata hivyo, kama mwili wetu ungebadilika kuwa kama mwili wa mbwa kwa kiwango kile kile ambacho roho yetu inabadilika kuwa kama roho ya mbwa kwa tamaa, ni nani angetustahimili? Ni nani ambaye hangestushwa? Ingekuwa bora zaidi na inavumilika zaidi mwili wetu kubadilishwa kuwa mnyama huku roho ikibaki katika heshima yake, yaani, katika sura ya Mungu, kuliko roho kuwa ya kibehemu huku mwili ukibaki wa kibinadamu. Na mabadiliko haya ni ya kutisha zaidi na ya kuombolezwa zaidi, kadiri roho inavyouzidi mwili. Kwa hiyo Daudi anasema: "Msifanane na farasi na nyumbu ambao hawana ufahamu" (Zaburi 32:9). Kwa maana hii haipaswi kudhaniwa kuhusu kufanana kwa mwili, ili isiwe kitu cha kuchekwa.

Kuandaa kitu, kama chakula au kinywaji, kwa lengo tu la kutoa raha zaidi, ni kushirikiana na shetani kwa maangamizo yetu, na kunoa upanga ili uweze kupenyeza zaidi na kwa urahisi ndani ya utumbo wetu. Kwa maana kadiri tunavyofurahia mambo haya zaidi, ndivyo tunavyojeruhiwa kwa uzito zaidi na kwa kina zaidi.

Sura ya IV. Kuhusu hofu za bure, huzuni, na mateso ya watoto wa zama hizi, wanayoyapata kutokana na tamaa na upendo wa mambo yanayoangamia.

Mtu kwa hiari yake mwenyewe anajizuia katika upendo wa miili na ubatili, lakini, akitaka au asitake, anateswa kwa hofu na huzuni kuhusu maangamizo yake, iwe wakati miili yenyewe inaondolewa, au wakati yeye mwenyewe anatukanwa. Kwa maana upendo wa mambo yanayoangamia ni kama chemchemu ya hofu zisizo na maana, huzuni, na wasiwasi wote. Kwa hiyo Bwana anamwokoa maskini kutoka kwa wenye nguvu kwa kumfungua kutoka katika kifungo cha upendo wa kidunia. Kwa maana yeyote asiyependa kitu chochote kinachoangamia hana mahali ambapo anaweza kuumizwa na mtu mwenye nguvu yeyote, na yeye ni asiyevunjika kabisa, kwa sababu anapenda tu mambo yasiyovunjika kama inavyopaswa kupendwa.

Kama mtu angekukata nywele zako zote za kichwa, hangeumiza, isipokuwa anapogusa zile ambazo bado zimeambatana na kichwa. Vivyo hivyo hakuna kinachokuumiza isipokuwa mtu akigusa mambo yale ambayo yamepiga mizizi yake ndani yako kwa tamaa. Kadiri mambo hayo yalivyo mengi na yanavyopendwa zaidi, ndivyo huzuni zitakazozaliwa zitakavyokuwa nyingi na kali zaidi.

Ama uizime tamaa kabisa, au ujiandae kusumbuliwa — yaani, kuogopa na kuhuzunika kuhusu mambo usiyopaswa.

Roho ya mwanadamu inateswa ndani yake mradi tu inaweza kuteswa, yaani, mradi tu anapenda kitu kingine chochote zaidi ya Mungu. Kwa maana hawezi kumpoteza Mungu kinyume na mapenzi yake. Anaweza kumwacha, lakini hawezi kumpoteza. Kwa maana hakuna aliyeumizwa isipokuwa na yeye mwenyewe.

Kutoka katika mapenzi mengi ya vitu — vitu ambavyo vingeangamia kwa ajili yako, au ambavyo wewe ungeangamia kwa ajili yake — kadiri Bwana alivyokuokoa, ndivyo alivyokuweka huru kutoka katika hofu nyingi, huzuni, na maumivu ya maombolezo.

Wakati sura au umbo la miili, ambalo kwa kushikamana nalo unajinajisi, linaangamia (kama silabi katika nyakati zake zilizopangwa, Mungu akiendesha wimbo), unateswa. Kwa maana kutu iliyokuwa imekua inakwanguliwa.

Hakuna kinachokutaabisha zaidi kuliko kutokutaabika, yaani, kudharau mambo yote ambayo matatizo yanatoka kwake, yaani mambo yote yanayobadilika.

Tazama jinsi umati mkubwa wa watu wa aina yako ulivyojishughulisha kwa ajili ya ulimwengu, na si tu kwamba hawakuupata, bali hata walijipoteza wenyewe pia katika biashara hiyo. Lakini wewe ukijitahidi, utapata zaidi bila kulinganishwa na kile ambacho wote wanajishughulisha au walijishughulisha kwa ajili yake.

Usumbufu wa kijinga wa roho ndio hali yenyewe ya taabu. Hii ni karibu kila wakati ndani yako, wakati Mungu anapoharibu sababu za kifo chako — yaani, mambo uliyoshikamana nayo kwa makosa — ili kwa kuyaacha uishi.

Unampenda mjakazi kwa aibu, yaani, kiumbe; kwa hiyo unateswa sana wakati bwana wake, yaani Mungu wako, anapofanya naye kama anavyotaka kwa haki.

Umeshikamana na silabi moja ya wimbo mkubwa; kwa hiyo unasumbuliwa wakati mwimbaji mwenye hekima sana anapoendelea na wimbo wake. Kwa maana silabi uliyoipenda peke yake inachukuliwa kutoka kwako, na nyingine zinafuata katika mpangilio wao. Kwa maana haimbi kwa ajili yako peke yako, wala kulingana na mapenzi yako, bali kulingana na mapenzi yake mwenyewe. Na silabi zinazofuata ni kinyume nawe tu kwa sababu zinaiondoa ile uliyoipenda kwa makosa.

Kile ambacho silabi ni katika wimbo, ndicho kila kitu kinachoshikilia nafasi yake katika mahali na wakati katika mwenendo wa ulimwengu. Kwa hiyo utateswa kwa sababu umeshikamana na mambo ya chini, na yanapita katika mpangilio wao kama silabi katika wimbo.

Mambo yote haya yanayoitwa madhara si madhara isipokuwa kwa waovu, yaani, kwa wale wanaopenda kiumbe badala ya Muumba.

Kama fulani au fulani angejishughulisha sana kwa ajili ya Mungu kama anavyojishughulisha kwa ajili ya ulimwengu, siku yake ya kuzaliwa ingesherehekewa kama ya shahidi.

Kama vile baridi inavyotoka katika barafu, ndivyo kutoka katika upendo wa mambo ya muda hofu isiyo na maana inavyoivamia roho, pamoja na taabu nyingine zote. Jiondolee kila kitu ambacho ni sababu ya hofu kwako, kama unavyojiondolea sababu za baridi. Nasema ziondoe si kutoka katika mahali, bali kutoka katika roho. Kwa maana hakuna kinachopaswa kuogopwa isipokuwa kile kinachoweza na kinachopaswa kuepukwa, yaani dhambi. Na chochote ambacho ni vyema kuepuka kinaweza pia kuepukwa, kwa msaada wa Mungu — yaani, udhalimu.

Tazama jinsi ulivyo katika uwezo wa watu kusumbuliwa na kuteswa. Kwa urahisi wao wanavyoweza kukutukana kwa maneno, au kwa mawazo au maoni, kwa urahisi huo wanaweza kukusumbua. Ni nini basi? Kama huwapendezi, unasumbuliwa. Kwa hiyo uko katika uwezo wao. Iwe mtu anafanya hivi au hafanyi, wewe bado uko wazi kwa hali ya akili yako. Kama huwapendezi katika jambo jema, hili linawaumiza wao, si wewe. Basi jishughulishe kubadilisha mioyo yao, si wema wako. Kama huwapendezi katika jambo baya, kutokupendezwa kwako hakukuumizi — kwa kweli kunakufaidi — bali ubaya wako ndio unaokuumiza.

Mashahidi wanamwambia Mungu: "Kwa ajili yako tunauawa siku nzima" (Zaburi 44:22); wewe unaiambia mambo yoyote yasiyo na thamani: Kwa ajili yenu ninasumbuliwa siku nzima.

Jizuie na ujikusanye kutoka kila upande, ili mzunguko wa mambo yanayobadilika usikupate miongoni mwayo, na uteswe.

Aina yoyote ya mateso unayoyapata, iwe ni kwa hofu, hasira, chuki, au huzuni ya aina yoyote, yaihusishe na wewe mwenyewe peke yako — yaani, tamaa yako, ujinga wako, au uvivu wako. Lakini kama mtu anataka kukuumiza, ihusishe na tamaa yake. Jeraha yako na maumivu yako ni ishara ya dhambi yako — yaani, kwamba ulipenda kitu kinachoweza kuumizwa, baada ya kumwacha Mungu.

Vipini unavyovipenda vinapoharibika, unaomboleza. Jilaume na ujilaume kwa kosa lako, kwa sababu ulishikamana na vitu vinavyoweza kuharibika. Kwa maana mtu amezoea sana kurudisha ubaya wote kwa kitu kingine hata kama akijikwaa kwenye jiwe au kuungua kwa moto, anathubutu kuzilaumu na kuzilaani viumbe vya Mungu — ambavyo, kama visingefanya hivi, vingelaumiwa kwa haki kuwa dhaifu na visivyo hai, badala ya yeye kuomboleza hali mbaya ya udhaifu wake mwenyewe.

Ingawa mlezi anajua mtoto mdogo atafurahi kupokea shomoro, hata hivyo anaogopa sana asipate, na zaidi kadiri anavyodhani mtoto atafurahi naye zaidi. Hakika watu wote wanatamani wao wenyewe na wale wanaowapenda wafurahi. Kwa nini basi mlezi hampendii mtoto furaha hii tu, bali hata anajihadhari nayo kama ubaya mkubwa? Hakika anataka afurahi. Kwa nini basi anamnyang'anya kile anachojua atakapata furaha kutoka kwake? Kwa nini, isipokuwa kwa sababu anatarajia huzuni ijayo, ambayo sababu yake anajua ni furaha hii yenyewe? Kwa maana anajua kwa hakika kwamba huzuni itakayoipiga moyo wa mtoto baadaye itakuwa nzito zaidi kadiri furaha iliyotangulia ilivyokuwa kali zaidi, akipima ukubwa wa huzuni ya wakati ujao kwa ukubwa wa furaha ya sasa. Katika tendo hili, ni nini kingine mwanamke huyu anapendekeza kifanywe isipokuwa kwamba furaha zote zinazofuatiwa na maombolezo ziepukwe kama tauni na sumu? Hatupaswi kuzingatia utamu wao katika sasa wanapokuwepo, bali uchungu wanaouzalisha ndani yetu wanapoondoka. Hivyo ndivyo ilivyo na furaha zote za muda. Kwa nini basi nisiiepuke kwa tahadhari ileile ya busara kumiliki shamba la mizabibu, uwanda, nyumba kubwa, shamba; kwa nini si dhahabu na fedha, kwa nini si maoni na sifa za watu, na mambo mengine ya namna hiyo? Lo, ni nani atakayempa mtoto aliyezeeka lakini bado ni mjinga — yaani, jamii yote ya wanadamu iliyoenea ulimwenguni — mlezi fulani mkubwa, fulani mwenye hekima zaidi, ambaye kwa uangalifu na bidii kama hiyo amnyanyue na amrudishe kutoka furaha ambazo ni mbegu za huzuni za wakati ujao? Lakini hilo sononeko kubwa la machozi katika ulimwengu wote linatoka wapi, isipokuwa kwa sababu mlezi huyu mwenye upendo zaidi na mwenye uwezo zaidi haachi kamwe, iwe kwa nafsi yake au kwa njia nyingine, kuiondolea jamii ya wanadamu, au kuizuilia, sababu za huzuni — yaani, mambo ya muda — kama mtu anavyomnyanyua shomoro kutoka kwa mtoto.

Sura ya V. Kuhusu tamaa, upendo, na kujisifu kwa mambo ya kidunia na ya muda, na jinsi kupitia kwayo taabu ya kweli haizuiliwi bali inazidishwa.

Kwa njia mbili, wakati vitu viwili ni sawa, kimoja kinaweza kuwa kikubwa kuliko kingine: ama kwa kukua kwake yenyewe, au kwa kupungua kwa mwenzi wake. Kwa njia hii ya pili wakuu wote na wenye mamlaka wa zama hizi wanafurahi au wanajitahidi kuwa wakubwa kuliko wote wengine — yaani, kwa kudhalilishwa na kupunguzwa kwa wengine, si kwa kuinuka au kukua kwao wenyewe kwa mwili au akili. Kwa maana miili yao wala akili zao haziboreswi kwa njia yoyote; bali wanaonekana kwao wenyewe kuwa wameendelea na kukua kwa sababu wengine wameshindwa na kupungua. Lakini kama vitu vyote vingepunguzwa hadi kufikia kutokuwepo, roho yako au mwili wako ungekua kwa njia gani kutokana na hili?

Kama vile mtu anayetaka kutengeneza matofali anavyoandaa uwanja ambapo anaweza kuyaweka kwa muda — si kubaki hapo, bali kuhamishiwa mahali pengine yakishakauka; na hivyo uwanja ule haujaandaliwa matofali yoyote mahususi, bali matofali yote yanayopaswa kutengenezwa kwa usawa — vivyo hivyo Mungu alitengeneza mahali hapa pa makazi ya wanadamu kwa ajili ya kuumba wanadamu na kuwahamishia mahali pengine wakati wao ukitimia. Na kama vile mfinyanzi anavyowaondoa baadhi ili wapya wachukue nafasi zao, vivyo hivyo Mungu kwa kifo, kama kwa kuhamishwa kwa waliotangulia, anaandaa nafasi kwa watakaofuata. Kwa hiyo ni mpumbavu na mwendawazimu yule anayeshikamana na uwanja kwa upendo wa moyo wake, badala ya kutafakari kwa wasiwasi mahali atakapohamishiwa. Wala haipaswa kuonekana dhalimu au kali kwa matofali yanapohamishwa, kwa maana yaliwekwa hapo kwa nia hiyo. Wala haitaonekana hivyo isipokuwa kwa wale wasiotafakari kwamba lazima wahamishwe, wanaodai kwa tamaa ya kichaa kuwa mali yao kile ambacho ni cha wote na si cha mtu yeyote, bali kimetengwa kwa pamoja kwa wenyeji wasio na idadi wa wakati ujao. Tazama katika jambo hili wazimu mwingine usio mdogo: kwa maana ingawa matofali haya karibu yote ni ya ukubwa uleule, karibu hakuna hata moja linaloridhika na nafasi ya tofali moja tu; bali, likiwa limeyatupa au kuyavunja matofali mengi kadiri liwezavyo, kila moja linadai nafasi ya mengi kwa ajili yake peke yake.

Unafikiri nini kuhusu mtu anayetoa umakini wake wote na wakati wake wote katika kutegemeza nyumba ambayo haiwezi kutegemezwa kwa vyombo vilivyopo — vyombo ambavyo hakuna kitu kinachoweza kutegemezwa navyo — au kama ingewezekana, vitegemezi vyenyewe vinahitaji vitegemezi vingine vingi kama nyumba yenyewe inayopaswa kutegemezwa; na vitegemezi hivyo vinahitaji vingine vingi vivyo hivyo, na kadhalika hadi usio na mwisho? Maisha haya ni nyumba; wewe ndiye unayeitegemeza; vitegemezi ni mambo ya muda, ambayo kamwe hayabaki katika hali ileile, na hayawezi kutegemeza wala kutegemezwa hata kidogo.

Anayeomba maisha marefu anaomba jaribu refu. Kwa maana maisha ya mwanadamu duniani ni jaribu (Ayubu 7:1).

Yale ambayo Mungu hakuyapenda katika rafiki zake au ndugu zake — yaani, mamlaka, ubora wa ukoo, utajiri, heshima — usiyapende wewe katika wako.

Unakula mitego, unakunywa mitego, unavaa mitego, unalala kwenye mitego; kila kitu ni mtego.

Wewe ni mkimbizi katika upendo, katika raha, katika shauku — si katika mahali. Wewe ni mkimbizi katika nchi ya uharibifu, ya tamaa, ya giza, ya ujinga, ya mapenzi mabaya na chuki.

Kadiri unavyojipenda mwenyewe — yaani, maisha haya ya muda — ndivyo lazima upende mambo yanayopita kwa kiwango kile kile, kwa kuwa huwezi kuishi bila mambo hayo. Na kinyume chake, kadiri unavyoidharau maisha haya na riziki yake.

Ni maumivu kwako kupoteza hiki au kile. Basi usitafute kupoteza. Kwa maana yeyote anayependa na kupata mambo ambayo hayawezi kushikiliwa anatafuta kupoteza.

Taabu yote iko katika hili. Kila mtu anapenda kitu fulani kimoja zaidi, ambapo daima wana umakini wao uliokita. Lakini wewe — una nini? Tazama, kila mtu, kana kwamba amepata hazina, kila mmoja anashika sehemu moja ya ulimwengu na kuishughulikia, au sivyo wanavutwa kati ya vitu kadhaa, kama mbwa aliyewekwa kati ya vipande viwili vya nyama, hajui kipi akaribie kwanza, akiogopa kupoteza kingine.

Kama vitu unavyoviamini au kuvifurahia vingejifanyia vyenyewe kile vinavyokufanyia — ungevicheka kama vitu vya kipumbavu, au ungevililia kama vilivyopotea. Na kama kila mtu ana wazimu hivyo, je, ni jambo jema kwako kuwa na wazimu? Kama unavumiliana na uchafu wako mwenyewe, kwa nini usivumiliane na wa mtu mwingine yeyote? Kadiri ya misiba ambayo mambo unayoyapenda yanayoathiriwa nayo, ndivyo akili yako inavyoathiriwa nayo pia.

Anayependa kisichostahili kupendwa ni mnyonge na mjinga, hata kama yeye wala kitu hicho hakiangamii kamwe. Kwa maana je, mwabudu sanamu ni mnyonge tu kwa sababu kile anachokiabudu kitaangamia? Basi asingekuwa mnyonge kama kisingeangamia? Hakika, hata sanamu yake ikiendelea kuwepo, mwabudu ni mnyonge zaidi, ingawa mwili wake hauna madhara na amejaa mema ya muda.

Madhara hayakufanyi mnyonge; yanakuonyesha na kukufundisha kwamba ulikuwa hivyo tayari. Lakini fanaka zinaposha roho, kwa kuifunika na kuizidisha taabu, si kuiondoa.

Tazama jinsi roho inavyotekwa na mambo ya kimwili, na ikishatekwa inateswa — kama vile kwa mtoto. Kwa maana inatekwa kwa kuona shomoro, na ikiisha kumpokea, inaathiriwa na misiba mingi kama shomoro mwenyewe. Lakini jinsi gani ilikuwa salama kabla ya kutekwa na mambo kama hayo? Kwa maana mambo yanayoipendeza yanaishika, ili iweze kuadhibiwa na madhara.

Tukipewa meli, tulibebwa na upepo kufurahi au kuomboleza kwa ubadilishaji wa sura zilizotukabili.

Jinsi gani mtu asingeweza kujisifu au kujivuna kwa nguvu au uzuri wake, wakati anajisifu hata kwa udhaifu na ubaya wake? Kwa maana anajisifu akipanda farasi, au ubaya wake ukifichwa na mavazi mazuri — ilhali angeweza kuonekana kustahili kujisifu kama angebeba farasi kwa nguvu yake mwenyewe, au angalau asingekuwa na haja ya farasi, na kama angevipamba mavazi yake kwa mng'aro wake mwenyewe, au angalau asingekuwa na haja ya mapambo yao. Kwa maana mambo haya na yanayofanana nayo yanatangaza uhitaji wake na ubaya wake.

Kwa furaha kiasi gani mtu angeonyesha uzuri wake mwenyewe kama angekuwa nao, kwa kuwa anaonyesha kwa furaha uzuri wa mtu mwingine — yaani katika mavazi, iwe ya manyoya au ya aina yoyote!

Mtu anapaswa kuombolezwa si chini kwa ajili ya yule anayefurahi kupata mambo ya muda kuliko kwa yule anayeomboleza kuyapoteza. Kwa maana wote wawili wanateswa na homa, yaani, upendo wa ulimwengu.

Sura ya VI. Kuhusu hamu isiyo na maana na ya hali ya chini ya sifa, utukufu, na upendeleo.

Kama ungelijua vizuri asili na nguvu ya maoni au upendeleo wa binadamu, usingelishughulika kamwe kwa ajili yake hata kidogo, wala kufurahi, wala kuhuzunika. Kwa maana havifaidii kitu kwa yule anayevipokea — kama vile rangi na sura nyingine, miili, au vitu walivyomo, vinavyoviharibu, na havivisaidii wala havividhuru vitu vyenyewe. Kwa maana ilifaidi nini jua au mwezi kwamba wapagani waliwahesabu kuwa miungu? Au ni madhara gani kwao kwamba wewe unawatambua kuwa viumbe? Na kama ungedhani kuwa ni takataka, ni madhara gani kwao? Kwa hiyo chunguza asili na nguvu ya mambo haya kama unavyochunguza ile ya mmea huu au kuni ile. Kwa msaada wa Mungu utaweza kufanya hili kwa urahisi, na kutoka hapo upime maoni na upendeleo wote mwingine.

Katika hili unatambua kinachodaiwa na Mungu peke yake: kwamba vinapotolewa kwa kitu chochote, havifaidii kitu — kama vile ujuzi, upendo wa kupendelea, hofu, heshima, mshangao, na kadhalika. Kwa maana ukweli kwamba havifaidii kitu kwa yule anayevipokea unaonyesha kwamba vinadaiwa na yeye peke yake asiyehitaji kitu. Kwa maana kama kusifiwa, kujulikana, au kushangaana kungetoa faida, ni nani ambaye asingeajiri wafanyakazi kila siku kumwonyesha mambo hayo bila kukoma, ili aweze kuendelea bila kusita? Ni mama yupi ambaye asingelitoa hili kwa watoto wake bila kupumzika? Ni nani ambaye asingeita mavazi yake, mashamba yake, wanyama wake, na yeye mwenyewe "mema" mchana na usiku, ili avifanye bora zaidi kwa kuvisifa?

Kwa hiyo mambo haya hayafaidii kitu kwa yule anayevipokea. Lakini yeyote anayevionyesha anakuwa mbaya zaidi au mzuri zaidi kwa kuonyesha kwake. Kama anapenda, anashangaa, au anaogopa kile anachopaswa, anakuwa bora; kama kile asichopaswa, hakika anakuwa mbaya zaidi. Na vivyo hivyo katika mambo mengine. Basi jinsi alivyo mwenye huruma Bwana, ambaye hadai kitu kutoka kwetu kwa faida yake mwenyewe, na anajidhania kutumiwa sana na sisi kama tunapofanya daima kile ambacho ni chenye faida kwetu wenyewe.

Kama unavyopima asili za mizizi, mimea, na vitu vingine, vivyo hivyo pima zile za maoni, upendeleo, sifa, na lawama.

Upendo wa kila mtu mmoja mmoja ni wa wote. Kwa maana kila mtu anapaswa kuwapenda wote. Kwa hiyo yeyote anayetaka upendo huu uonyeshwe kwake hasa yeye ni mnyanganyaji, na kwa hivyo anakuwa na hatia mbele ya wote.

Tazama, ukiwa umechanganyika na mwili huu, ulikuwa mnyonge vya kutosha, kwa maana ulikuwa chini ya uharibifu wake wote hadi kuumwa na kiroboto au jipu. Lakini hilo halikutosha kwako. Ulijichanganya na mambo mengine kana kwamba ni miili — na maoni ya watu, mshangao, upendo, heshima, hofu, na mambo mengine yanayofanana — na kama unavyoumizwa kwa madhara ya mwili, vivyo hivyo kwa madhara ya mambo haya unaumizwa kwa maumivu. Wewe mwenyewe ulijiwekea kuni ambazo unateketezwa nazo. Kwa maana heshima yako inajeruhiwa unapodharauliwa, na kadhalika na mengine. Fikiri vivyo hivyo pia kuhusu sura za miili.

Kwa uovu uleule ambao fulani au fulani alikudharau, kwa uovu huo huo wewe ulihuzunika kama mtu mwoga kwa kudharauliwa — yaani, kiburi. Na kwa uovu uleule ambao alikupokonya, kwa uovu huo huo ulihuzunika kwa kupokolewa — yaani, upendo wa mambo yanayoangamia.

Isipokuwa uyaharau yoyote watu wanayoweza kufanya iwe kwa kupinga au kwa kusaidia, hutaweza kudharau hisia zao, yaani, chuki au mapenzi yao; na kwa hiyo, wala maoni yao mema au mabaya.

Tazama jinsi unavyouza upendo na hisia nyingine za roho yako kwa sarafu ndogo ndogo, kama divai katika mwenye duka. Tena, angalia jinsi unavyonunua maoni, mapenzi, na hisia nyingine au misukumo ya roho za wanadamu kwa sarafu ndogo ndogo, kama divai katika mwenye duka.

Mtu huyu alitoa mali yake yote kwa ajili ya sifa; yule, kwa raha ya tumbo na koo. Ni yupi kati yao aliyefanya vibaya zaidi? Hili silijui, lakini ninajua mmoja alisukumwa na raha ya kinguruwe, mwingine na raha ya kishetani.

Je, unataka kupendwa na watu? Naam, ili wanisaidie — yaani, wasaidie maisha yangu haya. Kwa hiyo kwa sababu unajisikia dhaifu, na uko tayari kushindwa na nguvu zao. Ni kana kwamba unasema: Kama watu wanataka, nitakufa; kama wanataka, nitaishi. Hilo ni uongo. Kwa maana utakufa lazima, iwe wanataka au hawataki. Kwa maana utafanya nini ili usife? Kwa hiyo unatamani watu wafikiri mambo makubwa au mema kukuhusu, ili wakupende au wakuogope. Na wakupende au wakuogope ili wakusaidie, au angalau wasikudhuru. Kinyume chake, unaogopa au kuchukia kwamba watu wafikiri mambo mabaya au maovu kukuhusu, wasije wakakuchukia au kukudharau, au kukudhuru, au angalau wasikusaidie. Lakini hii ni kwa sababu ya udhaifu ulioupata kwa kujiondoa kwa Mungu, na kushikamana na kutegemea mambo yasiyotulia na dhaifu. Kwa maana kama usingehisi uduni wao na udhaifu wao, usingeogopa kwa ajili yao na kuhuzunika. Lakini unaogopa kwa ajili yao na kuhuzunika, yaani yanapopotea au kuondolewa. Kwa hiyo unatambua uduni na udhaifu wao. Kwa sababu hiyo huwezi kutoa udhuru wowote wa kuyapenda au kuyategemea. Hata hivyo ni ajabu sana kuhisi udhaifu wa kitu na bado kukitegemea, kujua uduni wake na bado kukipenda au kukishangaa. Kwa hiyo, unapohuzunika au kuogopa kwa sababu hii, unaonyesha kwamba mambo mawili yapo ndani yako ambayo hayaonekani kuweza kuishi pamoja — yaani, kwamba unatambua na kuhisi udhaifu na uduni wao, na hata hivyo unayapenda na kuyategemea. Kwa maana kama mojawapo ya mambo haya mawili lingekuwa halipo ndani yako — yaani, kama usingeliyapenda au kama usingelitambua uduni wao, kwa vyovyote vile usingeliyahuzunikia yanapopotea.

Sura ya VII. Kuhusu sifa za kweli za wenye haki na lawama ya waovu, na nani anastahili au hastahili sifa.

Uwe mtu wa namna ambayo unastahili kusifiwa; kwa maana hakuna mtu anayesifiwa kwa haki isipokuwa yule aliye mwema, ambaye si yule anayetamani sifa; kwa hiyo yeye hasifiwi. Hivyo unapompendeza yule anayekusifu, humpendezi msifaji wako mwenyewe; kwa maana si wewe tena unayesifiwa, kwa kuwa wewe una kiburi kiasi hicho.

Inaposemwa "Tazama jinsi alivyo mwema, jinsi alivyo mwenye haki" — yule aliye hivyo ndiye anayesifiwa, si wewe ambaye huna sifa hizo. Kwa kweli, unalaumiwa si kidogo, kwa kuwa wewe ni mwovu na dhalimu kiasi hicho. Kwa maana sifa za wenye haki ni lawama kwa wasio haki. Kwa hiyo ni lawama yako, kwa kuwa wewe ni mtu asiye na haki. Hivyo unapomshangilia msifaji wa wenye haki, unamshangilia yule anayekulaumu kwa kweli kabisa, kwa sababu wewe si mwenye haki. Kwa maana si mwenye haki yule anayejidhani kuwa mwenye haki — hata mtoto mchanga wa siku moja.

Yule anayefurahi kwa sifa hupoteza sifa. Ukipenda sifa, usitafute kusifiwa — yaani, ukitaka kusifiwa, usitake kusifiwa. Kwa maana yule anayetaka kusifiwa hawezi kusifiwa kwa kweli. Anasifiwa yule ambaye matendo yake mema yanatangazwa. Lakini yule anayetaka kusifiwa si tupu tu kwa kila jema, bali zaidi ya hayo amejaa uovu mkubwa wa kishetani, yaani kiburi kikubwa. Kwa hiyo hasifiwi. Mtu mwenye haki, kwa upande mwingine, anasifiwa daima; hakuna lawama yoyote inayowezekana dhidi yake. Kwa maana lawama ni kukemea maovu; lakini kile ambacho mtu mwenye haki hakina hakiwezi kutupwa juu yake, na kwa hiyo hawezi kulaumiwa. Na kwa ujumla, sifa zote za wenye haki ni lawama kwa wasio haki, na lawama zote za wasio haki ni sifa za kweli za wenye haki. Lakini mtu anapomsifu mtu kwa jambo jema fulani, haifaidishi yule anayesifiwa, bali yule anayesifu.

Mtu anakusifu kwa utakatifu wako — yeye anajielekeza juu. Kwa maana kile kinachompendeza kiko zaidi yako, yaani, utakatifu. Lakini ukimpenda yeye si kama mtu anayependezwa na utakatifu, basi wewe unajielekeza chini.

Yule anayehuzunika au kukasirika kwa kupoteza kitu cha muda huu anaonyesha kwa jambo hilo hilo kwamba alistahili kukipoteza. Vivyo hivyo, yule anayekasirika au kuhuzunika kwa kupokea tusi anaonyesha kwamba alistahili kulipokea. Kwa maana alitaka kusifiwa kadiri ile ile ambayo hakutaka kutukanwa.

Ulihuzunika kwa kudharauliwa au kuhesabiwa kama si kitu; kwa jambo hilo hilo unaonyesha kwamba ulistahili kudharauliwa na kuhesabiwa kama si kitu, na kwamba kwa hiyo ilifanywa kwa haki. Kwa maana kama usingalistahili kudharauliwa na kuhesabiwa kama si kitu, usingeogopa wala kuhuzunika kwa kudharauliwa au kupuuzwa kamwe. Kwa maana kwa jambo hili hili peke yake, au hasa, unastahili kudharauliwa na kuhesabiwa kama si kitu — kwamba unaogopa au kuhuzunika kwa sababu yake. Kwa ufupi, hakuna mtu anayeogopa kuhesabiwa kuwa duni au kudharauliwa isipokuwa yule ambaye ni duni na anastahili kudharauliwa.

Sura ya VIII. Kuhusu wale wanaotaka kupendwa na kushangaziwa, na jinsi kupitia tamaa hiyo mtu anafanana na shetani, na anajifanya sanamu kwa wengine.

Ni yule peke yake anayemwabudu Mungu kwa kweli ambaye kwa kweli anaelekeza nafsi yake kwa Mungu kwa hisia za hofu, upendo, heshima, utii na mshangao. Kwa maana huu peke yake ndio ibada ya kweli na kamili. Kwa hiyo yeyote anayemtolea kitu kingine zaidi ya Mungu ibada hii ni mwabudu sanamu wa kweli. Na yeyote anayetaka ibada hii itolewe kwake mwenyewe — anashika nafasi ya nani, kama si ya shetani, ambaye anajitahidi kwa njia zote kung'oa mambo hayo kutoka kwa watu? Na hivyo malalamiko yote ya watu yanajumlishwa katika hili: kwamba ama miungu yao inaangamia au inachukuliwa kutoka kwao — yaani, viumbe ambao waliwatolea ibada hii ya kweli na ya kimungu — au kwamba ibada kama hiyo haitolewa kwao wenyewe.

Tazama basi jinsi ibada ya sanamu bado inavyotawala ndani yako na katika ulimwengu wote.

Hakuna kitu kinachopaswa kutaka kupendwa kama jema, isipokuwa kile ambacho kwa kupendwa kwake, kinamfanya mpendaji wake kuwa heri. Lakini hakuna kitu kinachofanya hivi isipokuwa kile ambacho hakihitaji mpendaji — yaani, kile ambacho hakifaidiki kupendwa na mwingine wala kupenda kitu kingine. Kwa hiyo kitu katili zaidi ni kile kinachotaka mtu autie ndani yake mawazo yake, hisia zake, na tumaini lake, wakati chenyewe hakiwezi kumfaidia. Hivi ndivyo mashetani wanavyofanya, ambao wanataka watu washughulishwe na utumishi wao badala ya wa Mungu. Kwa hiyo wapige kelele kwa wapendaji wako: Acheni sasa, enyi maskini, kunishangazia, kuniheshimu, au kuniheshimu kwa njia yoyote, kwa kuwa mimi mnyonge siwezi kuleta msaada wowote kwangu mwenyewe wala kwenu — kwa kweli, mimi ninahitaji msaada wenu.

Kadiri ilivyokuwa katika uwezo wako, umewaangamiza watu wote, kwa maana ulijiweka kati ya Mungu na wao, ili, wakiwa wameelekeza macho yao kwako na kumwacha Mungu, wakushangazie wewe peke yako, wakutazame wewe peke yako, na wakusifu wewe peke yako — na hilo halikufaidii wewe wala wao hata kidogo, bali lilisababisha uharibifu.

Hakuna kitu chenye thamani zaidi miongoni mwa viumbe wenye akili, hasa akili za wachamungu; hakuna kitu duni zaidi kuliko uharibifu wa miili. Na hivyo, unapotaka kushangaziwa na watu, ukiwa umepofushwa na kiburi hiki hiki, tazama umeanguka katika kina kipi cha huzuni. Tazama basi haki ya Mungu. Kwa maana ulijiweka kama Mungu — yaani, kama anastahili kushangaziwa na sehemu bora zaidi ya uumbaji — naye akakutiisha chini ya sehemu duni zaidi. Kwa maana ulitaka na ukafanya, kadiri ilivyokuwa katika uwezo wako, kujulikana, kuonekana, kusifiwa, kushangaziwa, kuheshimiwa, kupendwa, kuogopwa, na kutukuzwa na watu wote — ambayo yote yanadaiwa na sehemu bora zaidi ya uumbaji wote, yaani akili zenye busara peke yake, kwa Mungu peke yake. Kwa hiyo ilifanyika kwa haki kwamba wewe, uliyejiweka mbele ya sehemu bora zaidi za uumbaji badala ya Mungu, upokee kama Mungu wako kile kilicho duni zaidi katika uumbaji; na kwamba wewe, uliyetaka kung'oa kwa unyang'anyi wa upotovu kutoka kwa vitu bora zaidi kila kitu kilichokuwa kinadaiwa kwa Mungu peke yake, utumie kwa vitu duni zaidi — yaani, kwa mizoga iliyooza ya miili — kila kitu ulichokuwa unadaiwa kwa Mungu peke yake. Kwa maana mambo yote yaliyotajwa hapo juu yanayodaiwa kwa Mungu peke yake — upendo, na kadhalika — unayatoa kwa hivi kwa moyo wako wote. Kwa hiyo, unaponyakua kila kitu kilicho cha Mungu — kusifiwa, na kadhalika — umepoteza kila kitu kilicho cha mwanadamu: kumsifu Mungu, ambalo ndiyo ulilumbwa kwa ajili yake, na kadhalika. Na kwa kuwa hakuna mahali juu ya kilicho juu zaidi, wala chini ya kilicho chini zaidi, unapojielekeza juu ya kilicho juu zaidi, unakuwa tena chini ya kilicho chini zaidi. Kwa maana yeyote anayezuiliwa na kitu lazima atiiwe na kitu hicho kupitia upendo. Lakini wewe unafurahia vitu vya chini zaidi. Kwa hiyo umesukumwa chini ya vitu vya chini zaidi, ambapo hakuna mahali popote.

Urafiki wa ulimwengu huu, kama Mtakatifu Yakobo asemavyo, ni uadui dhidi ya Mungu. Kwa maana yeyote anayetaka kuwa rafiki wa ulimwengu huu anajifanya adui wa Mungu (Yakobo 4:4). Lakini yeyote anayependa hata nzi mmoja katika ulimwengu huu lazima aupende ulimwengu wote. Kwa maana ulimwengu wote ni muhimu kwa kitu anachokipenda. Zaidi ya hayo, maadamu kuna upendo wa ulimwengu huu, kuna uadui kati ya Mungu na wanadamu. Kwa hiyo unapotaka kupendwa nao, unataka wafanyike adui wa Mungu. Hata hivyo unahubiri kwamba kila kitu kilichoumbwa kipaswe kudharauliwa, ili wapatanishwe na Mungu. Je, basi utajitenga wewe peke yako, na kuwaambia watu: Dharaulini kila kitu kwa ajili ya Mungu isipokuwa mimi — ili kitu pekee kinachozuia upatanisho wa wanadamu na Mungu kiwe wewe, na kwa sababu yako peke yako uadui kati ya Mungu na wanadamu uendelee, na mtu yeyote asiokolewe, kwa kuwa kwa kukupenda wewe wangelazimika kupenda ulimwengu wote kama muhimu kwao? Kwa maana ni kitu kimoja kuwapenda watu katika ulimwengu au kwa ajili ya ulimwengu, na ni kitu kingine kuwapenda katika Mungu au kwa ajili ya Mungu; ni kitu kimoja kupenda kwa tamaa, na ni kitu kingine kupenda kwa huruma.

Sura ya IX. Kuhusu nafsi inayomwacha Mungu kwa kufurahia na kupenda vitu vya muda, na kunajisiwa na mashetani.

Na vitu vya muda viseme: Kama Mungu angetuponya ugonjwa wa uharibifu, ungefanya nini? Fikiria katika matumizi yenyewe yetu jinsi unavyokuwa bora zaidi kupitia sisi, au unachotumainia kutoka kwetu baadaye. Umetujaribu. Basi nini? Je, unataka kubadilishwa na kuwa kama sisi, au sisi kuwa kama wewe? Una nini na sisi? Kwa nini unahuzunika tunapopita? Tulipendelea kuangamia kwa mapenzi ya Bwana, kuliko kubaki kwa tamaa yako. Hatukushukuru kwa upendo huu wako; bali tunakudhihaki kama mpumbavu. Kwa maana ni nani tuliyepaswa kumtii zaidi — Mungu au wewe? Sema, kama unathubutu: je, kazi yako yote si hii hasa — kutumeza sisi na kutugeuza kuwa uozo?

Hii ndiyo faida yako, uwezo wako: kwamba kupitia wewe uharibifu wetu upite kwa wingi; kwa maana huwezi kufanya shughuli yako hii idumu. Hii ndiyo heri yako: kutokukosa uchafu wetu, ambao unajisalimisha kwake kwa hiari, wakati shetani anakuharibu na kukutia unajisi kupitia huo, si bila furaha yake kubwa na shangwe kwa udanganyifu na uharibifu wako.

Umbo lolote unalofurahia, ni kama mume kwa akili yako. Kwa maana akili inajisalimisha na kujitiisha kwake; na si umbo linalojifuatisha kwako, bali ni wewe unayefuatishwa na kufananishwa nalo. Na picha ya umbo lilo hilo inabaki imechapishwa kama sanamu katika hekalu lake, ambayo humsadiki si ng'ombe, si mbuzi, bali nafsi yenye akili na mwili — yaani, nafsi yako yote — unapofurahia nalo.

Tazama jinsi, kama katika nyumba ya starehe, umeuza upendo wako kana kwamba ni bidhaa ya kuuzwa, na unaugawa kwa watu kadiri ya zawadi zao. Katika nyumba hii ya starehe, hakuna mtu asiyetoa chochote, au asiyetarajiwa kutoa, anayepokea chochote. Na hata hivyo husingelikuwa na chochote cha kuuza kama kisingekuwa kimekupewa bure kutoka juu, wakati hukutoa chochote. Kwa hiyo umepokea ujira wako.

Kumwachilia Mungu na kujitenga naye kunaandaa mtu kwa tamaa.

Yule anayetaka kukufurahia ndani yako anastahili kutoka kwako shukrani ile ile kama ya nzi na viroboto wanaonyonya damu yako.

Kama vitu hivi (ambavyo kwa kuchapishwa kwake akilini mwako kupitia mshangao na upendo ambao ni ibada inayodaiwa kwa Mungu peke yake, unajisalimisha) — kama ungeviheshimu vikichongwa au kuchorwa katika pembe fulani ya nyumba yako, kwa mshangao au upendo au kusujudu kwa mwili, na watu wakajua, wangekufanya nini?

Mwanamke anayejizuia kutoka uzinzi na asiyemwacha mume wake mwenyewe tu kwa sababu hapati mzinzi atakayekaa muda mrefu haepuki uzinzi, bali anatafuta uzinzi wa kudumu. Lakini wewe, ili kuongeza uovu, umezitandaza miguu ya akili yako kwa kila mpita njia, ili ufurahie hata uzinzi wa kitambo, kwa kuwa hukuweza kuwa na ule wa kudumu au wa milele.

Hii ndiyo kwa ufupi jumla yote ya upotovu wa kibinadamu: kuacha kile kilicho bora zaidi kuliko mtu mwenyewe, yaani, Mungu; na kujishughulisha na vile vilivyo duni zaidi kuliko mtu mwenyewe, kukishika kwa kuvifurahia, yaani, vitu vya muda.

Mende wa kinyesi, anapopaa juu ya kila kitu, akitazama vitu vyote, hachagui chochote kizuri, chenye afya, au cha kudumu; bali mara tu anapoona mavi yanayonuka, anakaa juu yake mara moja, akidharau vitu vingi vizuri kiasi. Vivyo hivyo nafsi yako, ikipaa juu ya mbingu na dunia katika kutazama kwake, na vitu vikubwa na vya thamani vilivyomo, haishikamani na chochote; na ikidharau vitu vyote, inakumbatia kwa hiari vitu vingi visivyo na thamani na vichafu vinavyokuja akilini. Aibu na vitu hivi.

Sura ya X. Kuhusu ufidhuli na ujasiri wa nafsi inayozini, inayomwomba Mungu aimfariji katika uovu wake.

Unapomwomba Mungu asikuondolee kitu ulichokishika kwa pupa, ni kana kwamba mwanamke, akikamatwa na mume wake katika kitendo chenyewe cha uzinzi, wakati anapaswa kuomba msamaha kwa kosa lake, badala yake anamwomba asikatishe starehe ya uzinzi wenyewe.

Haitoshi kwako kuzini mbali na Mungu, isipokuwa pia umwinamishe kwa hili: kwamba azidishe, ahifadhi, na kuandaa vitu ambavyo kwa kuvifurahia unaharibiwa — yaani, umbo la miili, ladha, na rangi.

Ni mwanamke gani asiye na haya kiasi hicho hata amwambie mume wake: Nitafutie mtu fulani au fulani wa kulala naye, kwa maana amenipendeza zaidi kuliko wewe — vinginevyo sitapumzika? Hata hivyo unafanya hivi kwa mume wako, yaani, kwa Bwana, unapopenda kitu kingine zaidi yake, na kumwomba yeye kitu hicho hicho.

Unapomwambia Mungu: Nipe hiki au kile — hii ni kusema: Nipe kitu cha kukukosea nacho na kuzini mbali nawe. Kwa maana unapomwomba kitu kingine zaidi yake mwenyewe, kwa ombi lako lenyewe unamdhihirishia hatia yako na uzinzi wako mbali naye, nawe hujui.

Ni kisasi cha huruma kama bwana arusi, akimkamata bibi arusi wake katika uzinzi, anamwondolea tu vitu alivyokuwa akizini navyo. Lakini jinsi alivyo bila haya na bila aibu kama akiona hili kuwa dhuluma! Karibu sababu yako pekee ya kuhuzunika ni ya aina hii — yaani, kwa uzinzi wako uliochukuliwa. Kwa hiyo huzuni zako zenyewe zinakushitaki kwa uzinzi wako, hivi kwamba mashahidi wengine hawahitajiki.

Hata mwanamke asiye na haya zaidi na bila aibu zaidi huwa anaficha machoni pa bwana arusi wake machozi anayoyamwaga kwa hasara zinazompata mpenzi wake, na kwa matusi aliyopewa na mpenzi wake aliyekasirika; vivyo hivyo matusi yenyewe, na pia furaha zake.

Tazama sasa kama unafanya angalau hili kwa Mungu — kama huombolezi waziwazi mbele yake kwa hasara za uzinzi wako, yaani, za ulimwengu huu, na kufurahi katika mafanikio yake. "Kwa hiyo umepata uso wa kahaba" (Yer. 3:3).

Sura ya XI. Kuhusu kujitokujua ambapo mtu, akimwagika nje ya nafsi yake kupitia kupenda vitu vya kidunia, hawezi kujitafakari mwenyewe.

Umaskini wa tamasha la ndani, yaani, wa Mungu (si kwamba hayuko ndani, bali kwamba haonekani nawe uliye kipofu kwa ndani), unakusababishia kutoka nje ya nafsi yako kwa hiari, au tuseme huwezi kukaa ndani yako kana kwamba uko gizani, na kujishughulisha kwa kushangazia umbo la nje la miili au maoni ya watu. Usiyalaumu umbo la miili kwa kukuzuia au kukuogofya, au kukusogeza kwa njia yoyote, bali laumu upofu wako mwenyewe na utupu wako wa jema kuu.

Tazama jinsi hujijui mwenyewe. Kwa maana hakuna nchi yoyote iliyo mbali na isiyojulikana kwako kiasi hicho ambayo ungeyaamini kwa urahisi zaidi maneno ya uongo kuihusu.

Wakati mwingine uovu unachukiza bila thawabu ya jema — kwa mfano, kama watu wawili katika nyumba moja wote wanataka kutumia mapenzi yao wenyewe kwa kiburi, wote wanataka uovu. Kama matakwa yao yanachukizana, si kwa sababu ya kuchukia kiburi, bali kwa sababu ya kukipenda. Kwa maana huyu anayependa kiburi chake mwenyewe anachukia kiburi cha yule mwingine, kwa sababu kinazuiliwa naye. Huu ni mtego uliofichika sana.

Unajiendesha katika ulimwengu huu kana kwamba umekuja hapa kutazama na kushangazia umbo la miili.

Kama usingekosa tamasha la ndani, usingetoka kamwe kwenda kwa tamasha la nje, wala kujishughulisha nalo.

Kama katika hadithi ya kale msichana aliyedhoofika kwa kutazama jua, ndivyo unavyo wewe kwa umbo la miili na maoni ya watu, ambavyo lazima viangamie.

Tamasha hili — yaani, jinsi nafsi yako inavyoinuka juu ya au kuwa chini ya miili, umbo lake, maoni ya watu, na upendeleo wao — haliko wazi machoni pa mtu yeyote katika maisha haya isipokuwa machoni pa Mungu zaidi ya yote, na machoni pako kwa kadiri ya uwezo wako.

Tazama jinsi, ukiwa umegeuka mbali na Mungu, uliingia katika ulimwengu huu ukiwa mdomo wako umefunguka kwa kila kitu isipokuwa yeye.

Sura ya XII. Kuhusu faida ya kweli ya mwanadamu, na jinsi faida ya watu wote ni moja na ile ile.

Amebarikiwa yule anayechagua kufanya kazi kwa usalama. Hii ndiyo chaguo salama na kazi yenye faida: kutaka kuwafaidia wote, kwa jinsi ambayo unataka kuwa wa namna hiyo kwao hata wasihitaji msaada wako. Kwa maana kadiri watu wanavyoonekana kuzingatia faida zao wenyewe, ndivyo wanavyofanya kidogo zaidi yanayofaa. Kwa maana faida ya pekee ya kila mtu ni kutaka kuwafaidia wote. Lakini ni nani anayelielewa hili? Kwa hiyo yeyote anayetafuta kufuata faida yake mwenyewe si tu hapati faida yoyote yake, bali pia anajisababishia hasara kubwa kwa nafsi yake. Kwa maana anapotafuta yake mwenyewe, ambayo haiwezi kuwepo, anasukumwa mbali na faida ya pamoja, yaani, mbali na Mungu. Kwa maana kama vile watu wote wana asili moja, ndivyo walivyo na faida moja.

Ameheri kila mtu asiyetaka chochote kinachomfaidia mwenyewe. Je, mtu anaweza kutaka kile ambacho hakimfaidii au kinamdhuru? Laiti angalau mara moja katika maisha yako yote ungetaka kile kinachofaa kwa jinsi inavyopaswa kutakiwa! Lo, bahati mbaya — kutoweza kukataa kile kinachodhuru!

Ukiwauliza watu kwa nini wana huzuni — kama hawataki kile kinachowafaidia, au kwa sababu hawana walichotaka — watajibu mara moja kwamba hawawezi kupata walichotaka. Lakini hii ni kusema: Tumeangaziwa, na tunajua vema kile kinachotufaidia na tunakipenda, lakini tuna udhaifu. Ambayo ni uongo. Kwa maana ni yupi miongoni mwa watu wote wa ulimwengu anayependa chochote kinachoweza kumfanya bora zaidi? Watu hawatamani chochote ambacho si duni zaidi kuliko wao wenyewe. Na kitu kilicho bora zaidi, chenye thamani zaidi, na chenye hadhi zaidi kinawezaje kuboreshwa na kile kilicho kibaya zaidi, duni zaidi, na kisicho na hadhi zaidi? Ole, ni wengi kiasi gani wanaofanya wanavyotaka, na ni wachache kiasi gani wanaotaka kile kinachowafaidia mara wanapokipata! Na hata hivyo ni nani atakayeweza kuwashawishi watoto wa Adamu kuhusu hili? Lini wataaminika kwamba hawapendi faida yao wenyewe, wakati wako tayari kuapa kwamba hawajitakii uovu wowote, na kwamba kila kitu wanachokivumilia katika kazi nyingi kiasi hicho wanakivumilia kwa ajili ya faida yao wenyewe? Ni kana kwamba ungemwambia mwabudu sanamu kwamba hamwabudu Mungu. Angeruka mara moja, akiapa kwamba anamwabudu Mungu, akihesabu kiasi gani anatumia katika ibada yake, na hata akielekeza kwa kidole chake yule Mungu mwenyewe anayemwabudu. Na hata hivyo hamwabudu Mungu, bali, akidanganywa na kosa, anashughulikia kitu kingine kana kwamba ni Mungu. Vivyo hivyo watu bila shaka hawapendi wala hawataki faida yao ya kweli, bali kile ambacho katika kosa lao wanadhani kuwa ni faida yao. Na kwa hiyo chochote wanachokifanya au kukivumilia kwa ajili ya kitu kama hicho, wanadhani wanakifanya au kukivumilia kwa ajili ya faida yao. Lakini hakuna mtu anayetaka au kupenda faida yake ya kweli isipokuwa yule anayempenda Mungu. Kwa maana yeye peke yake ndiye faida kamili na pekee ya asili ya kibinadamu. Kwa maana imeandikwa: "Akaaye katika upendo — yaani, anayempenda Mungu — anakaa katika Mungu, na Mungu ndani yake" (1 Yohana 4:16). Hivyo basi faida ya kibinadamu ni ya aina hiyo kwamba hakuna mtu anayeweza kuipenda isipokuwa yule aliye nayo, na haiwezi kwa njia yoyote kutenganishwa na yule anayeipenda. Kwa hiyo ukweli huu huu kwamba watu wanasema wanapenda faida yao (kwa maana ni nani ambaye hayuko tayari kuapa kwa hili?) lakini hawana — ukweli huu huu, nasema, ni ushahidi kwamba wanapenda kitu kingine, si faida yao ya kweli. Kwa maana mtu hahitaji kufanya kingine chochote ili awe na faida yake isipokuwa kupenda. Lakini watu daima wanajaribu kuiunda, kana kwamba haipo — kama vile wapagani wanavyojaribu kuunda Mungu. Kwa maana ikiwa Mungu peke yake ndiye faida ya wanadamu, na hakuna mtu anayeweza kumkosa isipokuwa yule ambaye hampendi kabisa, basi faida hii haihitaji kuundwa, kwa kuwa ni ya milele, bali kupendwa tu. Hii peke yake ndiyo sababu kamili ya huzuni zetu zote: kwamba ama hatuijui na hatuipendi faida yetu, au hatuijui na hatuipendi kwa kadiri au kwa jinsi inavyopaswa kujulikana na kupendwa.

Sura ya XIII. Kuhusu tahadhari ya busara inayopaswa kutumika kwa faida ya mtu mwenyewe katika kila aina ya mafanikio au dhiki.

Tazama, umehuzunika na kusumbuliwa, na unamlalamikia mtu fulani, kwamba alisema maneno ya matusi na ya chuki kwako. Unahuzunika, basi, ama kwa sababu maneno kama hayo yalisemwa kwako, au kwa sababu yalisemwa kwa roho kama hiyo. Vizuri kabisa, ukihuzunika kwa ajili yake. Kwa maana hili halimfaidii yeye. Lakini ukihuzunika kwa ajili yako mwenyewe, ni kosa. Kwa maana hakuna jambo lolote takatifu na jema kiasi hicho lingeloweza kusemwa kwako kwa utakatifu na wema kiasi hicho ambalo lingekuwa na faida zaidi kwako kuliko maneno haya yatakavyokuwa, ukiyatumia vizuri. Kwa maana iwe ni mema au mabaya, chochote mtu anachokusemea au kukufanyia, vizuri au vibaya, yatakuwa kwako kulingana na jinsi unavyoyatumia. Lakini kwa yule aliyefanya au kusema, yatakuwa kulingana na nia aliyoyafanya au kuyasema nayo. Kwa maana kama vile udhalimu unajidanganya wenyewe tu, si wewe (kama hukubali na kama unaukemea), vivyo hivyo uovu wote unaojifanyia na kujisemea unafanywa kwake wenyewe — yaani, kwa uharibifu wake wenyewe — kama hukubali bali unaukemea kwa uchaji na huruma. Kwa hiyo unapaswa kumhurumia yule aliyekufanyia au kukusemea uovu, si kujihurumia mwenyewe, kwa kuwa hata maovu ya wengine yatageuka kuwa jema kwako, ukiyatumia vizuri — na kwa jema kubwa kadiri unavyoyatumia vizuri. Kwa hiyo yatakuwa kwa uovu mkubwa kadiri unavyoyatumia vibaya, iwe yaliyofanywa au kusemwa kwako yalikuwa mabaya au mazuri; kwa maana "kwa wampendao Mungu mambo yote hufanya kazi pamoja kwa faida" (Warumi 8:28) — hata kiasi kwamba hata maovu ya wengine. Lakini kwa wamchukiao Mungu, kinyume chake, mambo yote hufanya kazi pamoja kwa uovu wao — hata kiasi kwamba hata mambo mema. Kwa hiyo elekeza malalamiko yako yote dhidi ya nafsi yako mwenyewe kwa kutumia mambo vibaya.

Kwa maana hata kama yaliyofanywa au kusemwa kwako yalikuwa mabaya kwa kweli, kwa njia yoyote hayawezi kuwa mabaya kwako isipokuwa ukiyatumia vibaya; vivyo hivyo, mambo mema hayatakuwa mema kwako isipokuwa umeyatumia vizuri.

Hili lazima lizingatiwe daima: kinachoendelea katika nafsi yako; si kile wengine wanavyofanya, iwe ni jema au baya, bali kile unachofanya na matendo yao — yaani, jinsi unavyotumia mema na mabaya yao, na kiasi gani unafaidika nayo, iwe kwa kuhamasisha na kusaidia, au kwa kuhurumia na kurekebisha. Kwa maana hapo ndipo unapoishughulikia vizuri matendo yote ya watu, unapokuwa huchochewi na wema wao wowote kuelekea upendeleo, na huzuiwi na uovu wao wowote kutoka katika upendo. Kwa maana hapo ndipo unapopenda kwa uhuru. Kwa maana hakuna sifa yoyote katika kuwa na amani isipokuwa na wale wasio na amani nasi.

Chochote kinachokupata, maadamu nafsi yako haianguki katika msukumo wa hasira, chuki, huzuni, au hofu, wala katika sababu zake, hakitakudhuru katika ulimwengu ujao.

Weka mipira miwili katika mwale wa jua, mmoja wa udongo, mwingine wa nta; ingawa mwale ni mmoja na ule ule, hauwezi kuzalisha athari ile ile katika yote miwili, bali unafanya tofauti katika kila mmoja kulingana na sifa zake — ukiugandisha mmoja, ukilainisha mwingine; kwa maana hauwezi kulainisha udongo wala kugandisha nta. Vivyo hivyo, aina moja ya chuma — yaani dhahabu — inapoonyeshwa kwa watu wengi, inaamsha misukumo tofauti ndani yao kulingana na hali ya akili zao. Mmoja anachochewa kuinyakua, mwingine kuiiba, mwingine kuitoa kwa maskini. Mpumbavu anamwita mwenye kumiliki kuwa heri; mwenye busara anamhuzunikia mpendaji wake. Haiwezi kuamsha nia mbaya katika akili njema, wala nia njema katika akili mbaya; bali hizi na umbo lingine lote au sababu za miili au vitu vingine huzisogeza akili za wanadamu kulingana na hali za akili hizo. Na kwa hiyo sababu yote ya uovu wetu lazima ituhesabiwe sisi wenyewe, si vitu ambavyo tunatenda dhambi ndani yake. Havitufanyii chochote isipokuwa kutujaribu. Kwa maana yanadhihirisha tulivyokuwa kwa siri; hayatufanyi kuwa hivyo. Kwa maana mtazamo wa wanaume wengine unajaribu jinsi bibi arusi anavyomshikilia bwana arusi wake kwa upendo imara na usiotikisika. Kwa maana kama yeye ni msafi kweli, hasongewi na uzuri wa mtu mwingine yeyote. Vivyo hivyo, kama wewe ungemshikilia Mungu kwa upendo thabiti zaidi, usingevutiwa na kuona kiumbe chochote. Kwa maana vitu hivi vyote vinajaribu jinsi usafi wako kwa Mungu ulivyo mkubwa.

Sura ya XIV. Kuhusu dhiki za zama hizi, jinsi zinavyopaswa kuvumiliwa, kwa sababu kupitia hizo tunalazimishwa kwa faida kurudi kwa Mungu.

Tazama jinsi Mungu anavyokuchoma popote unapojinyoosha zaidi yake kupitia tamaa ya viumbe — kama mlezi anayemchoma mkono wa mtoto ulionyooshwa nje ya kitanda chake, asije akaangamia kwa baridi.

Mungu akurehemu, ili mguu wa akili yako usipate mahali pa kupumzika; ili angalau kwa kulazimishwa, ee nafsi, urudi kwenye safina, kama njiwa wa Nuhu.

Umaskini wenyewe, au ugumu, unatulazimisha badala ya mtesaji wa kidunia kutamani mambo mema, na mambo tofauti na haya. Lakini kwa sababu tumezoea vitu vya muda tu na hatujui kingine, hatutamani mambo tofauti sana na tunayoyavumilia, na ama tunataka kukatisha hasira yake — yaani, ugumu wake — kwa kiasi fulani, kama kwa aina ya upatanisho, kwa kitambo, au tunachagua kuvumilia mambo yasiyo tofauti sana nayo.

Ee mtu unayevumilia maumivu, je, unataka kuyatuliza? Nataka. Kwa muda au kwa milele? Kwa milele. Basi tamani dawa ya milele, yaani, Mungu; kwa maana alikupiga ili umtamani yeye — si mimea, si bandeji.

Homa moja tu inaondoa kila kitu unachopigana nacho — yaani, starehe za milango mitano ya fahamu. Basi kinachobaki ni nini, isipokuwa kumshukuru Mungu kwa ushindi uliotolewa? Lakini wewe, kinyume chake, unatafuta mtu wa kujisalimisha kwake, ukichukia uhuru.

Tumaini gani lipo, kama unajiegemeza kwa hiari katika mitego na mishale ya adui, kama si tu kwamba hujihadhari nayo, bali pia unaikumbatia kwa furaha, na kujifunua kwayo, ukikimbia kutoka kwa moja hadi nyingine? Unaiona kuwa tiba, faraja; unaiyatamani na huwezi kuvumilia kuwa bila yake.

Mafanikio ni mtego; kisu kinachokata mtego huu ni dhiki. Mafanikio ni gereza la upendo wa Mungu; ngome inayoivunja ni dhiki.

Dhiki inakuambia: Unajitahidi niondoke. Jambo hili kwa hakika husingeliweza kulizuia; ukitaka kwa haki, unaweza.

Kwa maana siwezi kubaki wakati Bwana anaongoza wimbo, kwa kuwa mimi ni silabi tu.

Kama unapaswa kuwa kama mwana-kondoo kwa wanadamu waovu zaidi, ni kiasi gani zaidi kwa Mungu, unapoadhibiwa naye kwa bakora fulani?

Tazama jinsi ulivyo kana kwamba uko vitani: kiu inakuchoma, unaweka kinywaji dhidi yake; njaa inakutesa, unaweka chakula; dhidi ya baridi, mavazi au moto; dhidi ya ugonjwa, dawa. Dhidi ya mambo haya yote subira na kudharau ulimwengu vinahitajika, usije ukashindwa na vita vingine vinavyotokea kutokana na hivi — yaani, makundi ya maovu.

Kwa kuwa unakamatwa na starehe peke yake, ni mambo ya kufurahisha peke yake yanayopaswa kuhadharishwa. Kwa hiyo nafsi ya Mkristo haiko salama kamwe isipokuwa katika dhiki.

Kutokana na vitu unavyovipenda, Mungu amekutengenezea fimbo. Unateswa kwa kukimbia mafanikio na kukimbilia dhiki. Vitu vyote ni mijeledi isipokuwa yeye aibomoshaye mijeledi — kama mwana anayeivunja fimbo ya baba anayempiga.

Mwili, ukishindwa na nguvu kubwa zaidi, unasukumwa au kuvutwa; vivyo hivyo na mapenzi. Lakini jihadhari si kwa kile kinachousogeza mwili kwa kuushinda, bali kwa kile kinachoisogeza akili na mapenzi.

Ole si kwa wale waliopoteza vitu vya muda, bali kwa wale waliopoteza subira. Kwa maana hakuna tamaa inayoshindwa isipokuwa kwa subira yenyewe. Kwa maana njaa haizuiwi kwa kula, bali inahudumiwa, kama vile kiu inavyohudumiwa kwa kunywa. Kwa maana tamaa hizi zinakusudia kuielekeza nafsi kwa kufurahia umbo la nje la miili. Hili linapotokea, hazishindwi bali zinatawala, zikiwa zimepata lengo lao — yaani, kuelekea kwa nafsi na kuandaliwa kwake kwa kuelekea rahisi zaidi na kubwa zaidi.

Dawa pekee ya maumivu na mateso yote ni kudharau vitu vilivyoharibiwa, na kuelekeza akili kwa Mungu.

Starehe nyingi za kimwili kadiri unavyozidharau, na kadiri zilivyo kali, ndivyo unavyoepuka mitego mingi na yenye nguvu kiasi hicho ya shetani. Dhiki nyingi kadiri unavyozikimbia, hasa kwa ajili ya ukweli, ndivyo unavyodharau dawa nyingi kiasi hicho za uponyaji.

Sura ya XV. Kuhusu subira ya kweli, ambayo kwayo wenye dhambi na wadhaifu wanapaswa kuvumiliwa na kupendwa, huku tukiomba kwa uchaji marekebisho yao.

Tazama jinsi unavyoweza kupenda nafaka ingali bado kwenye bua — ngano bado ikiwa imeinama: vivyo hivyo wapende wale ambao bado si wema. Uwe kwa wote kama Ukweli alivyokuwa kwako. Kama yeye alivyokuvumilia na kukupenda ili akufanye bora zaidi, vivyo hivyo wapende na uwavumilie wengine, ili uwafanye bora zaidi.

Unamkufuru tabibu kwa kukata tamaa juu ya mgonjwa. Maana uponyaji wake ni rahisi kama vile uwezo na wema wa tabibu katika kuponya.

Angalia usije ukadharau kazi ya Mungu kwa sababu ya kazi ya mwanadamu. Maana kazi ya mwanadamu ni mauaji, uzinzi, na mambo kama hayo; lakini kazi ya Mungu ni mwanadamu mwenyewe. Yeyote anayependa kitu fulani, kama nyumba au kitu chochote cha aina hiyo, hupenda pia vifaa ambavyo kinaweza kufanywa — yaani mbao au mawe. Kwa hiyo yeyote anayewapenda wema lazima awapende pia waovu, kwa kuwa wema hawafanyiki kamwe kutokana na kitu kingine. Maana kwa nini hupendi kile ambacho malaika anaweza kufanywa kutokana nacho, ikiwa unapenda kile ambacho kikombe kinaweza kufanywa kutokana nacho? Maana imeandikwa kuhusu wanadamu: "Watakuwa sawa na malaika wa Mungu" (Luka 20:36).

Ni sanaa tukufu kama nini kushinda uovu kwa wema; maana vinyume hushindwa na vinyume vyake.

Umewekwa kama shabaha ili kupunguza makali ya mishale ya adui — yaani, kuharibu uovu kwa kupinga kwake kwa wema. Kamwe usirudishe uovu kwa uovu, isipokuwa labda kwa njia ya dawa, ambayo si tena kurudisha uovu kwa uovu, bali wema kwa uovu.

Wale wanaoupenda ulimwengu hujifunza kwa bidii sanaa ambayo kwayo wanaweza kupata au kufurahia kile wanachokipenda; wewe unataka kumpata Mungu, na unadharau sanaa ambayo kwayo anapatikana — yaani, kurudisha wema kwa uovu.

Ama ondoka hapa, au fanya lile ulilowekwa hapa kwa ajili yake — yaani, ponya na vumilia.

Huyu ni mpumbavu — yaani, mtu adui; yule ni mjanja — yaani, shetani anayekushambulia kupitia kwake. Kwa huyu uwe mpole, ili umwachie huru; dhidi ya yule, uwe mwangalifu.

Unafadhaika kwa sababu mimi nimefadhaika; ukiwa umefadhaika, unamkemea aliyefadhaika. Lo, aibu! Mwenye miguu nyofu amdhihaki mwenye miguu kombo, mweupe amdhihaki mweusi. Mimi kwa upande wangu nitarekebishwa, wala sitafanya tena uovu huu. Lakini wewe utafanya nini kuhusu kasoro yako hii, ambayo kwayo huwezi si tu kuniponya, bali hata kuleta wokovu?

Kwa nini unataka kumfukuza ndugu yule? Kwa sababu amejaa hasira na maovu yote? Basi Mungu na akufanyie vivyo hivyo. Kwa maneno yako mwenyewe umethibitisha kwamba hupaswi kumfukuza. "Si wenye afya wanaomhitaji tabibu, bali walio wagonjwa" (Mathayo 9:12). Ukimwuliza mama kwa nini anamwacha mwanawe, naye akajibu kwamba ni dhaifu na mgonjwa, mwulize kama angetaka mwanawe amfanyie vivyo hivyo. Na atakaposema hapana, ongeza: Basi unachukia kwa sababu mbaya. Ndivyo ilivyo kwa tabibu.

Yule anayeomba msamaha asiwe mdai wa kisasi.

Ikiwa unajivumilia mwenyewe hali una uchafu kiasi hicho, kwa nini usimvumilie pia mtu mwingine yeyote?

Wengine na waende Yerusalemu; wewe nenda hadi kufikia subira au unyenyekevu. Maana hii ndiyo wewe kwenda nje ya ulimwengu; ile ni kwenda ndani yake.

Moyo wowote unaotaka Mungu na watu wawe nao kwako, kwa kiasi chochote au kwa namna yoyote ukoseavyo — uonyeshe moyo huo huo kwa wengine, kwa kiasi chochote au kwa namna yoyote wakosapo.

Sura ya XVI. Kuhusu huruma ya kicho na uponyaji wa wadhaifu, na jinsi mtu anavyopaswa kuishi miongoni mwao akiwa na akili isiyoharibika.

Mama aliyeumizwa na mwanawe hatafuti kumdhuru kama kisasi, kwa sababu anaona maumivu yake kama yake mwenyewe. Kwa hiyo ikiwa mtu yeyote, akitaka kumlipiza kisasi, anamdhuru mwanawe, hapaswi kufikiriwa kuwa amelipiza kisasi, bali ameirudia jeraha. Vivyo hivyo kila Mkristo apaswa kuwa kwa watu wote: akitamani kuonyesha huruma, akijua sababu za hakika kabisa za huzuni yake — yaani, vitu vinavyoharibika.

Ni rahisi sawa kutofautisha kati ya ndugu yako na kasoro yake kama vile kutofautisha kati ya wema na uovu. Maana akimwona mtu, ni nani anayekasirika, ni nani anayechukizwa? Lakini akiona kasoro yake, ni nani asiyekerwa — isipokuwa mtu mwenye hekima na wema sana, ajuaye kwamba hii inamdhuru mtu huyo mwenyewe zaidi kuliko mtu mwingine yeyote, na kwamba kwa hiyo anapaswa kuonyeshwa huruma?

Ndugu yako amejazwa na upendo na hekima, nawe hushiriki katika hilo; amejazwa na hasira, chuki, na ghadhabu, nawe huwezi kuepuka kushiriki katika hilo. Mwendawazimu anahitaji wenye akili timamu, ama kumzuia au kumponya.

Kitu pekee unachotaka Mungu akuonyeshe — yaani, wema — kionyeshe kwa watu wote, iwe kwa fimbo au kwa upole. Kwa nini unawatusi vipofu na wadhaifu? Wewe ni sawa nao; au ukiwa kitu tofauti, si kwa nguvu zako mwenyewe wala kutoka kwako mwenyewe.

Fikiria, ikiwa watu wote wangekuwa daima wakiendeshwa na wazimu hivi, ungepaswa kufanya nini. Je, ungepaswa kufadhaika kwa hiyo? Kwa nini basi, mtu mmoja anapofadhaika wakati fulani, unafadhaika? Unamwia dawa, si kufadhaika. Maana wazimu unawezaje kuponywa kwa kutenda kwa wazimu?

Kwa nini mateso ya aina yako yanakupendeza? Je, ni kwa sababu ni haki? Basi na yako pia yampendeze Mungu, kwa sababu ni haki. Lakini hoja hii inakutia katika moto wa milele.

Tabibu mpumbavu, asiyetaka kupunguza sifa yake mwenyewe, humwagizia wagonjwa wenyewe lolote linalokwenda vibaya, ingawa ni kosa lake mwenyewe. Vivyo hivyo unafanya wewe kwa wale walio chini ya uangalizi wako.

Moyo wowote ambao ungekuwa nao kwa watu wote kama ungeondolewa kwao na kufikiri kuhusu dhambi na taabu zao — angalau sasa uwe na moyo huo huo, unapoona kwa macho yako mwenyewe kwamba wanaangamia ama kwa upofu au kwa udhaifu; maana ama wanadanganywa na shetani kupitia vitu vya muda, au wanashindwa.

Tetemeka mbele ya hukumu zisizochunguzika za Mungu juu yako. Maana chochote ulicho juu ya wengine, hujui kwa nini wao hawakuwa juu yako. Kwa hiyo uwe kwao kama unavyoona wangepaswa kuwa kwako, kama wao wangekuwa juu yako.

Ujira wako hautapimwa kulingana na maendeleo ya wale walio chini yako, bali kulingana na shauku na juhudi yako, wawe wanafanya maendeleo au la.

Utakapokuwa umethibitisha vyema kwamba mtu huyo ni mwovu, itakubidi kuombolezea dhambi yake, kwa sababu Bwana pia aliombolezea yako. Maana kwa nini unachunguza ugonjwa wa mgonjwa, ikiwa baada ya kuujua ugonjwa hukusikitiki naye wala kumponya, bali hata unamdhihaki?

Unapoona au kusikia maovu ya wengine, itazame roho yako mwenyewe, ili kupima kiasi gani cha upendo wa kweli kwa watu uliomo ndani yake.

Usifurahi ikiwa inatokea kwamba wewe ni bora kuliko wengine, bali uhuzunike zaidi kwamba wao wana wema kidogo, na ufikirie hilo kama upungufu wako mwenyewe.

Kwanza jivike nafsi ya yule unayetaka kumhukumu au kumrekebisha, ili kwamba, kama vile ungehisi kuwa ni manufaa ikiwa ungekuwa mahali pake, vivyo hivyo umfanyie. Maana "kwa kipimo unachopima, utapimwa nacho, na kwa hukumu unayohukumu, utahukumiwa" (Mathayo 7:2), kwa kuwa Kristo pia kwanza alijivika ubinadamu kabla ya kuhukumu.

Hupaswi kujitahidi kuwafanya mabwana wako — ambao katika huduma yao umewekwa na Baba yao, yaani, Bwana Mungu wako — wafanye unalotaka wewe, bali linalowafaa wao. Maana unapaswa kujikunja kwa manufaa yao, si wao kwa matakwa yako, kwa sababu wamekabidhiwa kwako si ili uwatawale, bali ili uwafaidie — kama vile mgonjwa anavyokabidhiwa kwa tabibu si ili tabibu amtawale, bali amponye. Tabibu hayuko dhidi ya mgonjwa, bali kwa ajili yake — yaani, dhidi ya ugonjwa wake — na anapata kisasi chake kamili na cha kutosha kwa yote anayoyapata kutoka kwa mgonjwa katika afya ya mgonjwa. Maana hamshtakii mtu chochote, bali ugonjwa wenyewe, na kwa hiyo kisasi chake kamili ni kuangamiza kwa ugonjwa huo.

Watu wanne walikabidhiwa kwa madaktari wawili: mtu mmoja mwenye afya na mmoja mgonjwa kwa kila mmoja. Ujira uliahidiwa kwa huduma ya kuhifadhi au kurejesha afya. Mmoja wao alifanya yote yaliyopaswa kufanywa kwa ajili ya kuhifadhi au kurejesha afya ya wale aliokabidhiwa, lakini wote wawili walikufa. Mwingine hakufanya lolote lililolipaswa kufanywa, lakini mwenye afya alibaki na afya na mgonjwa alipona. Ni yupi kati ya hawa anastahili ujira — yule ambaye walio chini yake wote walikufa, au yule ambaye walio chini yake wanaishi na kustawi? Bila shaka yoyote, yule ambaye kwa nia njema alifanya lililolipaswa kufanywa anastahili sifa na ujira si pungufu kuliko kama wangekuwa wameishi na kustawi. Na yule aliyekataa kufanya alilolipaswa anastahili adhabu si pungufu kuliko kama wangekuwa wamekufa.

Mambo mawili basi humkamilisha tabibu: nia njema na ujuzi kamili. Maana kuponya wote anaowatunza — hii haipo katika uwezo wake. Kwa kuwa hakuna mtu anayeweza kujua ni nani aliye mgonjwa kupita tumaini na ni nani aliye mgonjwa na tumaini la kupona. Na kwa hiyo huduma lazima itolewe kwa wote, na kwa wema wote sanaa nzima lazima itumiwe kwa kila mmoja. Maana hivyo, mbele ya Baba wa wote, tutastahili neema na ujira si pungufu kwa waliokufa kuliko kwa wenye afya.

Jiandae kuishi na waovu huku akili yako ikiwa haijaharibiwa — hilo ni la kimalaika. Lakini utukufu gani upo katika kufanya hivyo na watakatifu?

Ni wema wa malaika kuishi na wenye maovu bila kuharibika na maovu yao. Ni alama ya madaktari wakubwa kabisa kuishi na wagonjwa na wazimu, na si tu kutokuharibika hata kidogo, bali kuwarejeshea afya.

Sura ya XVII. Kuhusu nguvu na matokeo ya upendo wa Mungu na wa jirani, na jinsi upendo unavyopaswa kutamaniwa na kutolewa.

Yeyote anayefurahia umbo fulani la mwili, chochote kinachoonekana kwake kuwa chema kutoka kwake, hakijinasibishii mwenyewe, bali kwa umbo lenyewe, na kwa sababu hiyo analisifu na kulipenda moyoni mwake. Hajidhani mwenyewe kuwa mwema, bali umbo lile; na anajidhani mwema tu kwa sababu yalo. Habaki ndani yake mwenyewe, bali ananyoosha mkono kuelekea kwalo na kupita ndani yake — kwa bidii kubwa zaidi ya akili na mwendo wa mapenzi, kadiri anavyolishangaa na kulipenda zaidi katika kulifurahia. Na kwa hiyo ikiwa mtu yeyote analidhuru au kuliondoa umbo lile, anaona jeraha limefanywa si kwake mwenyewe bali kwa umbo lile. Na kwa sababu paradiso na furaha yake ilikuwa kushikamana nalo, vivyo hivyo jehanamu na taabu yake ni kutenganishwa nalo. Uwe wewe vivyo hivyo kwa Mungu.

Wakati kitu chema kinapotamaniwa ambacho kinahitaji kitu chema kingine, taabu haiondolewi bali uhitaji unalundikwa na kuongezwa. Kwa hiyo tamani kile kitu chema ambacho hakihitaji kitu chema kingine chochote. Lakini vitu vyote ni vyema kwa wema. Kwa hiyo vitu vyote vinahitaji wema ili viwe vyema. Lakini wema hauhitaji kitu chochote; maana ni mwema kwa nafsi yake. Kwa hiyo upende huu, nawe utakuwa heri.

Tazama ni aina gani ya wema ambao alama za mwisho za alama zake — yaani, vitu vya muda — vinafuatiliwa na hatari nyingi na kubwa kiasi za taabu na makosa na viumbe wengi wenye akili na wasio na akili.

Hupaswi kufurahia kitu chochote kabisa, iwe ni ndani yako au ndani ya mwingine, isipokuwa katika Mungu.

Maovu yote na dhambi, kwa sababu yanafanywa kwa ajili ya kiumbe — yaani, kitu chema cha chini kabisa — yanapingana na wema wa Muumba — yaani, kitu chema cha juu kabisa.

Ikiwa upepo wa aina yetu — yaani, maoni au sifa — unatafutwa kwa bidii kiasi hicho, ni zaidi kiasi gani wokovu wa aina yetu — yaani, Muumba — unapaswa kutafutwa! Ikiwa ni tamu sana kuitwa mwema hivi kwamba hata waovu, ambao hawataki kuwa wema, wanafurahi kwa hili, ni tamu zaidi kiasi gani kuwa mwema! Na ikiwa ni chungu na aibu sana kuitwa mwovu hivi kwamba hata wale ambao "wanafurahi wakifanya uovu na kushangilia katika mambo mabaya kabisa" (Mithali 2:14) hawawezi kuvumilia hilo, ni baya zaidi kiasi gani kuwa mwovu!

Mwanadamu anatamani kitu kilichoumbwa, au anashikamana nacho kwa hisi ya mwili na anajisahau — lakini wewe je, lini unatenda vivyo hivyo kwa Muumba?

Bwana anakuamuru uwe na furaha, yaani, upendo kamili kwake mwenyewe, ambao kutoka kwake hakuna kuogopa wala kufadhaishwa — yaani, amani na usalama.

Ukweli peke yake unajua jinsi ya kugeuka mbali na uovu, na upendo wa ukweli peke yake unaweza kufanya hivyo. Kwa hiyo kugeuka mbali na uovu si suala la mahali.

Penda kile ambacho kwa kukipenda huwezi kukikosa — yaani, Mungu.

Ikiwa kushikamana na Mungu ni wema wako wote na pekee, basi kutenganishwa naye ni uovu wako wote na pekee, na si kitu kingine chochote. Hii ndiyo Gehena yako, hii ndiyo jehanamu yako.

Jiachishe sasa na miundo hii ya mwili; uaibike kutoweza kuishi bila vitu hivyo. Na kwa kuwa, utake usitake, siku moja utavipoteza, fanya sasa kwa hiari, kwa ujira mkubwa au neema, kile ambacho siku moja utafanya si bila taabu kubwa. Maana hata kama hakuna anayeviondoa, je, hutadharau maisha haya na kila kitu kinachoyahusiana nayo? Tazama, miliki kila kitu; je, hutanyimwa hayo yote wakati fulani? Kwa hiyo fanya sasa kile utakachofanya utakapokuwa umepoteza kila kitu — yaani, jifunze kuishi bila vitu hivi, jifunze kuishi na kufurahi katika Bwana.

Kuhusu Upendo wa Bure kwa Jirani.

Yeyote anayewapenda wote bila shaka ataokolewa; lakini yeyote anayependwa na watu hataokoka kwa sababu hiyo. Kama vile chuki yako ni kizuizi cha uzima kwa wote, vivyo hivyo chuki ya wote ni kizuizi kwako. Kwa hiyo inakufaa wewe kuwapenda wote; na pia inawafaidia wao kukupenda wewe.

Upendo unapaswa kutamaniwa bure — yaani, kwa utamu wake mwenyewe, kama nekta tamu kabisa; hata kama wote wanakuwa wazimu, usiuuzwe kwa bei yoyote. Maana unatufaidia na kutufanya wenye heri, chochote wengine wakifanya.

Ukipenda kwa sababu unapendwa, au ili upendwe, si kwamba unapenda sana bali unarudisha upendo, ukilipa upendo kwa upendo; wewe ni mbadilishaji — umekwisha pokea ujira wako.

Kwa yule aliyekudhuru, jionyeshe kuwa rafiki zaidi na wa karibu zaidi; kwa yule ambaye wewe ulimdhuru, jionyeshe kuwa mnyenyekevu na mwenye haya.

Kama vile unavyoona chema chochote kinachofanyiwa na watu kama zawadi za Mungu, na unaamini shukrani zote zinapaswa kurudishwa kwake; vivyo hivyo chema chochote unachowaonyesha watu, kihesabu kama fadhili zake, si zako mwenyewe.

Unapompenda mtu kama rafiki, lakini ukimtakia mali kama kitu chema, unapenda mali kwa ubora zaidi kuliko mtu mwenyewe. Maana unampenda yeye kama mhitaji, lakini mali kama utoshelevu — ukiwa tayari zaidi kuishi bila yeye kuliko bila mali hiyo.

Yule ambaye katika uovu wake anamuua mtu mwovu kwa sababu anachukia uovu na anataka kuuangamiza, anadanganyika. Maana mtu mwovu anapokufa katika uovu wake, uovu huo unakuwa wa milele. Kwa hiyo yeyote anayechukia uovu na afanye kazi mtu mwovu arekebishwe, na hivyo uovu wake utaangamia.

"Mungu ni upendo" (1 Yohana 4:8). Kwa hiyo yeyote anayeonyesha upendo kwa mtu yeyote isipokuwa kwa ajili ya upendo wenyewe anauza Mungu, anauza furaha yake mwenyewe; maana mambo si mazuri kwake isipokuwa anapopenda.

Ikiwa upendo, na alama zake — yaani, furaha, na kadhalika — vinakupendeza sana ndani ya mwingine, kwa nini si tamu zaidi sana ndani ya roho yako mwenyewe?

Yule anayempa mtu kitu fulani ama kwa sababu mtu huyo alitoa kitu au kwa sababu atatoa kitu, hana neema kutoka kwa Mungu; vivyo hivyo kwa wewe kuhusu amani na upendo.

Ikiwa unapenda sana, ikiwa unalazimishwa na upendo wenyewe, kemea, piga; ukifanya vinginevyo, unajihukumu mwenyewe. Fanya mambo yote kwa wengine kwa roho ile ile ambayo kwayo unataka yafanywe kwako na Mungu.

"Upendo wa Mungu umemiminwa katika mioyo yetu kwa njia ya Roho Mtakatifu tuliyepewa" (Warumi 5:5). Lakini wewe humpendi Mungu wala jirani isipokuwa kwa ajili ya faida za muda. Kwa hiyo kinachomiminwa ndani yako kinakuja kupitia vitu vya muda, si kupitia Roho Mtakatifu. Kinachomiminwa hivyo si upendo, bali tamaa.

Tazama, wajibu wako sasa si tofauti na ulivyokuwa kabla ya kuwa kiongozi. Maana kwa maombi, dua, na hisia ulikuwa unafanya kile ambacho sasa umeanza kufanya kwa matendo — yaani, kuwafaidia watu. Lakini matendo hayapaswi kupunguza hisia zenyewe, bali kuzichochea na kuzizidisha.

Katika jambo lolote unalohifadhi usafi kwa Mungu, katika jambo lilo hilo utaweza pia kuhifadhi haki kwa jirani yako, ambayo inajumuisha kutotamani.

Watu wanaona vigumu kuamini kwamba kile kinachowasumbua kinafanywa kwa upendo.

Sura ya XVIII. Kuhusu haki kamili ya malaika, na tofauti iliyo kati ya haki yao na yetu.

Yeyote anapofurahia kitu kwa ukamilifu, akijisahau mwenyewe, anaelekea kwake kana kwamba amejiacha na kujidharau, akiangalia si kinachotokea ndani yake mwenyewe bali kinachotokea ndani ya kitu hicho — si yeye alivyo, bali kicho kilivyo. Kwa hiyo malaika wanajidharau zaidi kuliko sisi. Maana wakielekea kwa Mungu kwa juhudi yao yote, wanajiacha wenyewe pamoja na viumbe wengine wote nyuma yao kwa makini yao yote; hawajistahilishi hata kujiangalia nyuma — ndivyo wanavyojiona kuwa duni. Wakijidharau kwa akili zao zote, na wakijisahau, wanakwenda wote kwake, wakiangalia si wao wenyewe ni nini au walivyo, bali yeye alivyo. Na kadiri wanavyojidharau zaidi, kujigeuka mbali na wao wenyewe, na kujisahau, ndivyo wanavyomfanana zaidi, na kwa hiyo kuwa bora zaidi.

Kristo anawaongoza malaika katika kumbatio la bwana arusi wao; sisi anatung'oa kutoka kwa mzinzi, yaani, kutoka kwa ulimwengu. Anawafanya wao kuwa imara na thabiti kwa kufurahia bwana arusi; sisi, kwa kuvumilia bila mzinzi, yaani, ulimwengu. Anawashika wao katika maono na ukweli; sisi, katika imani na tumaini. Kwao anawapa furaha kamili katika furaha ya kweli; kwetu, uvumilivu katika dhiki. Kwao, maisha ya heri; kwetu, bora kabisa, kifo cha thamani. Kwao, kuishi kwa ajili yao wenyewe, yaani, kwa Mungu; kwetu, kufa kwa ulimwengu. Kwao, kufurahi katika wema wao; kwetu, kuhuzunika juu ya maovu yetu. Kwao, mioyo ya furaha; kwetu, mioyo iliyovunjika. Kwao, haki; kwetu, toba. Kwao, ukamilifu; kwetu, mwanzo wa wema. Naapa kwa ujasiri kwamba malaika hawakupokea kutoka kwa Mungu zawadi yoyote kubwa au ya thamani zaidi, ya thamani au ya manufaa zaidi, na kwa hiyo yenye kutamaniwa zaidi, wala nzuri zaidi, kuliko upendo. Nani anaweza kuelewa au kuamini hili? Maana Mungu ni upendo. Na kwa hiyo yeyote aliye na kitu kikubwa au bora kuliko upendo ana kitu kikubwa au bora kuliko Mungu.

Sura ya XIX. Kuhusu uzuri wa kweli na wa ndani wa roho, na ukamilifu wa kweli wa kila mtu unajumuisha nini.

Huoni kitu chochote ambacho hakina katika aina yake uzuri fulani wa asili na ukamilifu. Huu unapopungua na kukosekana kwa njia yoyote, kwa haki unakuchukiza — kama, kwa mfano, ukitokea kuona mtu aliyekatwa pua, mara moja unapinga. Maana unahisi kinachomkosekanisha kwa ukamilifu wa asili wa maumbile ya mwanadamu. Ndivyo ilivyo kwa vitu vyote, hadi jani la mti au mimea yoyote. Kwa kweli, nani angekataa kwamba akili ya mwanadamu ina uzuri fulani wa asili na ukamilifu wake? Huu, kadiri ulivyopo, unastahili kukubalika; kadiri usivyokuwepo, unastahili kulaumiwa kwa haki. Kwa hiyo fikiria, kwa msaada wa Mungu, kiasi gani cha uzuri na ukamilifu huu akili yako inakikosa, na usiache kulaumu upungufu huu. Uzuri wa asili wa roho ni nini basi? Kuwa mcha Mungu. Na kwa kiwango gani? "Kwa moyo wako wote, na kwa roho yako yote, na kwa nguvu zako zote" (Luka 10:27). Zaidi ya hayo, ni sehemu ya uzuri huo huo kuwa mwema kwa jirani. Kwa kiwango gani? Hata hadi kufa. Na ikiwa wewe si hivyo, hasara itakuwa ya nani? Ya Mungu — hakuna kabisa. Ya jirani yako — labda kiasi. Lakini yako — bila shaka ni kubwa kabisa. Maana kunyimwa uzuri na ukamilifu wa asili hakuwezi kutokuwa na madhara kwa kitu chochote. Maana ikiwa waridi lingeacha kuwa jekundu, au yungiyungi kuwa na harufu nzuri, hasara ingenitokea mimi kuwa si ndogo kwa yule anayependa raha za aina hiyo; lakini kwa waridi au yungiyungi wenyewe, wakiwa wameondolewa uzuri wao wa asili na wa haki, ingekuwa kubwa zaidi na chungu zaidi sana.

Ukamilifu wa kweli wa kiumbe chenye akili ni kukadiria kila kitu kwa thamani inayopaswa kukadiria. Maana kukadiria zaidi au pungufu ni kukosea. Zaidi ya hayo, kila kitu kwa asili yake ni juu yake, pamoja naye, au chini yake. Juu: Mungu. Pamoja: jirani. Chini: yote yaliyobaki. Kwa hiyo mtu anapaswa kumkadiria Mungu kwa kiwango anachopaswi kukadiria. Na anapaswa kukadiria kwa kiwango alivyo. Lakini hakuna anayeweza kumkadiria kwa kiwango alivyo isipokuwa akijua alivyo mkuu kiasi gani. Lakini alivyo mkuu kiasi gani hakuwezi kujulikana kikamilifu na mtu yeyote isipokuwa yeye mwenyewe. Maana kadiri dhati yake inavyoishinda yetu, ndivyo ujuzi wake wa nafsi yake unavyoushinda wetu. Kwa hiyo, kama vile dhati yetu ikilinganishwa na yake ni si kitu, vivyo hivyo ujuzi wetu ikilinganishwa na ujuzi wake wa nafsi yake ni upofu na ujinga. Kwa hiyo ujuzi wake peke yake wa nafsi yake ni kamili, na sawa naye. Kwa hiyo Bwana anasema: "Hakuna amjuaye Baba isipokuwa Mwana" (Mathayo 11:27). Kwa hiyo kama vile ujuzi wake peke yake wa nafsi yake ni kamili, vivyo hivyo upendo wake peke yake wa nafsi yake ni sawa na kamili. Maana yeye peke yake, kwa sababu anajua kikamilifu alivyo mkuu kiasi gani, anajipenda kikamilifu kwa kiwango alivyo mkuu.

Rudi sasa kwenye ufafanuzi ule niliouweka mwanzoni. Maana ukichunguzwa kwa makini zaidi, hupatikana kuwa unahusu kiumbe chenye akili, bali Mungu peke yake. Maana — kuacha yaliyobaki — kama ilivyoonyeshwa, hakuna mtu isipokuwa yeye mwenyewe anayejijua na kujipenda kikamilifu kwa kiwango chote alivyo. Basi ukamilifu wa kiumbe chenye akili ni nini? Ni huu: kukadiria vitu vyote — vyote vilivyo juu, yaani, Mungu; vilivyo sawa, yaani, jirani; na vilivyo chini, yaani, roho za wanyama, na kadhalika — kwa thamani ambayo kiumbe chenye akili kinapaswa kuvithamini. Vinapaswa kuthaminiwa vipi, kusanya hivi: Hakuna kinachomtangulia Mungu, hakuna kinachofananishwa, hakuna kinacholinganishwa hata kama nusu, theluthi, au sehemu yoyote hadi usio na mwisho. Kwa hiyo hakuna kiwe na thamani zaidi, hakuna sawa, hakuna nusu au sehemu yoyote hadi usio na mwisho. Hakuna kipendwe zaidi, au sawa, au kama sehemu yoyote kulinganishwa naye. Kwa hiyo Bwana mwenyewe anasema: "Mpende Bwana Mungu wako kwa moyo wako wote, na kwa roho yako yote, na kwa nguvu zako zote, na kwa akili yako yote" (Luka 10:27) — yaani, usipende kitu kingine chochote kwa kufurahia, kwa kutegemea. Hili linahusu yaliyo juu.

Wale walio sawa kwa asili — yaani, kuhusu asili — ni watu wote. Kwa hiyo mtu anapaswa kuwathamini wote kwa kiwango anavyojithamini mwenyewe. Basi kama vile kuhusu yaliyo juu, yaani, kuhusu Mungu, mtu anapaswa kutomtangulizia kitu chochote, wala kumlinganisha, wala kumfananisha kwa sehemu yoyote; vivyo hivyo kuhusu wokovu wa mtu yeyote, na chochote ambacho mtu anapaswa kufanya au kuvumilia kwa ajili ya wokovu wake wa milele, anapaswa kufanya au kuvumilia vivyo hivyo kabisa kwa ajili ya wokovu wa milele wa mtu yeyote. Maana kwa hiyo Bwana anasema: "Mpende jirani yako kama nafsi yako." Hili linahusu yaliyo sawa.

Vitu vya chini ni vyote vinavyokuja baada ya roho yenye akili — yaani, maisha ya hisi yanayoshirikwa na wanyama, maisha ya kuotesha ya mwili yanayoshirikwa na mimea na miti, na dutu ya mwili pamoja na sura na sifa zake inayoshirikwa na madini na mawe. Kwa hiyo kama vile mtu anapaswa kutopenda kitu chochote zaidi ya yaliyo juu, wala sawa kulinganishwa nayo; vivyo hivyo anapaswa kutothamini kitu chochote kwa kiwango cha chini zaidi ya yaliyo chini, wala kushika kitu kwa uduni kiasi hicho, wala kufikiria kitu chochote kulinganishwa na yaliyo chini kuwa duni, hata kwa sehemu ndogo kabisa hadi usio na mwisho. Na hii ndiyo iliyoandikwa: "Msiupende ulimwengu, wala vitu vilivyomo ulimwenguni" (1 Yohana 2:15). Hili linahusu yaliyo chini.

Mtu wa aina hiyo basi atakuwa na yaliyo juu kwa furaha, yaliyo sawa kwa ushirika, yaliyo chini kwa utumishi. Atakuwa mcha Mungu kwa Mungu, mwema kwa jirani, mwenye kiasi kwa ulimwengu; mtumishi wa Mungu, mwenzi wa mwanadamu, bwana wa ulimwengu. Amewekwa chini ya Mungu, hajainuliwa juu ya jirani yake, hajatiishwa na ulimwengu; akielekeza vitu vya chini kwa matumizi ya vya kati, na vya kati kwa heshima ya viliyo juu. Si mpotovu, si mkufuru, si mnajisi kwa yaliyo juu; si mwenye kiburi, si mwenye wivu, si mwenye hasira kwa yaliyo sawa; si mwenye wazimu wala mwenye ufisadi kwa yaliyo chini. Hakupokea kitu kutoka kwa yaliyo chini, hakuna kutoka kwa yaliyo sawa, bali yote kutoka kwa yaliyo juu. Akichukuliwa na yaliyo juu, akichapisha yaliyo chini. Akisogezwa na yaliyo juu, akisogeza yaliyo chini. Akiguswa na yaliyo juu, akigusa yaliyo chini. Akifuata yaliyo juu, akivuta yaliyo chini. Akimilikiwa na hayo, akimiliki haya. Akifanywa kuwa katika mfano wao, akifanya haya kuwa katika mfano wake.

Kuelekea ukamilifu huu tunajitahidi katika maisha haya, ingawa hatutaupata kikamilifu isipokuwa katika maisha yajayo. Tutaupata kwa ukamilifu zaidi kadiri tunavyoutamani kwa juhudi zaidi sasa. Wakati huo hakutakuwa na mwendo wowote ndani ya akili isipokuwa kutoka kwa Mungu; wala katika mwili isipokuwa kutoka kwa roho; na hivyo wala katika roho wala katika mwili mwendo wowote isipokuwa kutoka kwa Mungu. Hakutakuwa na dhambi — yaani, upotovu wa mapenzi — wala adhabu yoyote ya dhambi — yaani, uharibifu, maumivu, na kifo cha mwili. Akili tupu itashikamana na ukweli tupu, bila kuhitaji maneno, wala sakramenti, wala mfano, wala mifano ili kuufikia. Maana huko "mtu hatamfundisha ndugu yake, akisema: Mjue Bwana. Maana wote kuanzia mdogo hadi mkubwa watanijua, asema Bwana" (Yeremia 31:34); maana wote watakuwa "waliofundishwa na Mungu" (Yohana 6:45).

Sura ya XX. Kuhusu Umwilisho wa Neno, na jinsi alivyotuonyesha ukamilifu huo tulioueleza kwa ukamilifu kabisa ndani yake mwenyewe.

Wema hizi, au mistari ya haki, hata sasa katika maisha haya ya kufa, ikiwa roho ingekuwa safi sana, ingeziona kupitia yenyewe ndani ya ukweli na hekima ya Mungu yenyewe. Ingeona pia si tu kwamba — yaani, roho ya mwanadamu — itakuwa isiyokufa na ya milele, bali pia kwamba mwili wake utakuwa hivyo katika ufufuko. Maana ingeona wazi ufufuko wenyewe huko — yaani, ndani ya Neno na Hekima ya Mungu. Lakini kwa sababu roho haikuweza kufanya hivi kwa sababu ya uchafu wake, akili ya mwanadamu iliunganishwa na Neno, ambayo, ikipokea Neno la Mungu kwa ukamilifu kabisa na kuwa katika mfano wake na kufanana naye kabisa, na kuchukuliwa kabisa na kwa jumla naye peke yake — kama ilivyoandikwa: "Niweke kama muhuri juu ya moyo wako" (Wimbo Ulio Bora 8:6) — ilifanywa kuwa katika mfano wake yote, kama nta inavyobanwa katika mfano wa muhuri, na hivyo akamwasilisha kwetu ndani ya nafsi yake ili aonekane na ajulikane.

Lakini sisi tulikuwa vipofu kiasi kwamba hatukuweza kuona si tu Neno la Mungu, bali hata roho ya mwanadamu; na kwa hiyo mwili wa mwanadamu pia uliongezwa. Maana fikiria vitu vitatu hivi: Neno la Mungu, akili ya mwanadamu, mwili wa mwanadamu. Kama tungeweza kuona cha kwanza vizuri, hatungehitaji cha pili. Kama tungeweza angalau kuona cha pili, hatungehitaji cha tatu. Lakini kwa kuwa hatukuweza kuona cha kwanza wala cha pili — yaani, Neno la Mungu wala akili ya mwanadamu — cha tatu kiliongezwa, yaani, mwili wa mwanadamu. Na hivyo "Neno akafanyika mwili, akakaa kwetu" (Yohana 1:14), katika ulimwengu wetu wa nje, ili kwamba kupitia hili aweze wakati fulani kutuingiza katika ulimwengu wake wa ndani. Kwa hiyo roho yenye akili yenye mwili iliunganishwa na Neno, ili kwamba kupitia mwili huo ifundishe, ifanye, na ivumilie chochote kilichokuwa muhimu kwa mafundisho na marekebisho yetu. Ndani yake peke yake yalipatikana kwa ukamilifu kabisa mambo tuliyoyazungumza hapo juu — yaani, ibada kwa Mungu, wema kwa jirani, kiasi kwa ulimwengu. Maana hakumtangulizia Mungu kitu chochote, hakumlinganisha kitu, hakumfananisha kitu kama sehemu yoyote, hata ndogo zaidi. Kwa hiyo anasema: "Mimi nafanya mapenzi yake — yaani, ya Baba — daima" (Yohana 8:29). Na alimpenda jirani yake kikamilifu kama nafsi yake. Maana hakuacha kitu chochote kilichokuwa chini yake — yaani, chini ya akili yenye busara — bali aligeuza kila kitu kwa manufaa ya jirani yake: maisha ya hisi, maisha ya kuotesha yanayolisha mwili, na mwili wenyewe. Maana alivumilia maumivu makali kabisa kwa ajili yetu, na kifo dhidi ya maisha ya kuotesha, na majeraha dhidi ya mwili wenyewe.

Kwa ulimwengu alikuwa na usitiri kiasi hicho na dharau kiasi hicho hata Mwana wa Mtu hakuwa na mahali hata pa kulaza kichwa chake. Hakupokea kitu kutoka kwa yaliyo chini, hakuna kutoka kwa yaliyo ya kati, bali yote kutoka kwa yaliyo juu — yaani, kutoka kwa Neno la Mungu, ambalo kwalo aliunganishwa katika umoja wa nafsi. Hakufundishwa kwa sakramenti, si kwa maneno, si kwa mifano, bali kwa uwepo wa Neno la Mungu peke yake, kuelewa, na aliwashwa kupenda. Kupitia roho hii, Neno na Hekima ya Mungu ilituonyesha kwa njia tatu — yaani, kwa sakramenti, maneno, na mifano — kinachopaswa kufanywa, kinachopaswa kuvumiliwa, na kupitia njia gani. Maana mwanadamu hakupaswa kumfuata mtu yeyote isipokuwa Mungu, lakini hakuweza kumfuata mtu yeyote isipokuwa mwanadamu. Kwa hiyo mwanadamu alichukuliwa ili kwamba, akimfuata yule awezaye kumfuata, amfuate pia yule anayepaswa kumfuata. Vivyo hivyo, hakuweza kufanywa katika mfano wa mtu yeyote isipokuwa Mungu, ambaye katika sura yake aliumbwa; lakini hakuweza kufanywa katika mfano isipokuwa wa mwanadamu. Na hivyo Mungu akawa mwanadamu, ili kwamba mwanadamu akifanywa katika mfano wa mwanadamu awezaye kumfuata, afanywe pia katika mfano wa Mungu ambaye kumfuata kunamfaidia.