Korneliusz a Lapide
Spis treści
Streszczenie rozdziału
W tym rozdziale opisani są potomkowie, a w wersecie 15 książęta, a w wersecie 31 królowie pochodzący od Ezawa: zarówno dlatego, że był on synem Izaaka i wnukiem Abrahama, jak i po to, aby ukazać, że błogosławieństwo Izaaka, dane w rozdziale 27, werset 39, rzeczywiście się wypełniło; a także dlatego, że Bóg chciał, aby Edomici, którzy mieli połączyć się z Żydami w jeden naród, byli przez nich uważani za braci, Pwt 23,7.
Tekst Wulgaty: Rdz 36,1-43
1. A oto są pokolenia Ezawa, on jest Edom. 2. Ezaw pojął żony z córek Kanaanu: Adę, córkę Elona Chetyty, i Oholibamę, córkę Any, córki Sebeona Chiwwity; 3. a także Basemat, córkę Izmaela, siostrę Nebajota. 4. Ada zaś urodziła Elifaza; Basemat urodziła Reuela; 5. Oholibama urodziła Jeusza, Jalama i Koracha: ci są synami Ezawa, którzy urodzili mu się w ziemi Kanaan. 6. I zabrał Ezaw żony swe i synów, i córki, i wszystkie dusze domu swego, i dobytek swój, i bydło, i wszystko, co mógł posiadać w ziemi Kanaan, i odszedł do innej krainy, i oddalił się od brata swego Jakuba. 7. Byli bowiem nadzwyczaj bogaci i nie mogli mieszkać razem; ani ziemia ich pielgrzymowania nie mogła ich utrzymać z powodu wielkości ich stad. 8. I zamieszkał Ezaw na górze Seir, on jest Edom. 9. A oto pokolenia Ezawa, ojca Edomu, na górze Seir, 10. i oto imiona synów jego: Elifaz, syn Ady, żony Ezawa; Reuel, syn Basemat, żony jego. 11. A synami Elifaza byli: Teman, Omar, Sefo, Gatam i Kenaz. 12. A Timna była nałożnicą Elifaza, syna Ezawa, i urodziła mu Amaleka: ci są synami Ady, żony Ezawa. 13. A synowie Reuela: Nachat i Zerach, Szamma i Mizza: ci są synami Basemat, żony Ezawa. 14. Ci też byli synami Oholibamy, córki Any, córki Sebeona, żony Ezawa, których mu urodziła: Jeusz, Jalam i Korach. 15. Oto książęta synów Ezawa: synowie Elifaza, pierworodnego Ezawa: książę Teman, książę Omar, książę Sefo, książę Kenaz, 16. książę Korach, książę Gatam, książę Amalek. Ci są synami Elifaza w ziemi Edomu, i ci synami Ady. 17. Ci też synowie Reuela, syna Ezawa: książę Nachat, książę Zerach, książę Szamma, książę Mizza: a ci książęta Reuela w ziemi Edomu: ci synowie Basemat, żony Ezawa. 18. A ci synowie Oholibamy, żony Ezawa: książę Jeusz, książę Jalam, książę Korach. Ci książęta Oholibamy, córki Any, żony Ezawa. 19. Ci są synami Ezawa, i ci ich książętami: on jest Edom. 20. Ci są synami Seira Choryty, mieszkańcami ziemi: Lotan i Szobal, i Sebeon, i Ana, 21. i Diszon, i Eser, i Diszan: ci książęta Chorytów, synowie Seira, w ziemi Edomu. 22. A synami Lotana byli: Chori i Hemam; a siostrą Lotana była Timna. 23. A ci synowie Szobala: Alwan i Manachat, i Ebal, i Szefo, i Onam. 24. A ci synowie Sebeona: Aja i Ana; ten to Ana znalazł gorące źródła na pustyni, gdy pasł osły Sebeona, ojca swego, 25. i miał syna Diszona i córkę Oholibamę. 26. A ci synowie Diszona: Chemdan i Eszban, i Jitran, i Keran. 27. Ci też synowie Esera: Bilhan i Zaawan, i Akan. 28. A Diszan miał synów: Usa i Arama. 29. Ci książęta Chorytów: książę Lotan, książę Szobal, książę Sebeon, książę Ana, 30. książę Diszon, książę Eser, książę Diszan: ci książęta Chorytów, którzy panowali w ziemi Seir. 31. A królowie, którzy panowali w ziemi Edomu, zanim synowie Izraela mieli króla, byli ci: 32. Bela, syn Beora, a imię miasta jego Denaba. 33. I umarł Bela, a na jego miejscu królował Jobab, syn Zeracha z Bosry. 34. A gdy umarł Jobab, na jego miejscu królował Chuszam z ziemi Temanitów. 35. A gdy i ten umarł, na jego miejscu królował Hadad, syn Bedada, który poraził Midian w krainie Moabu; a imię miasta jego Awit. 36. A gdy umarł Hadad, na jego miejscu królował Samla z Masreki. 37. A gdy i ten umarł, na jego miejscu królował Saul z rzeki Rohoboth. 38. A gdy i ten umarł, objął królestwo Baal-Chanan, syn Akbora. 39. A gdy i ten umarł, na jego miejscu królował Hadar, a imię miasta jego Pau; a żona jego nazywała się Mehetabel, córka Matred, córki Mezahaba. 40. Oto więc imiona książąt Ezawa, według ich rodów i miejscowości, i według ich imion: książę Timna, książę Alwa, książę Jetet, 41. książę Oholibama, książę Ela, książę Pinon, 42. książę Kenaz, książę Teman, książę Mibsar, 43. książę Magdiel, książę Iram: ci książęta Edomu, mieszkający w ziemi ich władania, on jest Ezaw, ojciec Edomitów.
Werset 2: Ada, córka Elona Chetyty
ADA, CÓRKA ELONA CHETYTY. Zauważ, że mężczyźni i kobiety w starożytności nosili wiele imion, jak wspomniałem w rozdziale 19. Tak więc ta, która jest tu nazwana Adą, córką Elona Chetyty, w Rdz 26,34 jest nazwana Judytą, córką Beeriego; a ta, która jest tu nazwana Oholibamą, córką Any, tam jest nazwana Basemat, córką Elona; znów ta, która jest tu nazwana Basemat, w rozdziale 28, werset 9 jest nazwana Machalat.
Werset 6: Odszedł do innej krainy
I WSZYSTKO, CO MÓGŁ POSIADAĆ, to znaczy cały dobytek, który nabył w ziemi Kanaan: tak brzmi tekst hebrajski. ODSZEDŁ DO INNEJ KRAINY, do Edomu; Ezaw udał się tam już wcześniej z powodu obrazy wobec rodziców, jak wynika z rozdziału 32, werset 3; lecz gdy umarł jego ojciec, powrócił z całą rodziną na pogrzeb ojca do Hebronu, jakby zamierzając tam pozostać. Ponieważ jednak obfitował w stada, a pastwiska nie wystarczały dla obu, mianowicie dla niego i dla brata, dobrowolnie ustąpił bratu Kanaan, a sam powrócił do swego Edomu. Tak św. Augustyn, Kwestia 119. Stało się to z woli Boga, który obiecał Kanaan Jakubowi.
Werset 9: Potomkowie Ezawa, ojca Edomu
A OTO POKOLENIA EZAWA, OJCA EDOMU, to jest ojca Edomitów, jak wynika z wersetu 43. NA GÓRZE SEIR, to jest mieszkającego w Edomie, a raczej jakby mówił: Oto synowie, to jest wnukowie Ezawa, których jego synowie urodzeni w Kanaanie spłodzili w Seirze, to jest w Edomie. Odtąd bowiem Mojżesz opowiada o wnukach Ezawa, zrodzonych mu z jego synów, już zamieszkujących w Edomie.
O rabinistycznym utożsamieniu Edomu z Rzymem
Głupio i wielce nierozumnie Aben Ezra i rabini sądzą, że Edom to Rzym, i nazywają Papieża Rzymskiego mnichem edomickim; o wiele prawdopodobniej powiedzieliby, że Edomici to Żydzi, jako najbardziej sobie pokrewni zarówno pod względem obyczajów, jak i położenia i nazwy: stąd Pliniusz nazywa Edomitów Żydami.
Werset 12: Amalek
AMALEK. Amalek był zatem wnukiem Ezawa, przez Elifaza: od niego wzięli początek i nazwę Amalekici.
Werset 15: Książęta synów Ezawa
OTO KSIĄŻĘTA SYNÓW EZAWA. Dotąd Mojżesz wymieniał po prostu synów i potomków Ezawa; teraz wymienia książąt pochodzących od Ezawa: nie jest więc dziwne, że te same osoby są wymienione ponownie; wcześniej bowiem zostali wymienieni po prostu jako synowie, tutaj zaś są wymienieni jako książęta. Zauważ: Tutaj są wymienieni książęta, lecz w wersecie 31 królowie, a znów w wersecie 40 książęta pochodzący od Ezawa; ponieważ Edomici najpierw przyjęli arystokrację, w której poszczególni książęta przewodzili swemu plemieniu i dynastii i rządzili nie według własnego osądu, lecz według zdania dostojników, jak czyni doża Wenecji; potem przyjęli monarchię, w której królowie rządzili całym Edomem z prawa królewskiego; po trzecie, znowu przyjęli arystokrację i wrócili do swoich książąt. Ponadto zarówno książęta, jak i królowie byli obieralni; stąd następcy królestwa są wymieniani nie jako synowie zmarłych, lecz jako inne osoby, jak zauważył Abulensis.
Werset 20: Synowie Seira Choryty
OTO SYNOWIE (to jest mieszkańcy) SEIRA CHORYTY, jakby mówił: Oto mieszkańcy góry, która później od Ezawa została nazwana Seir; mieszkańcy, powiadam, z rodu i narodu Choryci, którzy zamieszkiwali tę górę przed Ezawem i których Ezawici wypędzili, Pwt 2,12. Ci zatem, którzy są wymienieni w dalszym ciągu, mianowicie Lotan, Szobal, Sebeon itd., byli Chorytami, nie Ezawitami. Mojżesz wspomina Chorytów, zarówno dlatego, że byli pierwszymi mieszkańcami Edomu, jak i dlatego, że Ezawici brali z nich żony. Albowiem Timna, nałożnica Elifaza, syna Ezawa, była siostrą Lotana Choryty, jak jest powiedziane w wersecie 22. Tak św. Hieronim.
Werset 24: Ana, który znalazł gorące źródła
TO JEST ANA, KTÓRY ZNALAZŁ GORĄCE ŹRÓDŁA, GDY PASŁ OSŁY. Zamiast gorących źródeł, po hebrajsku jest iemim, co Chaldejczyk tłumaczy jako olbrzymów. Po drugie, Akwila, Symmach i Septuaginta zachowują hebrajskie słowo i tłumaczą eamim; mają bowiem zwyczaj oddawać hebrajskie chet przez epsilon, stąd zamiast pesach tłumaczą phase, zamiast Corach tłumaczą Core, zamiast Therach tłumaczą Thare. Otóż chaiammim wydaje się być złożeniem cham, to jest gorący, oraz jammim, to jest wody; właściwie chaiammim oznacza gorące wody, co warto odnotować: gdyż, o ile mi wiadomo, nikt dotąd tego nie zauważył.
Ana znalazł zatem na pustyni gorące źródła, takie jak termy akwizgrańskie, które są gorące i lecznicze, ponieważ przepływają przez siarkę i żyły siarkowe, i w ten sposób leczą wiele chorób, zwłaszcza tych powstałych z flegmy. Dlatego Ana był wynalazcą kąpieli. Tak mówi Torniellus.
Po trzecie, niektórzy, jak mówi św. Hieronim w Quaestiones, uważają, że Ana sprowadził dzikie osły do krycia oślic i że sam odkrył ten rodzaj kopulacji, aby z nich rodziły się najszybsze osły, zwane jamim. Większość sądzi, że był on pierwszym, który kazał ogierom pokrywać oślice, aby z nich rodziły się muły, nowy rodzaj zwierząt, sprzeczny z naturą. I to powszechnie przyjmują rabini, Vatablus i inni, którzy jemim tłumaczą jako muły, a Kalwin i nowatorzy chciwie to podchwytują, aby krytykować i atakować Wulgatę. Stąd sprytnie, lecz nierzetelnie Robert Estienne przetłumaczył w wydaniu Wulgaty: zamiast gorące wody wydrukował gorące klacze, a na marginesie dodał: to jest muły, które mianowicie zrodziły gorące klacze skrzyżowane z osłami. Niektórzy dodają, że tak jak teomim oznacza bliźnięta, tak i jemim pochodzi od czasownika tamam, to jest dopełnić, udoskonalić, jakby jemim nazywano muły dlatego, że są dopełnione i udoskonalone z podwójnego gatunku zwierząt, mianowicie zrodzone z klaczy i osła.
Lecz nasz Tłumacz najlepiej oddał jamim jako gorące wody. Po pierwsze, ponieważ w języku punickim (który jest pokrewny językowi hebrajskiemu), według świadectwa św. Hieronima, jamim oznacza gorące wody; po drugie, ponieważ nasz Tłumacz czytał nie jemim, lecz z innymi punktami samogłoskowymi jammim, skąd również św. Hieronim czyta jamim: a jammim po hebrajsku oznacza obfitość wód, a stąd morze, i tak tłumaczą tutaj i czytają Euzebiusz, Diodor, Teodoret i Prokopiusz. Po trzecie, w tekście hebrajskim jest haiammim, za co wydaje się, że należy czytać chaiammim: he bowiem wydaje się być zniekształcone i zepsute w sąsiednie chet; gdyż Septuaginta, zachowując słowo hebrajskie, tłumaczą eamim; mają zaś zwyczaj oddawać hebrajskie chet przez epsilon.
Interpretacja tropologiczna: Piotr Damiani o Anie
Tropologicznie, błogosławiony Piotr Damiani, Księga II, List 12, do Dezyderiusza, opata kardynała: Co oznacza, powiada, w sensie figuratywnym, że Ana pasie osły swego ojca na pustyni, jeśli nie to, że pewien duchowy mąż, którego ojcem jest Bóg, strzeże prostych braci pod rygorem surowszej dyscypliny? I co oznacza znalezienie gorących wód, jeśli nie wylanie się w łzach skruchy, które wydobywa żar Ducha Świętego? Onam zaś tłumaczy się jako ból, albo smutek, albo też szemranie, albo narzekanie. Albowiem ktokolwiek zasmuca się bólem prawdziwej skruchy, jest niejako pod pewnym narzekliwym szemraniem zmuszony skarżyć się na nieprawość swego własnego życia. Sebeon zaś tłumaczy się jako stojący w prawości, co — jak nikt nie jest w stanie zaprzeczyć — przystoi Bogu. On sam bowiem w sposób najwyższy stoi w prawości, ponieważ nigdy nie odchyla się od prostoty sprawiedliwości, żadną koniecznością przymuszony. Onam zatem, pasąc osły swego ojca Sebeona na pustyni, znajduje gorące wody; ponieważ ktokolwiek okazuje się synem Bożym przez prawość swego życia i żali się z głębi serca za swe grzechy, gdy okazuje się troskliwy w czujnej opiece nad braćmi, otrzymuje z daru Bożego łaskę łez.
Werset 31: Zanim synowie Izraela mieli króla
ZANIM SYNOWIE IZRAELA MIELI KRÓLA. Te słowa wydają się dodane po Mojżeszu przez tego, kto uporządkował zapiski Mojżesza; w czasach Mojżesza bowiem nie było mowy o królu w Izraelu. Zobacz, co powiedziano we wstępie do Księgi Rodzaju.
Werset 33: Jobab, to jest święty Hiob
JOBAB. To jest święty Hiob, zwierciadło cierpliwości; chociaż bowiem Hebrajczycy i św. Hieronim chcą, aby św. Hiob urodził się z Chusa, syna Nachora, brata Abrahama, to jednak bardziej prawdziwe jest, że św. Hiob pochodził od Ezawa i był jego prawnukiem. Albowiem Ezaw zrodził Rehuela, Rehuel zrodził Zerę, Zera zrodził Jobaba, czyli Hioba; stąd jego przyjacielem był Elifaz Temanitczyk, pierworodny Ezawa. Takie jest zdanie Siedemdziesięciu Tłumaczy na końcu Księgi Hioba; jest to również opinia Orygenesa, Filona, św. Atanazego, Chryzostoma, św. Augustyna, Teodoreta, Grzegorza, Hipolita, Ireneusza, Euzebiusza, Tostatusa, Pereriusza i Pinedy w komentarzu do Hi 1,1, numer 31. Z tego wynika, że św. Hiob był królem w Edomie i to drugim w kolejności.
O chronologii życia Hioba
Po drugie wynika z tego, że św. Hiob urodził się mniej więcej w czasie, gdy Jakub zstąpił do Józefa do Egiptu. Hiob był bowiem trzecim pokoleniem od Ezawa; Ezaw zaś pojął żonę i zaczął płodzić dzieci w wieku 40 lat. Jakub zaś zstąpił do Egiptu w wieku 130 lat, kiedy nastąpiło trzecie pokolenie, w którym urodził się Hiob. Stąd po trzecie wynika, że św. Hiob żył aż do czasów Mojżesza: żył bowiem św. Hiob co najmniej dwieście dziesięć lat, jak wykazuje Pineda w komentarzu do Hi 45,16, numer 3. Żył zatem z Mojżeszem co najmniej 75 lat; od zstąpienia bowiem Jakuba do Egiptu, które nastąpiło w 130. roku życia Jakuba, mniej więcej w czasie kiedy narodził się św. Hiob, do wyjścia Mojżesza i Hebrajczyków z Egiptu, upłynęło 215 lat. Mojżesz zaś miał wówczas 80 lat: zatem jeśli przyjmiemy, że Hiob urodził się w 130. roku Jakuba i żył 210 lat, musimy w konsekwencji powiedzieć, że żył z Mojżeszem 75 lat i zmarł 5 lat przed wyjściem Mojżesza i Hebrajczyków z Egiptu.
Werset 37: Saul z Rechobotu nad rzeką
SAUL Z RECHOBOTU NAD RZEKĄ. To jest, jak mówi 1 Krn 1,48: Saul z Rechobotu, który leży nad rzeką. Z tego wynika, że Rechobot jest miastem położonym nad rzeką. Pod tą rzeką niektórzy rozumieją Eufrat, sławną rzekę w Piśmie Świętym, przez antonomazję. Stąd Chaldejczyk tłumaczy: Saul z Rechobotu, który jest nad Eufratem.
Werset 40: Imiona książąt Ezawa
OTO WIĘC IMIONA KSIĄŻĄT EZAWA, WEDŁUG ICH RODÓW, MIEJSC I NAZW, jakby chciał powiedzieć: Oto imiona synów Ezawa, którzy byli książętami i głowami rodów oraz plemion zamieszkujących Edom, według miejsc i regionów im przydzielonych, które każdy nazwał i określił swoim imieniem. Tak mówi Vatablus.