Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Praescribitur fabrica tabernaculi, nimirum primo, quatuor ejus tegumenta, scilicet primum, decem cortinarum polymitarum; secundum, vers. 7, undecim sagorum cilicinorum; tertium ex pellibus arietum rubricatis; quartum ex pellibus ianthinis. Secundo, vers. 15, describuntur tabernaculi tabulae cum suis basibus; et vers. 26, vectes stringentes hasce tabulas. Denique, vers. 31, describitur velum oppansum Sancto Sanctorum, et vers. 36, velum oppansum Sancto.
Textus Vulgatae: Exodus 26:1-37
1. Tabernaculum vero ita facies: Decem cortinas de bysso retorta, et hyacintho, ac purpura, coccoque bis tincto, variatas opere plumario facies. 2. Longitudo cortinae unius habebit viginti octo cubitos: latitudo, quatuor cubitorum erit. Unius mensurae fient universa tentoria. 3. Quinque cortinae sibi jungentur mutuo, et aliae quinque nexu simili cohaerebunt. 4. Ansulas hyacinthinas in lateribus ac summitatibus facies cortinarum, ut possint invicem copulari. 5. Quinquagenas ansulas cortina habebit in utraque parte, ita insertas, ut ansa contra ansam veniat, et altera alteri possit aptari. 6. Facies et quinquaginta circulos aureos quibus cortinarum vela jungenda sunt, ut unum tabernaculum fiat. 7. Facies et saga cilicina undecim, ad operiendum tectum tabernaculi. 8. Longitudo sagi unius habebit triginta cubitos, et latitudo, quatuor: aequa erit mensura sagorum omnium. 9. E quibus quinque junges seorsum, et sex sibi mutuo copulabis, ita ut sextum sagum in fronte tecti duplices. 10. Facies et quinquaginta ansas in ora sagi unius, ut conjungi cum altero queat; et quinquaginta ansas in ora sagi alterius, ut cum altero copuletur. 11. Facies et quinquaginta fibulas aeneas, quibus jungantur ansae, ut unum ex omnibus operimentum fiat. 12. Quod autem superfuerit in sagis quae parantur tecto, id est, unum sagum quod amplius est, ex medietate ejus operies posteriora tabernaculi. 13. Et cubitus ex una parte pendebit, et alter ex altera qui plus est in sagorum longitudine, utrumque latus tabernaculi protegens. 14. Facies et operimentum aliud tecto de pellibus arietum rubricatis, et super hoc rursum aliud operimentum de ianthinis pellibus. 15. Facies et tabulas stantes tabernaculi de lignis setim, 16. quae singulae denos cubitos in longitudine habeant, et in latitudine singulos ac semissem. 17. In lateribus tabulae, duae incastraturae fient, quibus tabula alteri tabulae connectatur; atque in hunc modum cunctae tabulae parabuntur. 18. Quarum viginti erunt in latere meridiano quod vergit ad Austrum. 19. Quibus quadraginta bases argenteas fundes, ut binae bases singulis tabulis per duos angulos subjiciantur. 20. In latere quoque secundo tabernaculi, quod vergit ad Aquilonem, viginti tabulae erunt, 21. quadraginta habentes bases argenteas. Binae bases singulis tabulis supponentur. 22. Ad occidentalem vero plagam tabernaculi facies sex tabulas, 23. et rursum alias duas quae in angulis erigantur post tergum tabernaculi. 24. Eruntque conjunctae a deorsum usque sursum, et una omnes compago retinebit. Duabus quoque tabulis quae in angulis ponendae sunt, similis junctura servabitur. 25. Et erunt simul tabulae octo, bases earum argenteae sedecim, duabus basibus per unam tabulam supputatis. 26. Facies et vectes de lignis setim quinque ad continendas tabulas in uno latere tabernaculi, 27. et quinque alios in altero, et ejusdem numeri ad occidentalem plagam: 28. qui mittentur per medias tabulas a summo usque ad summum. 29. Ipsas quoque tabulas deaurabis, et fundes in eis annulos aureos, per quos vectes tabulata contineant: quos operies laminis aureis. 30. Et eriges tabernaculum juxta exemplar quod tibi in monte monstratum est. 31. Facies et velum de hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta, opere plumario et pulchra varietate contextum: 32. quod appendes ante quatuor columnas de lignis setim, quae ipsae quidem deauratae erunt, et habebunt capita aurea, sed bases argenteas. 33. Inseretur autem velum per circulos, intra quod pones arcam testimonii, quo et Sanctuarium, et Sanctuarii sanctuaria dividentur. 34. Pones et propitiatorium super arcam testimonii in Sancto sanctorum, 35. mensamque extra velum; et contra mensam candelabrum in latere tabernaculi meridiano: mensa enim stabit in parte Aquilonis. 36. Facies et tentorium in introitu tabernaculi de hyacintho, et purpura coccoque bis tincto, et bysso retorta, opere plumarii. 37. Et quinque columnas deaurabis lignorum setim, ante quas ducetur tentorium: quarum erunt capita aurea, et bases aeneae.
Synopsis totius tabernaculi, atrii, et vasorum
Accipe hic brevem synopsin totius tabernaculi, et atrii, et vasorum utriusque. Tabernaculum longum erat 30 cubitos, latum 10, altum 10. Dividebatur in duas partes, scilicet in Sanctum, quod 20 cubitos in longitudine habebat, et Sanctum sanctorum, quod reliquos decem cubitos longitudinis tabernaculi continebat: erat ergo Sanctum quadrangulum, quia erat longum 20, latum 10 cubitos; Sanctum sanctorum vero erat quadratum, quia latum erat 10 cubitos, et longum erat totidem. Sanctum dividebatur per velum a Sancto sanctorum, de quo versu 31.
Secundo, hoc tabernaculum factum erat ex 20 tabulis lignorum setim inauratis, in longum porrectis ad Meridiem, et totidem ad Septentrionem; ad Occidentem vero quae erat pars latitudinis tabernaculi, connectens utramque partem longitudinis, scilicet meridionalem et septentrionalem, 8 habebat tabulas; ad Orientem vero patebat, tantumque habebat 5 columnas ex lignis setim inauratis, quae velo tegebantur vers. 37: hac enim parte erat ingressus in tabernaculum elevato velo. Singulae vero tabulae habebant duas bases argenteas: porro per tabulas hasce a quolibet ejus trium laterum, 5 immittebantur vectes, qui tabulas continerent.
Tertio, tabernaculum hoc tam superne quam ad latera tegebatur. Primo, decem cortinis factis ex cocco, purpura, hyacintho ac bysso, quarum quaeque habebat 28 cubitos longitudinis, et 4 latitudinis. Unde hae cortinae vocantur hic tentoria, quia erant in modum tentorii tensae et expansae. Secundo, tegebatur 11 sagis, sive stragulis cilicinis, quorum quodque longum erat 30 cubitis, latum 4 cubitis. Tertio, tegebatur pellibus arietum rubricatis. Quarto, pellibus ianthinis contra pluvias et procellas. Unde hae pelles vocantur hic tectum, id est operculum tegens tabernaculum, de quibus vers. 14. Hinc sequitur tabernaculum undequaque tectum et velatum fuisse, nec habuisse fenestram, sed lumen anterius per ostium admisisse, uti dicam in fine capitis.
Quarto, ante tabernaculum erat atrium longum centum cubitis, et latum quinquaginta, quod pariter suis tabulis et cortinis cingebatur ad latera; superne vero patebat, eratque sub dio.
Quinto, atrium hoc erat quasi templum laicorum; laici enim nunquam ad tabernaculum accedere, nec illud ingredi poterant. Rursum, atrium hoc erat divisum in exterius laicorum, de quo jam dixi, et interius sacerdotum, in quo erat tum labrum aeneum, tum altare holocaustorum: illud enim debebat esse in atrio sub dio propter ignem, fumum et evaporationem, ac nidorem victimarum, quae in hoc altari cremabantur.
Porro atrium hoc sacerdotum exiguo septo, vel muro trium cubitorum altitudinis, distinguebatur ab atrio laicorum, ita ut laici ex suo atrio prospicere possent ultra murum in atrium sacerdotum, ibique videre holocausta et victimas, quae offerebantur in altari holocaustorum.
Sexto, in parte priore tabernaculi, puta in Sancto, erat altare thymiamatis obversum Sancto sanctorum et propitiatorio: ita ut eo, per hiatum in pariete, sive in velo dividente relictum, ascenderet fumus thymiamatis, quod Deo adolebatur in hoc altari; ad latus dextrum hujus altaris erat candelabrum, ad sinistrum mensa panum propositionis. In Sancto sanctorum vero erat arca, habens intra se tabulas legis, supra se propitiatorium, quod velabant duo Cherubini. Rursum, in Sancto sanctorum erat urna cum manna, et virga Aaron quae fronduerat. In atrio autem, ut dixi, erat altare holocaustorum, et labrum aeneum, ut ex eo lavarentur tum sacerdotes, tum victimae.
Septimo, Sanctum sanctorum, id est, sanctissima pars tabernaculi, erat quasi chorus, in quem solus pontifex ingredi poterat, idque semel in anno tantum, puta in festo expiationis, Levitic. cap. xvi. In Sanctum vero quotidie ingrediebantur sacerdotes mane et vespere, ut adolerent thymiama, et ut vespere accenderent lucernas, mane easdem extinguerent. Atrium vero erat locus populi. Simili ratione in tres partes distribuit postea templum suum Salomon: nam prima pars respondens huic atrio erat sub dio, dicebaturque ulam, id est, porticus Salomonis, eratque locus et templum plebis; secunda pars proprie dicebatur templum, hebraice hechal, respondens Sancto, in quo erat altare thymiamatis, cum mensa et candelabro; tertia pars omnium intima erat debir, id est oraculum, seu Sanctum sanctorum. Totius tabernaculi descriptionem vide apud Josephum, lib. III, cap. v, et Abulensem hic in cap. xxvii, et Riberam, lib. I De Templo, cap. ult.
Tropologia tabernaculi
Accipe nunc totius tabernaculi et singularum ejus partium ac vasorum appositam et connexam tropologiam. Tabernaculum hoc cum suo atrio significabat Ecclesiam et fideles Christi, I Timoth. cap. III, vers. 15, qui per velum fidei Deum in terris contemplantur: in hoc Aaron, id est Christus Dominus, est summus Pontifex; itaque primo, atrium significabat incipientium rudimenta, et communem Christianorum vitam: unde in eo erat altare holocaustorum, quod vitiorum enecationem et mortificationem in Dei obsequium significabat; item labrum sive lavacrum aeneum, id est, paenitentiae Sacramentum, quo communes Christiani maxime indigent.
Secundo, Sanctum significabat Christianos perfectiores; unde in eo erat altare thymiamatis significans jugem orationem, laudem et contemplationem Dei; et candelabrum significans doctores, qui sua sancta vita et doctrina Ecclesiae praefulgent; et mensa panum propositionis significans eos, qui dediti sunt operibus misericordiae. Atque hac de causa candelabrum erat ad dextram, mensa ad sinistram, quia doctrina praestat eleemosynae, et doctores eleemosynariis. Sapientia ergo, utpote spiritalis, pertinet ad dextram; temporale autem nutrimentum mensae, ad sinistram, juxta illud Proverb. III: "In sinistra illius divitiae et gloriae." Altare vero erat in medio, tum quia contemplatio dirigit doctrinam et eleemosynam; tum quia sacerdos, cujus est altare, mediator est inter Deum et populum; tum quia potestas sacerdotalis, media est inter temporalem et spiritalem sapientiam, quia per eam et spiritalis sapientia, et temporalia dispensantur, inquit D. Thomas, I II, Quaest. CII, art. 4, ad 6. Ubi et physicam, vel potius mathematicam causam addit, quod scilicet candelabrum septem habens calamos, repraesentabat septem planetas, quibus totus mundus illuminatur, et ideo ponebatur ex parte australi, quia ex illa parte est nobis planetarum cursus; australis enim pars est dextera pars mundi, aquilonaris sinistra, ut dicitur lib. II De Coelo, textu 13.
Rursum, alii per Sanctum intelligunt statum perfectionis et vitam Religiosam, triaque Religionis vota, scilicet per altare obedientiam, per mensam paupertatem, per candelabrum castitatem. Tertio, Sanctum sanctorum significat coelum, sive Ecclesiam triumphantem: unde in eo erat arca testamenti, id est, coetus Beatorum; et propitiatorium aureum, id est, humanitas Christi gloriosa; denique Cherubini, id est angeli sancti quibus Deus gloriosus eminet, insidet et praesidet, atque Beatis omnibus, tam angelis, quam hominibus in coelo clare videndum se exhibet, itaque eos beat. Rursum, in Sancto sanctorum est urna cum manna, quia in coelo est abundantia divinae suavitatis, satietatis et consolationis. Denique ibi est virga Aaron, quae sicca revixit, et protulit frondes, flores et fructus, quia in resurrectione et gloria coelesti corpus resurget, gloriaque cum anima donabitur, atque proferet quatuor dotes, scilicet agilitatem, subtilitatem, claritatem, impassibilitatem. Ita Beda hic in cap. xxv et alii.
Haec omnia proportionaliter accommodari possunt cuilibet animae Christianae et sanctae, quae per poenitentiam, charitatem aliasque virtutes fit et est tabernaculum et templum Dei. I Corint. III, vers. 16: "Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis?" Simile est Ephes. cap. III, vers. 17; Rom. VIII, vers. 9, de quo vide Origenem, hom. 9.
Huc spectat illud Philonis lib. De Cherubim: "Etiamsi, inquit, tota terra aurum, aut si quid auro pretiosius est, repente fieret, moxque per opificum artes in porticus, vestibula, aulas, areas aedesque sacras impenderetur, ne scabellum quidem pedibus Dei posset fieri: dignum tamen eo domicilium anima est, modo sit idonea."
Quapropter S. Bernardus laudat Theobaldum comitem, quod suis Religiosis monasteria et templa aedificaret, in quibus viva et immortalia Dei templa, puta viri religiosi, habitarent, Deoque servirent: testis est auctor Vitae ejus, lib. II, cap. viii.
Isidorus vero monachus: "Praestabilius est, inquit, aegrotorum fidelium corpora, quae verius templa Dei cogitare possumus, et ob quae pecuniae queruntur, convenienti cura restaurare, quam templa lapidea aedificare." Ita Sozomenus, lib. VIII, cap. XII.
Simili ratione motus Acacius Amidae Episcopus, vasa aurea et argentea Ecclesiae vendidit, ut egentes pauperes captivos redimeret et aleret. Ita Socrates, lib. VII, cap. xxi.
Sic et S. Augustinus, secutus S. Ambrosium, "de vasis Dominicis propter captivos, et quam plurimos indigentes frangi et conflari jussit, atque indigentibus dispensari," inquit Possidonius in Vita S. Augustini, cap. xxiv.
Hoc ergo animae tabernaculum in introitu habet lavacrum poenitentiae, et altare mortificationis. In Sancto tria habet vasa pretiosa, candelabrum, mensam, altare thymiamatis. Tria enim sunt in appetitu nostro, quae iis indigent vasis, mala: tenebrae ignorantiae, esuries et inopia cibi salutaris, pestiferi halitus sordidae cogitationis et cupiditatis. Candelabrum, id est sapientia, hasce tenebras dispellit; mensa panum, puta mensa eucharistiae, gratiae et influxus Dei, hanc esuriem satiat; altare thymiamatis, puta pia cogitatio et oratio, hos pestiferos halitus absumit: itaque ex Sancto, id est ex Ecclesia, imus in Sanctum sanctorum, id est in coelum.
Atque hac de causa, scilicet ob tropologiam paulo ante datam, ecclesiae Christianorum ita olim aedificabantur, ut maximam haberent similitudinem cum tabernaculo Mosis et templo Salomonis: continebant enim porticum, atrium, Sancta, ac demum Sancta sanctorum; in porticu erant ejecti ex ecclesia et infideles; in atrio erant poenitentes; in Sancto populus; in Sancto sanctorum sacerdotes, ibique offerebant Deo sacrificia.
Rursum, uti in templo Salomonis, ita et in ecclesiis olim erat separatus locus mulierum a loco virorum, illique praeerat diaconissa. Denique, sicut labrum erat in tabernaculo et templo: ita et in ecclesiis pro foribus erat lavacrum, quo omnis populus ingressurus templum manus ablueret. Ita Baronius, tom. I, anno Christi 57, p. 533 et 540.
Potest secundo, tabernaculum hoc allegorice significare corpus Christi. Christus enim et Ecclesia quasi unum sunt, quia Christus est quasi caput et anima Ecclesiae. Ita Nyssenus et Hugo, et colligitur Joan. cap. II, vers. 19 et 21, quod pulchre prosequitur S. Cyrillus, lib. IV in Joannem, cap. xxviii, ubi tum tabernaculum, tum omnia quae erant in tabernaculo, Christo adaptat. Licet enim unus sit Christus, multifariam tamen operatur et concipitur. Christus, inquit Cyrillus, est tabernaculum propter carnis tegumentum: Christus est arca habens legem Dei reconditam, prout est Verbum Patris: Christus est mensa, quia nobis est cibus et vita in Eucharistia: Christus est candelabrum, quia est lux spiritualis animae: Christus est altare incensi, quia est odor suavitatis in sanctificatione: Christus est altare holocausti, quia est hostia pro totius mundi vita in cruce immolata: rursum est altare, quia super Christum et Christi merita offerimus Deo preces, vota et victimas nostras. Tabernaculum ergo repraesentabat corpus Christi, tum naturale, puta humanitatem Christi, tum mysticum, quod est Ecclesia. Jam textum percurramus et explicemus.
Versus 1: Tabernaculum vero ita facies
TABERNACULUM VERO ITA FACIES. — Tabernaculum ad hoc factum est, ait Josephus, ut esset quasi templum mobile et portatile, ambulans cum Hebraeis per desertum, eratque quasi tentorium castrense, quod per partes solvi poterat et convasari, cum movenda essent castra. Tabernaculum ergo erat quasi domus Dei, in quo Deum colebant Hebraei, eoque Deus vicissim significabat se eis esse umbraculum et protectorem, Psal. XXVI, vers. 5.
DECEM CORTINAS DE BYSSO RETORTA. — "Retorta," id est torquendo duplicata: cujus videlicet fila bina torquentur, itaque duplicantur; idque ad hoc ut fortior sit: erat enim haec byssus stamen totius texturae, cui coccus, purpura et hyacinthus, tanquam subtegmen intexi debebant.
VARIATAS OPERE PLUMARIO FACIES. — Hebraice, cherubim opere cogitantis facies eas; "cherubim," id est figuratas, et multiplici filo et imagine variatas.
Hinc putant Rabbini, et ex iis Pagninus, Ribera et alii, cherubim hebraice idem esse quod pictum, figuratum, sicut picti et effigiati erant Cherubini supra arcam. Unde S. Hieronymus, vel quisquis est auctor, lib. De Nomin. Hebr., ait cherubim aliquando non significare aliud quam vermiculatam picturam. Verum cap. praeced. vers. 18, Quaest. V, docui ex communi Doctorum consensu, cherubim significare multitudinem scientiae, artis et industriae: opus ergo cherubim est opus magnae artis, ingenii et industriae, qualia sunt opera phrygionum, pictorum, sculptorum, etc.
Nota: "Opus cogitantis" hebraice est id quod graece polymitos, id est ingeniosum, multae cogitationis, industriae et curae dicitur: quale est quod Hebraei opus cherubim, Graeci polymitos, id est multilix, a multis et variis liciis et coloribus vocant, quod et ab inventoribus Phrygium nuncupatur, taleque est, sive acu pingatur, sive varia insertione pertexatur, uti in nostris tapetibus fit: Phryges enim apud Gentiles hunc texturae modum et variegationem invenerunt, primique coeperunt acu pingere et vestes auro intexere. Sic enim in cortinis hisce tabernaculi, bysso quasi stamini supertexebant fila varia, puta hyacinthina, purpurea et coccea. Idem opus dicitur plumarium, quasi pluma pictum, vel quod esset varium et diversicolor, uti sunt plumae avium: licet S. Augustinus plumarium putet dici a pluma, id est acu, inquit, qua fila aurea inseruntur panno. Haec ergo sex sunt idem, scilicet opus machoseb, id est cogitantis, polymitos, cherubim, polymitos, phrygium vel phrygionicum, plumarium, quod hebraice vocatur rekem, unde et Itali illud recamato vocant. Itaque opus plumarium non est topiarium, ut aliqui putarunt; sed est opus varie acu pictum vel intextum, quod scilicet aemulatur picturas ex plumis diversicoloribus avium factas. Sic enim Mexicani vestes, pileos, scuta, imagines, etc., e plumulis psittacorum, et phoenicopterorum, et aliorum diversicolorum avium elegantissime intexunt.
Subinde tamen noster Interpres polymitarium a plumario sive phrygione distinguit, et polymitarium vocat eum, qui textura; plumarium vel phrygionem eum, qui acu varia pingit et effigiat, ut patet cap. xxxviii, vers. 23, et cap. xxxv, vers. 35.
Addit Prado et Alcazar, Apocal. cap. IV, pag. 318, initio (ubi nullam aliam vocis cherubim significationem admittit), hoc opus vocari cherubim, quia vere imagines Cherubim vario colore expictae et intextae erant hisce cortinis, uti easdem expictas fuisse in velo et parietibus templi patet II Paral. cap. III, vers. 7 et 13, idque ad hoc, ut significarent trophaea victoriae, quae e bello Aegyptiaco merso Pharaone, sponsae suae, puta Synagogae, liberandae gratia, Deus sponsus reportaverat; ut scilicet ea gestaret sponsa tam in cyclade sacerdotum varie picta, quam in tabernaculo, tanquam insignia sui regni et sacerdotii, ut iis in admirationem et amorem tam strenui ducis et tam amantis conjugis, puta Dei optimi maximi, suam vestem suumque tabernaculum intuens, accenderetur. Josephus tamen in hisce cortinis, non hominum, aut animalium, sed herbarum, arborum et aliarum rerum effigies pertextas fuisse dicit.
Versus 2: Tentoria
TENTORIA, — id est, cortinae ad modum tentorii tensae.
Versus 3: Quinque cortinae sibi jungentur mutuo
QUINQUE CORTINAE SIBI JUNGENTUR MUTUO, — q. d. Ex decem cortinis quinas et quinas vel assutura, vel alio modo conjunges, ut sint instar duarum magnarum cortinarum, quae rursum in unam maximam cortinam 50 ansulis copulabuntur; quo fiet ut longitudine omnium cortinarum manente eadem, videlicet 28 cubitorum, latitudo secundum quam nectuntur, sit 40 cubitorum: quater enim decem faciunt 40: quaelibet enim cortina ex decem lata erat cubitos 4, longa 28.
Hinc facile est videre quomodo hae 10 cortinae commensae fuerint tabernaculo, illudque totum, excepta parte Orientali, qua patebat ingressus, operuerint tam superne, quam quoad tria reliqua latera. Quod, ut clare videas, nota primo, tabernaculum (puta tabulas tabernaculi) ab Oriente usque ad Occidentem longum fuisse 30 cubitis, a Meridie vero ad Septentrionem latum fuisse decem cubitis; secundo, tabulas tabernaculi altas fuisse decem cubitis ex omni latere; tertio, cortinas hasce connexas habuisse 28 cubitos longitudinis, et 40 latitudinis, uti dixi.
Dico primo: Velum hoc 10 cortinarum secundum longitudinem transversim fuit dispositum, hoc est extensum fuit a latere Aquilonari ad latus Meridianum, ita ut utrumque hoc latus, et simul superiorem partem, sive aperturam, qua hae tabulae superius ab invicem in latitudine distabant, instar tecti tegeret et operiret. Id ita fuisse patet: nam duo haec latera, puta Aquilonare et Meridianum, habebant singula decem cubitos altitudinis, quae simul juncta faciebant 20 cubitos, latitudo vero superna, uti et inferna, erat 10 cubitorum. Ergo totum hoc spatium trium horum laterum, puta altitudinis tabularum utrimque, et latitudinis supernae, erat 30 cubitorum, quod cortinae longae 28 cubitos ita cooperiebant, ut utrimque, sive hinc et hinc, cubito abessent a terra, quem explessent usque ad terram, si non 28, sed 30 cubitorum fuissent, uti erat ipsum spatium tabernaculi.
Dico secundo: Velum hoc decem cortinarum secundum latitudinem expansum fuit ab Oriente in Occidentem. Id patet: nam longitudo tabernaculi, quae accipiebatur ab Oriente in Occidentem, erat triginta cubitorum; altitudo vero lateris Occidentalis, uti et ceterorum, erat 10 cubitorum, qui juncti cum 30 cubitis longitudinis jam dictae faciunt cubitos 40, qui numerus est latitudinis hujusce veli: velum enim hoc 10 cortinarum junctarum latum erat 40 cubitos, uti dixi. Sic ergo omnia latera tabernaculi hoc velo tegebantur, excepto latere Orientali, quo patebat ingressus. Ita Abulensis, Quaest. IV.
Simili modo dispositum fuit sagum cilicinum, de quo vers. 7; sed quia illud constabat non 10, sed 11 cortinis, quarum quaeque, non 28 ut priores, sed 30 habebat cubitos longitudinis, hinc fiebat ut hoc sagum, propter 30 hosce cubitos, utrimque ad terram perlingeret; et propter undecimam cortinam, latitudo unius cortinae ante, et latitudo alterius cortinae retro, media sui parte reflectenda esset.
Tropologice, in tabernaculo, id est Ecclesia, decem cortinae sunt 10 praecepta charitatis, sive Decalogi: sunt quinae et quinae, quia tam novo quam veteri Testamento congruunt singulae; latae sunt 4 cubitos: charitas enim ad 4 cardinales virtutes se distendit; longae sunt cubitos 28, qui numerus ex quatuor in septem (qui sabbati est numerus) ductus consurgit, estque numerus compositus plenus: solus enim primis suis omnibus numeris, quasi partibus conflatur et integratur, nam si jungas 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, efficies 28, quia charitas legis divinae longissimam et perfectam nobis parit aeternitatem; unde et ansulae 50 extantes hyacinthinae, id est coelestis coloris, significant spem coelestium coelestisque jubilaei, in quo plenissimam habebimus libertatem et laetitiam; circuli aurei perpetuam claritatem, et claram Sanctorum charitatem, sive amorem mutuum significant. Vide Bedam, lib. II De Tabern. cap. II.
Aliter S. Gregorius, hom. 19 in Ezech.: "Cortinae, ait, tabernaculi, Sancti omnes sunt, qui ex diversis virtutum coloribus in sanctae Ecclesiae ornamento proficiunt. Qui et interiora velant, et exteriora omnimodo exornant; quia eorum vita in quantum videtur, ornamentum est, et eorum intellectus intus absconditus, dum coelestia quae in mente servant, edicere non possunt, in eis aliquo modo velatur. Recte autem decem cortinae sunt, quia per Decalogi studium ipsa Sanctorum corda profecerunt. Hyacinthinae vero ansulae cortinarum fieri quinquaginta praeceptae sunt. Hyacinthus coeli speciem habet. Ansulae ergo cortinarum sunt praecepta coelestia, in quibus ligantur animae, ut ab inferioribus sublevatae superius pendeant. Quae videlicet ansulae habent et circulos aureos, intellectum scilicet vera sapientia fulgentem. Qui intellectus, quia esse debet per omnia circumspectus, et tantae sollicitudinis vigilantia munitus, recte per circulos designatur. Et notandum quod a latere et summitate jubentur ansulae, vel circuli in cortinis fieri, quia praecepta coelestia, et intellectus spiritalis, non solum debet nos sursum in Dei amorem suspendere, sed etiam proximo in charitate sociare. In eo enim quod conditorem nostrum diligimus, quasi per superiores ansulas in aere pendemus; in eo vero quod sicut nosmetipsos proximos amamus, ansulas et circulos a latere habemus, ut cortinae tabernaculi, id est fidelium animae per charitatem conjunctae sint, et non per discordiam divisae."
Versus 6: Facies et quinquaginta circulos
FACIES ET QUINQUAGINTA CIRCULOS, — puta circulares fibulas, ut haec duo cortinarum quinarum vela per eos conjungi, et rursum solvi et disjungi possint, quando proficiscendum est; unde noster Interpres hos circulos vers. 11 vocat fibulas, et Hebraeum karse significat circulum et fibulam circularem, a curvitate.
Versus 7: Facies et saga cilicina undecim
FACIES ET SAGA CILICINA UNDECIM. — Hebraice, facies et cortinas e pilis caprarum undecim: nam e pilis caprarum vestes contextae cilicinae dicebantur, de quibus cap. xxv, vers. 4. Haec saga sive vela eodem modo jungebantur, et spargebantur per tabernaculum, quo 10 cortinae, uti dixi vers. 3.
Tropologice S. Augustinus, serm. 45 in Matth.: Undecim, inquit, est symbolum peccati, quia transgreditur denarium Decalogi, quod hic cilicio, sive sago cilicino plangitur: hoc ergo sagum symbolum fuit poenitentiae. "Poenitentia, inquit Isidorus, lib. III De Summo Bono, est medicamentum vulneris, spes salutis, per quam ad misericordiam provocatur, quae non tempore pensatur, sed profunditate luctus et lacrymarum, qua omnis cruciatur et mortificatur caro." Et Hugo Victorinus, lib. III De Myster. Eccles.: "Poenitentia, ait, dicitur quasi punientia (aut potius poenae tenentia), eo quod ipse homo in se poenitendo punit, quod male admisit. Tria enim quae sunt in percussione pectoris, id est pectus, sonus et manus significant quod poenitentia est de his, quae mente, voce et opere peccavimus."
AD OPERIENDUM TECTUM TABERNACULI, — tectum vocat tegumentum, puta velum decem cortinarum, jam dictum, quod tegebat tabernaculum instar tecti.
Mystice, haec saga significant sanctos praedicatores; unde ter denos, id est 30 habent cubitos, qui numerus est perfectus: qui tamen sint humiles, quique, ceu numerus undecimus, Decalogum quandoque se transgredi fateantur, ideoque cilicium et lugubrem poenitentiae statum, quin et habitum subinde, instar S. Joannis Baptistae, amplectuntur, ut sic populum ad poenitentiam permoveant. Ita Beda.
Versus 12: Ex medietate ejus operies posteriora tabernaculi
EX MEDIETATE EJUS OPERIES POSTERIORA TABERNACULI, — q. d. "Operies," id est replicabis cortinam unam ad altitudinem duorum cubitorum, ut ita fiat duplicatum operimentum, quod operiat posteriorem partem tabernaculi ad altitudinem duorum cubitorum. Ita Abulensis.
Versus 14: Operimentum aliud de pellibus arietum et ianthinis
FACIES ET OPERIMENTUM ALIUD TECTO DE PELLIBUS ARIETUM RUBRICATIS; ET SUPER HOC RURSUM ALIUD OPERIMENTUM DE IANTHINIS PELLIBUS. — Tectum hic rursum vocatur operimentum primum tabernaculi, puta velum decem cortinarum, quod hebraice vocatur ohel, id est tabernaculum, quia erat totius tabernaculi proximum tegumentum.
Nota: Quatuor erant operimenta sive tegumenta tabernaculi. Primum erat velum decem cortinarum ex bysso, purpura, cocco et hyacintho, de quo vers. 1. Secundum erat stragulum ex undecim sagis cilicinis, vel caprinis, de quo vers. 7. Tertium ex pellibus arietum rubricatis. Quartum ex pellibus ianthinis. An autem haec duo ultima solum tabernaculi tectum texerint, uti volunt Beda, Cajetanus et Lipomanus, an vero etiam latera tabernaculi, incertum est; nam quod vers. 14 dicitur illa operuisse tectum, nil facit pro Beda: ibi enim tectum idem est quod tabernaculum: hoc enim undique tegebatur, et quae ratio fuit tegendi tecti proprie dicti hisce duobus operimentis, eadem militat et pro toto tabernaculo, videlicet ne laederetur imbribus, ne cortinae delicatiores, et tabulae auratae foedarentur aut corrumperentur.
Unde et Josephus ait tabernaculum tali colore, specie et decore fuisse venustum exterius, ut intuentes mirarentur, et coelum esse putarent, quod vel maxime de quarto operculo ianthino latera cingente et tegente accipiendum videtur; nam tectum tabernaculi, cum planum et altum esset, videri non poterat. Similiter decem cortinae polymitae, cum essent infimae, et sago cilicino undique tegerentur, nulla sui parte videri poterant. Ita Abulensis, Quaest. X.
Tropologice, operimentum ex pellibus arietum rubricatis significat Apostolicos viros, qui sanguine suo Ecclesiam operuerunt, ejusque fidem stabiliverunt, contra omnes ingruentes infidelium procellas. Illi ergo rubricati sunt, quia sanguine suo vitam beatam, tam suam quam Ecclesiae emerunt. Narrant historiae Romanae de Caio Mario, quod castra opposuerit contra Cimbros et Teutones loco arido, militique sitienti et aquam petenti demonstrans amnem juxta vallum hostium: "Illinc, inquit, peti a vobis potest potus sanguine venalis"; mox oraverunt milites, ut eos eo duceret. Idem Christus dixit Martyribus et Ecclesiae. Operimentum vero ianthinum significat virgines, qui colore coelesti, mortui carni et mundo, mortalem tantum pellem secum deferunt, animo in coelis defixi: hi in Ecclesia eminent, eamque meritis et orationibus tutantur.
Unde virgines dicuntur quasi virtute insignes, et coelibes quasi coelites, et coelo beati, id est coeli civium vitam in terris imitantes, inquit Beda, lib. II De Tabern., cap. III et IV. "Quanta, inquit S. Ambrosius, lib. I De Offic., est virginitatis gratia, quae meruit a Christo eligi, ut esset corporale Dei templum, in qua corporaliter habitavit plenitudo divinitatis? Virgo genuit mundi salutem, virgo peperit vitam universorum."
Et S. Gregorius: "Flos est virginitas, flos martyrium, flos actio bona. In horto virginitas, in campo martyrium, bonum opus in thalamo."
Et S. Cyprianus, lib. De Virginitate: "Virginitas est soror angelorum, victoria libidinum, regina virtutum, possessio bonorum omnium; flos est Ecclesiastici germinis, decus atque ornamentum gratiae spiritualis, illustrior portio gregis Christi." Et S. Hieronymus: "Esse angelum, felicitatis est; esse vero virginem, virtutis: dum hoc obtinere nititur ex gratia, quod habet angelus ex natura."
Versus 15: Facies et tabulas stantes tabernaculi
FACIES ET TABULAS STANTES TABERNACULI. — Hae tabulae erant quasi parietes tabernaculi erecti a tribus ejus lateribus. Secundo, hae tabulae et in latere Meridiano erant 20, et totidem in latere Aquilonari, quae duo latera erant latera longitudinis tabernaculi; unde sequitur tabernaculum longum fuisse 30 cubitis: quaelibet enim tabula sesquicubitalis erat; 20 ergo tabulae efficiebant 30 cubitos; distabant tabulae Aquilonares a Meridionalibus decem cubitis, quae erat latitudo tabernaculi; altae erant 10 cubitis. Tertio, ad Occidentem erant tabulae sex integrae et duae dimidiae, ita ut omnes octo junctae facerent 10 cubitos (quae rursum erat latitudo tabernaculi); jungebant enim hae tabulae latus Meridianum et latus Aquilonare tabernaculi. Quarto, hae tabulae singulae duas habebant bases, quasi duos cardines, qui in duobus foraminibus duarum basium argentearum suscipiebantur, idque ad hoc ut basibus hisce argenteis inniterentur tabulae, et firmius consisterent.
Allegorice, tabulae hae significant dilatationem Evangelii per Apostolos, et eorum successores in universo mundo; bases erant oracula Prophetarum, quibus praedicatio Evangelii nitebatur. Ita Beda et Isidorus. Verum Nyssenus per tabulas et bases angelorum multitudinem, quae Sanctos et electos custodit, intelligit.
Versus 17: Duae incastraturae fient
IN LATERIBUS TABULAE DUAE INCASTRATURAE FIENT, QUIBUS TABULA ALTERI TABULAE CONNECTATUR, — q. d. Singulae tabulae duabus sui partibus excavabuntur, ut vicina in eas per partem sui prominentem, quasi per manum, ut habent Hebraea, subintrare possit, itaque illi connecti. Hae incastraturae, vel commissurae tabularum significant humilem charitatem, qua Apostoli et Sancti eorum sequaces invicem juncti et devincti sunt. Ita Beda.
Versus 22 et 23: Sex tabulas ad occidentalem plagam
AD OCCIDENTALEM VERO PLAGAM TABERNACULI FACIES SEX TABULAS, ET RURSUM ALIAS DUAS, QUAE IN ANGULIS ERIGANTUR POST TERGUM TABERNACULI, — q. d. Tabernaculum ad Occidentem habebit octo tabulas, uti dicitur vers. 25, ita tamen ut sex integrae sint, scilicet sesquicubitales, duae vero reliquae sint tantum semicubitales: nam cum latitudo tabernaculi deberet esse 10 cubitorum, sex autem tabulae tantum darent 9 cubitos, hinc illis sex additae sunt duae aliae minores, videlicet utrinque una medium habens cubitum, ut ita decimus cubitus latitudinis tabernaculi per eas compleretur; quae proinde in angulis erectae dicuntur, quia una latus Meridianum, altera Aquilonare tangebat: ipsae denique cum sex reliquis dicuntur fuisse post tergum tabernaculi, id est ad latus Occidentale tabernaculi, quod tegebat Sanctum sanctorum: nam pars anterior et Orientalis tabernaculi nullas habebat tabulas, sed patebat, quia ibi erat ingressus in tabernaculum.
Anagogice, octo hae tabulae post Sanctum sanctorum significant octo beatitudines, quae post hanc vitam merentibus easque hic prosequentibus succedent et obvenient. Ita Rupertus.
Vere S. Augustinus in Sermone Apostol. Petri et Pauli: "Petrus, inquit, pauper in mundo, factus est dives in Christo, cui reges et nationes famulantur in saeculo. Paulus vero, dum urget gladiis sanctos; fidei suscepit jugum, et magister factus est Gentium, forma Martyrum, formido daemonum, indultor criminum, fonsque virtutum." Et S. Chrysostomus, homilia 4 De Laude S. Pauli: "Paulus terram simul atque mare, Graeciam simul atque Barbariam, omnemque prorsus quanta est sub sole regionem, quasi volatans circumivit; non simplici labore velut in vacuum itinera percurrens, sed peccatorum spinas pariter evellens, verbumque pietatis ubique seminans, errores fugans, veritatem reducens, ex hominibus angelos faciens, quinimo ipsos homines quasi ex daemonibus in angelos provehens." Et rursum: "Paulus coeli civis, Ecclesiarum columna, angelus terrestris, homo coelestis. Sicut enim missum in ignem ferrum, totum ignis efficitur: sic Paulus charitate succensus, totus effectus est charitas." Idem rursum: "Misit Christus Apostolos, quasi sol radios suos, quasi rosa suavitates odoris sui, quasi ignis scintillas suas: nam sicut sol in radiis apparet, sicut rosa in odoribus suis sentitur, sicut ignis in scintillis suis aspicitur, sic in illorum virtutibus Christi potentia agnoscebatur."
Versus 24: Eruntque conjunctae
ERUNTQUE CONJUNCTAE, — sex scilicet tabulae aequales, et quasi gemellae sorores: nam de aliis duabus minoribus paulo post loquitur.
ET UNA COMPAGO RETINEBIT. — Hebraice, eruntque omnes perfectae, id est omnino aequaliter nexae ad caput, id est sursum ad annulum unum, id est, quasi uno annulo retinerentur; non enim vere annulo, sed incastraturis, ut dixi vers. 17, quasi annulis nectebantur, quod noster Interpres clare vertit, "una omnes compago retinebit."
et ad spem remunerationis futurae accenduntur. Ita Beda, lib. II, cap. VII.
Versus 26: Facies et vectes
FACIES ET VECTES DE LIGNIS SETIM QUINQUE AD CONTINENDAS TABULAS. — Hic agit de vectibus, qui ex omni, puta ex triplici latere erant quini, ut tabulas stringerent et continerent; hinc sequitur hos vectes universim fuisse 15: ter enim quinque faciunt 15: quindecim, inquam, integri et commensi longitudini vel latitudini tabularum; sed quisque integer ex pluribus partialibus constabat, praesertim in utroque latere longitudinis tabernaculi: nam cum longitudo esset 30 cubitorum, debuisset vectis unius ligni esse pariter triginta cubitorum, quantae longitudinis vectes aut ligna vix reperiuntur. Unus ergo vectis hic ex multis partialibus constabat, videlicet ii qui erant ad utrumque latus longitudinis, quod erat 30 cubitorum, hi singuli sex partialibus integrabantur: nam quilibet partialis erat 5 cubitorum, ait Josephus. Partiales ergo hi invicem jungebantur et inserebantur caput unius cavo alterius, uti ossa in humano corpore invicem innectuntur in modum pyxidis, inquit Josephus.
Versus 28: Per medias tabulas
QUI MITTENTUR PER MEDIAS TABULAS (non per ipsam spissitudinem tabularum, sed per dorsa earum transversim; nam in earum dorsis erant annuli, per quos hi vectes immittebantur) A SUMMO USQUE AD SUMMUM, — id est, ab extremo usque ad extremum. Ita Hebraea, quae sic habent: Et vectis quisque medius, ibit vel transibit, in medio tabularum, transiens ab extremo usque ad extremum; quod Noster clare vertit, "qui mittentur per medias tabulas ab extremo ad extremum." Septuaginta, Chaldaeus, Vatablus et alii haec accipiunt de alio vecte medio transcunte ipsam crassitiem tabularum: de eo accepit et Noster, cap. xxxvi, vers. 33, ubi in Hebraeo pene eadem verba sunt quae hic, de quo ibi dicam.
Allegorice, quinque hi vectes facti non ad portandum, sed ad tabulas continendas et astringendas, significabant Pentateuchum sive quinque libros Mosis, quibus tam Judaei olim, quam Christiani nunc in praesenti vita ad fidem et virtutem,
Versus 31: Facies et velum
FACIES ET VELUM. — Describitur hic velum dividens Sanctuarium et Sanctuarii sanctuaria, id est dividens Sanctum a Sancto sanctorum; erat hoc velum oppansum Sancto sanctorum factum ex bysso, cocco, purpura et hyacintho, eratque appensum ad quatuor columnas factas ex lignis setim inauratis, quae columnae habebant capita aurea et bases argenteas. Secundo, quo spatio velum hoc sit constitutum Scriptura hic subticet; sed si ex templi, quod ad instar tabernaculi aedificatum est, velo conjicere licet, Sanctum sanctorum tertiam tabernaculi partem occupabat, ita ut velum hoc tertiam hanc partem a reliquis dirimeret; Sanctum ergo sanctorum undique quadratum erat: tum enim in longitudine, quam in latitudine habebat decem cubitos. Huc alludens S. Joannes, Apoc. xxi, 16, loquens de coelo empyreo significato per Sanctum sanctorum: "Civitas, inquit, illa in quadro posita est."
Mystice, hoc velum significabat, nos, qui sumus hic in atrio et Sancto, id est in Ecclesia militante, per fidem et aenigmaticam cognitionem speculari Deum et futura bona, quae sunt in Sancto sanctorum, id est in coelo. Unde in Christi passione hoc velum scissum est: quia Christus sua morte nobis aditum ad coelum, et claram Dei visionem aperuit.
S. Augustinus, serm. 18 super Joan.: "Ambula, inquit, per fidem, ut pervenias ad spem; spes non aedificabit in patria, quem fides non consolatur in via." Idem rursum: "Quid est fides, nisi credere quod non vides? Unde et quomodo capitur Trinitas? recte, o homo, interrogas; ideo bene creditur, quia cito non capitur: nam si cito caperetur, non esset opus ut crederetur, quia videretur." Hoc est quod ait Apostolus, Hebr. xi, 1: "Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium." Hinc rursum S. Augustinus, in lib. De Trinit.: "Aufer, ait, argumenta, ubi fides quaeritur; in ipsis gymnasiis suis jam Dialectica taceat: piscatoribus credunt, non Dialecticis." Et S. Bernardus in Cant.: "Quid, ait, non inveniat fides? attingit inaccessa, deprehendit ignota, comprehendit immensa, apprehendit novissima, ipsam denique aeternitatem suo illo vastissimo sinu quodam modo circumcludit."
Hinc rursum Apostolus Hebr. x, 20, per velamen accipit carnem Christi, quae ejus divinitatem velabat, quaeque instar veli in passione scissa, viam in coelum patefecit. Velum hoc factum est ex hyacintho, purpura, bysso, coccoque bis tincto, opere plumario, quia caro Christi ex purpureo Deiparae Virginis sanguine, opera Spiritus Sancti pulcherrima membrorum varietate est composita.
Unde Psalm. cxxxviii, 15, quod nos habemus: "Substantia mea in inferioribus terrae," hebraice est, "acu pictus sum," hoc est, ut Pagninus exponit, "variis membris formatus sum," scilicet instar vestis phrygionicae; "in inferioribus terrae," id est in matrice matris, quasi in loco recondito et subterraneo. Campensis exponit, "velut tapetium e nervis et venis contextus sum in utero matris." Loquitur Psaltes de formatione hominis cujuslibet, sive embryonis in ventre matris. Si corpus cujusvis hominis velut phrygionica vestis acu pingitur, quid de Christi corpore dicemus, cujus phrygio fuit Spiritus Sanctus? quid vero de anima? quid de tota humanitate? quam pulchra coelestium charismatum varietate contexta, velut holoserica vel aurea vestis splendescit? Pinxit enim in ea summus artifex, primo, omnes scientias et veritates: habebat enim anima Christi triplicem scientiam, scilicet beatam, infusam et acquisitam; secundo, omnem prudentiam et sapientiam; tertio, omnes virtutes, naturales, supernaturales et theologicas; quarto, omnes gratias gratis datas; quinto, omnem gloriae varietatem, omnesque dotes gloriosae beatitudinis.
Versus 33: Velum dividet Sanctuarium et Sanctuarii sanctuaria
INSERETUR AUTEM VELUM, etc., QUO ET SANCTUARIUM ET SANCTUARII SANCTUARIA DIVIDENTUR, — q. d. Velum hoc dividet Sanctum a Sancto sanctorum, cujus deinceps vasa describit. Sanctum sanctorum expressum erat symbolum coeli empyrei, vitaeque aeternae, quam pulchre describit Vigilantius, in Vita Epicteti presbyteri et Astionis monachi Martyrum, Astionis matri adhuc Gentili. Cum enim diceret mater: "Quae dicitur regio illa, quo perrexit dulcissimus meus et unicus Astion?" Vigilantius respondit: "Regio robustorum, seu fortium virorum." Et mater: "Sunt aliqui homines ibidem commorantes?" Vigilantius respondit: "Plures et valde nobiles habentur, quorum possessio paradisus dicitur, quorum tabernacula ex lumine sunt constructa, quorum vita Deus est, et conversatio immortalis existit; quorum vestes sanguine sunt respersae, et in capite coronae ex auro purissimo cum gemmis variis fabricatae habentur. Sed et Rex nimium potentissimus, ac metuendus est in eadem regione, cujus nomen Deus deorum, et Dominus dominantium appellatur; cujus nuntii Angeli dicuntur justitiae, quorum vestis una est omnibus, et tactus eorum igni assimilatur urenti. Sed et senatus hujus Imperatoris valde clarus habetur; et media pars Prophetae nuncupatur, alii vero Apostoli pronuntiantur." Deinde ipsam civitatem ita describit: "Sed et civitas istius Regis valde est praeclara, nomenque ejus Christicolis pronuntiatur, cujus murus ex auro purissimo est constructus, habens portas duodecim, et in ipsis singulae dependent margaritae, atque singuli ex senatoribus per singulas sedent indesinenter. Et prima quidem porta dicitur Petri, secunda Pauli, tertia Andreae, quarta Joannis, quinta Jacobi, sexta Philippi, septima Bartholomaei, octava Thomae, nona Matthaei, decima Thaddaei, undecima Simonis, duodecima Matthiae." Denique ejus templum et Sancta sanctorum ita depingit: "Sed et templum mirificum est in ea, habens Sancta sanctorum et altare aureum, ante cujus conspectum vir quidam astat mirificus tenens decemchordarum psalterium, ac jugiter ibi degentes ad laudem Regis illius cohortatur dicens: Laudate Dominum de coelis, laudate eum omnes angeli ejus; laudate eum omnes virtutes ejus. Hujus itaque nomen, David filius Jesse pronuntiatur. Sed et plateae hujus civitatis ex auro purissimo sunt stratae; cujus fluvius vitam aeternam emanat, cujus pomifera per singulos menses reddunt fructus suos, et folia eorum ad medicamentum procedunt animarum; cujus lumen inenarranabile est, et portae nunquam clauduntur, eo quod nunquam ibi nox erit, nec ullae tenebrae habentur; sed semper gaudium, et perpetua laetitia ibidem jugiter commoratur."
Quare merito S. Antonius suos hortabatur dicens: "Hoc sit autem primum cunctis in commune mandatum, nullum in arrepti propositi vigore lassescere, sed quasi incipientem augere semper debere quod coeperit, praesertim cum humanae vitae spatia aeternitati comparata, brevissima sint ac parva." Ita exorsus paululum siluit, et admiratus nimiam Dei largitatem, rursus adjecit, dicens: "In praesenti hac vita aequalia sunt pro rerum commutatione commercia, nec majora recipit ab emente qui vendit; promissio autem vitae sempiternae vili pretio comparatur. Scriptum est enim: Dies vitae nostrae septuaginta anni; si autem multum, octoginta: quidquid reliquum est, labor et dolor est. Quando ergo octoginta, aut centum, ut multum, annis laborantes in Dei opere vixerimus, non pari tempore regnaturi sumus in futuro; sed pro annis praedictis, omnium nobis saeculorum regna tribuentur. Non terram haereditabimus, sed coelum: corpus quoque corruptum relinquentes, idipsum cum incorruptione recipiemus. Ergo, filioli, non vos aut taedium defatiget, aut vanae gloriae delectet ambitio. Non sunt enim condignae passiones hujus temporis, ad superventuram gloriam, quae revelabitur in nobis."
S. Maria d'Oignies, teste Cardinali Vitriaco in ejus Vita, cum vixisset vitam angelicam, accepit revelationem suae salutis et gloriae, hisce verbis: "Ibis in Sancta sanctorum." Cumque illa rem intelligeret, non verba, utpote Latina, dicebat assidue jubilans ancillae suae: "Ibimus in Sancta sanctorum, dulcissima Clementia (hoc erat ancillae nomen). Et quid sunt Sancta sanctorum?" nec aliud dicere poterat, ebria gaudio, noctes et dies, nec comedere, nec bibere.
Hinc monasteria olim, in quibus agebant monachi, semoti a rebus terrenis, vitam coelestem, coelo inhiantes, vocabantur Sanctuaria, ut patet ex Vita S. Euphraxiae. Ita S. Arsenius pannum habebat in sinu, ad tergendum juges lacrymas, quae ob desiderium vitae aeternae ex oculis ejus defluebant.
Unde S. Hieronymus S. Paulam quinque monasteriorum in Palaestina fundatricem, imo monacham, et monacharum ductricem, recensitis miris ejus et coelestibus virtutibus, ita in coelum usque prosequitur: "Caeterum, illa implevit cursum suum, fidemque servavit, et nunc fruitur corona justitiae, sequiturque Agnum quocumque vadit. Saturatur, quia esurivit, et laeta decantat: Sicut audivimus, ita et vidimus, in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri. O beata rerum commutatio! Flevit, ut semper rideret. Despexit lacus contritos, ut fontem Dominum reperiret. Vestita cilicio est, ut nunc albis vestimentis uteretur, et diceret: Scidisti saccum meum, et induisti me laetitia. Cinerem sicut panem manducabat, et potionem suam cum fletu miscebat, dicens: Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte, ut in aeternum pane angelorum vesceretur, et caneret: Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus," et: "Eructavit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea regi."
Ita S. Euphraxia, tempore Theodosii Imperatoris, imperiali sanguine prognata, spreto mundo, monasticam vitam amplexa, cum in ea mira humilitate, obedientia et sanctitate vixisset, tricennis vocata est ad haec Sancta sanctorum. Vidit enim Abbatissa duos viros sibi dicentes: "Assumens tecum Euphraxiam, deduc eam ante Dominum"; et mox, inquit, assumens, properavi cum eis. "Et cum venissemus ad quamdam portam, cujus gloriam enarrare non valeo, sponte nobis aperta est. Et ingressae sumus, et vidimus ibi inenarranabile palatium coeleste, in quo est solium nuptiale non manu factum. Ego quidem interius appropinquare non potui; Euphraxiam vero assumentes obtulerunt Domino, et procidens osculata est pedes ejus immaculatos. Vidi ibi dena millia angelorum, ac multitudinem Sanctorum innumerabilem, et omnes stabant respicientes: et vidi, et ecce mater Domini assumens Euphraxiam adduxit eam ad thalamum nuptialem, in quo decoris coronam parabat; et audivi vocem ad Euphraxiam dicentem: Ecce merces tua. Nunc itaque perge post decem dies veniens, fruere his in saecula infinita; et ideo quia hodie nona dies est, ex quo visionem vidi, cras morietur Euphraxia." Sequenti ergo die Euphraxia cum Abbatissa vita functa, abiit in Sancta sanctorum. Ita habet ejus Vita.
Huc per crucem praecessit et praeivit nobis Christus, qui "per proprium sanguinem introivit semel in Sancta, aeterna redemptione inventa," ut ait S. Paulus ad Hebr. IX, 12.
Versus 36: Tentorium in introitu tabernaculi
FACIES ET TENTORIUM IN INTROITU TABERNACULI. — Describitur hic secundum velum, quod oppansum erat Sancto, sicut prius, vers. 31, oppansum erat Sancto sanctorum. Velum hoc vocatur tentorium, quia quasi aulaeum et tentorium castrense expansum erat pro quarta, Orientali videlicet parte tabernaculi, sive pro ejus introitu, eratque quasi janua tabernaculi quinque columnis distincta, ut quatuor viis, inter quinque columnas interceptis, pateret ingressus. Sicut enim octo tabulae, vers. 22, latus adversum Occidentale tabernaculi claudebant, ita quinque hae columnae cum hoc suo velo claudebant latus Orientale, qua patebat ingressus.
Nota primo: Hoc velum factum erat uti et prius, vers. 31, ex bysso, cocco, purpura et hyacintho, eratque appensum quinque columnis, factis ex lignis setim inauratis.
Secundo, velum hoc quod erat in ingressu tabernaculi, uti et velum quod erat in ingressu atrii, de quo cap. xxvii, vers. 16, mobile erat, cum atrii ipsius vela reliqua essent immobilia, essentque ex bysso tantum, hoc vero in ingressu tabernaculi et atrii erant polymita, uti jam dixi.
Tertio, asserit Josephus velum hoc in ingressu tabernaculi, a summo non usque ad terram, sed tantum usque ad dimidium columnarum dependisse, ibique annulis sustentatum et retentum fuisse, idque ut accessum et introitum daret sacerdotibus, per illud subintrantibus in tabernaculum, utque lumen solis per hanc partem vacuam et apertam in tabernaculum admitteretur; nam in tabernaculo nullae erant fenestrae: erat enim ipsum undique tectum, tum decem cortinis, tum sago cilicino.
Quarto, addit idem Josephus, huic velo pene contiguum fuisse aliud velum, magnitudine par, sed e lino contextum, annulis a funiculo per transversum pendens, quod aliquando adducebatur, aliquando, festis praecipue diebus, reducebatur, ut populus in tabernaculum prospicere posset; tum enim reducto velo patebant auratae tabulae tabernaculi, inquit Lipomanus in cap. xxxvi. Reliquis vero diebus, et maxime cum plueret, ningeret aut grandinaret, hoc velum extimum et lineum objectu suo velum alterum interius et picturatum a tempestatibus et aeris injuriis protegebat.
Versus 37: Quinque columnas deaurabis
Et quinque columnas deaurabis. — Hoc est aureis, non laminis, sed circulis ornabis, ut patet ex cap. xxxvi, vers. ult. in hebraeo.