Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Describitur secunda species sacrificii, scilicet mincha, id est sacrificium farreum, illudque triplex: scilicet primo similae, vers. 1; secundo panum, illudque rursum triplex: scilicet panum clibani, sartaginis, et craticulae, vers. 4; tertio spicarum, vers. 14.
Textus Vulgatae: Leviticus 2:1-16
1. Anima cum obtulerit oblationem sacrificii Domino, simila erit ejus oblatio, fundetque super eam oleum, et ponet thus, 2. ac deferet ad filios Aaron sacerdotes: quorum unus tollet pugillum plenum similae et olei, ac totum thus, et ponet memoriale super altare in odorem suavissimum Domino; 3. quod autem reliquum fuerit de sacrificio, erit Aaron et filiorum ejus, Sanctum sanctorum de oblationibus Domini. 4. Cum autem obtuleris sacrificium coctum in clibano, de simila, panes scilicet absque fermento, conspersos oleo, et lagana azyma oleo lita. 5. Si oblatio tua fuerit de sartagine, similae conspersae oleo et absque fermento, 6. divides eam minutatim, et fundes super eam oleum. 7. Sin autem de craticula fuerit sacrificium, aeque simila oleo conspergetur: 8. quam offerens Domino, trades manibus sacerdotis. 9. Qui cum obtulerit eam, tollet memoriale de sacrificio, et adolebit super altare in odorem suavitatis Domino; 10. quidquid autem reliquum est, erit Aaron, et filiorum ejus, Sanctum sanctorum de oblationibus Domini. 11. Omnis oblatio, quae offertur Domino, absque fermento fiet, nec quidquam fermenti ac mellis adolebitur in sacrificio Domino. 12. Primitias tantum eorum offeretis ac munera; super altare vero non imponentur in odorem suavitatis. 13. Quidquid obtuleris sacrificii, sale condies, nec auferes sal foederis Dei tui de sacrificio tuo. In omni oblatione tua offeres sal. 14. Si autem obtuleris munus primarum frugum tuarum Domino de spicis adhuc virentibus, torrebis igni, et confringes in morem farris, et sic offeres primitias tuas Domino, 15. fundens supra oleum, et thus imponens, quia oblatio Domini est. 16. De qua adolebit sacerdos in memoriam muneris, partem farris fracti, et olei, ac totum thus.
Versus 1: Anima cum obtulerit oblationem sacrificii Domino, simila erit ejus oblatio
ANIMA CUM OBTULERIT OBLATIONEM SACRIFICII DOMINO, SIMILA ERIT EJUS OBLATIO. — « Anima, » id est homo per synecdochen. Ita capitur anima cap. IV et V, et saepe alibi. Simili figura caro, quae est altera pars hominis, saepe totum hominem significat, ut Genes. cap. VI: « Omnis caro, » id est homo, « corruperat viam suam. » Joannis I, 14: « Verbum caro, » id est homo, « factum est. » Isaiae XL, 5 et 6: « Omnis caro, » id est homo, « foenum. » Ubi nota Scripturam uti nomine anima, cum actuum animae, vel dignitatis humanae habetur ratio; carnis, vero, cum hominis vilitatem spectat.
Oblationem sacrificii
OBLATIONEM SACRIFICII. — Hebraice est, oblationem mincha, quod Aquila, teste Isychio in cap. X, vertit, donum de frumento; Vatablus vertit, sacrificium cibarium; Andreas Masius in cap. XXII Josue, vers. 23, vertit, fertum. Mincha enim Hebraeis proprie est sacrificium, quod ex farre aut simila fit, sive pura simila sit, sive cocta clibano, sartagine aut craticula. Et quia alia sacrificia peculiare habent nomen: hinc noster Interpres passim per Leviticum sacrificium ex simila, sive mincha vocat absolute sacrificium; quod diligenter observa.
Quaeres, cur hoc sacrificium mincha, id est farreum, instituit Deus?
Respondeo primo, propter pauperes: non enim omnium erat emere et offerre animalia. Ita Lycurgus, legislator Spartanorum, rogatus cur ita parca et tenuia sacrificia instituisset, respondit: Ne unquam deorum apud nos cultus deficiat; testis est Plutarchus in Lycurgo. Secundo, ut sacerdotibus de pane et annona provideret; magna enim pars hujus sacrificii cedebat sacerdotibus. Tertio, ut, sicut animalibus Deum colebant Hebraei, eique gratias agebant, ita et colerent frugibus terrae, discerentque in omni egestate et alimonia ad Deum respicere. Quarto, quia sacrificium erat quasi convivium, quo Deus epulabatur cum hominibus, victimaeque erant quasi cibus Dei; panis autem, cujus materia est far aut simila, necessarius est hominum cibus. Unde similam vel panem in suo sacrificio pariter exegit Deus. Id ita esse patet primo, ex eo quod victima vocatur panis, id est cibus Dei, Levit. XXI, 21, et cap. XXII, vers. 25. Secundo, ex eo quod altare vocatur mensa Dei, Malach. I, 7 et 12. Voluit enim Deus, cujus deliciae sunt esse cum filiis hominum, hac ratione dignationem suam erga homines ostendere, exhibendo se iis tam familiarem, ut eamdem cum ipsis habeat mensam et prandium. Hinc apud Gentiles Romanos in epulo Jovis, quod in Capitolio septemviri Epulonum celebrabant, Jupiter in lectulum, Juno et Minerva in sellas ad coenam invitabantur: ex quo illud colligit Valerius Maximus, quod viri antiquitus in lectulis duntaxat, mulieres vero in sellis discumberent.
Tertio, ex eo quod Septuaginta passim sacrificium vocent karposin, vel karpoma, id est fructus, quo scilicet vescitur et fruitur Deus. Unde holokarpoma vocant holocaustum, eo quod totum cedat in fructum, et esum Dei. Quarto, quia hac de causa jussit Deus in omni sacrificio animalis offerri similam et vinum, ut patet Num. XV, vers. 4, 7 et 10, item sal, ut patet hoc cap. vers. 13, ut scilicet plenum et perfectum esset Dei convivium: nam in omni convivio requiritur caro et panis ad cibum, vinum ad potum, sal ad condimentum.
Idem imitati sunt Gentiles in suis sacrificiis, qui farre molito (quod proinde « molam salsam » vocabant), tosto et sale consperso victimae caput aspergebant: a qua mola et ritu deductum est verbum immolo, id est sacrifico; hujus molae testis est Lucanus lib. I:
Jam fundere Bacchum
Coeperat, obliquoque molas inducere cultro.
Et Virgilius, Ecloga 8: « Sparge molas; » et Horatius, lib. II Serm. satyr. 3:
Tu cum pro vitula statuis dulcem Aulide natam
Ante aras, spargisque mola caput improbe salsa.
Et Plautus, Amphit.: « Aut mola salsa hodie, aut thure comprecatum oportuit. » Idque ab olim. Numa enim Pompilius, qui Romulo in regno Romano successit, sanxit « non litandum esse sine farina, » causamque symbolicam addidit, ut, inquit, hoc symbolo significem, « non minimam pietatis partem in moribus cicurandis, et ad mansuetudinem componendis sitam esse. » Farina enim mollis et tractabilis, symbolum est mansuetudinis. Ita Plutarchus in Numa. Plura vide apud Plinium lib. XII, cap. XVIII, et Ciceronem, lib. II De Divinat. Ab hoc ritu deductum est verbum mactare, id est magis augere; et victima macta, id est magis aucta. Quoties enim farina, vinum, aut thus super victimam fundebatur, dicebant: Mactus est taurus thure vel vino, hoc est, cumulata est hostia et magis aucta thure vel vino. Ita Isidorus, lib. X, et Giraldus, Syntag. 17.
Allegorica causa hujus sacrificii farrei fuit, ut significaretur Christi carnem et sacrificium, etiam panis uti et vini rationem habuisse et habere in Eucharistia. Unde et caro Christi vocatur panis, Jerem. XI, 19; Joannis VI, vers. 35, 47, 51, 58. Hoc est enim sacrificium mincha, quod a Gentibus Christianis in omni loco, totoque orbe offerendum praedixit Malachias, cap. I, vers. 11. Sicut enim victimae animalium jugulatorum significabant sacrificium Christi in cruce occisi: ita sacrificium mincha significabat sacrificium Christi in Eucharistia, sub speciebus panis et vini.
Hinc sequitur oblationem hanc mincha, sive panis aut similae, fuisse verum et proprie dictum sacrificium, quod licet neget Abulensis, convincit tamen vox mincha, quam tam Malachias, quam Septuaginta et noster Interpres vertunt sacrificium. Et patet ex ritu mincha, quo panis aut simila cremabatur, aut alio modo immutabatur ad Dei honorem; hoc enim plane arguit mincha fuisse verum sacrificium, non tantum simplicem oblationem: in hac enim res non destruebatur aut concidebatur, sed integra offerebatur, verb. gratia integrae fruges, poma, nuces, panes fermentati et pulmenta, ut patet Numer. XV, 19, et Levit. XIX, 24.
Dices: Mincha non erat holocaustum, nec sacrificium pacificum, nec sacrificium pro peccato: ergo non erat sacrificium. Ita Abulensis.
Respondeo negando consequentiam; nam illa tria, scilicet holocaustum, pacificum, et pro peccato, sunt tantum divisio et species victimae animalis, sive animatae, non autem inanimae. Itaque sacrificium in genere dividendum est in animatum et inanime; animatum deinde dividendum est in holocaustum, pacificum, et pro peccato: inanime vero aliud erat solidum, puta farris et panum; aliud liquidum, puta libamen olei et vini.
Addo tamen similam illam, quae cum victima carnea semper offerri debebat, non fuisse distinctum ab ea sacrificium, sed fuisse quasi libamen, sive additamentum et ornamentum sacrificii, de quo Numer. XV.
Simila erit ejus oblatio
SIMILA ERIT EJUS OBLATIO, — q. d. Similam puram sine furfuribus offeret, si, ut praecessit, sacrificium quod dicitur mincha, offerre voluerit.
Tropologice, simila est puritas conscientiae, ait Radulphus, haec enim est sacrificium Deo gratissimum.
Fundetque super eam oleum
FUNDETQUE SUPER EAM OLEUM. — Similae infundi jussit Deus oleum, velut quoddam saporis condimentum; oleatus enim panis est sapidior: sapidissimus autem et lectissimus cibus Deo est offerendus.
Allegorica causa fuit, ut oleum significaret charitatem et misericordiam Christi, quam ipse in suo sacrificio, tum crucis, tum Eucharistiae, nobis exhibuit. Ita S. Bernardus in illud Cantic. I: « Oleum effusum nomen tuum. »
Tropologice, eadem est nobis imitanda cum hilaritate (oleum enim faciem exhilarat); non enim tristes et lugentes, sed laetos et hilares decet nos inhaerere Christianae conversationi, ait Cyrillus, lib. XI De Adoratione, fol. 233, et lib. XV, fol. 315. Est enim olea et oleum symbolum, primo, reconciliationis; secundo, misericordiae; tertio, pacis et foederis; quarto, hilaritatis, uti dixi Gen. VIII, 11. Id imitati sunt Gentiles, et dii sive daemones eorum. Nam, ut ait Plutarchus in Parallelis, in fine: « Cum Hegesistratus Ephesius civili nece perpetrata Delphos fugisset, sciscitatus est Deum, ubinam locorum sedem poneret. Respondit Apollo, ibi, ubi rusticos visurus esset choreas ducere frondibus olivae coronatos. Quod cum ille in quadam Asiae regione deprehendisset, urbem ibi condidit, et ab oleis Eleuntem (Elaion enim Graecis est oleum) appellavit; perinde ac Ulysses juxta oraculum condens urbem in Italia eo loco, ubi colonos ramis ilignis coronatos viderat, eam Prinistum (quae jam vocatur Praeneste) vocavit; prinos enim Graecis est ilex. » Ita Plutarchus.
Refert Leontius in Vita S. Joannis Eleemosynarii, quod ipsi noctu in somnis apparuerit Misericordia, specie puellae ornatissimae et sole splendidioris, quae coronam de ramis olivarum in capite gestabat; dixitque ei: « Ego sum prima filiarum regis. Si me possederis amicam, ego te ducam in conspectu Imperatoris. Etenim nemo habet potestatem apud eum, sicut ego. Ego quippe feci eum in terris hominem fieri, et salvare homines. » Ad haec refert vidisse Sabinum monachum, quod eadem puella ita splendens et olea coronata, morientem Joannem exceperit, et ad Deum deduxerit, indeque cognoverit Joannem eadem hora esse defunctum, et propter eleemosynas ad superos translatum.
Et ponet thus
ET PONET THUS. — Similae offerendae jubet Deus thus superponi, ut in hoc Dei quasi convivio non tantum gratus sapor, sed et suavis adsit odor. Secundo, quia thus ex communi hominum sensu Deo, eique pene soli adoleri solet, ideoque totum illud hic sibi adoleri praecipit Deus. Hinc Ovidius, lib. XIV Metamorph.:
Templa tibi statuam, solvam tibi thuris honores,
puta divinos, q. d. Thure te ut Deum colam et honorabo. Hinc etiam nonnulli thus a thyein, id est, a sacrificando, deducunt, quod thus Deo sacrificari, et inter ejus sacrificia adhiberi soleat. Ita tres Magi Christum adorantes, Matth. II, 11, thure Christo puero oblato, ejus divinitatem significarunt et professi sunt, uti docent S. Ambrosius, Basilius, Gregorius, Hieronymus, et Juvencus dum canit:
Thus, aurum, myrrham regique hominique Deoque
Dona ferunt.
Censent nonnulli olim a priscis hominibus in sacrificio oblatam fuisse Deo odoratarum arborum evaporationem, quam Graeci thymiasin vocant: unde derivata sit thysia, id est sacrificium, eo quod prima thysia, sive primum sacrificium, fuerit thymiasis, id est, thurificatio et odorum incensio. Verum thus a vetustissimis adhibitum fuisse in sacris negat Arnobius; nam heroibus Romulus Hetruscis, Remulo et Numae thurificationem ignoratam, sed exta observata, deinde assa vel elixa diis cremari solita legimus, idque ex Apuleio docet Giraldus, Syntagm. 17. Neque id mirum, cum tam longe distarent ab Arabia, quae sola thuris est ferax. Ergo inventum thuris Deo offerendi Mosi, imo Deo hic praecipienti est adscribendum: versabatur enim Moses cum Hebraeis in Arabia. Ita Hieronymus Prado in Ezech. VIII; pag. 119.
Nota: Thus cum simila et mincha colore et luce consentit; est enim thus candidum: unde ab Hebraeis vocatur lebona, et a Graecis libanos, id est album et candidum; hinc Scriptura thus vocat purum et lucidissimum, Exodi XXX, 34; indeque tum ob evaporationem, tum ob lucem, aptissimum est quod adoleatur Deo, cui lucidissima quaeque grata sunt.
Notat secundo Plinius, lib. XII, cap. XIV, thus nasci in Arabia Felice, illudque quasi parturiri et coqui in aestate aestivis caloribus, colligique in autumno jam concoctum, candidum et purissimum. Jam quod hieme colligitur, aut vere, ex corticibus arboris thuriferae incisis, rufum est, nec priori, quod ex aestus calore emanavit, comparandum.
Hinc tropologice, thus et thurificatio significant opera sancta, fervore charitatis quasi liquefacta et fumigantia, quae in igne ejusdem charitatis adolentur Deo, ideoque odorem emittunt suavissimum Deoque gratissimum.
Secundo, thus significat virtutem religionis et orationis, Psalm. CXI, 2: « Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo. » Unde in sacris adhibetur thurificatio, ut praesentes moneantur devotionis et orationis internae. Ita Isychius, Radulphus, Beda et alii.
Tertio, thus significat odorem bonae vitae. « Thus, ait S. Cyrillus, lib. XII De Adoratione, et simila oleo madens odoratam illam nitidamque vitam innuunt. »
Versus 2: Tollet pugillum similae et olei
TOLLET PUGILLUM SIMILAE ET OLEI, — puta plenum similae oleo conspersae, sive similae oleatae; est hendiadys.
ET PONET MEMORIALE SUPER ALTARE. — Hebraice est, incendet, sive adolebit memoriale ejus, id est, pugillum similae quem accepit, cum toto thure cremabit, ut sit hoc velut memoriale et signum, similam hanc quasi mincha, id est, sacrificium farreum, non sacerdoti, sed Deo esse oblatam.
Secundo, ut haec mincha similae Deo renovet memoriam offerentis, impetretque ab eo id quod ipse petit; ita enim hanc phrasim explicat Interpres noster cap. V, 12. Pugillus ergo hic ex simila cremabatur Deo; reliquum vero similae cedebat sacerdoti. Unde sequitur:
Versus 3: Quod autem reliquum fuerit de sacrificio, erit Aaron et filiorum ejus, Sanctum sanctorum de oblationibus Domini
QUOD AUTEM RELIQUUM FUERIT DE SACRIFICIO (mincha sive similae), ERIT AARON ET FILIORUM EJUS, SANCTUM SANCTORUM DE OBLATIONIBUS DOMINI. — Hebraice est, sanctitas sanctitatum erit de ignitionibus, id est, de oblationibus ignitis Domino, q. d. Reliquum similae Deo oblatae erit et habebitur sanctissimum, quia pars est rei, puta similae per ignem Deo sacrificatae. Unde non poterat comedi nisi a personis sacris, puta a familia sacerdotis, ut patet Levit. XXII, 10 et 11.
Versus 4: Cum autem obtuleris sacrificium coctum in clibano, de simila
CUM AUTEM OBTULERIS SACRIFICIUM COCTUM IN CLIBANO, DE SIMILA, — supple, offeres illud. Ita Vatablus (1). Huc usque descripsit Moses mincha, sive sacrificium ex simila pura et incocta: hic describit mincha ex simila subacta et cocta, quae secunda erat species mincha. Ubi nota: Quot modis coquitur simila et panis, totidem modis sibi illum sacrificari voluit Deus: sicut ergo panis tripliciter coquitur, scilicet clibano, sartagine et craticula, ita et mincha panum erat triplex: scilicet clibani, sartaginis et craticulae.
Allegorice, mincha est caro Christi: primo, in clibano, id est, utero B. Virginis in incarnatione, cocta; secundo, in sartagine, id est, passione crucis, frixa; tertio, in craticula ejusdem crucis mortua, ut percoctum nobis in venerabili Sacramento Eucharistiae praebeat panem et alimentum. Ita Isychius. Secundo, mincha sive similago est Ecclesia Christi, inquit Beda, quae est corpus illius ex multis membris, velut ex multis granis collectum, per legis et Evangelii molam comminutum, per aquam baptismi tinctum, chrismatis oleo perunctum, Spiritu Sancto solidatum. Unde idem Beda et Origenes, hom. 5, per craticulam, sartaginem et clibanum intelligunt tres S. Scripturae sensus, scilicet litteralem, moralem, mysticum, quibus coquitur hic Ecclesiae panis.
Tropologice, clibanus est pressura hujus mundi, puta afflictio et persecutio tyrannorum. Unde Deus Hebraeos liberasse dicitur de fornace ferrea, id est, servitute et afflictione Aegypti; qui clibano hoc coquuntur, panes Christi fiunt. Talis fuit S. Ignatius, qui audiens leones ad se devorandum praeparatos, rugientes: « Frumentum, inquit, Christi sum, dentibus bestiarum molar, ut panis mundus efficiar. » Secundo, sartago est mentium frixura, et zelus Sanctorum ob peccata hominum, vel aerumnas proximorum, quae eos per compassionem frigunt et excruciant. Tertio, craticula est quotidiana cujusque crux, cui superpositus vir justus lento, sed assiduo aestu cruciatur; verum oleum, id est, charitas erga Deum et proximum, haec omnia fortiter excipit, offertque inde Deo sacrificium, dicens cum Paulo Philip. II, 17: « Sed etsi immolor super sacrificium, et obsequium fidei vestrae, gaudeo et congratulor omnibus vobis; » et I Cor. XV, 31: « Quotidie morior per vestram gloriam, fratres. » Ita Radulphus, Beda et S. Gregorius, hom. 12 in Ezech.: « Simila, inquit, in sartagine, est munda mens justi in zeli spiritualis afflictione, quae per sollicitudinem animarum frigitur, et non solum sacrificium, sed etiam holocaustum Domino esse deputatur. »
Porro victimae sartaginis ad litteram fuerunt septem fratres Machabaei, ab Antiocho pro fide et lege Dei in sartagine frixi, II Machab. VII. Victimae clibani fuerunt tres pueri, in fornacem Babyloniam propter unius Dei cultum a Nabuchodonosore injecti, Daniel. III. Item S. Eustachius in bovem aeneum candentem immissus, quod fuit tormentum Phalaridis tyranni. Item Antipas Episcopus Pergami, cujus meminit S. Joannes, Apoc. II, 13, qui sub Domitiano Imperatore in bovem aeneum similiter conjectus gloriosum obiit martyrium, cujus memoriam recolit Ecclesia die undecima aprilis. Item Martyres trecenti, qui in fornacem calcariam pro Christi fide insilierunt, Carthagine sub Valeriano, indeque dicti sunt Massa candida, in Martyrologio 24 augusti. Victima craticulae fuit S. Laurentius, qui castus et purus instar similae, oleo misericordiae et amoris divini accensus, viva fuit ardensque hostia Deo, ut jure in eum intuens Psaltes dixerit: « Igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas, » Psalm. XVI, 3. Durum sane examen et acre, sed ignito Laurentii animo leve et suave. Nam, ut ait S. Leo, serm. De Laurentio: « Superari charitatis flamma non potuit; segnior fuit ignis qui foris ussit, quam qui intus accendit; » imo, quod prodigii est instar, externus ignis internum in mente Laurentii accendit, internus externum restinxit. Magis enim sitiebat hunc ignem Laurentius, quam cervus anhelus sitiat aquam, imo magis quam Valerianus sitiret ejus cruorem et incendium. O quam potens est flamma Christi! « Adhaesit anima mea post te, quia caro mea igne cremata est pro te, Deus meus. »
CONSPERSOS OLEO, — subactos oleo vice aquae; hoc enim significat Hebraeum belulot.
ET LAGANA AZYMA LITA OLEO, — « Lagana » sunt liba non crassa, sed tenuia et extensa, qualia sunt liba nostra ex panico: hoc enim significat Hebr. rekike; alibi vocantur challot, quasi primitiae vel initia massae subactae, uti matres dum pinsunt, ex pasta solent primo, antequam panes conficiant et coquant, pueris liba conficere, quae coquant super prunas. Ita Oleaster et Ribera.
Nota: Lita oleo vocat, non mixta oleo, sed desuper inuncta oleo. Ita enim haec distinguit Scriptura, ut alia vocet conspersa, id est subacta, oleo instar aquae; alia vocet uncta vel lita oleo, quae non subacta, sed superne delibuta sunt oleo. Ita Abulensis et Ribera, et patet ex Hebraeo, Chaldaeo et Septuaginta.
Versus 5: Si oblatio tua fuerit de sartagine, divides eam minutatim, et fundes super eam oleum
SI OBLATIO TUA FUERIT DE SARTAGINE, DIVIDES EAM MINUTATIM, ET FUNDES SUPER EAM OLEUM. — « Minutatim, » ut scilicet partes ita divisae, melius oleum eis superfundendum imbibant; secundo, ut aliquot ex illis Deo sacrificentur.
Versus 9: Qui cum obtulerit eam
QUI CUM OBTULERIT EAM. — Hebraice, accedere faciet, vel adducet eam ad altare, scilicet ipse offerens, ut patet ex Hebraeo, et maxime ex Septuaginta.
TOLLET MEMORIALE DE SACRIFICIO. — Tollet, scilicet is cujus est tollere, puta sacerdos. Tollet autem de omnibus sacrificiis jam dictis, puta clibani, sartaginis et craticulae. Rursum, « memoriale » passim hic vocatur pars illa sacrificii farrei, quae Deo comburebatur et sacrificabatur, per quam testabantur totum mincha Deo esse oblatum; totum enim per hanc sui partem censebatur Deo sacrificari. Vide dicta vers. 2.
Versus 11: Omnis oblatio quae offertur Domino, absque fermento fiet
OMNIS OBLATIO QUE OFFERTUR DOMINO, ABSQUE FERMENTO FIET. — Licet panis fermento conditus, ob acorem quem habet, sit sapidior et digestu facilior, eo tamen uti Hebraeos in sacrificio non voluit Deus, sed azymo. Primo, ob puritatem sacrificii; azymus enim panis est purior. Secundo, ut Hebraei perpetuam haberent memoriam liberationis suae ex Aegypto, quando ob festinationem azymis sunt usi, Exod. XII, 34. Quare azyma, Deuter. XVI, 3, vocantur panis afflictionis.
Tropologice, fermentum significat vetustatem, nequitiam, et omne vitium ac corruptelam, quae procul debet abesse a sacris Dei, I Cor. V, 3. Hinc et apud Plautum, jacens in fermento vocatur mulier inflata et irata.
Secundo, S. Cyrillus, libro XV De Adoratione, fol. 302, per fermentum intelligit astutiam, quae indifferens est ad bonum et ad malum. Ideoque fermentum offerri poterat, sed non adoleri, aut incendi et sacrificari: quia probae animae astutia, ait Cyrillus, licet a Deo non repudietur, si opportune pietatis causa adhibeatur, non tamen pro spirituali sacrificio et odore suavitatis censetur.
NEC QUIDQUAM FERMENTI AUT MELLIS ADOLEBITUR IN SACRIFICIO. — Mel hic, aeque ac fermentum vetatur in sacrificio; sed cur? R. Salomon per mel intelligit fructus dulces, uti sunt ficus et dactyli; sed hoc alienum est et contortum. Philo, lib. De Victimis, mel putat in sacris esse vetitum a Deo, eo quod apis collectrix mellis sit animal impurum, natum ex putribus boum cadaveribus; sed hoc absolute verum non est. Constat enim apes ab apibus in alvearibus progigni, idque pure et caste sine concubitu.
Dico ergo: mellis vetiti eadem est causa quae fermenti; est enim mel pani instar fermenti: nam mel coctum acorem contrahit; panemque cui miscetur fermentat. Secundo, mel stomacho est inimicum; tum quia flatulentum, tum quia bilem auget; nam, ut ait Horatius: « Dulcia se in bilem vertunt. » E contrario absinthium stomacho prodest; omnem enim intestinorum faecem expurgat.
Tertio, mel vetatur Judaeis, quia Gentiles Baccho offerebant mel et dulcia: audi Ovidium, lib. III Fast.:
Liba Deo fiunt, succis quia dulcibus ille
Gaudet, et a Baccho mella reperta ferunt.
Adde ex Plutarcho, lib. V Sympos., Quaest. V, mellis admixtione vinum corrumpi, quod mel vino maxime adversam naturam habeat; unde et gustato melle vinum desipit; vino autem utendum erat in sacrificiis, eoque libandum: erat enim vinum quasi potus Dei; ergo par erat ut mel ab iis arceretur.
Allegorica et praecipua causa fuit, ut significaretur in sacrificio crucis Christi omne mel, id est omnis suavitas et laetitia defutura.
Tropologica causa fuit, ut significaretur a sacris debere abesse mel, id est voluptatem vanam et carnalem, tanquam Deo displicentem, quodque resoluti blandimentis deliciarum, aut dulcedine voluptatum, non possint mysteriorum Dei esse participes. Unde phase comedi debebat cum lactucis agrestibus, vel, ut hebraeum est, amaris, quia « semper austera est districtio veritatis, » ait Eucherius; nam, ut ait Psaltes, Psalm. L, 19, « sacrificium Deo (est) spiritus contribulatus. » Est enim mel symbolum primo, hominis voluptuarii; secundo, adulatoris, qui mel in ore habet, sed in occulto caudae gerit spiculum quod ferit et vulnerat. Unde Sapiens labia meretricis comparat favo mellis, Proverb. V, 3. Ita Procopius, Eucherius, Radulphus, Rupertus, Beda, et Cyrillus, lib. XV De Adorat.
Versus 12: Primitias tantum eorum offeretis ac munera
PRIMITIAS TANTUM EORUM OFFERETIS AC MUNERA. — Hebraice est munus, id est oblationem, primitiarum offeretis, ex fermento puta et melle, idque in cibum sacerdotum, ut dicetur Numer. XV. Cujus mystica causa est, quia sacerdotum est peccata populi per confessionem comedere, coquere, digerere, ut pro iis deprecentur, iis consulant, eos per sacramentum paenitentiae absolvant: ita Serranus, qui per primitias fermenti et mellis accipit confessionem peccatorum, restitutionem bonorum male partorum, paenitentiam, etc. Peccata enim ipsa sunt mel et fermentum, quia melleam ingerunt homini voluptatem, quae in fel et fermentum mox convertitur. Huc alludit et Radulphus.
Versus 13: Quidquid obtuleris sacrificii, sale condies
QUIDQUID OBTULERIS SACRIFICII (mincha, ut est in Hebraeo), SALE CONDIES; — omnis enim cibi condimentum est sal. Itaque ut sacrificium, quod est quasi Dei convivium, rite sit instructum, jubet Deus ut panes et simila non insulsa, sed sale condita offerantur. Sic et Gentiles nulla sacra faciebant sine mola salsa, ut dixi vers. 1. Sine sale enim vita humana consistere nequit. Nam sal carnem servat, ne putrescat; vinum, ne stupescat, aut in acetum degeneret; defuncta ac putrescentia corpora ita a corruptione vindicat, ut durent per saecula; cibum reddit sapidum et gratum. Unde veterum axioma: « Corporibus nihil utilius est sale et sole. »
Rursum, sal est vita artificialis carnium exsanguium; nam eas corrodendo et exsiccando praeservat a corruptione; et mystice apte significat vitam spiritus, quae respectu vitae animalis est adventitia. Hinc et Ovidius in Fastis:
Ante Deis homines quod conciliare valeret,
Far erat, et puri lucida mica salis.
Sane ebrios et delirantes oleo et sale perungere solebant antiqui, quod in Nebulis Aristophanes innuit.
Tropologice, sal symbolum est sapientiae, prudentiae et discretionis, quae in omni sacrificio omnique opere, etiam paenitentiae et mortificationis, quod ad Dei obsequium fit, est adhibenda. Hinc Apostolus, Rom. XII, 1, monet ut rationabile sit obsequium nostrum; et Christus, Marc. IX, 48: « Omnis, ait (victima spiritualis et Deo grata), igne salietur, et omnis victima sale salietur, » nimirum igne tribulationis et sale sapientiae. Ita Theodoretus, Procopius, Radulphus, Beda, Rupertus, Eucherius, et Cyrillus, lib. XV De Adoratione; nam, ut ait S. Bernardus, serm. 49 in Cant.: « Discretio est moderatrix et auriga virtutum, affectuum, morum; omni virtuti ordinem ponit; ordo modum tribuit et decorem, et perpetuitatem: tolle hanc, virtus vitium erit. »
Hinc secundo, sal symbolum et typus fuit doctrinae evangelicae et praedicationis apostolicae: haec enim summa est sapientia, qua omnes nostras actiones et oblationes condire debemus. Omnis enim actio nostra huic sapientiae, quasi normae respondeat, illique per omnia conformetur, oportet. Hinc Christus Apostolis dixit: « Vos estis sal terrae. »
Tertio, sale significatur aeterna durabilitas: sal ergo est symbolum tum aeternitatis Dei, quam per salem protestabantur offerentes victimas sacras; tum integritatis et incorruptionis animae et corporis, quam Deus in offerente exigit. Nam, ut primus ait Philo, lib. De Victimis, primus conservator corporum est anima; secundus est sal: sal enim corpora diutissime tuetur, redditque quodam modo immortalia: ideo, ait Philo, altare vocatur thysiastêrion, para to diatêrein tas thysias, id est a conservandis victimis; atqui carnes victimarum igne consumuntur: unde colligitur victimam hanc sale conditam et conservatam, mystice accipi debere, scilicet offerentis mentem et alacritatem virtutibus confirmatam: haec enim animae puritatem et incorruptionem tuetur et conservat. Ita Philo.
Hinc allegorice et anagogice, caelestis sal est Christus, qui sua gratia et gloria tam corpora quam animas condit et servat aeternitati, ut resurgant ad vitam immortalem.
NEC AUFERES SAL FOEDERIS DEI TUI DE SACRIFICIO TUO. — Cur vocetur « sal foederis, » insulsam et stultam causam dat R. Salomon, scilicet hanc: Aquae, inquit, terrestres in principio creationis rerum omnium, aegre tulerunt se ab aquis caelestibus separari per interpositum firmamentum: ut ergo Deus illas placaret, promisit se effecturum ut aquarum sacer usus esset in tabernaculo foederis; deinde ut sal quod ex aquis fit, sacrificiis perpetuo adhiberetur. Ita iste ludio, qui hic nec micam salis habet, et carens cerebro indiget elleboro.
Dico ergo: vocatur « sal foederis, » id est sal legis hujus, qua sal in mincha adhiberi praecipio. Lex enim erat ratio, conditio et conciliatio foederis et pacti inter Deum et Hebraeos. Unde tabulae legis vocabantur tabulae foederis, et saepe alibi lex ipsa vocatur foedus. Dicitur autem peculiariter de lege hac salis, quod sit sal foederis, quia sale significabatur firmitas legis et foederis; ideoque in foederibus sal adhiberi solebat, nam victimae cum mola salsa immolabantur ad sanciendum foedus. Et verisimile est ita factum esse in foedere Hebraeorum cum Deo, Exod. XXIV, 5; unde II Paralipom. XV, 5, et Numer. XVIII, 19, vocatur pactum salis; pactum firmum et stabile. Sicut enim sal a putrefactione carnes conservat, ita pactum salis metaphorice significat pactum alienum a corruptione et violatione, pactum firmum et perpetuum. Sal ergo foederis idem est quod sal firmativum foederis, aut symbolum foederis firmi et stabilis.
Eadem de causa olim hospitibus, ante alios cibos apponi solebat sal, ut scilicet sale significaretur amicitiae firmitas ac perseverantia: quare multi Gentiles ominosum habebant, si sal in mensam profundi contigisset, quasi per hoc amicitiae eversio vel rescissio portenderetur. Ita Pierius in Hieroglyph. salis.
Nota: In omni carneo sacrificio, quo immolabatur, v. g. bos, ovis aut capra, adhibebatur sacrificium farreum; sed non e converso: poterat enim mincha, sive far et simila offerri sola sine carne. In omni ergo sacrificio carneo adhibendum erat oleum, thus, simila et sal; nullum vero fermentum aut mel adhiberi poterat in sacrificio, sive illud carneum esset, sive farreum.
Ritus ergo sacrificiorum carneorum erat hic: Sacerdos carnes victimae cremandae imponebat altari; deinde ex simila oleo et sale condita et commixta, pugillum tollebat, eumque victimae cremandae imponebat, simulque super victimam vinum effundebat; denique thus similae imponebat, mox subjiciebat ignem, et victimam cum hisce suis libaminibus Deo adolebat et concremabat, uti patebit Num. XV, 4 et seq.
Versus 14: Si autem obtuleris munus primarum frugum tuarum Domino de spicis adhuc virentibus, torrebis igni, et confringes in morem farris
SI AUTEM (cum autem) OBTULERIS MUNUS PRIMARUM FRUGUM TUARUM (adhuc in spica existentium, ut patebit ex sequent.) DOMINO DE SPICIS ADHUC VIRENTIBUS, TORREBIS IGNI, ET CONFRINGES IN MOREM FARRIS. — Est haec tertia species mincha sive sacrificii farrei: prima enim species erat oblatio similae; secunda erat oblatio panum; tertia haec erat oblatio spicarum virentium.
Loquitur hic Deus de primitiis frugum, sive messis hordeaceae, cujus manipulus offerebatur in paschate secundo die azymorum: nec enim Hebraei quidquam hordei, aut segetum demetere poterant, nisi prius hunc manipulum spicarum quasi primitias Deo obtulissent.
Nota: Triplices primitias debebant Hebraei offerre Deo. Primo, has spicarum in Paschate; secundo, primitias panum ex messe triticea in Pentecoste, ut patet cap. XXIII, vers. 15 et 17. Tertio, primitias omnium frugum in festo Tabernaculorum, ut patet Exodi XXIII, 16 et 19.
Nota secundo, spicas has fuisse virentes, non omnino, sed simul albicantes et maturescentes; alioqui non potuissent in far confractum comminui, utpote cum nulla adhuc farris grana essent formata. Septuaginta pro virentes, hic et alibi vertunt nea, id est nova.
CONFRINGENS IN MODUM FARRIS, — Hebraice est geres carmel, quod Vatablus vertit, quas profudit fertilissimus ager; hic enim hebraice vocatur carmel. Verum melius noster Interpres, Septuaginta et Chaldaea vertunt, contusionem vel confractionem spicae, aut frumenti, id est contusum frumentum; vel far, supple offeres, ut sequitur: non enim poterat esse farina, cum spicae adhuc essent virentes.
Nota: Haec omnia faciebat non sacerdos, sed laicus offerens. Ipse enim primitias spicarum suarum conterebat instar farris, inde super eas fundebat oleum, ac denique thus eis imponebat, itaque offerebat eas sacerdoti, ut is partem earum adoleret Deo, et reliquum sibi servaret; unde sequitur:
Versus 16: De qua adolebit sacerdos in memoriam muneris, partem
DE QUA ADOLEBIT SACERDOS IN MEMORIAM MUNERIS, PARTEM. — ut scilicet pars haec Deo cremata memoriale sit et signum, totum hoc munus, id est sacrificium, oblatum esse Deo. Vide dicta vers. 2.
Allegorice, primitiae frugum in paschate, est Christus resurgens in paschate, quasi primogenitus mortuorum. Ita Cyrillus, lib. XVII De Adoratione, cap. XXIII.
Tropologice, oblatio spicarum virentium, significat neophytos in Dei obsequio, et perfectionis via; hi torrent spicas igne, cum corpus macerant, et spiritui subigunt; confringunt eas in far, cum voluntatem propriam abnegant; imponunt oleum, id est cordis hilaritatem; et thus, id est preces; denique memoriale Dei, id est timorem Dei, semper animo gestant, ideoque ad eum omnia referunt. Ita Radulphus.
Cassianus, lib. IV De Instit. Renunt. cap. VIII: « Novitius renuntiaturus saeculo, in monasterio, inquit, primitus docetur suas vincere voluntates, et ea illi saepius imperare student, quae senserint animo ejus esse contraria. Pronuntiant enim nullatenus posse monachum praevalere irae, vel tristitiae, aut spiritui fornicationis, nisi prius didicerit mortificare per obedientiam suas voluntates; sed non humilitatem quidem cordis veram, nec cum fratribus concordiam firmam posse retinere, nec in monasterio diutius permanere eum, qui voluntates suas non didicerit superare. »
Rursum novitii, ait Ruffinus, est studere puritati cordis, eique quod ait Psaltes, Psalm. XLV: « Vacate et videte, quia ego sum Deus; » denique conari ut ad infantiam, et primam innocentiam redeat.
Pachomius, ex regula sibi ab angelo tradita, jussit novitios operari manibus, et opera sua facere simpliciter, eosque a studiis sacratioribus arceri.
Pinufius Abbas apud Cassianum, lib. IV De Instit. cap. XXXII, novitium docet, eum debere imitari et induere Jesum crucifixum, ut timor Dei sit ei jugis crux, qua crucifigat suos appetitus, praesertim excellentiae et superbiae, per veram et assiduam humilitatem et humiliationem.
Cassianus, lib. IV, cap. XLI, novitium docet ut in monasterio, juxta Psalmistae sententiam, « sit tanquam surdus non audiens, et sicut mutus non aperiens os suum, nihil discernens, nihil dijudicans ex his quae ei fuerint imperata. Ergo, inquit, patientiam tuam non debes sperare de aliorum virtute, id est, ut tunc tantum eam possideas, cum a nemine fueris irritatus. »