Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Aaron consecratur a Mose pontifex, et filii Aaronis consecrantur sacerdotes; hinc primo, lavantur et induuntur vestibus sacerdotalibus, vers. 6. Secundo, vers. 14, offertur vitulus pro peccato; et vers. 18, aries in holocaustum; et vers. 22, aries alter in hostiam pacificam. Tertio, vers. 24, ungitur eorum auris dextra et pollices. Quarto, vers. 33, jubentur per septem dies manere in tabernaculo.
Textus Vulgatae: Leviticus 8:1-36
1. Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: 2. Tolle Aaron cum filiis suis, vestes eorum, et unctionis oleum, vitulum pro peccato, duos arietes, canistrum cum azymis, 3. et congregabis omnem coetum ad ostium tabernaculi. 4. Fecit Moyses ut Dominus imperaverat, congregataque omni turba ante fores tabernaculi, 5. ait: Iste est sermo, quem jussit Dominus fieri. 6. Statimque obtulit Aaron et filios ejus. Cumque lavisset eos, 7. vestivit pontificem subucula linea, accingens eum balteo, et induens eum tunica hyacinthina, et desuper humerale imposuit, 8. quod astringens cingulo aptavit rationali, in quo erat Doctrina et Veritas. 9. Cidari quoque texit caput; et super eam, contra frontem, posuit laminam auream consecratam in sanctificatione, sicut praeceperat ei Dominus. 10. Tulit et unctionis oleum, quo linivit tabernaculum cum omni supellectili sua. 11. Cumque sanctificans aspersisset altare septem vicibus, unxit illud, et omnia vasa ejus, labrumque cum basi sua sanctificavit oleo. 12. Quod fundens super caput Aaron, unxit eum, et consecravit; 13. filios quoque ejus oblatos vestivit tunicis lineis, et cinxit balteis, imposuitque mitras, ut jusserat Dominus. 14. Obtulit et vitulum pro peccato; cumque super caput ejus posuissent Aaron et filii ejus manus suas, 15. immolavit eum; hauriens sanguinem, et tincto digito, tetigit cornua altaris per gyrum, quo expiato et sanctificato, fudit reliquum sanguinem ad fundamenta ejus. 16. Adipem vero qui erat super vitalia, et reticulum jecoris, duosque renunculos cum arvinulis suis, adolevit super altare: 17. vitulum cum pelle et carnibus, et fimo, cremans extra castra, sicut praeceperat Dominus. 18. Obtulit et arietem in holocaustum: super cujus caput cum imposuissent Aaron et filii ejus manus suas, 19. immolavit eum, et fudit sanguinem ejus per circuitum altaris. 20. Ipsumque arietem in frusta concidens, caput ejus, et artus, et adipem adolevit igni, 21. lotis prius intestinis et pedibus, totumque simul arietem incendit super altare, eo quod esset holocaustum suavissimi odoris Domino, sicut praeceperat ei. 22. Obtulit et arietem secundum, in consecratione sacerdotum; posueruntque super caput ejus Aaron et filii ejus manus suas: 23. quem cum immolasset Moyses, sumens de sanguine ejus, tetigit extremum auriculae dextrae Aaron, et pollicem manus ejus dextrae, similiter et pedis. 24. Obtulit et filios Aaron; cumque de sanguine arietis immolati tetigisset extremum auriculae singulorum dextrae, et pollices manus ac pedis dextri, reliquum fudit super altare per circuitum; 25. adipem vero, et caudam, omnemque pinguedinem quae operit intestina, reticulumque jecoris, et duos renes cum adipibus suis et armo dextro separavit. 26. Tollens autem de canistro azymorum, quod erat coram Domino, panem absque fermento, et collyridam conspersam oleo, laganumque posuit super adipes, et armum dextrum, 27. tradens simul omnia Aaron, et filiis ejus. Qui, postquam levaverunt ea coram Domino, 28. rursum suscepta de manibus eorum, adolevit super altare holocausti, eo quod consecrationis esset oblatio, in odorem suavitatis sacrificii Domino. 29. Tulitque pectusculum, elevans illud coram Domino, de ariete consecrationis in partem suam, sicut praeceperat ei Dominus. 30. Assumensque unguentum, et sanguinem qui erat in altari, aspersit super Aaron et vestimenta ejus, et super filios illius, ac vestes eorum. 31. Cumque sanctificasset eos in vestitu suo, praecepit eis, dicens: Coquite carnes ante fores tabernaculi, et ibi comedite eas. Panes quoque consecrationis edite, qui positi sunt in canistro, sicut praecepit mihi Dominus, dicens: Aaron et filii ejus comedent eos: 32. quidquid autem reliquum fuerit de carne et panibus, ignis absumet. 33. De ostio quoque tabernaculi non exibitis septem diebus, usque ad diem quo complebitur tempus consecrationis vestrae. Septem enim diebus finitur consecratio: 34. sicut et impresentiarum factum est ut ritus sacrificii compleretur. 35. Die ac nocte manebitis in tabernaculo, observantes custodias Domini, ne moriamini: sic enim mihi praeceptum est. 36. Feceruntque Aaron et filii ejus cuncta quae locutus est Dominus per manum Moysi.
Hoc caput idem est cum cap. XXIX Exodi. Ritus enim consecrationis Aaronis et sacerdotum, qui ibi praescribitur, hic factus et completus narratur. Repetit ergo Moses haec in Levitico, ut omnes sacrificiorum caeremonias, et maxime in sacerdotum consecratione adhiberi solitas, simul hoc libro complectatur. Itaque paucis notis caput hoc expediam: reliqua vide cap. XXIX Exodi.
Versus 1: Locutusque Est Dominus ad Moysen
1. LOCUTUSQUE EST DOMINUS AD MOYSEN. — Verisimile est haec omnia quae hoc cap. narrantur, per anacephalaeosin sive recapitulationem hic recenseri: nam tabernaculum jam ante erat erectum, ut patet Exod. ult. vers. 16; simul autem cum erectione tabernaculi facta est haec Aaronis et sacerdotum consecratio, ut patet ibidem vers. 12.
Versus 5: Iste Est Sermo, Quem Jussit Dominus Fieri
5. ISTE EST SERMO, QUEM JUSSIT DOMINUS FIERI. — Narrat Josephus Israelitas voluisse Mosen creare pontificem, sed eum se excusasse praecepto hoc Domini, jubentis Aaronem consecrari pontificem, eo quod ipse occuparetur colloquio Domini, et regimine populi.
Versus 6: Statimque Obtulit Aaron et Filios Ejus
6. STATIMQUE OBTULIT AARON ET FILIOS EJUS. — Pro obtulit hebr. est iacreb, id est accedere fecit; Septuaginta, adduxit; Chaldaea, applicavit; sic et vertit Noster, Exod. xxix, 4, dicens: Applicabis Aaron et filios ejus ad ostium tabernaculi, sistendo videlicet eos Domino, offerendoque eos ad Dei ministerium: sic enim solemni ritu Domino oblati sunt Levitae in sua consecratione, Num. viii, vers. 41 et 21.
Versus 7: Vestivit Pontificem
Vers. 7. VESTIVIT PONTIFICEM. — Octo vestibus hoc ordine vestiebatur Pontifex. Induebat primo, femoralia linea; secundo, super ea tunicam lineam; tertio, hanc tunicam cingebat cingulo; quarto, huic tunicae lineae injiciebat tunicam hyacinthinam; quinto, huic superinducebat ephod cum rationali; sexto, ephod cingebat cingulo polymito; septimo, caput operiebat tiara; octavo, tiarae appendebat laminam auream, cui inscriptum erat, Sanctitas, vel sanctum Domino. Minores vero sacerdotes quatuor tantum induebant vestes, scilicet primo, femoralia; secundo, tunicam lineam; tertio, zonam; quarto, tiaram: carebant ergo ipsi tunica hyacinthina, ephod cum rationali, ejusque cingulo, ac lamina aurea inscripta nomine tetragrammato. Vide dicta Exodi XXVIII.
Aaron Repræsentabat Tabernaculum
Nota: Aaron quasi pontifex et vicarius Dei, vestibus pontificalibus indutus repraesentabat tabernaculum, id est Ecclesiam, et consequenter Deum tabernaculi praesidem, et in eo quasi in domo sua residentem. Nam primo, pectorale, sive rationale judicii repraesentabat arcam: sicut enim arca tabulas lapideas continebat, ita rationale continebat 12 gemmas. Secundo, sicut arca in tabulis continebat legem scriptam, ita rationale continebat scripturam urim et tummim: nam in eo scripta erant doctrina et veritas. Tertio, ephod rationalis repraesentabat propitiatorium arcae. Quarto, arca habebat duos cherubim: sic tunica pontificis duos habebat onychinos. Quinto, lamina pontificis cui inscriptum erat, Sanctitas Domini, repraesentabat gloriam Domini quae habitavit in tabernaculo. Sexto, tunica pontificis significabat velum et cortinas, quae totum interius tabernaculum claudebant. Septimo, sicut tabernaculum repraesentabat coelum omniaque elementa: sic in veste poderis totus erat orbis terrarum, inquit Sapiens.
Quinque Prærogativæ Pontificis
Nota secundo: Pontifex ab aliis sacerdotibus differebat quinque praerogativis. Primo, pontifex erat primogenitus, vel senior Aaronis, ejusque successorum, filius: alii aetate erant inferiores.
Secundo, ille per totam vitam unus erat; alii plures erant. Tertio, in sanctuarium, puta in Sanctum sanctorum, solus semel in anno, puta in die expiationis, ingrediebatur: aliis illud nunquam licebat. Quarto, alias vestes et ornatum majorem habebat pontifex, quam alii. Quinto, moriente pontifice homicidae fugitivi redibant ad suos: quod non fiebat in morte aliorum sacerdotum.
Subucula Linea
Subucula Linea, — quae Exodi xxviii vocatur tunica linea et stricta.
Versus 9: Laminam Auream Consecratam in Sanctificatione
9. LAMINAM AUREAM CONSECRATAM IN SANCTIFICATIONE, — q. d. Laminam auream olei unctione consecratam ad usus sanctos. Hebraice est nezer haccodes, id est coronam, vel diadema sanctitatis, id est sanctum.
Versus 11: Cumque Sanctificans
11. CUMQUE SANCTIFICANS, — scilicet tabernaculum et supellectilem ejus, ungendo illa oleo sancto. Sanctificatio ergo haec non erat aliud, quam unctio tabernaculi et vasorum ejus, qua consecrabantur Deo.
Versus 14: Obtulit et Vitulum pro Peccato
14. OBTULIT ET VITULUM PRO PECCATO. — Exodi cap. xxix, vers. 35 et 36, jubetur quotidie per septem dies, offerri vitulus: ergo id ita factum est, licet hic non exprimatur; satis tamen innuitur vers. 34.
Versus 15: Fudit Reliquum Sanguinem ad Fundamenta Ejus
15. Quo (altari) Expiato et sanctificato fudit RELIQUUM SANGUINEM AD FUNDAMENTA EJUS. — Hebraice est: Ita expiavit altare, et sanguinem fudit ad fundamentum altaris, et expiavit illud ad sanctificandum in eo, hoc est, ut Septuaginta, ad propitiandum super eo, ut videlicet deinceps altare hoc eo ritu consecratum serviret hostiis, quibus propitiatur et placatur Deus. Ergo hac caeremonia consecratum est altare.
Versus 30: Aspersit Super Aaron
30. ASSUMENSQUE UNGUENTUM ET SANGUINEM QUI ERAT IN ALTARI, ASPERSIT SUPER AARON. — Nota: Unguentum hoc erat compositum ex myrrha, cinnamomo, calamo, casia et oleo olivarum, ut patet Exod. xxx, vers. 23 et 30. Unctio ergo, vel potius effusio unguenti in capite, erat consecratio pontificis, ut patet hic vers. 12, et Exod. xxix, 7. Unctio vero communis pontifici et minoribus sacerdotibus, erat aspersio unguenti sanguine mixti super eos, et vestes eorum; adhaec unctio auris dextrae et pollicum, ut patet Exod. xxix, 20.
Triplex Lustratio Pontificis
In pontificis ergo consecratione triplex erat lustratio: scilicet effusio, unctio et aspersio, tam olei, quam sanguinis; in minorum vero sacerdotum consecratione tantum erat duplex, scilicet unctio et aspersio. Effusio enim denotans plenitudinem gratiae, spiritus et potestatis, propria erat pontifici. Voluit Deus hic docere in Ecclesiastica hierarchia debere esse ordinem, sive subordinationem cum mutuo respectu et concordia. Apte S. Hieronymus ad Nepotianum: Esto, ait, subjectus Pontifici tuo, et quasi parentem animae ama. Sed Episcopi sacerdotes sciunt se esse, non dominos: honorent clericos quasi clericos, ut ipsis Episcopis quasi Episcopis a clericis honor deferatur. Scitum est illud oratoris Domitii: Cur ego, inquit, te habeam ut principem, cum tu me non habeas ut senatorem?
Secundo, haec unctio monebat pontificem, quam misericordia (cujus symbolum est oleum), charitate aliisque virtutibus pollere, et caeteris antecellere debeat. Lux gregis, inquit S. Gregorius, est flamma pastoris. Decet enim Dominicum Pastorem, et sacerdotem moribus et vita clarescere, quatenus in eo tanquam in vitae suae speculo plebs sibi commissa et eligere quod sequatur, et videre possit quod corrigat. Idem, in Pastoral.: Ab imperitis, inquit, pastorale magisterium quanta temeritate suscipitur? cum sit ars artium regimen animarum. Hoc est magisterium disciplinae, ut culpis discrete noverit parcere, et pie resecare. Et rursum: Tantum, ait, debet populi actionem actio transcendere Praesulis, quantum distare solet a grege vita pastoris. Nam ut ait Claudius, I Stilicon.:
Scilicet in vulgus manant exempla regentum;
Utque ducum lituos, sic mores castra sequentur.
Idem Honorium Imperatorem ita monet, Consul. 4:
Hoc te praeterea crebro sermone monebo,
Ut te totius medio telluris in orbe
Vivere cognoscas, cunctis tua gentibus esse
Facta palam, nec posse dari regalibus usquam
Secretum vitiis.
Mystice de Unctione et Oleo
Mystice de unctione et oleo triplici, primo, compunctionis, secundo devotionis, tertio pietatis, vide S. Bernardum, serm. 10 in Cantic. Unguentum, ait, contritionis bonum est, quo unguntur pedes Domini; unguentum devotionis melius, quo ungitur caput; unguentum pietatis optimum, quo totum ungitur corpus Domini. Unguentum contritionis est in peccatorum recordatione; devotionis, in beneficiorum Dei recordatione; pietatis, in proximorum sublevatione.
Idem, serm. 22 in Cantic.: Quatuor, ait, unguenta Christi Pontificis sunt: sapientia, justitia, sanctificatio, redemptio; sapientia, in praedicatione; justitia, in absolutione peccatorum; sanctificatio, in conversatione; redemptio, in passione. Ibidem, quatuor unguenta Christi ait esse quatuor virtutes cardinales: hisce enim imbui et roborari contra adversa et prospera debet Pontifex et quivis fidelis qui Deo militat, ejusque obsequio se addicit.
Idem toto serm. 2 in Cant. tractat de unctione et oleo misericordiae, et inter alia ait: O quaecumque es anima sic affecta, sic imbuta rore misericordiae, sic affluens pietatis visceribus, sic te omnibus omnia faciens, sic facta tibi ipsi tanquam vas perditum, ut caeteris praesto ubique semper occurras atque succurras, sic denique mortua tibi, ut vivas omnibus: tu plane tertium optimumque unguentum felix possides, et manus tuae distillaverunt totius suavitatis liquorem. Memor erit Deus omnis sacrificii tui, et holocaustum tuum pinguescet.
Adfert deinde exempla. Talis erat Paulus, cum ait: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror? Et Job dicens cap. xxix et xxxi: Oculus fui caeco, et pes claudo: pater eram pauperum, conterebam molas iniqui. Si comedi buccellam meam solus, etc. Et Joseph, qui postquam universam Aegyptum post se fecit currere in odorem unguentorum suorum, etiam suis venditoribus eamdem demum fragrantiam propinavit. Et Samuel lugens Saul qui se quaerebat occidere. Et Moses dicens: Dimitte populo huic; sin autem, dele me de libro tuo quem scripsisti. O vere hominem unctum unctione misericordiae! Et David: Memento, ait, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus. Et Jeremias, de quo dicitur II Mach. xv: Hic est fratrum amator, et populi Israel: hic est qui multum orat pro populo, et universa sancta civitate. Hoc unguento pietatis Magdalena unxit Christum.
Versus 33: Septem Enim Diebus Finitur Consecratio
33. SEPTEM ENIM DIEBUS FINITUR CONSECRATIO. — Hebraice, septem diebus implebit, supple oleo, id est consecrabit per unctionem olei manus vestras: ita Septuaginta; idque primo, ad hoc, ut per septem hosce dies discant novelli sacerdotes oblivisci rerum terrenarum, et cum Deo versari in tabernaculo, id est atrio tabernaculi. Secundo, ad hoc, ut per septem hosce dies admoneantur, se in totam vitam consecratos esse Deo, et in ejus familiam et domum transisse. Septem enim dies sunt omnes dies septimanae. Ita Cyrillus, libro II De Adorat.: Septem diebus, inquit, id est semper et perpetuo.
Versus 34: Sicut Impræsentiarum Factum Est
34. SICUT IMPRASENTIARUM FACTUM EST UT RITUS SACRIFICII COMPLERETUR, — q. d. Sicut sanguine victimae aspersi estis vos, et vestes vestrae hac die, ad complendum ritum sacrificii pro consecratione oblati: ita oportet facere, hancque aspersionem iterare per septem dies, quibus perficitur sacerdotum consecratio.
Versus 36: Feceruntque Cuncta
36. FECERUNTQUE CUNCTA QUAE LOCUTUS EST DOMINUS PER MANUM MOYSI, — id est, per Mosen, quasi per instrumentum et manum suam. Est enim manus organum organorum, ait Aristoteles, lib. II De Anima. Hic hebraismus passim occurrit in Scriptura.