Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Praescribitur purificatio, et oblatio, facienda puerperae 40 die a partu expleto, si masculum; 80 die, si feminam pepererit: videlicet ut offerat agnum in holocaustum, et pullum columbae vel turturem pro peccato; sin pauper sit, offerat duos pullos columbarum, vel duos turtures.
Textus Vulgatae: Leviticus 12:1-8
1. Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: 2. Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Mulier, si suscepto semine pepererit masculum, immunda erit septem diebus, juxta dies separationis menstruae. 3. Et die octavo circumcidetur infantulus; 4. ipsa vero triginta tribus diebus manebit in sanguine purificationis suae. Omne sanctum non tanget, nec ingredietur in Sanctuarium, donec impleantur dies purificationis suae. 5. Sin autem feminam pepererit, immunda erit duabus hebdomadibus, juxta ritum fluxus menstrui, et sexaginta sex diebus manebit in sanguine purificationis suae. 6. Cumque expleti fuerint dies purificationis suae, pro filio, sive pro filia, deferet agnum anniculum in holocaustum, et pullum columbae sive turturem pro peccato, ad ostium tabernaculi testimonii, et tradet sacerdoti, 7. qui offeret illa coram Domino, et orabit pro ea, et sic mundabitur a profluvio sanguinis sui: ista est lex parientis masculum aut feminam. 8. Quod si non invenerit manus ejus, nec potuerit offerre agnum, sumet duos turtures vel duos pullos columbarum, unum in holocaustum, et alterum pro peccato; orabitque pro ea sacerdos, et sic mundabitur.
Versus 2: Mulier, Si Suscepto Semine Pepererit Masculum, Immunda Erit Septem Diebus
Pro suscepto semine, hebraice est תזריע tazria, quod Oleaster, Cajetanus hic, et Jansenius in Concord. Evangel. cap. X, vertunt, si fecerit semen, id est prolem, hoc est, si generarit. Est enim tazria in hiphil activum; et semen passim in Scriptura capitur pro prole.
Verum melius vertisse nostrum Interpretem, «a suscepto semine,» patet primo, ex eo quod sequitur, «et pepererit;» inde enim patet תזריע tazria quod praecedit, vertendum esse, si susceperit semen, sive conceperit, formaritque foetum: alioqui enim idem diceretur, essetque tautologia dicendo: Si generarit, et pepererit.
Secundo, quia cum nostro Interprete consentiunt Septuaginta, qui vertunt ἐὰν σπερματισθῇ, si susceperit semen; et Chaldaeus, si conceperit; et Hebraei, Lyranus ac Vatablus, qui vertit, si suscepto semine marem pepererit.
Tertio, quia Hebraeum tazria proprie significat, si seminificaverit, si semen fecerit et emiserit, more scilicet naturali et ordinario, hoc est, si suscepto viri semine, suum quoque emittens, conceperit. Mulier enim in conceptu viri semen suscipiens, suum quoque emittit in matricem, «quod mox a virili semine retinetur, coagulatur, atque fortificatur, itaque crescit, et tandem in membra consurgit; sicque concipitur embryo, sive infans,» inquiunt Hebraei et Vatablus, qui addunt: «Ex virili semine formantur nervi et ossa, ex mulieris vero semine producuntur caro, sanguis et pili infantis.» Sed hoc ultimum negant medici, asseruntque membra omnia mixtim formari ex semine, tam mulieris quam viri.
B. Virgo et Haec Lex
Hinc communis Patrum et Doctorum olim, uno excepto Abulensi, fuit sententia, Beatam Virginem parientem Christum hac lege non fuisse comprehensam, eo quod ipsa non ex suscepto viri semine suum emittens, sed ex Spiritu Sancto, Spiritu Sancti providentia, Christi corpus ex purissimis ejus sanguinibus efformante, Christum conceperit, quasi singulari Spiritus Sancti providentia, hanc Virginem excipere volentis, factum sit, ut Moses hoc loco non sit usus verbo נהרה hara, quod absolute concipere; sed tazria, quod suscepto viri semine suum emittere, itaque concipere significat. Ita docent Origenes, Rupertus et Radulphus hic, atque Eusebius, Emissenus, S. Ildefonsus, S. Eligius, Laurentius Justinianus, serm. De Purificatione B. Virginis; S. Bernardus, de eadem serm. 3; Euthymius, Theophylactus, Anselmus, Beda in Lucae II, Chrysostomus, homil. De occursu Domini; gravissime vero S. Cyrillus Alexandrinus, lib. II De Fide ad Reginas, sub initium, contra Arianos idipsum confirmat: «Clare patet, ait, in quantam impietatem prolabantur Ariani, qui Deiparam Mariam iis sacrificiis, quae pro puerperis ex lege offerri mos erat, opus habuisse asserunt.»
Unde et nostri haeretici Melanchthon, Artopaeus, Sarcerius et alii, alias in B. Virginem iniqui, idipsum confitentur, uti ostendit Petrus Canisius, lib. IV Marial. cap. XII. Simili modo Exodi XIII, 2, ex Patribus ostendi lege illa primogenitorum non fuisse comprehensum Christum, eo quod Christus non aperuit vulvam matris, sed ea clausa ex Virgine natus est.
Objectio ex Fluxu Sanguinis
Dices: Haec lex purificationis statuitur puerperis propter fluxum sanguinis, qui eis naturaliter contingit in puerperio, ut dicitur vers. 4; ob hunc enim immundae censebantur puerperae, et purificari debebant; atqui iste fluxus fuit etiam in Beata Virgine: ergo et illa hac lege comprehensa fuit, debuitque purificari. Ita Abulensis.
Respondeo minorem esse falsam, esseque contra communem Patrum sententiam, qui asserunt partum B. Virginis fuisse purissimum, omnisque sordis et fluxus sanguinis expertem. Ita diserte Sophronius in VI Synodo, actione II: «Partus, ait, Virginis fuit incorruptibilis, quia sine fluxu sanguinis, aut simili passione perfectus est.» Ita et Epiphanius, lib. III Contra haeres. in fine, S. Cyprianus, serm. De Nativ. Christi, S. Augustinus, lib. De Quinque haeres., haeres. 3: «Stulte, inquit, unde sordes in Virgine matre, ubi non est concubitus cum homine patre? unde sordes in ea, quae nec concipiendo libidinem, nec pariendo passa est dolorem?» Ita et Synodus Trullana plusquam 200 Patrum, Can. 79, partum Virginis absque secundinis (licet alii vertant, absque dolore) fuisse definit. Voluit ergo Spiritus Sanctus excellentiam Virginis hic indicare, quo magis eluceat ejus humilitas et obedientia, qua licet legi huic non obnoxia, eam tamen adimplevit, uti una caeterarum puerperarum immundarum. «Esto, ait S. Bernardus, sermone 3 De Purificatione, o Virgo, inter mulieres tanquam una earum; nam et filius tuus sic est in numero puerorum.»
Haec Lex Purificationis Jam Abolita Est
Nota: Haec lex purificationis jam est abolita, uti et reliquae caeremoniales veteris Testamenti; nostrae ergo puerperae ea non obligantur, possuntque sine peccato statim a partu gratias acturae templum ingredi, uti respondit Innocentius III, cap. unic. De Purificat. post partum: tamen ob venerationem imitationemque B. Virginis, multae ab ecclesiae introitu 40 diebus post partum abstinent, ait Radulphus, lib. VIII, cap. VI, sub initium. Unde et Innocentius addit: «Si tamen ex devotione aliquandiu voluerit abstinere ab ecclesia, devotionem earum non ducimus improbandam.»
Objectio ex Missa Aethiopum
Dices: In Missa Aethiopum dicitur in benedictione puerperae: «Tu, Domine, docuisti Mosen constitutionem mundam, etc.: quaesumus ergo pro ancilla quae servavit constitutionem tuam:» ergo haec Mosis constitutio etiam Christianas obligat.
Respondeo: «Quae servavit constitutionem tuam,» intellige, quoad ipsam caeremoniam purificationis, non autem quoad ipsam rationem et obligationem legis, sive constitutionis; nostrae enim puerperae huic constitutioni se conformant, non quia illa obligantur, sed sponte et ex devotione sua jam dicta.
Tropologia: Purificatio Symbolum Poenitentiae
Tropologice, haec purificatio symbolum erat poenitentiae, qua puritatem animi recuperamus. Praeclare Nazianzenus, orat. 6: Nihil, ait, Deus purus tanto in pretio habet ac puritatem, aut purgationem. Et Barlaam moriturus discipulo suo Josaphat commendat animi puritatem, quasi ingentis pretii thesaurum, teste Damasceno. Hinc ad purgandas criminum sordes balneum ex sanguine suo nobis Christus praeparavit. Nam, ut ait S. Joannes, Apocalyp. I: «Lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo.» Et Paulus ad Titum II: «Dedit semetipsum pro peccatis nostris, ut nos redimeret ab omni iniquitate et mundaret sibi populum acceptabilem.» Quare Tertullianus, lib. De Poenit., docet statim esse poenitendum, et animam peccato laesam statim curandam et purificandam esse ostendit exemplo brutorum. «Cervus enim transfixus, ut ferrum et irrevocabiles moras ejus de vulnere expellat, scit sibi dictamno medendum. Hirundo si excaecaverit pullos, novit illos oculare rursus de sua chelidonia. Peccator restituendo sibi institutam a Domino exomologesin sciens, praeteribit illam?» Idem habet Pacianus, Exhort. ad poenit.; unde subdit Tertullianus: «Poenitentiam tu peccator ita invade, ita amplexare, ut naufragus alicujus tabulae fidem: haec te peccatorum fluctibus mersum prolevabit, et in portum divinae clementiae protelabit.»
S. Ephrem, lib. De Die judicii: «Compunctio, ait, sanitas animae est, illuminatio mentis est; compunctio remissionem delictorum nobis acquirit.» S. Hieronymus in epitaphio Fabiolae, agens de ejus contritione: «Quae peccata, ait, fletus iste non purget? quas inveteratas maculas haec lamenta non abluant?» Et infra: «O felix poenitentia, quae ad se Dei trahit oculos!» S. Ambrosius, lib. II De Poenit.: «Evidentissime, ait, Domini praedicatione mandatum est etiam pravissimi criminis reis, si ex toto corde, et manifesta confessione peccati poenitentiam gerant, Sacramenti coelestis refundendam gratiam.» S. Chrysostomus, serm. De Poenit.: «O poenitentia, ait, quae peccatum miserante Deo remittis, et paradisum reseras, quae contritum sanas hominem, et tristem exhilaras, vitam de interitu revocas, statum restauras, honorem renovas, fiduciam das, reformas vires, gratiamque abundantiorem refundis? O poenitentia, quid de te novi referam? Omnia ligata tu solvis, omnia soluta tu reseras, omnia adversa tu mitigas, omnia contrita tu sanas, omnia confusa tu lucidas, omnia desperata tu animas. O poenitentia rutilantior auro, splendidior sole, quam non vincit peccatum, nec defectio superat, nec desperatio delet! Poenitentia respuit avaritiam, horret luxuriam, etc. O poenitentia misericordiae mater, et magistra virtutum! magna opera tua, quibus reos resolvis, ac reficis delinquentes, lapsos relevas, recreas desperatos. Per te subito rapuit latronem Christus ad regnum, per te David post flagitium, felix iterum recepit Spiritum Sanctum,» etc.
Rursum S. Ambrosius, lib. II De Poenit.: «Facilius, ait, inveni qui innocentiam servarint, quam qui congrue egerint poenitentiam.» Si quaeras, Quam ergo, Ambrosi, congruam vocas poenitentiam? respondet ibidem: «Renuntiandum saeculo est, somno ipsi minus indulgendum quam natura postulat, interpellandus est gemitibus, interrumpendus suspiriis, sequestrandus orationibus: vivendum est ita, ut vitali huic moriamur usui, seipsum sibi homo abneget, et totus mutetur, sicut quemdam adolescentem fabulae ferunt post amores meretricios peregre profectum, et abolito amore regressum postea veteri occurrisse dilectae: quae ubi non interpellatam se mirata, putaverat non recognitam, rursus occurrens dixerit: Ego sum; responderit ille: Sed ego non sum ego. Unde bene Dominus ait: Qui vult venire post me, abneget semetipsum sibi, et tollat crucem suam et sequatur me.» Loquitur Ambrosius de exacta et perfecta poenitentia, quam pauci agunt: communem enim, quae praesertim accedente Sacramento poenitentiae, sufficit ad remissionem peccatorum et ad salutem, multi amplectuntur et agunt.
Immunda Erit Septem Diebus
IMMUNDA ERIT SEPTEM DIEBUS, — ita ut nemini, ne marito quidem, cum ea versari liceat per septem dies: reliquis deinde 33 diebus, qui supersunt usque ad 40, arceretur quidem sanctuario, sed tamen cum ea loqui, vesci et versari (non tamen copulam habere, ait Abulensis: erat enim instar menstruatae) liceat: idcirco hisce septem diebus dicebatur separata, erantque hi dies separationis; reliqui vero 33 erant dies purificationis.
JUXTA DIES SEPARATIONIS MENSTRUAE, — q. d. Hisce septem diebus tam immunda erit, quam mulier menstruata, et eodem modo se separatam et immundam gerere debebit, ac menstruata, de qua cap. XV, vers. 19.
Versus 4: Ipsa Vero Triginta Tribus Diebus Manebit in Sanguine Purificationis Suae
IPSA VERO TRIGINTA TRIBUS DIEBUS MANEBIT IN SANGUINE PURIFICATIONIS SUAE, — id est, in sanguine quo assidue purgatur, inquit Jansenius in cap. X Concord. Evang. Secundo, per hypallagen, q. d. Manebit in purificatione sanguinis sui, donec scilicet a fluxu sanguinis purgetur, de quo plura vers. 5. Similis hypallage est Exodi XII, 11, Jerem. XI, 19, et alibi.
Tropologia: Manere in Sanguine Purificationis
Tropologice, in sanguine purificationis manere, est aerumnam mortalitatis sustinere, in quam peccando lapsi sumus, per quam tamen ab his quae commisimus emundamur: ut quadragesimo die resurrectionis, Domino in templo coelesti immortales et gloriosi sistamur. Ita Radulphus.
Sanguis et Sordes Puerperii: Symbolum Castitatis
Rursum symbolice et proprie, sanguis hic et sordes puerperii, effectus, poena et indices erant libidinis, quam habuit femina in conjugali copula et conceptu. Quod enim concipitur turpi cum amore, hoc paritur cum dolore, purgatur cum foetore. Ita justa et aeterna Dei lege sancitum est. Voluit ergo Deus hac purificatione significare castitatem conjugii non accedere ad caelibatum, sed impuram esse; et conjuges in conjugio egere purificatione. Recte Cassianus, Collat. XXI, cap. XXXIII: «In lege, ait, in qua conjugiorum jura servantur, quamvis cohibita luxuria evagatio, uni tantum feminae tamen mancipatur. Hinc nequaquam possunt carnalis concupiscentiae aculei non vigere, et difficile est ut ignis, cui etiam studiose pabula suggeruntur, ita praefixis terminis includatur, ut non etiam extravagatus amburat; quidquid attigerit.» Plena ergo puritas est in castitate et continentia, cujus candorem, decus et elogia ita depingit S. Cyprianus, lib. De Bono pudicitiae: «Pudicitia, ait, est honor corporum, ornamentum morum, sanctitas sexuum, vinculum pudoris, fons castitatis, pax domus, concordiae caput. Pudicitia sollicita non est ut placeat, nisi sibi. Pudicitia semper verecunda, dum innocentiae mater est. Pudicitia semper ornatur solo pudore, bene sibi tunc conscia de pulchritudine, si improbis displicet. Pudicitia nihil ornamentorum quaerit, decus suum ipsa est. Haec nos commendat Domino, connectit Christo; beata ipsa, et beatos efficiens apud quoscumque habitare dignatur: quam nunquam accusare possunt, nec qui eam non habent: venerabilis etiam hostibus suis, dum illam multo magis mirantur, qui eam expugnare non possunt.»
Elogia Castitatis
S. Ephrem, serm. De Castitate: «O castitas mater dilectionis, et angelicae vitae ratio! O castitas quae mundo es corde, ac dulci gutture hilarique aspectu! O castitas quae homines angelis similes reddis! O castitas quae Dei amicum ita exaltasti in patria externa, ut et eos qui emerant ipsum redimeret! O castitas donum Dei, benignitatis, disciplinae cognitionisque poena! O castitas, portus tranquillus, in summa pace ac securitate constitutus,» etc. Et auctor libri De Singul. Clericorum apud S. Cyprianum (hunc enim librum non esse Cypriani patet ex stylo): «Castitas, ait, munimen invictum est sanctimoniae, et expugnatio fortis infamiae: fortitudinis firmitas, et lasciviae petulantis infirmitas: probitatis praesidium, et improbitatis excidium: animae victoria, et corporis praeda: ubertas gloriarum, et sterilitas criminum: pronuba sanctitatis, et repudium turpitudinis: sinceritatis indicium, et abolitio scandalorum: exercitium continentiae, et evacuatio tota luxuriae: pax secura virtutum, et debellatio inquieta bellorum: puritatis culmen, et libidinis carcer: honestatis portus, et ignominiae naufragium, galis locus: virginitatis mater, et hostis immunditiae: lorica pudoris, et spolium probrositatis: corruptionis exitium, murus rigoris, et destructio vulgaritatis: severitatis gladius, triumphator et dissolutionis occisor: armatura virium, et exarmatura fluxorum: integritatis dignitas, et fornicationis addictio: claritatis fastigium, et dedecoris praecipitium: voluntas bonorum operum, et afflictio vitiorum: refrigerium pudicitiae, et poena petulantiae: acquisitio triumphorum, et facinorum detrimentum: requies salutis, et perditionis exilium: vita spiritus, et carnis interitus: status qualitatis angelicae, et funus humanae substantiae. Hujus retinaces omnis obscenitas fraenatur, et compedibus ejus calces furentis libidinis statuuntur.»
S. Ephrem, serm. De Castitate: «O castitas oculorum frenum, quae a tenebris ad lucem totum corpus transfers! O castitas quae carnem castigas, et in servitutem redigis, et ad coelestia velocissime penetras! O castitas quae cor possidentis te laetificas, et animae ad coelestia alas adjungis! O castitas quae spiritale gaudium paris, et moerorem aufers! O castitas, quae passiones minuis, et animum a perturbationibus liberas! O castitas, quae justos illuminas, et diabolo tenebras offundis! O castitas, quae pigritiam depellis, et patientiam affers! O castitas, currus spiritalis possessorem suum in sublime evehens! O castitas quae rosae instar in medio animae et corporis flores, universamque domum odoris fragrantia reples! O castitas, praecursor atque cohabitator Spiritus Sancti!» Ut hanc puritatem assequerentur conjuges nonnulli illustres, continentiam in conjugio ex mutuo consensu servarunt. Ita fecerunt S. Ammon cum uxore, Euphraxia ex familia Theodosii Imperatoris oriunda cum Antigono marito, Anastasius cum Theognia, Eucharistus cum Maria, Magna cum marito, Olympia cum Nebridio, ut patet ex eorum Vita. Plures citavi I Cor. cap. vii, vers. 6.
Castitas Donum Dei
Quare hoc tantum castitatis donum nemini sine peculiari Dei gratia, et multa oratione obtingit. Testis est S. Augustinus de seipso, lib. X Confess. xix: «Tota spes, ait, mea non nisi in magna valde misericordia tua. O amor qui semper ardes et nunquam extingueris, charitas, Deus meus, accende me. Continentiam jubes, da quod jubes, et jube quod vis.» Hinc etiam solet Deus virgines et castos tueri, ut instar amianti sint ab igne inviolabiles. Nec enim ignis in eis invenit viscus aut sordes, quas adurat. Ita S. Cunegundis uxor Henrici Imperatoris, ut suam virginitatem marito probaret, nudis et illaesis pedibus super ferrum candens ambulavit. Ita Theognia jussu S. Basilii excipiens in sinum carbones ignitos, illaeso sinu eos gestavit, eo quod in conjugio cum Anastasio marito continentiam servaret: testis est Amphilochius in Vita S. Basilii. Ita et Abbas ille qui Porphyriam meretricem convertit, cum in suspicio-
Versus 5: Sin Autem Feminam Pepererit, Immunda Erit Duabus Hebdomadis, et Sexaginta Sex Diebus Manebit in Sanguine Purificationis Suae
Ita ut additis prioribus 14 diebus, quibus omnino fuit separata, fiant 80 dies purificationis, qui sunt duplum purificationis in partu masculi: in eo enim tantum statuti sunt 40 dies, vers. 4.
Cur Duplum Dierum pro Femina?
Quaeres, cur in partu masculi tantum 40, in partu vero feminae statuuntur 80 dies purificationis?
Respondent Isychius et Cyrillus, lib. XV De Adoratione, et Maldonatus in Luc. 11, 22, tot dies apposite ad naturalem maris et feminae formationem, constitutos esse: nam marem formari et perfecte organizari 40 diebus, ideoque 40 die animari. Mox enim ut foetus perfecte formatus est, animatur, uti docent medici: feminam vero formari et organizari per dies 80, idque ob debilitatem caloris et virtutis seminalis. Jam hanc formationem maris et feminae fieri ex sanguine menstruo: unde nec tunc mulierem gravidam menstrua pati, ob quae ex lege Numer. cap. xv, 19, immunda fuisset, ideoque post partum tot diebus censeri immundam quot retinuit menstrua, et ex sanguine menstruo foetum efformavit, eo quod menstrua haec per partum effuderit.
Moralem vero causam esse, quia quot diebus prolem efformavit, totidem quasi in eamdem peccatum originale transmisit; unde totidem diebus purificari debere.
Verum huic sententiae repugnant medici: nam Laevinus Lemnius, lib. De Occultis naturae miraculis, cap. xi, docet maris formationem absolvi aliquando die 30, aliquando 35, aliquando 40, aliquando 45; feminae vero nunc 35, nunc 40, nunc 45, nunc 50. Hippocrates vero, lib. De Natura foetus, num. 10, docet masculum ut longissime 30 diebus formari; feminam ut longissime 42 diebus: idque probat ex purgatione, quae post masculi partum durat 30, post feminae 42 diebus, ut longissime.
Hinc secundo, alii censent hic spectari tempus non formationis nec animationis foetus, sed motus quo se foetus in utero prodit: nam, ut docet Aristoteles, lib. VII Histor. animal. cap. III, masculi ut plurimum circa 40 diem in dextero uteri latere movere se incipiunt, feminae vero circa nonagesimum diem, idque in sinistro matricis latere. Verum nec hoc per omnia huic legi et tempori respondet, neque certum aut usquequaque verum est: nam Hippocrates, lib. De Alimento, et alii docent, neque formationis, neque motus, neque partus hominis simplex et commune omnibus statutum esse tempus, sed varium et multiplex. Adde hanc purgationem non tam ex formatione vel motu, quam ex immunditia partus spectandam esse.
Unde tertio, probabilius respondet Franciscus Valesius, medicus Philippi II regis Hispaniae, libro De Sacra Philosophia, cap. xviii: «Notandum, inquit, est duplicem ex utero post partum vacuationem fieri: primam sanguinis copiose fluentis, ut singulis mensibus mulieribus fieri solet; secundam aliorum excrementorum, cum exiguo sanguine fluentium paulatim. Utraque est ei quae marem peperit brevior; nam cum feminae humidiores et excrementiores sint quam viri, necesse est eorum principia in ortu humidiora esse, quam sint virorum. Unde experientia constat, non mares, sed feminas ab iis mulieribus concipi, quae aut natura sunt, aut quas ex accidente in conceptu contigerit esse excrementiores; indigebunt ergo tales purgatione diuturniori. Et licet Hippocrates, lib. De Genitura, longissimam expurgationem ejus quae peperit marem, censeat esse 30 dierum; ejus quae feminam 42, tamen ex hac S. Scripturae auctoritate et lege, colligitur priorem vacuationem in maribus posse fieri ad septem dies, in feminis ad quatuordecim; posteriorem in maribus ad 40 dies, in feminis ad 80, posse extendi.» Hucusque Valesius.
Hoc enim innuunt verba Mosis dicentis: «Sexaginta sex diebus manebit in sanguine purificationis suae,» quanquam hic locus non plane convincit; nam dici posset cum Vatablo, eam quae parit feminam, per 80 dies censeri immundam, eique juberi ut maneat in sanguine purificationis suae, non quod tandiu fluat sanguis post partum, sed quia legaliter ex hac lege tandiu habetur immunda, propter fluxum sanguinis quem passa est per septem dies a partu, ideoque per 33 dies consequentes adhuc censeri esse in sanguinis sui fluxu, ejusque purificatione legali, quam ex hac lege peragere jubetur.
Dico ergo: Propria et genuina causa hujus sanctionis et disparitatis est voluntas et beneplacitum Dei, qui in partu maris statuit 40 dies purificationis, in feminae 80; idque apposite ad naturam, ob majorem scilicet in partu feminae humorum fluxum, et sanguinis corruptionem, ac parientis majorem languorem: nam, ut docet Theodoretus, gravius laborare solent mulieres dum feminam pariunt, quam dum masculum. Huic junge congruentiam Valesii jam dictam, quod scilicet fluxus sanguinis in partu maris durare possit ad quadragesimum diem, in feminae ad 80, aut potius quod hos terminos nunquam excedat, ita ut hi termini definiant, non tam maximum sive plurimum quod sic, quam plurimum et maximum quod non, uti loquuntur Physici.
Tropologia: Partus Masculi et Feminae
Tropologice, mulier pariens masculum est anima perfecta, perfectas excolens virtutes; haec una quadragesima, id est poenitentia hujus vitae ante mortem purgatur, ut statim post eam evolet ad coelum; sed feminam pariens, id est quae remissior ad virtutum culmina non contendit, haec post hanc quadragesimam poenitentiae, aliam in Purgatorio subibit. Ita Radulphus.
Versus 6: Cumque Expleti Fuerint Dies Purificationis Suae, Deferet Agnum et Pullum Columbae
Quaestio hic est, quonam referendum sit to pro filio sive pro filia, an ad sequens deferet agnum in holocaustum, an ad praecedens dies purificationis. Alii enim et plures erant dies purificationis pro partu filiae quam filii. Ex hac quaestione pendet et resolvenda est alia quaestio, an sacrificia hic praescripta oblata sint pro prole, an tantum pro matre pariente, an pro matre et prole simul? Variae hic sunt interpretum et Doctorum sententiae.
Pro Quibus Oblata Sunt Haec Sacrificia?
Multi censent haec sacrificia fuisse oblata in holocaustum et pro peccato, tum matris, tum prolis. Ita S. Augustinus, Quaest. XL, Hugo, Rupertus hic, Beda, et Euthymius in Luc. II, Barradius, lib. X, cap. IV, V, VI, et S. Eligius, hom. De Purificatione; licet enim per sacramentum circumcisionis fuerit infans purgatus a peccato originali, tamen adhuc cum matre censebatur esse immundus legaliter: erat enim adhuc quasi unum cum matre. Unde cum matre per sacrificium hoc expiabatur et sanctificabatur magis, Deoque hac legali caeremonia consecrabatur. Huic sententiae favet id quod canit Ecclesia in Respons. 2 et 3 primi nocturni in festo Purificationis: «Obtulerunt pro eo (puero Jesu) par turturum, aut duos pullos columbarum.»
Verum probabilius Jansenius, cap. x Concord., Toletus et Maldonatus in Luc. II, 22, et alii, censent mulierem parientem haec obtulisse pro purificatione non prolis, sed sui solius; id enim diserte dicitur vers. 7: «Offeret (sacerdos) illam coram Domino, et orabit pro ea (non pro eo, scilicet puero), et sic mundabitur a profluvio sanguinis sui.» Rursum, vers. ult.: «Orabitque pro ea sacerdos, et sic mundabitur.» Quare quod canitur in festo Purificationis: «Obtulerunt pro eo,» intellige indirecte et concomitanter, q. d. Obtulerunt pro partu ejus, sive quia eum Beata Maria peperit. Proles ergo non hoc sacrificio, sed circumcisione purgabatur a peccato originali; deinde si erat primogenita, sistebatur Domino, et redimebatur quinque siclis, ut patet Numer. III, 47, collato cum Exod. xiii, 13; quae lex redemptionis prolis primogenitae alia est ab hac lege purificationis: haec enim solam matrem puerperam spectat. Unde vers. 7 dicitur: «Ista est lex parientis masculum aut feminam.»
Hinc sequitur to pro filio sive pro filia referendum esse, non ad deferet, sed ad dies purificationis, qui alii erant in partu filiae, puta 80, alii in partu filii, puta 40 explendi, antequam mater ad templum veniret, ibique se per sacrificia hic praescripta expiaret. Id clarius significant Hebraea et Septuaginta.
Deferet Agnum Anniculum in Holocaustum
Ut gratias agat Deo, quod pericula partus evaserit, utque prolem cum agno in holocaustum offerat Deo, qui eam benedicat, eique agninam innocentiam tribuat et conservet.
Et Pullum Columbae Sive Turturem pro Peccato
Puta pro immunditia et irregularitate legali in partu contracta, tollenda. Haec enim immunditia vocatur peccatum, scilicet legale; praesertim quia ipsa ex peccato originali orta vitiatam in Adamo propaginem nostram clare significat, inquit Isychius et S. Augustinus. Sic immunditia legalis contracta ex lepra vel menstruis, vocatur peccatum, cap. xiv, 12, et cap. xv, 30. Secundo, simul etiam haec offeret puerpera pro peccatis proprie dictis, si quae in puerperio vel alias admisit.
Symbolum Turturis
Apposite conjugatae et puerperae victima purificatoria praescribitur turtur aut columba; nam turtur gemens symbolum est luctus et poenitentiae. Nam, ut ait Poeta:
Nec gemere aerea cessabit turtur ab ulmo.
Sic gemere non cesset poenitens donec purificetur. Vox ergo turturis audita in terra nostra, est vox Magdalenae gementis.
Rursum: «Physiologi, inquit S. Hieronymus, lib. I Contra Jovinian., tradunt hanc turturis esse naturam, ut, si parem perdiderit, alteri non jungatur; et intelligamus bigamiam etiam a multis avibus reprobari.» Christus tamen non reprobat secundas nuptias, sed eis praefert viduitatem et continentiam.
Symbolum Columbae
Columbae vero symbolum sunt castimoniae et fidei conjugalis. Nam, ut ait Plinius, lib. X, cap. xxxiv: «Pudicitia columbis prima est, et neutri nota adulteria; tori fidem non violant, communemque servant domum, imperiosos mares, subinde etiam iniquos ferunt.» Sic conjugatis pudicitia sit prima ut columbis, neutri nota sint adulteria, conjugii fidem communemque domum servent, filios diligant, et in Dei lege erudiant; uxor viri imperium, etiamsi difficile sit, toleret.
Exempla Fidelitatis apud Gentiles
Tales turtures et columbae etiam apud Gentiles fuerunt. Valeria rogata cur, defuncto Servio marito, nollet denuo nubere: «Quia, inquit, Servius meus licet aliis defunctus sit, apud me vivit, vivetque semper.» Annia florens aetate et forma, monita ab amicis ut, mortuo marito, secundum acciperet, tum ob spem prolis, tum ob amorem mutuum, respondit: «Nullo pacto hoc factura sum. Si enim bono viro nupsero, nolo posthac timere ne amittam; sin vero malo, quae me caperet dementia, ut post optimum talem admitterem?» Martia Catonis filia, rogata cur post mortem mariti nollet alteri nubere, respondit: «Quia non facile invenero virum, qui me magis velit quam mea;» et rursum: «Felix, inquit, ac pudica matrona non nubit nisi semel.» Eadem cum diutius lugeret maritum, rogata quemnam esset habitura diem luctus ultimum? respondit: «Quem et vitae.»
Recte Propertius, Epigram. 15:
Exemplo junctae tibi sint in amore columbae,
Masculus et totum femina conjugium.
Historiae de Columbis et Castitate
Denique S. Ambrosius, lib. V Hexam. cap. xix: «Hanc avem, inquit, Dei lex, velut castae hostiae munus elegit; quae cum Dominus praesentaretur, oblata est, quia scriptum est in lege Domini, ut darent par turturum, aut duos pullos columbarum. Hoc est enim verum Christi sacrificium, pudicitia corporalis et gratia spiritalis: pudicitia ad turturem refertur, ad columbam gratia.»
Sed audi miram historiam, ex qua disces quam columba symbolum sit castitatis et pietatis. Rem narrat Gregorius Turonensis, lib. De Gloria Confess., cap. xxxiv, et ex eo Baronius, anno Christi 480.
Fuit Averni puella quaedam religiosa, atque devota Deo, quae in rure commanens, quo ab urbica turba semota, liberius dignas Deo laudum hostias exhiberet, quotidie jejuniis et orationibus insistebat. Factum est igitur, ut migrans ab hoc mundo, ad basilicam oppidi causa sepeliendi portaretur. Verum ubi levato feretro corpus per viam ferri coepisset, adveniens grex magnus columbarum super eam volare coepit, atque huc illuc volitando sequi, quo haec a proximis ferebatur. Qua in basilicam delata, grex totus super tectum aedis ipsius visus est consedisse; illaque sepulta ad coelos evolavere columbae. Unde non immerito Georgia nuncupata est, quae sic exercuit mentem cultura spiritali, ut adepto virginitatis sexagesimi fructus proventu, egrediens de saeculo coelestibus honoraretur exequiis, inquit S. Gregorius.
Refert Ado, et ex eo Baronius, anno Christi 440, Juliam sanctam virginem et martyrem a Felice principe excarnificatam, et tandem crucifixam, de cujus ore columba exivit et in coelum evolavit.
S. Gregorius, lib. IV Dialog. cap. De Spe, Abbate moriente ita scribit: «Omnes fratres ex ore ejus exisse columbam viderunt, quae mox aperto tecto oratorii egressa, penetravit coelum. Cujus idcirco animam in columbae specie apparuisse credendum est, ut omnipotens Deus ex hac ipsa specie ostenderet, quam simplici corde ei vir ille servisset.»
Versus 7: Et Sic Mundabitur a Profluvio Sanguinis Sui
Puta immunditia legali quam contraxit ob fluxum sanguinis puerperii (est metonymia vel catachresis), ut deinceps sanctuarium adire, sacra tangere, offerre victimas alias, iisque vesci possit.
Versus 8: Quod Si Non Invenerit Manus Ejus, Nec Potuerit Offerre Agnum
Hebraice, si non invenerit manus ejus sufficientiam agni, id est pretium quod sufficit ad emendum agnum (ita Chaldaeus et Septuaginta), puta si sit pauperior, sumet duos turtures vel duos pullos columbarum: unum in holocaustum, et alterum pro peccato. Divites ergo puerperae debebant offerre agnum in holocaustum, et turturem vel pullum columbae pro peccato; pauperes vero tantum duos turtures vel duos pullos columbarum: unum in holocaustum, alterum pro peccato, uti fecit Beata Virgo, et spiritu et censu pauper; licet ipsa id fecerit, non quia spiritu erat pauper, puta quia amans erat paupertatis, ut vult Abulensis, sed quia revera censu erat pauper et indiga: de talibus enim lex haec loquitur.
Paupertas B. Virginis
Documentum Morale: Liberalitas Pauperum
Moraliter, disce hic quod ait S. Gregorius Nazianzenus, orat. De S. Baptismo: «Nihil, inquit, magni aestimatur apud Deum, quod non pauper quoque donare possit.» Deus enim non tam donum quam donantis affectum poscit; et, ut ait S. Gregorius, hom. 5 in Evang., «ante oculos Dei nunquam est vacua manus a munere, si fuerit arca cordis repleta bona voluntate: nihil enim Deo offertur ditius bona voluntate.» Hinc D. Gerson Cancellarius Parisiensis: «Deus, ait, non quaerit nomina, sed adverbia,» id est, «non attendit quid facias, sed quomodo,» ut ait S. Bernardus.
Hinc Christo prae omnibus aliis magna offerentibus placuit vidua duo tantum offerens minuta. Si ergo multum habes, multa da; si parum, da parum, sed magna et liberali voluntate dandi plura, si haberes; ita liberalitas cordis tui provocabit liberalitatem Dei erga te ut plura accipias: non enim patitur Deus se liberalitate vinci. Narrat Leontius de S. Joanne Eleemosynario Patriarcha Alexandriae rem miram: «Multas, inquit, benedictiones mittit ei Deus, sed non dimittit quidquam quod non statim det pauperibus. Multoties in exultatione invenerunt eum quidam dicentem Deo: Sic, sic, aut tu mittendo, aut ego dispergendo, videbimus quis vincat. Liquet enim quoniam tu dives, Domine, et vitae nostrae miserator es.»
Nota de Caeremonia Purificationis
Nota: Cum purificatione puerperae simul offerebatur infans Deo, si erat primogenitus, ut patet Luc. ii, 22, et redimebatur quinque siclis, ut patet Numer. xviii, 16. Porro verisimile est prius purificatam fuisse matrem, deinde obtulisse suum infantem, uti censet Franciscus Lucas in Luc. II. Ubi nota: utriusque hujus caeremoniae hic erat ritus et ordo.
Primo, puerpera veniebat ad atrium immundorum, ibique consistebat; nec enim atrium mundorum ingredi poterat, utpote immunda, ante purificationem.
Secundo, offerebat turtures vel pullum columbae pro peccato: verisimile est eam quoque aspersam fuisse aqua cinerea vitulae rufae; illa enim erat quasi aqua lustralis in omni purificatione.
Tertio, offerebat infantem Deo, eumque redimebat.
Quarto, peractis omnibus, in gratiarum actionem offerebat Deo agnum vel turturem, aut pullum columbae in holocaustum. Sed de his plura Luc. II. Haec duo ultima agebat puerpera (utpote jam purificata) existente in atrio mundorum. Ibi enim offerebat infantem ad ostium tabernaculi, ibique eminus spectabat holocaustum suum, quod offerebatur in atrio sacerdotum; nam inter atrium sacerdotum et laicorum, tantum intererat murus, sive septum altum tres pedes, ita ut laici ex suo atrio spectare possent victimas et alia quae fiebant in atrio sacerdotum.