Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Describuntur signa et septem species leprae: prima est lepra alba et lucens, vers. 3; secunda est lepra recurrens, vers. 7; tertia est lepra inolita, vers. 10; quarta est lepra mundissima, vers. 13; quinta est lepra capitis et barbae, vers. 29; sexta est lepra in calvitio, vers. 42; septima est lepra vestis, vers. 47. Denique, vers. 44, quinque mandantur leproso: primo, ut habeat vestes dissetas; secundo, caput nudum; tertio, os tectum; quarto clamet se sordidum; quinto, solus habitet extra castra.
Textus Vulgatae: Leviticus 13:1-59
1. Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron, dicens: 2. Homo, in cujus cute et carne ortus fuerit diversus color sive pustula, aut quasi lucens quippiam, id est plaga leprae, adducetur ad Aaron sacerdotem, vel ad unum quemlibet filiorum ejus. 3. Qui cum viderit lepram in cute, et pilos in album mutatos colorem, ipsamque speciem leprae humiliorem cute et carne reliqua, plaga leprae est, et ad arbitrium ejus separabitur. 4. Sin autem lucens candor fuerit in cute, nec humilior carne reliqua, et pili coloris pristini, recludet eum sacerdos septem diebus, 5. et considerabit die septimo; et si quidem lepra ultra non creverit, nec transierit in cute priores terminos, rursum recludet eum septem diebus aliis, 6. et die septimo contemplabitur: si obscurior fuerit lepra, et non creverit in cute, mundabit eum, quia scabies est; lavabitque homo vestimenta sua, et mundus erit. 7. Quod si postquam a sacerdote visus est, et redditus munditiae, iterum lepra creverit, adducetur ad eum, 8. et immunditiae condemnabitur. 9. Plaga leprae, si fuerit in homine, adducetur ad sacerdotem, 10. et videbit eum. Cumque color albus in cute fuerit, et capillorum mutaverit aspectum, ipsa quoque caro viva apparuerit: 11. lepra vetustissima judicabitur, atque inolita cuti. Contaminabit itaque eum sacerdos, et non recludet, quia perspicuae immunditiae est. 12. Sin autem effloruerit discurrens lepra in cute, et operuerit omnem cutem a capite usque ad pedes, quidquid sub aspectum oculorum cadit, 13. considerabit eum sacerdos, et teneri lepra mundissima judicabit: eo quod omnis in candorem versa sit, et idcirco homo mundus erit. 14. Quando vero caro vivens in eo apparuerit, 15. tunc sacerdotis judicio polluetur, et inter immundos reputabitur: caro enim viva, si lepra aspergitur, immunda est. 16. Quod si rursum versa fuerit in alborem, et totum hominem operuerit, 17. considerabit eum sacerdos, et mundum esse decernet. 18. Caro autem et cutis in qua ulcus natum est et sanatum, 19. et in loco ulceris cicatrix alba apparuerit, sive subrufa, adducetur homo ad sacerdotem: 20. qui, cum viderit locum leprae humiliorem carne reliqua, et pilos versos in candorem, contaminabit eum: plaga enim leprae orta est in ulcere. 21. Quod si pilus coloris est pristini, et cicatrix subobscura, et vicina carne non est humilior, recludet eum septem diebus; 22. et si quidem creverit, adjudicabit eum leprae. 23. Sin autem steterit in loco suo, ulceris est cicatrix, et homo mundus erit. 24. Caro autem et cutis quam ignis exusserit, et sanata albam sive rufam habuerit cicatricem, 25. considerabit eam sacerdos, et ecce versa est in alborem, et locus ejus reliqua cute est humilior: contaminabit eum, quia plaga leprae in cicatrice orta est. 26. Quod si pilorum color non fuerit immutatus, nec humilior plaga carne reliqua, et ipsa leprae species fuerit subobscura, recludet eum septem diebus, 27. et die septimo contemplabitur: si creverit in cute lepra, contaminabit eum; 28. sin autem in loco suo candor steterit non satis clarus, plaga combustionis est, et idcirco mundabitur, quia cicatrix est combusturae. 29. Vir, sive mulier, in cujus capite vel barba germinaverit lepra, videbit eos sacerdos, 30. et si quidem humilior fuerit locus carne reliqua, et capillus flavus, solitoque subtilior, contaminabit eos, quia lepra capitis ac barbae est. 31. Sin autem viderit locum maculae aequalem vicinae carnis, et capillum nigrum, recludet eum septem diebus, 32. et die septimo intuebitur. Si non creverit macula, et capillus sui coloris est, et locus plagae carni reliquae aequalis: 33. radetur homo absque loco maculae, et includetur septem diebus aliis. 34. Si die septimo visa fuerit stetisse plaga in loco suo, nec humilior carne reliqua, mundabit eum, lotisque vestibus suis mundus erit. 35. Sin autem post emundationem rursus creverit macula in cute, 36. non quaeret amplius utrum capillus in flavum colorem sit immutatus, quia aperte immundus est. 37. Porro si steterit macula, et capilli nigri fuerint, noverit hominem sanatum esse, et confidenter eum pronuntiet mundum. 38. Vir, sive mulier, in cujus cute candor apparuerit, 39. intuebitur eos sacerdos, si deprehenderit subobscurum alborem lucere in cute, sciat non esse lepram, sed maculam coloris candidi, et hominem mundum. 40. Vir, de cujus capite capilli fluunt, calvus et mundus est; 41. et si a fronte ceciderint pili, recalvaster et mundus est. 42. Sin autem in calvitio, sive in recalvatione albus vel rufus color fuerit exortus, 43. et hoc sacerdos viderit, condemnabit eum haud dubiae leprae, quae orta est in calvitio. 44. Quicumque ergo maculatus fuerit lepra, et separatus est ad arbitrium sacerdotis, 45. habebit vestimenta dissuta, caput nudum, os veste contectum, contaminatum ac sordidum se clamabit. 46. Omni tempore quo leprosus est et immundus, solus habitabit extra castra. 47. Vestis lanea sive linea, quae lepram habuerit 48. in stamine atque subtegmine, aut certe pellis, vel quidquid ex pelle confectum est, 49. si alba vel rufa macula fuerit infecta, lepra reputabitur, ostendeturque sacerdoti, 50. qui consideratam recludet septem diebus; 51. et die septimo rursus aspiciens si deprehenderit crevisse, lepra perseverans est: pollutum judicabit vestimentum, et omne in quo fuerit inventa; 52. et idcirco comburetur flammis. 53. Quod si eam viderit non crevisse, 54. praecipiet, et lavabunt id in quo lepra est, recludetque illud septem diebus aliis. 55. Et cum viderit faciem quidem pristinam non reversam, nec tamen crevisse lepram, immundum judicabit, et igne comburet, eo quod infusa sit in superficie vestimenti vel per totum, lepra. 56. Sin autem obscurior fuerit locus leprae, postquam vestis est lota, abrumpet eum, et a solido dividet. 57. Quod si ultra apparuerit in his locis, quae prius immaculata erant, lepra volatilis et vaga, debet igne comburi; 58. si cessaverit, lavabit aqua ea, quae pura sunt, secundo, et munda erunt. 59. Ista est lex leprae vestimenti lanei et linei, staminis atque subtegminis, omnisque supellectilis pelliceae, quomodo mundari debeat, vel contaminari.
Versus 1: Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron
Quaeritur, quaenam et qualis fuerit haec lepra Judaeorum?
Dico primo, lepram hanc fuisse morbum, sive vitium saepe naturale, saepe etiam ex speciali Dei providentia Judais immissum, maxime ad punienda graviora eorum peccata; vel simoniae: ob hanc enim Giezi ab Eliseo percussus est lepra, IV Reg. v, 27; vel sacrilegii: ob hoc enim Ozias rex usurpans sacerdotium, et volens adolere incensum, lepra tactus est a Deo, II Paral. xxvi, 21; vel homicidii: ob hoc enim David imprecatur Joab occidenti Abner lepram, II Reg. III, 29; vel murmuris et rebellionis, praesertim contra sacerdotes: ita enim Maria soror Mosis, murmurans contra Mosen, correpta est lepra, Num. XII, 10.
Qua de re illustris est locus Deuter. xxiv, 8, ubi Deus diserte comminatur lepram iis, qui sacerdotibus obedire nolunt. «Observa, inquit, diligenter ne incurras plagam leprae, sed (ut eam evites) facies quaecumque docuerint te sacerdotes Levitici generis, juxta id quod praecepi iis, et imple sollicite. Mementote quae fecerit Dominus Deus vester Mariae.» Lepra ergo haec saepe non tam fuit naturalis morbus, quam plaga divina, uti fusius ostendam vers. 47.
Atque haec fuit causa, cur Deus leprae judicium et expiationem detulerit sacerdotibus, curque voluerit leprosos se sacerdotibus sistere et ostendere, ut ab eis lepra vel mundati vel adhuc inquinati pronuntiarentur. Nimirum, ut cogerentur sacerdotibus se humiliare, contra quos superbe se erexerant, itaque superbiae suae culpam et poenam hac humiliatione expiarent. Ita Maria erigens se contra Mosen percussa est lepra, a qua non nisi Mosis ope et precibus sanata est, Numer. XII, 11. Fuit et alia causa, nimirum quod leprosi in lege veteri erant quasi irregulares: erant enim immundi non tantum naturaliter, sed et legaliter, ita ut arcerentur non tantum convictu hominum, sed et templo ac sacris. Hanc autem irregularitatem tollere non poterat medicus, sed sacerdos. Ergo ut ea tolleretur, sacerdoti se sistere et supplicare debebant, qui eos expiabat, ac sacris restituebat juxta ritum quem Deus praescripsit cap. xiv.
Versus 2: De Natura Leprae Judaeorum
Dico secundo: Lepra haec Judaeorum dissimilis et alia fuit a lepra nostra, quae magis est elephantia, quam lepra. Negat hoc Abulensis censetque eamdem esse lepram nostram cum lepra Judaeorum, sed nunc esse magis arrosivam, quam fuerit tunc. Verum non fuisse eamdem patet primo, quia, ut mox dicam, lepra Judaeorum erat fere tantum in cute; nostra vero carnes et ossa depascitur. Secundo, lepra Judaeorum etiam vestes et muros ac domos invadebat, ut patet vers. 29; nulla autem jam est lepra, quae vestes aut domos corripiat. Tertio, lepra nostra est incurabilis; lepra autem Judaeorum erat curabilis, saepeque curabatur, ut patet hoc cap. et seq. Neque id mirum videri debet: sic enim videmus saepe quamque regionem, et quodque clima proprias habere, uti qualitates et affectiones, ita et morbos, imo unum eumdemque morbum in alio climate alium esse, aliaque habere symptomata. Atque haec fuit causa, cur tempore belli sacri tot Belgae, Franci, Germani ex Judaea domum redeuntes, leprosi inde redierint, ideoque tot ubique erecta fuerint leprosoria, quae etiamnum extant, sed sine leprosis.
Dico tertio: Lepra Judaeorum similis fuit veteri leprae Graecorum, de qua Hippocrates, lib. De Affectionibus, ita ait: «Lepra, et pruritus, et scabies, et impetigines, et vitiligo, et alopecia, a pituita fiunt; sunt autem turpitudo magis quam morbi.» Ratio est: nam vetus Judaeorum lepra, ut ait S. Augustinus, lib. II Quaest. Evang. Quaest. XL, saepe coloris vitium fuit magis, quam valetudinis, aut integritatis sensuum atque membrorum, eaque de causa leprosi a Christo non sanati, sed mundati dicuntur. Talis autem fuit lepra Graecorum, sive communis: nam, ut recte Joannes Mainardus medicus insignis, lib. VI Epist., ex Galeno probat, lepra est vitium cutis leviculum, adeo scabiei simile, ut vix ab eo discernatur. Pari modo, ait Cajetanus, lepra haec Judaeorum fuit morbus, aut potius vitium in cute magis quam carne residens, idque multiplex et varium, adeoque ipsa scabies hic vocatur lepra, si gravior sit, et communem simplicemque superet. Quare hanc lepram accurate discutiens Franciscus Valesius medicus illustris, lib. De Sacra Philosoph. xix, censet per lepram hanc varia vitia cutis, et turpitudines externi corporis accipienda esse, quorum unum nascitur ex alio, idque ex redundantia pituitae vel melancholiae, per variam alterutrius intentionem aut remissionem. Unde putat ipse hoc cap. vers. 6 et 39, describi vitiliginem; vers. 3 et 7, scabiem cum squamis, quae lychen, seu impetigo dicitur; vers. 9, elephantiam vel ejus initium; vers. 29, achorem, vers. 38, alopeciam vel ophyasin, uti singulis versiculis fusius ex ipso dicam.
Dico quarto, lepram hic non unum esse morbum, sed varium et multiplicem, non tantum specie, sed et genere differentem, adeoque analogice extendi ad vitia vestium et domorum. Hae enim leprae quae hoc capite describuntur, non tam morbi sunt, quam deformitates seu putrescentiae quaedam cutis, eaeque variae et multiplices. Unde non mirum est, si non tantum animatis, sed et inanimatis conveniant, praecipue ubi a causa aliqua communi gignuntur, et populariter grassantur: aer enim, qui solus communis popularium morborum potest esse causa, tangit undique atque circumstat inanima, aeque ut animata; licet diversimode afficiat, non tantum inanimata, sed et ipsa animata. Differentia enim est inter lepram hominis, bovis, ovis et suis. Est tamen omnium lepra eadem analogice: haeque omnes leprae sibi invicem affines sunt et propinquae, adeo ut mutuum sit contagium, et animata lepram inanimis affricare possint. Lepra enim haec, ut dixi, non tam morbus, quam corrosio, corruptio, et putrescentia quaedam est; nam putrescere omnia possunt, praeter ignem, aegrotare autem sola viventia: hucusque Valesius, cap. xix et xx. Cui tamen addendum puto, lepram hanc Judaeorum non per omnia similem fuisse leprae Graecorum, quae vulgo a medicis lepra vocatur, et in cute residet; sed potius eam medium quid fuisse inter lepram et elephantiam, atque non tantum cutem, sed et halitum, ac consequenter interiora vitiasse; ideo enim vers. 45, jubentur leprosi os tegere, ne halitu suo pravo alios inficiant. Licet enim haec lex caeremonialis sit, tamen ipsa, uti et aliae, in natura et naturali hac causa fundata est. Rursum, eam saepe non tam naturalem fuisse, aut ex naturalibus causis ortam, quam a Deo specialiter Judaeis instar plagae fuisse inflictam, ac proinde hujus leprae physicas et medicas causas, ac symptomata per omnia a medicis jam assignari non posse, paulo ante ostendi, et fusius ostendam vers. 47.
Versus 3: Prima Species — Lepra Alba et Lucens
2. HOMO IN CUJUS CUTE ET CARNE ORTUS FUERIT DIVERSUS COLOR, SIVE PUSTULA, AUT QUASI LUCENS QUIPPIAM, ID EST PLAGA LEPRAE; — sic et Chaldaeus. Verum in Hebraeis alius est ordo; sic enim habent, cum fuerit tumor sive pustula, aut macula carni adhaerens (quod Noster vertit, diversus color), aut candicans quippiam, ut sit in carne ejus in plagam leprae, id est, ut videatur esse lepra, vel leprae suspicionem ingerat. Septuaginta vertunt, oule semasias e telauges, cicatrix significationis, vel lucens. Significationis, id est significans esse lepram. Ita Hesychius. Nota to lucens, scilicet, ut videantur esse quasi fulgentes furfures, aut squamae; nam haec possunt esse initia vitii abeuntis in malignum, et in aliquod leprae genus, inquit Valesius.
ADDUCETUR AD AARON SACERDOTEM. — Quia sacerdotis est judicare an quis aptus, id est mundus sit, ut ei liceat ingredi sanctuarium, an immundus et ineptus, ut ab eo arcendus sit: ac consequenter ejus est judicare de lepra, an et qualis sit. Secundo, quia sacerdotes veteres judicantes inter lepram et lepram, typus erant sacerdotum legis novae, quibus communicata est a Christo potestas ligandi et solvendi peccatores. Ita S. Hieronymus in cap. xvi Matth., et Chrysostomus, lib. III De Sacerd.
3. QUI CUM VIDERIT LEPRAM IN CUTE, ET PILOS IN ALBUM MUTATOS COLOREM. — Albor enim pilorum carnis, ex qua nascuntur, corruptionem et vitium arguit. Nam lepra, ait S. Cyrillus, lib. XV De Adorat. fol. 309, fit ex eo, quod caro emoriatur: excavatur enim ulcus illico absumpta cute, et in profundum semper serpens; quo fit ut pilus, qui in illis partibus exoritur, languescens exalbescat, ac velut stirps una cum subjecta terra corrumpatur.
Est haec prima leprae species illa, quae a medicis, inquit Valesius supra, vocatur lychen, vel impetigo, vel lepra volatilis, quia serpit et quasi volat per partes; ab Arabibus vocatur barras, vel albarras, album, gigniturque ex pituita salsa vel melancholia. Ejus duo hic dantur signa: primum, pilos qui ex leprosa cute nascuntur, in album colorem mutari; secundum, ipsam lepram humiliorem esse reliqua cute, quorum causam hanc dat Valesius: «Cum enim, ait, lychenes illi maligni a salsa pituita nascantur, vel sola, vel mixta cum atra bile, necesse est, ubi partis temperies admodum labefactata est, et in ipsius excrementi naturam velut mutata, salitam admodum esse cutem, ac proinde siccam et contractam, ac reliqua cute, quae sana est, humiliorem.»
«Cum orta consentiant iis ex quibus oriuntur, ubi cutis ob pituitam ita erit facta candida, ut ipsum substantiae modum mutaverit in candidiorem, pilos quoque ex sese nascentes candidos reddet.»
IPSAMQUE SPECIEM LEPRAE — Hebraice aspectum plagae, id est, apparentem speciem leprae. Vide Can. 30.
HUMILIOREM. — Lepra enim et cutem et carnem exedit.
ET AD ARBITRIUM EJUS SEPARABITUR. — Hebraice, et inspiciet eum sacerdos, et pollutum judicabit eum; ac consequenter separandum et emittendum extra castra. Describuntur hoc cap. notae quibus discerni possit, qui lepra gravi, qui levi infecti sint; qui facile curari possint, qui sint incurabiles: ut qui simplici tantum scabie deprehenderentur laborare, mundi judicati dimitterentur; quos spes esset fore ut mundarentur, recluderentur; qui vero viderentur desperatae emundationis, omnino separarentur, et extra castra rejicerentur.
Versus 4: Lucens candor in cute
4. SIN AUTEM LUCENS CANDOR FUERIT IN CUTE. — «Albor, ait S. Cyrillus, lib. XV, infirmitas est carnis (vel potius cutis) leprae persimilis, nisi quod malum illud non in profundum agit, sed pullulat in summo corpore, neque mutat pilum in album colorem; neque tam late funditur, ut reprimi nequeat, sed levibus remediis curatur.»
Versus 5: Reclusio per alteram hebdomadam
5. RECLUDET EUM SEPTEM DIEBUS ALIIS. — Jubet hic Deus leprosum per hebdomadam secundo recludi; qua exacta, si obscurior fuerit lepra, neque creverit in cute profundius vel latius serpendo, hoc est, si non se dilataverint maculae, et signa leprae facta sint obscuriora, ita ut albor qui movebat suspicionem leprae, jam immutatus sit in nigredinem, vel obscuratus esse desierit: scire jubet lepram veram non esse, sed psoram seu scabiem, ac dimitti hominem lotis vestimentis. Mundus enim est, hoc est, non est leprosus, sed scabiosus solum; quod est leve, et solo vestium mundissimarum, linearum et lanearum usu, et probo victu liberabitur, praemissa, si opus sit, aliqua corporis evacuatione. Ita Valesius.
Nota, hic et inferius passim vocari lepram, illam quae esse videbatur, vel de qua erat suspicio quod esset lepra, etiamsi postea deprehenderetur non esse lepra.
Versus 6: Mundabit eum
6. MUNDABIT EUM, — id est mundum declarabit et pronuntiabit: simile est vers. 34, et Gen. XLI, 13, ubi dicit pincerna: «Ego redditus officio, ille (pistor) suspensus;» pro quo hebraice est, me reddidit officio, illum suspendit, scilicet Joseph vaticinio suo.
Versus 7-8: Secunda Species — Lepra Recurrens
7 et 8. QUOD SI POSTQUAM A SACERDOTE VISUS EST, ET REDDITUS MUNDITIAE, ITERUM LEPRA CREVERIT, ADDUCETUR AD EUM, ET IMMUNDITIAE CONDEMNABITUR. — Est haec secunda species leprae repetitae, sive recurrentis. Talis enim leprae condemnabitur, quia apparuerunt in eo signa permanentis et radicatae leprae; nam iteratus morbus magnum corporis apparatum, et in eum propensionem significat, subesseque in vitiosa corporis natura morbi velut radicem: morbus vero in quem corpus valde propensum est, facile abit in habitum; itaque ut incrementum macularum, ita et repetitio suspectum et malum signum est, censeturque merito quae semel repetiit, saepe repetitura lepra, neque unquam futurus homo tutus ab immunditia: quare immunditiae condemnabitur. Ita Valesius.
Tropologice, lepra est quodlibet peccatum, ait Theodoretus, et praesertim haeresis, inquit Rupertus et Beda (quanquam haeresis proprie est lepra capitis, ut dicam vers. 29); cutis colorque ejus est conversationis humanae visibilis species; caro est conscientia interna; pili sunt cogitationes se prodentes, cum in his apparuerit lepra, puta delectus pristini situs et coloris; aut pustula, id est conscientiae corruptio; aut lucens quippiam, id est reatus evidenter elucescens; sacerdos separet eum a coetu fidelium ad septem dies, usque ad plenam leprae vel cognitionem, vel emendationem: si obscurior appareat, et non creverit, scabies est, id est levior culpa; sin iterum creverit, lepra est, id est vivens et perseverans deliberatio peccandi. Ita Radulphus.
Quaesivit aliquando S. Ludovicus Franciae rex ex Senechalco Campaniae, malletne lepra infici an peccato? cumque is respondisset: Peccato; acriter eum perstringens: «Toto, inquit, coelo erras; ecquae lepra peccato faedior, quod etiam post mortem affligit? Tu itaque si me amas, eam mentem mutato.» Ita refert Jonvillus in ejus Vita, cap. xciv.
Ejusdem sensus et sententiae fuit alter S. Ludovicus, regio stemmate natus, qui ex Franciscano factus est Episcopus Tolosanus; aiebat enim: «Prius mihi pereat, non dico regnum hoc caducum, sed orbis totus, quam in Deum meum semel peccem, cujus honorem omnibus anteponendum novi.» Ita habet ejus Vita, cap. x.
Versus 10-11: Tertia Species — Lepra Inolita
10 et 11. IPSA QUOQUE CARO VIVA APPARUERIT, LEPRA VETUSTISSIMA JUDICABITUR. — Est haec tertia species leprae, scilicet lepra inolita, quae in viva est carne, cum prior fuerit in cute et capillis: minus enim est grave mutari colorem solius cutis, quam capillorum etiam; gravius vero quam utrumque est, ipsam jam vivam sub cute carnem lepra respersam esse, ita scilicet ut ipsa sit alba, et modum substantiae carneae amiserit: id enim leprae vetustissimae, et cuti inolitae esse constat, quia oritur ex pituita salsa, quae excreta a vi expultrice non solum cutem, sed et subjectam carnem pervasit, eamque in vitiosi succi naturam mutavit. Hoc autem an ita sit, an scilicet subjecta caro sit leprosa, medici explorant fricatione et acu: si enim caro fricata non rubeat, et si puncta acu non sanguinem, sed lacteam aut aquosam humiditatem reddat, signum est eam esse lepra infectam: haec lepra est elephantia, praesertim si carnem depascatur et exedat. Ita ex Galeno, Avicenna et Paulo Aegineta Valesius.
Tropologice Radulphus: lepra carnis non vivae est mala deliberatio quae licet vivat, cito tamen mortificatur; sed lepra carnis vivae est illa, quae pertinax vehementius radicatur, et sacerdotalis admonitionis clausuram non recipit: quare antequam radicetur et serpat, confessione et poenitentia deleatur. Nam, ut ait S. Chrysostomus, homil. 36 ad Populum, acer instat diabolus, ingressum aliquem capere volens: qui, si vel brevem arripuerit vacationem et dilationem, magnum inducit torporem. Et Theodoricus rex apud Cassiodorum, epist. 14, lib. III Variarum: «Malum, inquit, cum perseverat, augetur; et remediabile bonum in peccatum, est accelerata correctio.»
11. CONTAMINABIT ITAQUE EUM SACERDOS. — «Contaminabit,» id est contaminatum judicabit: ita passim accipitur hoc capite to contaminabit, vers. 11, 20, 23, 27, 30. Vide Can. 11.
Versus 12-13: Quarta Species — Lepra Mundissima
12 et 13. SIN AUTEM EFFLORUERIT DISCURRENS LEPRA IN CUTE, ET OPERUERIT OMNEM CARNEM A CAPITE USQUE AD PEDES, QUIDQUID SUB ASPECTUM OCULORUM CADIT, CONSIDERABIT EUM SACERDOS, ET TENERI LEPRA MUNDISSIMA JUDICABIT. — Est haec quarta species leprae, quae dicitur mundissima, id est minime contagiosa scabies. Unde Hebraea, Chaldaea et Graeca habent (quod et paulo post in Latinis sequitur), judicabit eum mundum a lepra, quia videlicet haec scabies discurrens per totum corpus, tantum est purgatio naturae, valide se undequaque purgantis, et vitiosos humores ejicientis: secus est cum in una parte considens, vitium illius partis interius arguit, aut certe debilem vim expultricem. In vitiosis enim corporum dispositionibus, et cacochymiis optimum censent medici, si illa per variolos, scabiem aliaque excrementa abundanter foras erumpant: quod enim non erumpit, interius manet, et cor aliaque vitalia afficit et inficit. Ita ex Hippocrate Valesius.
Tropologice, lepra discurrens in cute, est infamia falsa criminum, qualibus Christus et Sancti, maxime in primitiva Ecclesia aspersi, ideoque afflicti sunt: haec discurrit, quia nusquam locum invenit ubi vere stabiliatur; in candorem vertitur, id est in laudem cognita rei veritate; ideoque lepra mundissima censetur, quippe per eam homo potius in patientia, meritis et gloria accrescit, cum sine criminis perpetratione criminis laborat suspicione. Ita Radulphus. Hinc dicitur de Christo, Isaiae LIII, 4: «Et nos putavimus eum quasi leprosum, et percussum a Deo, et humiliatum.» Vides quomodo haec lepra, puta infamia, realiter cutem Christi tetigerit et afflixerit.
Versus 14-15: Caro viva apparens
14 et 15. QUANDO VERO CARO VIVENS (lepra aspersa) IN EO APPARUERIT (consumpta cute), TUNC SACERDOTIS JUDICIO POLLUETUR, — pollutus declarabitur. Vide vers. 6 et 11.
Versus 16-17: Rursum in alborem versa
16 et 17. QUOD SI RURSUM VERSA FUERIT IN ALBOREM, ET TOTUM HOMINEM OPERUERIT, CONSIDERABIT EUM SACERDOS, ET MUNDUM ESSE DECERNET, — quia hoc signum est carnem sanari, et pelle rursum undequaque obduci.
Versus 18-19: Lepra in Ulceris Cicatricibus Oriens
18 et 19. CARO AUTEM ET CUTIS, IN QUA ULCUS NATUM EST ET SANATUM, ET IN LOCO ULCERIS CICATRIX ALBA APPARUERIT, SIVE SUBRUFA. — Nihil hic aliud dicitur, quam lepram jam dictam vers. 3 et seq. posse innasci ulceribus (sive ea sponte nata sint, sive inusta), sanatis puta cicatricibus; neque id mirum, quia ulcera sponte nascuntur in partibus debilibus, ob pravos succos in eas missos, et quae semel ulceratae sunt, licet cicatrice obducantur, manent tamen debiliores; quapropter et ipsa ulcera solent saepe in ipsis partibus novari, et materia leprae in eamdem partem emergere. Orta vero lepra hic easdem notas habet, quas in reliquis partibus: nimirum prima ejus nota est, macula serpens; secunda, locus profundior reliqua cute; tertia, pili mutati in candidum: hae enim verae ac malignae leprae notae sunt: contraria, mundae scabiei signa sunt.
Nota, «subrufa,» id est subrubra; quia licet macula leprae in reliqua cute candida sit, in cicatrice tamen relicta ex ulceribus fit aliquando subrubra, eo quod sanguis quo pars nutritur, male ob ejus debilitatem mutetur, quae causa macularum est. Ita Valesius.
Versus 23: Cicatrix in loco suo stans
23. SIN AUTEM STETERIT IN LOCO SUO, ULCERIS EST CICATRIX, ET HOMO MUNDUS ERIT, — quia si lepra esset, non sisteret, sed serperet; ergo id quod videtur in tali cicatrice album vel subrufum, est ex ulcere praecedente, non autem est lepra.
Versus 24: Maculae albae vel rufae ex combustione
24. ALBAM SIVE RUFAM, — quia si esset ex combustione, esset nigra; ergo cum sit alba vel subrufa, suspicio est esse lepram.
Versus 28: Plaga combustionis
28. SIN AUTEM IN LOCO SUO CANDOR STETERIT NON SATIS CLARUS (obscurus, uti paulo ante dixit), PLAGA COMBUSTIONIS EST, — combustione inflicta et relicta.
Tropologice, ulcus significat flagitiorum saniem, per quam honestatis humanae species violatur; plaga combustionis significat iram et invidiam: haec si sanata rursum recruduerint, et maculam albam, id est voluptatum blandimenta, aut rufam, id est cruentam speciem discordiarum, ostenderint, considerabit sacerdos ut supra, etc.: utraque enim macula ab alterutro vitio oriri potest. Ita Radulphus.
Versus 29: Quinta Species — Lepra Capitis et Barbae
29. VIR SIVE MULIER, IN CUJUS CAPITE AUT BARBA GERMINAVERIT LEPRA, — ita ut lepra cutis et carnis in barba vel capillis se prodat: nam in cute esse hanc lepram, patet ex eo quod sequitur, eam humiliorem esse carne reliqua.
Est haec quinta species, non formalis, sed materialis leprae: scilicet lepra barbae et capitis, quae ejusdem formae et rationis est cum lepra aliarum partium. Unde hujus signa sunt eadem, quae aliarum jam dictarum, nimirum lepra quae humilior est cute reliqua, et capillorum mutat colorem, et sese effundit ac serpit, maligna est; aut etiam quae cum videretur esse mundata et curata, rursum emergit, redit et proserpit; quae vero hisce contraria habet, non est maligna. Illud tantum interest, quod in reliquis partibus lepra pilos in albos commutat, in barba vero et capite mutat eos in flavos et tenues; cujus rei causa est, quod capitis leprae innasci solent achores (quae vulgo vocatur tinea), puta ulcuscula quaedam, quae manant et stillant succum quemdam liquidiori melli similem: quod aperte indicat tali etiam sanie imbutam esse illis capitis cutem. Merito ergo tales inde capilli nascuntur, tenues, inquam, et flavi, uti et reliquis partibus, quae salsa pituita imbutae sunt, nascuntur albi. Causa illius saniei est bilis flavae tenuis cum salsa pituita permixtio. Unde iis mulieribus, quae tinea laborant, auro similes capilli oriuntur. Ita Valesius.
Tropologice, superiores leprae hucusque morum vitia fuerunt: haec vero est fidei, estque haeresis, quae ut lepra et ut cancer serpit, sicut unius pecudis scabies totum commaculat gregem; statim ergo haec tollenda et separanda est, ut ait S. Hieronymus in cap. v ad Galat.: «Scintilla statim ut apparuerit extinguenda est, et fermentum a massae vicinia semovendum, secandae putridae carnes, et scabiosum animal a caulis ovium repellendum: ne tota domus, massa, corpus et pecora ardeant, corrumpantur, putrescant, intereant. Arius in Alexandria una scintilla fuit, sed quia statim non oppressa est, totum orbem ejus flamma populata est.»
Refert Gregorius Turonensis, lib. I Miraculorum S. Martini, cap. XI, et ex eo Baronius, anno Christi 560, quod rex Galliciae cum subditis Ariana haeresi infectus a Deo punitus sit; nam regio illa lepra percussa est, et filius ejus Charraricus graviter aegrotare coepit, ut solo spiritu palpitaret. Quare pater misit vota et dona ad S. Martinum, ejusque fidem orthodoxam amplexus est: inde filius ejus sanatus est, et plaga leprae cessavit: «Nec unquam usque nunc, inquit Gregorius, leprae morbus super aliquem apparuit.»
Lepra ergo in capite, est error circa divinitatem Christi; lepra in barba, est blasphemia in humanitatem Christi, ejusque Apostolos aut Prophetas: per barbam enim homines perfecti significantur, qui Christo capiti cohaerent quasi barba, ejusque influxum proxime suscipiunt; de quo dicitur: «Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron.» Capillus flavus et solito subtilior, est superba cogitatio et sui fiducia: sicut niger, est humilitas et obedientia; humilior carne locus, est erroneus articulus, qui veritate Ecclesiae longe est inferior. Si cutis et locus aequalis sit, radendus est, id est, ei subtrahenda est facultas disputandi, ne infirmo adhuc ingenio tanta mysteria discutere praesumat, agnita jam veritate Ecclesiae, in qua conquiescere, et cui suum judicium subdere debet. Locus autem maculae radi prohibetur, ut erroris sui memoria homini relinquatur. Ita Radulphus et Isychius.
Rursum: Lepra in capite est arrogantia in mente; haec enim est origo haeresis. «Septempliciter, inquit S. Bernardus, serm. 3 De Resurrect. Domini, occupavit nos lepra superbiae: primo, in proprietate possessionum; secundo, in gloria vestium; tertio, in voluptate corporum: in ore quoque dupliciter, similiter et in corde: in ore, quarto, cum in adversis murmuramus; et quinto, cum in prosperis arroganter commendamus: in corde, sexto, propria voluntas; et septimo, proprium consilium» et judicium, quod est pater haeresis. Porro haec lepra maxime viles et abjectos invadit, cum ad dignitates et fastigia evehuntur, uti experientia docet. «Compertum habeo humillimos quosque, maxime ubi alta accesserunt, superbia atque ambitione immodicos esse. Hinc C. Marius patrum memoria, hinc Diocletianus nostra, communem habitum supergressi sunt, dum animus potentiae expers, tanquam inedia refecti, insatiabilis est,» inquit Aurelius Victor, De Caesaribus. Praeclare S. Augustinus, De Catechiz. rudib.: «Magna, inquit, miseria est, superbus homo: sed major misericordia est humilis Deus.» Et lib. XIV De Civit.: «Audeo, ait, dicere, superbis utile esse cadere in aliquod apertum et manifestum peccatum, unde sibi displiceant, qui jam sibi placendo ceciderant. Salubrius enim Petrus sibi displicuit, quando flevit, quam sibi placuit, quando praesumpsit. Hinc ait Psaltes: Imple facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine.» Et S. Bernardus in epist.: «Humilitas, ait, homines similes angelis facit, et superbia ex angelis daemones facit: et, ut evidenter ostendam, ipsa omnium peccatorum initium, finis et causa; quia non solum peccatum est ipsa superbia, sed etiam nullum peccatum potuit, aut potest, aut poterit esse sine superbia.»
Versus 33: Radetur
33. RADETUR, — ut clarius appareat post septem dies, an serpserit lepra.
Versus 39: Vitiligo, non lepra
39. VIR SIVE MULIER, IN CUJUS CUTE CANDOR APPARUERIT. — Describitur hic vitiligo, id est macula simplex coloris candidi lucentis in cute, quae non est lepra. Unde hebraice vocatur bohac, id est lentigo, vel vitiligo in cute germinans.
Versus 40-41: Calvitium mundum est
40 et 41. VIR DE CUJUS CAPITE CAPILLI FLUUNT, CALVUS ET MUNDUS EST: ET SI A FRONTE CECIDERINT PILI, RECALVASTER ET MUNDUS EST. — «Recalvaster» hic dicitur is, cui versus frontem capilli fluunt; «calvus,» cui toto capite, ita ut superne totus depilis fiat. Ita Isychius et Radulphus, et patet vers. 55. Ita etiam haec distinguunt et vocant Chaldaea et Septuaginta.
Versus 42-43: Sexta Species — Lepra in Calvitio
42 et 43. SI AUTEM IN CALVITIO SIVE IN RECALVATIONE, ALBUS VEL RUFUS COLOR FUERIT EXORTUS, ET HOC SACERDOS VIDERIT, CONDEMNABIT EUM HAUD DUBIE LEPRAE. — Hae enim maculae albae vel rufae, significant malignos succos, qui corrumpunt radices capillorum, et tales subinde sunt in maligna alopecia, sive ophiasi, id est profluvio capillorum, ex abundantia pituitae, vel melancholiae. Unde maligna haec alopecia inter species leprae numeratur. Ita Valesius.
Est haec sexta species leprae, quae scilicet est in calvitio.
Tropologice, capilli terrenam substantiam significant. Calvus ergo est, qui eam omnino dat pauperibus; recalvaster, qui eam retinet non ad voluptatem, sed ad necessitatem: in his color albus, id est cupido gloriae; vel rubeus, id est crudelitas rapinarum, oriri possunt: haec enim lepra oritur ex ipsis virtutibus, sicuti praecedentes ex vitiis. Ita Radulphus.
Versus 44: Quinque Mandata Leproso
44. QUICUMQUE ERGO MACULATUS FUERIT LEPRA. — Quinque res hic praecipiuntur leproso, ut iis quasi signis dignoscatur, aliique eum cavere possint, ne ab eo inficiantur: primo, habebit vestimenta dissuta; secundo, caput nudum; tertio, os veste contectum; quarto, contaminatum ac sordidum se clamabit; quinto, solus habitabit extra castra.
Nota: Quaedam horum praecipiuntur propter leprosum, quaedam propter alios, quaedam propter utrosque. Propter leprosum, ut habeat vestes dissutas, nudum rasumque caput; ut scilicet hac ratione exspirent putidi corporis et capitis vapores. Propter alios, ut habeat os tectum, et clamet se leprosum: nulla enim re magis inficere potest homo immundus, quam anhelitu et exspiratione quae per os agitur. Propter utrosque, ut habitet extra castra, solus scilicet, ne aliis noceat; atque in libero aere, ut eo recreetur, et sensim curetur.
Versus 45: Vestimenta Dissuta
45. HABEBIT VESTIMENTA DISSUTA. — Hinc Abulensis censet Judaeorum vestes olim fuisse undique consutas, ita ut eas induerent injecto desuper per caput capitio; eo modo quo hyacinthinam tunicam induebat pontifex, Exodi XXVIII, 32; ideo enim leproso assignatur hic vestis dissuta, quia sani habebant consutas. Sed haec ratio non concludit: poterant enim sani habere vestes consutas a lateribus, sed in pectore apertas, et nodis, uncinis, vel ligulis adstrictas; leprosi vero variis in locis et lateribus eas dissuere debebant.
Caput Nudum et Os Tectum
CAPUT NUDUM. — Hinc censet Abulensis Judaeos tecto capite incessisse etiam in templo, itaque orasse (unde et pontifex in templo caput cidari tegebat), ut capite tecto significarent suum timorem et subjectionem legis, legique quasi pileo se caput subjicere et involvere debere. E contrario in lege nova nudamus capita, in signum libertatis Christianae. Unde Paulus, I Corinth. XI, 4: «Omnis vir, ait, orans velato capite, deturpat caput suum.»
OS VESTE CONTECTUM. — Chaldaeus vertit, os ejus involvetur panno sicut lugens, non quando est solus, sed quando appropinquat aliis, quos halitu inficere possit, tuncque, non alias, faciet id quod sequitur.
SORDIDUM SE CLAMABIT. — Abulensis putat non juberi, ut clamet voce, sed signis quatuor jam datis. Verum hoc non est proprie clamare. Unde Chaldaeus diserte vertit, clamabit: non contaminemini, neque immundi sitis.
Versus 46: Solus Habitabit Extra Castra
46. SOLUS HABITABIT EXTRA CASTRA — in deserto, et extra urbes in Judaea; intellige nisi sit persona valde eminens. Nam Ozias lepra percussus, permissus est, utpote rex, habitare in domo libera seorsim, IV Reg. XV, 5: erat enim haec domus ejus plane separata a populo, ut dicitur II Paral. XXVI, 21. Unde perinde erat ac si extra urbem habitasset. Quanquam S. Chrysostomus, homil. 4 et 5 in VI Isaia, docet Judaeos peccasse, quod reveriti regalem dignitatem, regem Oziam procul extra urbem non expulerint: ideoque Deum illis subtraxisse prophetiam et prophetas usque ad mortem Oziae; tum enim coepit prophetare Isaias: nam in anno quo mortuus est Ozias, vidit Isaias illam illustrem visionem quam describit cap. VI, ut patet ibidem vers. 1. Sed de hac re in Isaia dicendum.
Hinc patet falsum esse quod scribit Manethon, et alii Gentium historici, teste Josepho, lib. III Antiq. et lib. VII Belli, Hebraeos fuisse colluviem scabiosorum ac leprosorum, quos proinde Egypto pulsos Moses duxerit in Chanaan, praecipiens eis ut peregrinis non communicarent, ne videlicet eadem de causa Chananaeis invisi fierent. Si enim ipsi fuissent tantum colluvies leprosorum, quomodo Deus jussisset eis leprosos a convictu suo separare?
Voluit Deus leprosos extra castra degere, tum ne alios inficerent, tum ut in hac solitudine ab omnibus destituti discerent ad Deum recurrere, eique dicerent: «Tibi derelictus est pauper, orphano tu eris adjutor.» Didicit hoc sanctus ille Abbas in eremo, qui, ut legimus in Vitis Patrum, cum sexaginta annos fuisset leprosus, atque afferretur ei a quodam pecunia, qua se sustentaret, eam rejecit dicens: «Tu post sexaginta annos venis auferre nutritorem meum? Ecce tantum temporis habens in infirmitate mea nihil indigui, Deo tribuente et pascente me.» Atque hinc forte factum est ut leprosi, etiamsi divites sint, pane non proprio, sed mendicato vivant, tumque minus lepra sua crucientur (si verum est quod ipsimet asserunt). Est enim panis emendicatus, panis Dei et angelorum (ut ait S. Franciscus), instigantium eleemosynarios ad eum dandum, et pauperes ad petendum.
Tropologice Radulphus: Corpus leprosorum discooperitur, cum eorum iniquitas revelatur; caput nudatur, cum perversitatis illorum origo et radix exponitur; contaminatos se clamant, etsi non sua confessione, utpote pertinaces, certe operum suorum confessione; ora eis clauduntur, dum omnibus confabulationem eorum execrantibus propinandi veneni facultas subtrahitur.
Haec omnibus peccatis, sed maxime haeresi conveniunt. Unus enim Lutherus, unus Calvinus, quia non fuit separatus, nonne multa regna sua lepra et haeresi infecit? Sic fornicator, sic ebriosus, suam lepram et vitium iis quibuscum versatur, affricat. «Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea; et qui communicaverit superbo, induet superbiam,» inquit Ecclesiasticus, cap. XIII; et: «Qui cum sapientibus graditur, sapiens erit; amicus stultorum similis efficietur.» Audi insigne Senecae consilium, epist. 104: «Si vis, inquit, vitiis exui, longe a vitiorum exemplis recedendum est.» Item: «Haerebit tibi tumor, quandiu cum superbo conversaberis; haerebit avaritia, quandiu avaro convixeris; incendent libidines tuas adulterorum sodalitia. Cum Catonibus vive, cum Socrate, cum Zenone versare.»
Versus 47: Septima Species — Lepra Vestis
47. VESTIS LANEA SIVE LINEA, QUAE LEPRAM HABUERIT. — Est haec septima leprae species, sed analoga, scilicet lepra vestis vel domus, de qua cap. seq., vers. 35.
Quaeres, quaenam haec fuerit lepra, et unde orta? Respondet Valesius, lepram morbum contagiosum esse, non minus quam pestem; sicuti ergo videmus pestis semina solere adhaerere vestibus, cubiculis, domibus, poculis, lancibus (per haec enim omnia accidit fieri infectionem): ita constat et lepram posse adhaerere vesti et domui, esseque posse domum et vestem uti pestilentem, ita et leprosam. Rursum, sicut domus aut vestis fit pestilens, ita et fit leprosa altero duorum modorum. Primo, ex aeris infectione et corruptione; sicut enim vestes contrahunt tineam ex aere, ubi situ sunt obsitae et non ventilantur, ita et pestem et lepram. Pari modo videmus vestes, ligna, parietes, flante Austro putrescere, flante vero Aquilone a putredine liberari; eaque de causa mulieres solent ad flantem Aquilonem vestes suspensas distendere, ut incorruptae serventur. Secundo, ex contactu vel contagio leprosi; omnis autem contagio vel fit anhelitu, vel exhalatione et evaporatione vaporum putridorum, quae fit per poros totius corporis, maxime per sudorem. Sic videmus speculum a muliere menstruata infici sanguineo colore, eo quod ab oculis ejus exeant spiritus quidam, et cum iis humiditates tenues sanguineae, quae in speculo condensantur, ut appareat in eo sanguineus color.
Hisce ergo modis leprosi inficere possunt vestes et domos, eisque lepram afflare. Unde expediet eis et vestes et domos mutare, versarique in aere puro et libero; licet enim res animatae diversae sint natura et temperiei ab inanimis, tamen ob communem naturam, qua utraque putredini sunt obnoxia, possunt sibi invicem communicare et affricare putrescentias non omnino similes, sed analogas, puta qualitates aliquas corrosivas aut putrefactivas, quae sicut hominem, ita et vestem ac domum exedant et corrumpant.
Quare ad omnia cutis vitia sananda optimum remedium est, ait Valesius, uti vestibus novis, mundissimis aut lotis crebro, usque adeo ut sola mundities satis esse soleat ad curationem: hinc capite sequenti iterata lotio praescribitur in purificatione leprosi, vers. 8 et 9. Sicut e contrario qui sordidis et putrescentibus jam vestibus utuntur, raro sunt liberi a scabie, prurigine, pediculis; nimirum potest uti vestis a cute, ita cutis a veste infectionem recipere, et utrumque seorsim putrescere, et ambo sordida cum sunt, computrefaciunt se mutuo.
Denique in vestibus laneis aut pelliceis peculiaris quaedam est causa, ob morbos animalium, ex quibus lana aut pelles detractae sunt; nam scitum est illud, vestes ex lana morticinorum pediculos facere: pari modo et alias morborum infectiones efficiunt.
Secundo, melius alii cum Theodoreto, Quaest. XVII, aliter de hac lepra sentiunt, scilicet Deum olim dum peccarent Judaei, lepram hanc infligere solitum vestibus aut domibus eorum, ut per eam possessores ad sanitatem mentis revocaret; itaque lepram hanc non tam naturalem fuisse quam plagam a Deo immissam. Videtur ergo lepra haec fuisse tinea, vel qualitas quaedam corrosiva (qualis est in sale, nitro, vitriolo, quae et vestes, et stannum, et ferrum exedunt et perforant), vel corruptiva, eaque proserpens, vestibus et domibus Judaeorum a Deo vel per se, vel per causas secundas inflicta, ideoque videtur Judaeae et Judaeis fuisse pene propria; aliisque gentibus fere incognita. Id ita esse probatur, primo, quia jam nullam novimus lepram in domibus aut vestibus; nec enim domus et vestes naturaliter lepra infici solent, adeoque leprae non sunt capaces. Secundo, quia experimur jam lepram quae est in leproso, non diffundere se in ejus vestes et domum; alioquin enim omnes leprosorum vestes essent lepra infectae, arrosae et putrefactae, cujus contrarium videmus. Tertio, pestis non inhaeret, nec inficit vestem aut domum, ita ut eam interimat, consumat, uti interimit hominem; sed vesti et domui tantum adhaeret, eamque reddit homini pestilentem, ita ut homo ex ea vapores pestilentes, qui ei adhaerent, contrahat, pesteque inficiatur et consumatur; ergo pariter lepra non inhaeret; sed adhaeret tantum vesti aut domui, nec eam facit leprosam, sed homini tantum lepram afflare potest; olim autem lepra inhaerebat domui et vesti, eamque vere leprosam faciebat: alia ergo ratione domus dicebatur tunc pestilens, alia leprosa; pestilens enim dicebatur causaliter, leprosa vero formaliter. Quarto, quia cap. seq., vers. 34, haec lepra domorum vocatur plaga, scilicet a Deo immissa: hoc enim expresse significant ibi Hebraea, quae sic habent, si dedero (scilicet ego Deus) plagam leprae.
Denique, licet jam cariem in lignis, calce et lapidibus experiamur, nullam tamen jam in iis lepram agnoscimus talem, quae etiam novos solidosque lapides invadat, erodat et absumat, uti faciebat haec lepra Judaeorum, ut patet cap. seq. vers. 44, ubi jubentur omnes lapides lepra infecti ex domo eximi, et novi substitui, qui si postea lepra infecti inveniantur, jubetur domus dirui.
Unde haec novorum lapidum infectio? Utique non affricatione veterum, qui jam circumcirca sublati sunt; ergo a Deo et a vindicta divina, ergo lepra haec non tam naturalis fuit, quam opus et plaga Dei: fateor tamen Deum in hac plaga infligenda uti potuisse (more suo) causis secundis, puta aere corrupto, leprosi contactu et similibus, uti explicuit paulo ante Valesius; sed ita ut haec omnia vim propriam et adaequatam gignendi lepram in vestibus et domibus non habuerint, nisi singulariter concurrente et inoperante Deo. Loquor de lepra propria et perfecta; nam si lepram tantum intelligas tineam aliquam vestium vel cariem lignorum et lapidum, scimus haec ex solis naturalibus causis provenire posse; atque haec ipsa lepra hic quoque intelligitur, eratque secundum notas et signa hic praescripta dijudicanda. Magis tamen de lepra perfecta, et a Deo immissa hic loquitur Scriptura, uti dixi.
Tropologice, leprosa vestis, id est liber et scriptura haeretica, est comburenda et exterminanda. Ita Radulphus. Secundo, generalius ac pulchrius ait idem Radulphus: Vestis nostra sunt opera justitiae; de quibus dicitur Psalm. CXXXI, 9: «Sacerdotes tui induantur justitiam,» quibus anima et honestam foris comparat famam, et intus coram Deo fovet conscientiam; estque duplex, linea, id est spiritualis, uti sunt meditatio, oratio, lectio; et lanea, id est corporalis, uti sunt opera misericordiae. Vestis nostrae stamen (de quo vers. ult. et vers. 55, juxta Septuaginta), est intentio, quae stat cum ad Deum et coelestia dirigitur. Subtegmen est operum instantia, quibus sub hac intentione diversis temporibus insudatur: haec quippe more subtegminis diversa subinde petit latera, nunc in dextram contemplationis, nunc vero in actionis sinistram se transferens. Pellis est carnis mortificatio. In his omnibus potest oriri lepra alba, id est inanis gloria; vel rufa, id est malitiosa invidia.
Denique lepra carnis est libido et gula: hujus remedium est meditatio mortis et inferni, ut cogitet homo illud S. Augustini, tract. De honestate mulieris, cap. III: «Cito praeterit quod delectat, et permanet sine fine quod cruciat.» Lepra vestis est vestium splendor et luxus; nam in vestibus quaerendus est calor, non color; necessitas, non pretium; utilitas, non subtilitas: remedium est cogitare ornatum hominis esse mores bonos et modestiam vestitus. Unde Clemens Alexandrinus ex Cebetis Tabula, lib. II, cap. X, hasce virtutis et vitii pingit imagines: virtutem facit simpliciter stantem, candida veste indutam et pura, sola verecundia ornatam. Improbitatem contra pingit superflua et varia veste indutam, atque alieno colore exultantem. Laudo, ait Clemens, Spartanos, qui solis meretricibus floridas vestes, et aureum mundum gestare permisere, a probis mulieribus ornatus studium auferentes, quod solis meretricibus concederent se ornare. Lepra domus sunt filiorum et famulorum pravi mores: hi a patrefamilias disciplina coercendi sunt, et bona institutione virtus in domum inducenda est; nam, ut ait S. Cyprianus, lib. De Habitu virginum: «Disciplina est custos spei, retinaculum fidei, dux itineris salutaris, fomes ac nutrimentum bonae indolis, magistra virtutis; haec facit in Christo manere semper, ac jugiter Deo vivere.» E contrario, «repressa disciplina saevit impunita nequitia,» inquit S. Augustinus, serm. 15 De Verbis Domini.
LEPRA REPUTABITUR, — si manserit, postquam ostensa fuit sacerdoti.
Versus 55: Facies pristina
55. FACIEM PRISTINAM NON REVERSAM. — «Pristinam,» quam scilicet habebat vestis, antequam esset infecta lepra; permanens enim in ea nota, indicat esse lepram, alias enim aliquo modo mutasset colorem. Unde sequitur:
EO QUOD INFUSA SIT IN SUPERFICIE VESTIMENTI VEL PER TOTUM LEPRA. — Lyranus putat hic corruptam esse nostram versionem: nam pro in superficie, vel per totum, hebraice est, in calvitio vel recalvatione. Verum dico esse metaphoram Hebraeam. Hebraei enim domui tribuunt ea quae sunt hominis, puta manus, pedes, caput, calvitium; sicut ergo calvitium vocant, cum tota superficies capitis est depilis; recalvationem vero, cum tantum anterior pars circa frontem est calva, ut patet vers. 41: ita et in vestibus recalvatio significat superficiem ejus extimam, haec enim nobis est quasi anterior; calvitium vero significat superficiem ejus intimam, quae nobis est quasi posterior. Unde Septuaginta vertunt, in stamine vel subtegmine, uti et habent Hebraea, Latina et Chaldaea, vers. ult. in anacephalaesi leprae vestium: hinc et Vatablus vertit, in parte anteriore vel posteriore vestis; et Chaldaeus, in vetustate vel novitate sua: anterior enim pars vestis, quia teritur et tractatur, fit vetustior; interior vero, quia non tangitur nec teritur, manet quasi nova.
Versus 56: Abrumpet locum leprae
56. SIN AUTEM OBSCURIOR FUERIT LOCUS LEPRAE (si lepra in domo videatur obscurari), ABRUMPET EUM. — Sic tropologice expedit homini, ut eo munere privetur, ob quod lepra superbiae obscuratur. Unde S. Benedictus in Regula jubet ut, si monachus arte aliqua aut officio extollitur, inde avellatur, et alteri mancipetur, inquit Radulphus.
Versus 57: Lepra volatilis igne comburenda
57. QUOD SI ULTRA APPARUERIT, etc., LEPRA VOLATILIS ET VAGA (similis illi in homine, de qua vers. 12) DEBET IGNE COMBURI. — Ex hujus loci sensu mystico Tertullianus, libro De Pudicitia, cap. XXI, conatur probare moechos, qui relapsi sunt, non esse recipiendos ad poenitentiam; hoc enim mystice esse quod hic dicitur, vestem, si rursum in ea apparuerit lepra, esse comburendam, quia indicium est perseverantis leprae, id est perseverantiae in peccato moechiae: haec enim est lepra.
Verum hinc tantum colligi potest moechum non esse recipiendum quamdiu apparet in eo lepra, id est moechia. Si enim haec per resipiscentiam tollatur, jam amplius in eo non erit lepra comburenda, sed poenitentiae puritas ab Ecclesia amplectenda.
Versus 59: Lex leprae vestimenti
59. QUOMODO MUNDARI DEBEAT VEL CONTAMINARI, — id est, quomodo censeri et judicari debeat munda, vel contaminata; sic enim haec duo verba toto capite accipiuntur.
Symbolice: Lepra ut Typus Passionis Christi
Symbolice, lepra hoc capite descripta, fuit typus carnis Christi, flagellis et plagis dilaniatae et defiguratae. Christus enim lepram nostram, id est peccatum, in se luendum suscepit, unde in cruce factus est quasi leprosus. Sic enim ait Isaias, cap. LIII, vers. 4: «Nos putavimus eum quasi leprosum, et percussum a Deo, et humiliatum,» idque primo, quia sicut leprosus toto corpore lepra maculatus, sui horrorem intuentibus incutit: ita Christus toto corpore flagellis et vulneribus lividus, horrorem simul et commiserationem aspicientibus commovebat, ut merito Pilatus eum Judaeis proponens, dixerit: «Ecce homo.»
Secundo, leprosus habebat vestes dissutas: ita milites sciderunt vestes, quin et carnem Christi.
Tertio, leprosus habebat caput nudum: ita Christus nudo fuit capite, sed spinea corona coronato.
Quarto, leprosus habebat os veste contectum; de Christo ait Isaias: «Quasi absconditus vultus ejus;» rursum: «Quasi agnus coram tondente se obmutescet, et non aperiet os suum.»
Quinto, leprosus se leprosum et sordidum clamare debebat; Christus totus cruentus quid clamat? nisi: «O vos omnes, qui transitis per viam, attendite, et videte si est dolor sicut dolor meus!»
Sexto, leprosi caro erat vilissima et abjectissima; Christus ait: «Ego sum vermis, et non homo; opprobrium hominum, et abjectio plebis.» Similis fuit Christus S. Job qui, sedens in sterquilinio, non fuit agnitus ab amicis, quia «non erat ei aspectus,» eratque despectus, et novissimus virorum.
Septimo, lepra solebant puniri superbi; et Christus nostrae superbiae, quasi leprae speciem gessit, eamque curavit sua hac abjectione: ejus enim livore curata est plaga superbiae nostrae.
Octavo, leprosi urbe pellebantur, nemo eos aditu, congressu, sermone dignabatur, omnes illos aspernabantur, et quasi pestem fugiebant: ita Christus, quasi leprosus, extra portam ejectus et crucifixus est, Hebr. XIII, 12, et Psalm. XXXVII, 12: «Amici mei et proximi mei adversum me appropinquaverunt» (hebraice est, ex adverso plagae meae; S. Hieronymus vertit, quasi contra lepram meam steterunt), «et qui juxta me erant, de longe steterunt.»