Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Describitur immunditia et purificatio: primo, seminiflui; secundo, vers. 16, concumbentis; tertio, vers. 19, menstruatae; quarto, vers. 25, haemorrhoissae.
Textus Vulgatae: Leviticus 15:1-33
1. Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron, dicens: 2. Loquimini filiis Israel, et dicite eis: Vir qui patitur fluxum seminis, immundus erit. 3. Et tunc judicabitur huic vitio subjacere, cum per singula momenta adhaeserit carni ejus, atque concreverit faedus humor. 4. Omne stratum, in quo dormierit, immundum erit, et ubicumque sederit. 5. Si quis hominum tetigerit lectum ejus, lavabit vestimenta sua; et ipse lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. 6. Si sederit ubi ille sederat, et ipse lavabit vestimenta sua; et lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. 7. Qui tetigerit carnem ejus, lavabit vestimenta sua; et ipse lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. 8. Si salivam hujuscemodi homo jecerit super eum qui mundus est, lavabit vestimenta sua; et lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. 9. Sagma, super quo sederit, immundum erit; 10. et quidquid sub eo fuerit, qui fluxum seminis patitur, pollutum erit usque ad vesperum. Qui portaverit horum aliquid, lavabit vestimenta sua; et ipse lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. 11. Omnis, quem tetigerit, qui talis est, non lotis ante manibus, lavabit vestimenta sua; et lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. 12. Vas fictile quod tetigerit, confringetur; vas autem ligneum lavabitur aqua. 13. Si sanatus fuerit qui hujuscemodi sustinet passionem, numerabit septem dies post emundationem sui, et lotis vestibus et toto corpore in aquis viventibus, erit mundus. 14. Die autem octavo sumet duos turtures aut duos pullos columbae, et veniet in conspectum Domini ad ostium tabernaculi testimonii, dabitque eos sacerdoti, 15. qui faciet unum pro peccato, et alterum in holocaustum: rogabitque pro eo coram Domino, ut emundetur a fluxu seminis sui. 16. Vir de quo egreditur semen coitus, lavabit aqua omne corpus suum, et immundus erit usque ad vesperum. 17. Vestem et pellem, quam habuerit, lavabit aqua, et immunda erit usque ad vesperum. 18. Mulier cum qua coierit, lavabitur aqua, et immunda erit usque ad vesperum. 19. Mulier, quae redeunte mense patitur fluxum sanguinis, septem diebus separabitur. 20. Omnis qui tetigerit eam, immundus erit usque ad vesperum; 21. et in quo dormierit vel sederit diebus separationis suae, polluetur. 22. Qui tetigerit lectum ejus, lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. 23. Omne vas, super quo illa sederit, quisquis attigerit, lavabit vestimenta sua; et ipse lotus aqua, pollutus erit usque ad vesperum. 24. Si coierit cum ea vir tempore sanguinis menstrualis, immundus erit septem diebus; et omne stratum, in quo dormierit, polluetur. 25. Mulier, quae patitur multis diebus fluxum sanguinis non in tempore menstruali, vel quae post menstruum sanguinem fluere non cessat, quamdiu subjacet huic passioni, immunda erit quasi sit in tempore menstruo. 26. Omne stratum in quo dormierit, et vas in quo sederit, pollutum erit: 27. quicumque tetigerit ea, lavabit vestimenta sua; et ipse lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. 28. Si steterit sanguis, et fluere cessaverit, numerabit septem dies purificationis suae; 29. et die octavo offeret pro se sacerdoti duos turtures, aut duos pullos columbarum, ad ostium tabernaculi testimonii: 30. qui unum faciet pro peccato, et alterum in holocaustum, rogabitque pro ea coram Domino, et pro fluxu immunditiae ejus. 31. Docebitis ergo filios Israel ut caveant immunditiam, et non moriantur in sordibus suis, cum polluerint tabernaculum meum quod est inter eos. 32. Ista est lex ejus, qui patitur fluxum seminis, et qui polluitur coitu, 33. et quae menstruis temporibus separatur, vel quae jugi fluit sanguine, et hominis, qui dormierit cum ea.
Versus 2: Vir qui patitur fluxum seminis
2. VIR QUI PATITUR FLUXUM SEMINIS, IMMUNDUS ERIT. — Vir, hebraice vir vir, id est omnis vir: geminatio enim apud Hebraeos significat collectionem universalem, et distribuit pro omni.
QUI PATITUR FLUXUM SEMINIS, — scilicet perduranter, per morbum gonorrhaeae (uti vocant medici), qui oritur ex debilitate naturae et potentiae retentivae, uti docet Galenus, De Locis affectis, lib. VI; sicut eadem de causa accidit pollutio in somnis: illa enim obvenit vel propter imaginationem turpem et seminis abundantiam, vel propter debilitatem jam dictam; praesertim si quis tum biberit aquam, maxime calidam, paulo antequam incumberet: quia ista aqua laxat, dissolvit et debilitat potentiam digestivam et retentivam; quare iis consulendum est, ut paulo ante somnum nihil bibant, vel bibant potius vinum, inquit Abulensis. Abbas Moses in Vitis Patrum, lib. VII, cap. 1, num. 6, dicebat: «Per has quatuor res pollutionis passio gignitur: primo, per abundantiam escae et potus; secundo, per satietatem somni; tertio, per otium et jocum; quarto, per ornatum vestium;» hic enim gignit mollitiem tum in corpore ipso, tum in imaginatione, quae pollutionem provocat. Quando pollutio sit peccatum, quando non, vide inter alios nostrum P. Lessium, lib. IV De Justitia, cap. xiv, docte enodantem.
Versus 4: Omne stratum, in quo dormierit
4. OMNE STRATUM, IN QUO DORMIERIT, IMMUNDUM ERIT. — Quisquis, vel quidquid tangebat laborantem fluxu seminis polluebatur, fiebatque immundum.
Nota hic canonem: In lege veteri, qui vel quae in se immunda erant, immunditiem suam transfundebant in tangentes: tales erant leprosi, seminiflui, menstruatae, reptilia; quae vero non in se, sed tantum per contactum rei immundae immunda fiebant, haec suam immunditiem non transfundebant in tangentes se: ut qui tetigerat reptile immundus erat, non tamen polluebat alium quem tangebat.
Versus 8: Si salivam hujuscemodi homo jecerit super eum qui mundus est
8. SI SALIVAM HUJUSCEMODI HOMO JECERIT SUPER EUM QUI MUNDUS EST, LAVABIT VESTIMENTA SUA. — «Lavabit,» non is qui jecit salivam, sed mundus qui eam excepit; hic enim hac saliva seminiflui quasi pollutus lavari et purificari debet.
Versus 9: Sagma, super quo sederit
9. SAGMA, SUPER QUO SEDERIT, IMMUNDUM ERIT. — «Sagma,» id est sella vel stratum. Unde Septuaginta vertunt, ἐπίσαγμα, id est stragulum asini; olim enim asinis, vice equorum in Palaestina utebantur: hinc passim in Scriptura legimus de proficiscentibus: «Stravit asinum.» Chaldaeus vertit, omnis equitatura super quam equitaverit, erit immunda.
Versus 13: Si sanatus fuerit
13. SI SANATUS FUERIT. — Curatus a gonorrhoea, sive fluxu seminis, jubetur hic ad legalem sui expiationem lavare se et vestes, et die octavo offerre duos turtures, vel duos pullos columbae, unum pro peccato, secundum in holocaustum. 15. Qui faciet (immolabit) unum pro peccato, — legali scilicet, puta ad legalem immunditiem ex fluxu hoc seminis contractam, expiandam, vide Can. 31. Rursum secundo, «pro peccato,» etiam vero et proprie dicto, si quod habeat necdum expiatum; hujus enim symbolum erat prius peccatum legale.
Versus 15: Rogabitque pro eo coram Domino
ROGABITQUE PRO EO CORAM DOMINO, UT EMUNDETUR A FLUXU SEMINIS SUI. — Hebraice est, et expiabit eum sacerdos coram Domino a fluxu ejus, id est, ab immunditia legali contracta ex fluxu seminis, qui jam transierat et desierat, uti hic supponitur. Eadem phrasis est vers. 30.
Versus 16: Vir de quo egreditur semen coitus
16. Vir de quo egreditur semen coitus (q. d. Vir qui polluitur coitu, sive legitimo in matrimonio, sive illegitimo et illicito extra matrimonium), LAVABIT AQUA OMNE CORPUS SUUM. — Aliqui lotionem hic praecipi putant, non absolute, sed conditionate, si videlicet talis ita pollutus vellet ingredi sanctuarium: nam omnes istae immunditiae statutae sunt in ordine, et per respectum accessus ad sanctuarium aliasque res sacras. Unde Hebraei ita polluti modo non lavant se, quia modo non habent sanctuarium. Verum hoc recte refutat Abulensis, nam pari modo in aliis omnibus quae hic praecipiuntur, immundi potuissent exspectare et deferre purificationem usque ad diem quo ingressuri erant sanctuarium. Quod falsum esse patet, vel ex eo qui tetigerit mortuum: hic enim certis diebus, puta tertio et septimo, debebat aspergi aqua lustrationis, Num. xix, 19. Itaque haec expiatio post coitum statim postero mane debebat fieri, scilicet debebant ita polluti totum corpus abluere. Sancit hoc Deus modestiae et continentiae causa, ut assiduitatem congrediendi etiam in conjugibus cohiberet sui purificandi molestia et pigritia, inquit Theodoretus.
Versus 22: Duplex immunditia Hebraeorum
22. ET IPSE LOTUS AQUA IMMUNDUS ERIT USQUE AD VESPERUM, — non propter peccatum, quod hic nullum est, si usus sit legitime uxore sua, sed propter immunditiem legalem ortam ex actu conjugali, qui immundus est naturaliter, ideoque et legaliter.
Ubi nota duplicem fuisse immunditiem Hebraeorum: una erat peccatum, quia praecepto Dei vetita; talis erat comedere carnes immundas, sanguinem, adipem: haec enim vetita sunt, Levitici cap. xi. Rursum talis erat comedere morticinum, vel laniatum a bestiis, Exodi xxii, 31: hoc enim peccatum fuisse, patet Levit. xxii, 9. Talis etiam erat tangere morticina immundorum, et tangere reptilia, uti dixi cap. xi, vers. 43.
Altera immunditia erat quae non erat vetita, sed solum indicata et statuta; talis erat tangere leprosum, mortuum, seminifluum. Talis etiam erat pati lepram, fluxum seminis, menstrua; nam de his non dicitur: Ne tangatis ea; sed: Qui tetigerit ea, immundus erit. Unde haec non erant peccata, sed tantum inducebant irregularitatem quamdam legalem talibus, ut non possent ingredi sanctuarium ante sui expiationem, quae expiatio praecepta eis erat; itaque tales non peccabant in ipso contactu et contaminatione sui, sed in neglectu expiationis praceptae, si videlicet stato tempore se non expiarent. Hinc patet quas immunditias et expiationes etiamnum observent Judaei, quas non: nam priores adhuc servant, posteriores non: hae enim tantum irregularitates quaedam erant, arcentes eos a sanctuario; jam autem ipsi nullum habent sanctuarium; unde nulla jam eis est irregularitas, ac consequenter nec purificatio ad eam tollendam: itaque Judaei jam in suo errore et conscientia erronea (qua putant se adhuc judaismo et legibus hisce obstringi) permanentes ex hac sua conscientia non obligantur hisce posterioribus, sed tantum prioribus. Atque haec de seminifluo.
Tropologia: Seminifluus ut garrulitas
Tropologice: Seminifluus est doctor et concionator impurus, verbosus et importunus. «Semen enim est verbum Dei,» Lucae viii, 12; omnis ergo haereticus, et pseudopropheta, et quisquis verbo Dei abutitur, seminis profluvium patitur; quia verbis sacris luxuriat ad suam laudem et ad plausum populi; sic Epicurei dicebant de Paulo: «Quid vult seminiverbius (graece ὁ σπερμολόγος) hic dicere?» Actor. xvii, 18. Stratum ejus est favor humanus; sedes est voluptas, quam ex eo percipit; saliva est carnis prudentia: quae omnia coinquinant, tam ipsum, quam ejus discipulos. Semen coitus est sana et legitima doctrina: nam sicut vir et mulier una sunt caro, ita in collatione spiritali, doctor et auditor in uno spiritu copulantur. Vir ergo de quo hoc semen egreditur, lavet corpus suum, id est irreprehensibilem se in omnibus actibus faciat, utpote cujus officii est aliorum vitia corrigere et reprehendere: sic et mulier, id est auditor, debet pro viribus vitiorum sordes abjicere. Ita Radulphus et S. Gregorius, lib. XXIII Moral. cap. xv. Secundo, S. Augustinus, lib. De Bono conjugati, cap. xx; Cyrillus, lib. XV De Adoratione, et Rupertus generalius haec accipiunt. «Per seminifluum,» inquit S. Augustinus, «lex significare voluit animum, suae disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum, quem formari oportere significat, cum talem fluxum corporis jubet purificari.» Et Cyrillus: «Corporis,» ait, «fluor qui suppeditationem seminis ad nihilum perducit, et partium illarum firmitatem enervat, significat mentem, quae nullum justitiae fructum profert, sed assidue ad id quod officit dilabitur, et praecipiti lapsu ad res turpes corruit.» Particularius vero Rupertus: «Quid est, ait, fluxum seminis aut sanguinis pati, nisi detractoriis, aut etiam criminosis fluere verbis? Consequenter seminiflui sunt verbosi et garruli. Vere Plutarchus in Moralib.: 'Sicut semen, ait, quod statim effunditur, inutile est ad genituram: ita sermo garrulorum ad nihil conducit.'»
Zeno audiens adolescentem nimis garrulum: «Aures, inquit, in linguam defluxere.» Ostendit autem adolescentis esse audire multa, pauca loqui. Ita Laertius, lib. VII.
Isocrates, cuidam loqutuleio quaerenti cur duplicem mercedem ab eo oratoriae artis studioso postularet, respondit: «Alteram peto ut loqui, alteram vero ut tacere discas.»
Clearchus dicebat: «Quae nolis audire, ea etiam ne dicito; quae nolis dicere, ea ne audito quidem.» Aurium enim et linguae magnum est periculum.
Apollonius dicebat, «loquacitatem multos habere errores, silentium autem tutum esse.» Idem rogatus: «Qui sunt optimi hominum?» respondit, «Qui in dicendo sunt brevissimi.»
Demosthenes cuidam in convivio multa loquenti: «Si tam multa, ait, sapuisses, nunquam tam multa locutus esses.»
Idem rogatus, «cur unam habeamus linguam, duas aures?» respondit: «Quia duplo plus audiendum est, quam loquendum.»
Lycon aiebat, «sicut hirundines perpetuo garritu familiaritatis voluptatem perdunt, sic garrulos perpetuo obtundentes molestos esse auditoribus;» unde proverbium: «Hirundines (id est garrulos) tecto ne excipe.»
Archelaus tonsori garrulo roganti: «Quomodo te radam, o rex!» respondit, «Silendo.»
Alius Jurisconsulto loquaci dixit: «Non oportet multis verbis pauca dicere, sed paucis multa.»
Ausonius: «Sicut, ait, vascula inania maxime tinniunt, ita quibus minimum inest mentis et eruditionis, hi sunt loquacissimi.»
Aesopus dixit: «Loquacitatis finis est infortunium.»
Graeci tradunt cornicem repulsam esse a Pallade, id est garrulitatem a meditatione et sapientia. Ita Pierius, hieroglyph. 20.
Apud Romanos Citeria effigies erat quaedam arguta et loquax, quae ridiculi gratia in pompa vehebatur. Unde M. Cato in Caecilium: «Quid ergo, ait, dicerem amplius? quem ego denique credo in pompa vectitatum iri in ludis pro Citeria, ac spectatoribus sermocinaturum.»
Scripsit Plutarchus librum De Garrulitate, in quo inter alia haec habet: «Alii sermones continent, garruli autem pleni sunt rimarum et perfluunt; deinde tanquam vasa, mente cassi, sono pleni obambulant. In eo sunt infelices, quod neque audiunt, neque audiuntur. Sermonis finis est, ut fidem faciat audientibus: nemo autem fidem habet loquacibus, etiamsi vera loquantur. Quod in corde sobrii est, id est in lingua ebrii; garrulitas periculosa est, odiosa et ridicula. Dicendi magistros habemus homines, tacendi autem deos, silentium in initiationibus mysteriisque, quasi per manus accipientes. Aegyptiorum rex cum Pittaco victimam misisset, jussissetque optimam ac pessimam carnem eximere, linguam exemptam remisit, quasi lingua tam malorum quam bonorum maximum sit instrumentum. Qui ingenuam regiamque adepti sunt eruditionem, primum silere, deinde loqui didicerunt. Discipuli Pythagorae quinquennium tacebant. 'Locutum esse saepe me poenituit, ait Simonides, tacuisse nunquam.' Silentium non solum sitim non conciliat, ut ait Hippocrates, verum neque tristitiam nec dolorem.» Seminiverbii ergo sunt seminiflui.
Versus 19: Mulier menstruata
19. MULIER QUAE, REDEUNTE MENSE, PATITUR FLUXUM SANGUINIS (menstrui), SEPTEM DIEBUS SEPARABITUR, — non extra castra; nam ejus rei nulla fit hic mentio, uti fit de polluto in somnis: hic enim jubetur egredi castra, Deuter. xxiii, 10; sed separabitur a communicatione hominum, idque per septem dies, non quod omnibus illis diebus sanguis fluat, sed quod non possit fluere ultra.
Nota: Menstrua sunt mulierum profluvium, et purgatio frigidi et indigesti humoris, quem natura quasi noxium expellit. Dicta sunt menstrua, quod quolibet mense mulieribus quae ejus aetatis sunt ut possint concipere, soleant accidere; unde etiam menses appellantur. Menstruorum virus describit Plinius, lib. VII, cap. xv: «Nihil,» ait, «reperitur mulierum profluvio magis monstrificum; acescunt ejus superventu musta, sterilescunt tactae fruges, moriuntur insita, exuruntur hortorum germina, fructus arborum quibus insedere decidunt, speculorum fulgor ipso aspectu hebetatur, acies ferri perstringitur eborisque nitor, alvei apum emoriuntur, aes etiam atque ferrum rubigo protinus corripit, odorque dirus aera, et in rabiem aguntur eo gustato canes, atque insanabili veneno morsus infigitur.» Merito ergo hic menstrua, et menstruata immunda censentur. Vide hic quid sit mulier etiam speciosissima, scilicet vas sordium, esca vermium. «Mulier speciosa,» inquit Diogenes, «est templum aedificatum super cloacam.»
Ita casta illa matrona monachi cujusdam tentationem libidinis sapienter elisit, dicens: «Nunc ego sum in menstruis, et nemo mihi appropinquare potest, neque odorari prae faetore.» Testis est Joannes Moschus in Prato Spirituali, cap. cxv. Mulier ergo pulchra est sepulcrum dealbatum, splendidum exterius, sed interius sanie et sordibus plenum: has enim tegit et continet pellis ejus rosea et rubicunda.
Versus 20: Omnis qui tetigerit eam
20. Omnis qui tetigerit eam, immundus erit, — si sit grandior et compos rationis; nam infans tangens matrem puerperam, sugensque ejus ubera, non contaminabatur ejus contactu: hic enim excusat necessitas, et naturae pietas, aetasque infantilis.
Versus 23: Omne vas
23. Omne vas, — omne instrumentum: sic S. Paulus dicitur vas electionis, id est instrumentum electum; sic sacramenta dicuntur vasa, id est instrumenta, gratiae.
Versus 24: Si coierit cum ea vir
24. SI COIERIT CUM EA VIR TEMPORE SANGUINIS MENSTRUALIS, IMMUNDUS ERIT SEPTEM DIEBUS, — si videlicet res lateat: tunc enim occulte expiari poterit; sin autem res prodatur, ipseque accusetur et convincatur, tunc una cum femina occidendus est, uti praecipitur cap. xx, 18.
Versus 25: Mulier quae patitur multis diebus fluxum sanguinis
25. MULIER QUAE PATITUR MULTIS DIEBUS FLUXUM SANGUINIS, — puta haemorrhoides, qualis fuit Haemorrhoissa illa sanata a Christo, Marc. cap. v, vers. 26, haec immunda est et naturaliter et legaliter.
Versus 27: Quicumque tetigerit ea
Vers. 27. QUICUMQUE TETIGERIT EA, — «ea,» scilicet stratum et vas. Ita Romana, Hebraea, Chaldaea; male ergo Plantiniana legunt eam.
Versus 30: Qui unum faciet pro peccato
30. Qui (sacerdos) unum (turturem vel pullum columbae) faciet (immolabit) pro peccato. — Non quod fluxus ille menstruorum vere peccatum sit, sed quod sit legalis immunditia et legale peccatum: tale peccatum erat et lepra et fluxus seminis. Vide Can. 31.
ROGABITQUE PRO EA CORAM DOMINO, ET PRO FLUXU IMMUNDITIAE EJUS, — ut scilicet liberetur ab immunditia legali quam ex hoc fluxu contraxit. Unde hebraice est, expiabit eam a fluxu; passim enim hoc capite et praeced., purgatio haec a peccato, de tali immunditia legali accipienda est. Quare non recte Abulensis haec hoc versu, et similia vers. 15, sic exponit, q. d. Orabit pro fluxu sanguinis et seminis, ut scilicet ille sistatur et non redeat.
Tropologia: Fluxus sanguinis ut idolatria
Tropologice, fluxus tam menstruorum quam sanguinis significat partim idolatriam, tum quia in ea, anima relicto Deo per innumera deorum portenta dilabitur; tum quia idolis sanguine etiam humano litabatur: ita Isychius; partim eos qui per terrena et carnalia desideria quibus aestuant, diffluunt in varias concupiscentias: hic fluxus enerves nos facit, et ne diabolo praecipitanti resistere possimus, invalidos reddit: hinc de tali anima dicit Jeremias, cap. ii, 24: «Omnes qui quaerunt eam, non deficient, in menstruis ejus invenient eam.» Ita Radulphus.
Abulensis in cap. xxi Levit., Quaest. II, aliter haec adaptat: «Leprosi,» ait, «fluentes semine, et menstruatae significant excommunicatos excommunicatione majori; qui vero eos tangunt, significant eos qui minorem excommunicationem cum eis conversando contrahunt.» Unde et leprae, id est excommunicationis, judicium tantum ad sacerdotes pertinet.
Versus 31: Docebitis ergo filios Israel
31. DOCEBITIS ERGO FILIOS ISRAEL, UT CAVEANT IMMUNDITIAM, ET NON MORIANTUR IN SORDIBUS SUIS, CUM POLLUERINT TABERNACULUM MEUM, — q. d. Caveant immundi ingredi tabernaculum meum; alioqui ego eos morte puniam propter sordes suas, quod scilicet, laborante sordido fluxu seminis vel sanguinis, ausi fuerint ingredi meum tabernaculum, illudque hoc ingressu suo suaque immunditia inficere et polluere.
Septuaginta vertunt, ἐυλαβεῖς ποιήσατε ἀπό τῶν ἀκαθαρσίων αὐτῶν, id est, religiose caventes facietis filios Israel ab immunditiis suis; solatis enim et religiosum, et cautum caventemque significat.