Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Praescribuntur gradus consanguinitatis et affinitatis, in quibus matrimonium contrahere non licet. Primo ergo, in gradibus consanguinitatis, vetat matrimonium et copulam cum patre et matre, vers. 7; cum noverca, vers. 8; cum sorore, vers. 9; cum nepte, vers. 10; cum sorore privigna, vers. 11; cum amita et matertera, vers. 12 et 13. Secundo, in gradibus affinitatis vetat matrimonium et copulam cum uxore patrui, vers. 14; cum nuru, vers. 15; cum uxore fratris, vers. 16; cum filia et nepte privigna, vers. 17; cum sorore uxoris, vers. 18. Tertio, vers. 20, vetat adulterium, sodomiam, bestialitatem, et ne semen suum offerant Moloch, uti fecerunt Chananaei, quos proinde Deus terra sua se expulsurum minatur.
Textus Vulgatae: Leviticus 18:1-30
1. Locutus est Dominus ad Moysen, dicens: 2. Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Ego Dominus Deus vester; 3. juxta consuetudinem terrae Aegypti, in qua habitastis, non facietis; et juxta morem regionis Chanaan, ad quam ego introducturus sum vos, non agetis, nec in legitimis eorum ambulabitis. 4. Facietis judicia mea, et praecepta mea servabitis, et ambulabitis in eis. Ego Dominus Deus vester. 5. Custodite leges meas atque judicia, quae faciens homo, vivet in eis. Ego Dominus. 6. Omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedet, ut revelet turpitudinem ejus. Ego Dominus. 7. Turpitudinem patris tui, et turpitudinem matris tuae non discooperies: mater tua est, non revelabis turpitudinem ejus. 8. Turpitudinem uxoris patris tui non discooperies: turpitudo enim patris tui est. 9. Turpitudinem sororis tuae ex patre sive ex matre, quae domi vel foris genita est, non revelabis. 10. Turpitudinem filiae filii tui vel neptis ex filia non revelabis: quia turpitudo tua est. 11. Turpitudinem filiae uxoris patris tui, quam peperit patri tuo, et est soror tua, non revelabis. 12. Turpitudinem sororis patris tui non discooperies: quia caro est patris tui. 13. Turpitudinem sororis matris tuae non revelabis, eo quod caro sit matris tuae. 14. Turpitudinem patrui tui non revelabis, nec accedes ad uxorem ejus, quae tibi affinitate conjungitur. 15. Turpitudinem nurus tuae non revelabis, quia uxor filii tui est, nec discooperies ignominiam ejus. 16. Turpitudinem uxoris fratris tui non revelabis, quia turpitudo fratris tui est. 17. Turpitudinem uxoris tuae, et filiae ejus non revelabis. Filiam filii ejus et filiam filiae illius non sumes, ut reveles ignominiam ejus: quia caro illius sunt, et talis coitus incestus est. 18. Sororem uxoris tuae in pellicatum illius non accipies, nec revelabis turpitudinem ejus adhuc illa vivente. 19. Ad mulierem quae patitur menstrua, non accedes, nec revelabis foeditatem ejus. 20. Cum uxore proximi tui non coibis, nec seminis commixtione maculaberis. 21. De semine tuo non dabis, ut consecretur idolo Moloch, nec pollues nomen Dei tui. Ego Dominus. 22. Cum masculo non commiscearis coitu femineo, quia abominatio est. 23. Cum omni pecore non coibis, nec maculaberis cum eo. Mulier non succumbet jumento, nec miscebitur ei, quia scelus est. 24. Nec polluamini in omnibus his, quibus contaminatae sunt universae gentes, quas ego ejiciam ante conspectum vestrum, 25. et quibus polluta est terra: cujus ego scelera visitabo, ut evomat habitatores suos. 26. Custodite legitima mea atque judicia, et non faciatis ex omnibus abominationibus istis, tam indigena quam colonus qui peregrinantur apud vos. 27. Omnes enim execrationes istas fecerunt accolae terrae, qui fuerunt ante vos, et polluerunt eam. 28. Cavete ergo ne et vos similiter evomat, cum paria feceritis, sicut evomuit gentem, quae fuit ante vos. 29. Omnis anima, quae fecerit de abominationibus his quippiam, peribit de medio populi sui. 30. Custodite mandata mea. Nolite facere quae fecerunt hi qui fuerunt ante vos, et ne polluamini in eis. Ego Dominus Deus vester.
Versus 3: Nec in Legitimis Eorum Ambulabitis
3. Nec in legitimis eorum ambulabitis. — Legitima vocantur leges, maxime caeremoniales; has enim proprie significat Hebraeum chuckot, q. d. Gentium ritus et caeremonias quibus ipsi colunt sua idola et daemones, aversabimini.
Versus 4: Facietis Judicia Mea et Praecepta
4. Facietis judicia mea et praecepta. — «Judicia,» id est praecepta judicialia, quae justitiam et honestum convictum inter te et proximum statuunt: unde sequentes leges matrimoniales ad haec judicia pertinent; «et praecepta,» scilicet caeremonialia, quibus rite colatis me. Haec enim sunt chuckot, uti rursum habent Hebraea.
Versus 5: Vivet in Eis
5. Quae faciens homo, vivet in eis, — q. d. Servans hasce meas leges, a me vita diuturna et prospera donabitur, ut diu «in eis,» id est per ea; vel «in eis,» id est in eorum observatione ad ea rursus complendum, et in eis ambulandum vivat. Ita Abulensis, Oleaster, Vatablus; imo idipsum innuit Apostolus, Rom. X, 4, 5 et 13, ubi hoc discrimen Testamenti novi et veteris insinuat, quod vetus promitteret vivere in eis (suis legibus), id est, promitteret vitam temporalem, ad eas rursum continue perficiendas; novum vero absolute promittat vitam et salutem aeternam. Judaei tamen qui pii erant et sancti, hasce leges veteres servabant ex charitate: unde per hoc merebantur quoque vitam aeternam. Sed de ea hic ad litteram non agitur: nam et alibi passim bona, quae Judaeis promittuntur, et terrena sunt et temporalia, non coelestia et aeterna, ut patet Exod. XXIII, 26; Deuter. VII, 13; Isai. I, 19; Aggaei II, 20; Malach. cap. III, 10. Idem voluit Chaldaeus vertens: Vivet vita saeculi, id est diuturna, quanquam Interpres Bibliorum Regiorum verterit: Vivet vita sempiterna.
Anagogice: Sancti, inquit Radulphus, per Spiritum edocti, hanc vitam ad terram viventium in coelis referebant, uti ille qui canebat: «Credo videre bona Domini in terra viventium;» et Tobias, cap. II: «Fili sanctorum sumus, et vitam illam exspectamus, quam Deus daturus est his qui fidem suam nunquam mutant ab eo.»
Versus 6: Omnis Homo ad Proximam Sanguinis Sui Non Accedet
6. Omnis homo ad proximam sanguinis sui (non quamlibet, sed eam solam, quam sequens sermo determinabit, inquit Radulphus) non accedet, ut revelet turpitudinem ejus. — Turpitudo vocantur membra inhonesta, quae hebraice vocantur nuditas, per antiphrasin, eo quod minime deceat illa esse nuda. Revelare ergo turpitudinem alicujus, est illam cognoscere, et cum ea rem habere, sive in matrimonio, sive extra illud. Est hebraica et verecunda metalepsis.
Ego Dominus, — qui amo honestatem et verecundiam, cui illam hic mandanti obtemperandum est, ni eum vindicem experiri velitis.
Versus 7: Turpitudinem Patris et Matris
7. Turpitudinem patris tui, et turpitudinem matris tuae non discooperies. — Vetatur hic matrimonium et copula cum patre et matre; nam tanta fuit corruptela Gentilium, ut de Persis Theodoretus, Quaest. XXIV, hoc asserat: «Persae, inquit, in hunc usque diem non sororibus solum, sed etiam matribus et filiabus nuptiarum lege permiscentur. Pari modo apud Aegyptios usitata fuisse conjugia fratris cum sorore, auctor est Diodorus, lib. I, cap. II. Hinc Theocritus celebrat nuptias Ptolemaei Philadelphi cum Arsinoe sorore, tanquam nuptias Junonis et Jovis. Denique hic vers. 3, satis significat Moses, tam Aegyptiorum quam Chananaeorum in hisce connubiis et libidinibus corruptissimos fuisse mores. De aliis gentibus barbaris audi Euripidem in Andromede: Tale est omne barbarum genus, Pater cum filia, filius cum matre; Miscetur soror cum fratre.
Indos, Aethiopes ac Medos cum matribus et filiabus concumbere solitos, testis est S. Hieronymus, lib. II Contra Jovinian.
Quin et de Romanis audi S. Gregorium ad interrogat. Augustini, cap. VI: «Quaedam, ait, terrena lex in Romana republica permittit, ut sive frater, sive soror, seu duorum fratrum germanorum, vel duarum sororum filius et filia misceantur; sed experimento didicimus, ex tali conjugio sobolem non solere succrescere.»
Multi nuditatem patris tui active capiunt, q. d. Eam quam nudavit, aut nudare potestatem habet pater tuus, id est, cum uxore patris tui ne concumbas, sive ea sit mater tua, sive noverca; unde expositionis gratia additum volunt et (id est scilicet) nuditatem matris tuae. Neque de tali flagitio vetando, quale esse patris pudenda retegere, ad impii Chami exemplum, ullus unquam legislator cogitavit.
Versus 8: Turpitudinem Uxoris Patris Tui
8. Turpitudinem uxoris patris tui non discooperies, — q. d. Non habebis rem cum noverca tua. Turpitudo enim patris tui est. — Hebraice, nuditas enim patris tui est, q. d. Eam nudavit et cognovit pater tuus: unde omnino indecens et inhonestum est ut tu eam cognoscas.
Versus 9: Turpitudinem Sororis Tuae
9. Turpitudinem sororis tuae ex patre (quae eumdem tecum habet patrem, sed aliam matrem), sive ex matre (quae eamdem tecum habet matrem, sed alium patrem), quae domi vel foris nata est, non revelabis. — «Domi nata est,» quae nata est ex legitimo matrimonio et conjuge; conjux enim sola legitime ad domum viri pertinet: hinc foris nata dicitur, quae nata est ex pellice vel concubina. Ita Radulphus et Abulensis. Verum simplicius verba ut sonant accipies; ne quis enim putaret vetari tantum conjugium sororis quae domi nata est, lex addidit, «vel foris nata est:» talis est, verbi gratia, illa quam de priori marito mater susceperat, et cum qua in domum venerat, quando secundo huic marito nupsit, q. d. Uterinam sororem, etiam foris et extra domum natam nemo ducet. Ita S. Augustinus, cujus et haec praeclara est vox, lib. XVII De Civit.: «Commixtio sororum et fratrum quanto est antiquior compellente necessitate, tanto postea facta est damnabilior religione prohibente.» Ita Amnon incestum cum Thamar sorore morte luit, II Reg. XIII, 32.
Versus 10: Turpitudinem Neptis Tuae
10. Turpitudinem filiae filii tui, vel neptis ex filia non revelabis, quia turpitudo tua est, — quia scilicet a te recta linea descendit neptis, ideoque tecum quasi una censetur, ut, si ejus turpitudinem reveles, tam tuam quam ejus turpitudinem reveles; et si ejus partibus inhonestis abutaris, tam indigne agas, quam si tuis abutereris. Ita Abulensis et Oleaster.
Versus 11: Filiam Uxoris Patris Tui
11. Turpitudinem filiae uxoris patris tui, quam peperit patri tuo, et est soror tua, non revelabis, — q. d. Filiam novercae tuae, quae tibi quasi est soror agnata, non duces, nec cognosces.
Versus 12: Sororem Patris Tui
12. Turpitudinem sororis patris tui non discooperies (q. d. Non duces, nec cognosces amitam tuam), quia caro est patris tui, — quia scilicet est consanguinea patris tui. Hebraice est, quia reliquiatum est patris tui: nam pater et amita ab uno parente, et una carne decisi sunt, cujus unam partem habet parens, alteram soror ejus, quae est amita nepotis, q. d. Quia amita proxime contingit patrem tuum, ita ut una videatur esse caro cum eo: hinc non decet ut ejus turpitudinem reveles, sicut non decet ut reveles turpitudinem patris tui. Abulensis putat hic a pari prohiberi matrimonium patrui cum nepte, sicuti prohibetur amitae cum nepote: est enim idem utrobique gradus consanguinitatis. Verum melius censet Cajetanus illud non prohiberi, quia non exprimitur, uti caetera omnia, quae tam exacte et minutim hic a Mose describuntur. Unde talis matrimonii exemplum est in Othoniele et Axa, Judic. I, 13.
Quaeres, cur potius vetuit Deus matrimonium cum amita, quam cum patruo? Respondeo: Causa est, quod cum vir caput sit uxoris, si nepos duceret amitam, oporteret eam subesse nepoti; hoc autem indecens est: in altero autem, patruo subest neptis, quod decentius est.
Versus 14: Uxorem Patrui Tui
14. Turpitudinem patrui tui non revelabis (ut scilicet uxorem ejus ducas aut cognoscas, ipso etiam mortuo. Unde explicando subdit Moses): nec accedes ad uxorem ejus. — Praecedentes gradus hucusque vetiti fuerunt consanguinitatis; hic incipiunt gradus affinitatis olim vetiti, qui a copula carnali promanant, uti priores consanguinitatis derivantur ab eadem communi origine, puta ab eodem patre, avo, vel abavo.
Versus 15: Nurum Tuam
15. Turpitudinem nurus tuae non revelabis, — non habebis rem, nec jungeris matrimonio cum uxore filii tui, etiam eo mortuo. Nec discooperies ignominiam ejus, — id est turpitudinem, hebraice nuditatem, scilicet nurus, non filii, ut vult Abulensis. Patet ex Hebraeo.
Versus 16: Uxorem Fratris Tui
16. Turpitudinem uxoris fratris tui non revelabis: quia turpitudo fratris tui est. — Excipe, nisi frater moriatur sine liberis: tum enim non tantum potest, sed et debet eam frater mortui accipere uxorem, ut suscitet semen et liberos fratri suo, uti praecipitur Deuteron. XXV, 5. Tantum ergo vetatur hic ne frater fratriam, id est fratris uxorem, ducat, si ex ea supersint liberi, vel si illa per repudium a fratre adhuc vivente discesserit. Ita S. Augustinus, Quaest. LVIII. Hinc patet quam perperam Henricus VIII, Angliae rex, ex hac lege voluerit repudiare Catharinam uxorem suam, quasi matrimonium cum ea initum esset irritum, ex eo quod ipsa prius nupta fuisset Arcturo fratri Henrici; nam Arcturus ex Catharina prolem non susceperat, itaque juxta legem Deuter. XXV, 5, debuisset Henricus ducere Catharinam, ut ex ea suscitaret semen Arcturo fratri suo. Hanc enim legem esse juris naturae, ac proinde etiamnum Christianos obligare praetendebat Henricus: quod an verum sit disputabo vers. 18. Perperam quoque Tertullianus, lib. De Monogamia, cap. VII, per fratrem hic quemvis Judaeum, sive non allophylum intelligit, quasi lex haec vetet Judaei mortui uxorem ab alio quolibet Judaeo duci, praecipiatque ei monogamiam; nam certum est fratrem hic proprie accipi: sic enim proprie capiuntur pater, mater, soror, aliaque cognationum vocabula quae hic recensentur.
Versus 17: Uxorem Tuam et Filiam Ejus
17. Turpitudinem uxoris tuae, et filiae ejus non revelabis; — te et copulatim accipe, q. d. Non contrahes matrimonium cum matre et filia ejus, id est privigna tua, ut vel simul, vel successive utramque habeas uxorem. Filiam filii ejus, et filiam filiae illius non sumes, ut reveles ignominiam (hebraice nuditatem) ejus, quia caro illius sunt (quia scilicet conjunctae sunt et sanguine proximae uxori tuae, ac proinde omnino indecens est, ut tu earum turpitudinem reveles), et talis coitus incestus est. — Hebraice, nefas est; Septuaginta, impietas est; Chaldaeus, consilium peccatorum est.
De Natura Incestus
Porro incestus est consanguinearum vel affinium abusus, ideoque est distincta species luxuriae triplici de causa, inquit D. Thomas II-II, Quaest. CLIV, art. 9: «Primo, quia naturaliter homo debet quamdam honorificentiam parentibus et cognatis, in tantum quod apud antiquos, ut Valerius Maximus refert, non erat fas filium simul cum patre balneari, nec se invicem nudos conspicere; secundo, quia personas sanguine conjunctas necesse est ad invicem simul conversari, sicque continuo haberent occasionem luxuriae, nimisque emollescerent; tertio, quia per hoc impediretur multiplicatio amicorum, ut docet S. Augustinus, lib. XV De Civitate, cap. XVI. Addit, quarto, Aristoteles in II Politic., quia, cum naturaliter homo consanguineam diligat, si adderetur amor qui est ex commixtione venerea, fieret nimius ardor amoris, et maximum libidinis incentivum, quod castitati repugnat.»
Hinc incestus dicitur quasi non castus: licet alii deducant a cesto, id est cingulo, quo uxor, cum maritalis illi fides dabatur, a marito cingebatur, vel potius discingebatur, dicente Phyllide apud Ovidium in epistola ad Demophoonta: «Cui mea virginitas avibus libata sinistris, Castaque fallaci zona recincta manu.» Sic ergo incestus est concubitus illegitimus, cui cingulum legitimarum nuptiarum insigne, ob consanguinitatem, adhiberi nequit.
Denique S. Augustinus, et habetur XXXII Quaest. VII, cap. Adulterii: «Adulterii, ait, malum vincit fornicationem; vincitur autem ab incestu. Pejus est enim cum matre, quam cum aliena uxore concumbere.»
Versus 18: Sororem Uxoris Tuae
18. Sororem uxoris tuae in pellicatum illius non accipies. — Hebraice additur, «ad affligendum illam,» si videlicet videat sororem sibi superinduci velut pellicem, itaque oriatur inter eas simultas et aemulatio. Vide Gen. XXX, 1.
Nec revelabis turpitudinem ejus adhuc illa vivente, — quia illa mortua potes accipere uxoris tuae sororem in conjugem: hoc enim lege veteri licuit, sed in nova jam non licet. Jam enim affinitas usque ad quartum gradum dirimit matrimonium, sicut et consanguinitas.
An Hi Gradus Jure Naturae Sint Prohibiti
Quaeres, an hi gradus omnes, qui hoc capite recensentur, jure naturae ita absolute sint prohibiti, ut irritent matrimonium, nec Pontifex in iis dispensare possit.
Affirmavit Henricus VIII, qui hanc legem praetendit suo divortio cum Catharina; affirmarunt eodem tempore nonnulli Doctores in variis universitatibus, sed Angelottis Henrici corrupti.
Ratio eorum erat, quod Chananaei contra has leges peccantes, puniti sint a Deo, ut patet vers. 24; atqui Chananaei non habebant aliam legem quam naturae: ergo leges hae sunt leges naturae.
Verum contrarium est de fide: probatur primo, ex definitione Concilii Tridentini, Sess. XXIV, can. 3: «Si quis, ait, dixerit eos tantum consanguinitatis et affinitatis gradus, qui Levitico exprimuntur, posse impedire matrimonium contrahendum, et dirimere contractum, nec posse Ecclesiam in nonnullis illorum dispensare, aut constituere, ut plures impediant; anathema sit.»
Secundo, Jacob duas sorores Rachel et Liam uxores habuit, quod tamen hic vetatur vers. 18. Tertio, si quod hic dicitur, ut nullus fratris sui uxorem ducat, absolute sit praeceptum naturale, ergo non licuisset pariter ex lege naturae, eamdem ducere eo casu, quo frater sine liberis erat mortuus: quod tamen licuit, ut patet Deuter. XXV, 5; quod enim absolute jure naturae est vetitum et malum, nullo casu licet. Rursum si haec lex esset naturae, debuisset hic tam prohiberi matrimonium patrui cum nepte, quam amitae cum nepote. Illa enim causa discriminis et disparitatis quam dedi vers. 12, exilis est, neque sufficit ad jus naturae evertendum, neque tollit consanguinitatis in pari gradu vinculum aequale.
Quarto, idipsum patet ex communi praxi Ecclesiae, quae saepe in gradibus hic prohibitis dispensavit et dispensat, uti dispensavit Pontifex cum Catharina Arcturi conjuge, ut eo mortuo nuberet Henrico VIII, fratri Arcturi Angliae regi.
Denique communis Doctorum sententia est, solos gradus consanguinitatis lineae rectae inter ascendentes et descendentes, et ut summum primum gradum in linea transversa, qui est fratris cum sorore (quanquam hoc ipsum neget Cajetanus), jure naturae irritum facere matrimonium.
Hi ergo gradus vetiti sunt Judaeis lege divina positiva, quae jam abolita est, et Christianos non obligat: Ecclesia tamen hanc legem renovavit, et eosdem gradus in connubiis Christianis vetuit (atque alios insuper addidit); idque primo, quod natura et naturalis verecundia ab eis abhorreat, cui sine justa causa contraire peccatum est: unde et Gentes Chananaeorum contra facientes, hic a Deo punitae et expulsae dicuntur vers. 24. Ubi tamen nota Gentes illas magis ob idololatriam, sodomiam aliaque scelera expulsas fuisse, uti dicam vers. 28.
Secundo, quia lex naturae huc inclinat, ut talia matrimonia irritentur per legem positivam, in quam proinde cadit dispensatio, quando aliunde majus bonum commune id exposcit, et facile repenoit tegitque indecentiam, et quidquid naturali pudori alias videretur in hac conjunctione contrarium. Atque hinc patet, quid respondendum sit ad rationem in contrarium allatam. Atque hoc tantum voluit Concilium Toletanum, Sess. II, cap. V, cum ad hasce Levitici leges alludens ait: «Sancimus ne quis fidelium propinquam sanguinis sui, usquequo affinitatis lineamenta generis successione cognoscit, in matrimonio sibi desideret copulari; quoniam scriptum est: Omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedat; nec sine denuntiatione fit sententiae; nam infert: Anima quae fecerit de abominationibus istis quippiam, peribit de medio populi sui.»
Versus 19: Mulierem in Separatione Menstruali
19. Nec revelabis foeditatem (id est, turpitudinem) ejus, — hebraice enim est eruat, id est nuditatem, quam Noster interpres passim hic turpitudinem vertit.
Mulieris in separatione menstruali, — quae scilicet patitur menstrua, vel quae sanguinem quemlibet ex utero patitur. Vide supra, cap. XV, 19.
Haec lex moralis est, et in nova lege obligat; quia continet praeceptum de non accedendo ad mulierem menstruatam; quod naturali quoque ratione prohibetur, tum quia est res indecens et foeda, tum quia ejusmodi congressus partui, si qui ex eo sequatur, est noxius, quod proles ex eo concepta saepe sit leprosa, deformis aut imbecillis: ita Medicorum consensus. Imo in gravi rerum necessitate, cum eam subit periculum mortis, plerumque est tantum veniale peccatum.
Versus 20: Uxorem Proximi Tui
20. Cum uxore proximi tui non coibis, — hic enim adulterium est contra justitiam debitam proximo.
Versus 21: Idolum Moloch
21. De semine tuo non dabis, ut consecretur idolo Moloch: nec pollues nomen Dei tui. — Quaeres, quodnam fuerit idolum Moloch? Nota, Moloch idem esse cum Molech (uti jam punctant et pronuntiant Hebraei), et cum Melech, id est rex; et cum Melchom, id est rex eorum. Unde S. Hieronymus in Isaiae LVII Moloch vocat regem, et Septuaginta hic Moloch vertunt archonta, id est principem. Vocatus est ergo Moloch, id est rex et princeps, scilicet hominumque Deumque, ob insignem observantiam cultumque illius idoli, quasi ipse summus esset omnium Deus. Sic et Aethiopes etiamnum Deum vocant emlach, id est regem, ab Hebraeo Melech, id est rex.
Dico primo: Moloch fuit Baal, id est deus Ammonitarum, cui Judaei non tantum semen suum per mollitiem et idololatriam, sed et filios suos per parricidium et idololatriam, eos igne comburentes, offerebant. Patet hoc IV Regum cap. XXIII, 10, ubi Josias edixit, «ut nemo consecraret filium suum aut filiam per ignem Moloch.» Et Jerem. XXXII, 35: «Ut initiarent filios suos et filias suas Moloch;» et Psal. CV, vers. 37 et 38: «Et immolaverunt filios suos et filias suas daemoniis,» puta Moloch.
Statua Moloch
Dico secundo: Hebraei, et ex iis Lyranus, Abulensis, Adrichomius, A Castro, et passim recentiores tradunt quod idolum Moloch fuerit statua concava manus habens latas, in quibus ponebatur puer immolandus, qui igne statuae intrinsecus subjecto comburebatur, vel traducebatur per ignem, id est impellebatur per ignem in brachia Moloch, ut ejus quasi amplexu cremaretur, itaque gratum fieret deo Moloch sacrificium, et tunc dicebant puerum a diis ad aethera raptum. Talis enim describitur statua Saturni (qui vel similis, vel idem fuit cum Moloch) a Diodoro, lib. XX; licet alii, sed pauci, putent puerum per os Moloch injectum fuisse in ejus ventrem, ibique combustum. Verum vastum nimis et horrendum fuisset hoc os. Sin autem filios et filias non comburendos, sed sacris Moloch initiandos offerrent, tunc eos per medium duarum pyrarum adigebant ad idolum. Vide Plutarchum, libro De Superstitione.
Jam ne puerorum vel ita adactorum, vel ardentium et morientium ejulatus audiretur a parentibus, sacerdotes aliique idoli ministri pulsabant toph, id est tympanum: inde locus dictus est Tophet, sicut a possessoribus, puta a filiis Hennom, dictus est gehennom, id est, vallis Hennom. Unde a simili crudelitate et incendio, infernus a Christo vocatur gehenna, Matth. V, 23. Porro certum est Judaeos in deserto coluisse Moloch, ut patet Actor. cap. VII, vers. 43. Et sane eos illi valde fuisse addictos conjicitur, ex eo quod studiose tum hic, tum cap. XX, prae caeteris idolis illius cultus eis vetetur. Forte Judaei ad hoc incitati sunt per exemplum Abrahae parentis sui, qui filium suum Isaac Deo immolavit; sed perperam. Abraham enim id fecit ex peculiari et expresso Dei mandato, atque suum Isaac non idolo, sed Deo vero immolavit. Hac enim ex causa multi censent Moloch Judaeorum habuisse caput vituli, eo quod Judaei in deserto Serapim, id est vitulum, coluerint.
De Identitate Moloch
Dico tertio: Oecumenius in Actor. VII, et Arias Montanus in Amos I, putant Moloch esse Mercurium: hunc enim dictum esse Moloch, a malach, id est nuntius, eo quod ipse haberetur animarum ductor, et deorum nuntius. Cajetanus putat Moloch fuisse Priapum. Alii censent Moloch fuisse Jovem: hic enim est Melech, id est, rex deorum. Alii, inter quos est Christophorus a Castro in Jeremiae XXXII, 35, opinantur, et forte verisimilius, Moloch fuisse Saturnum: licet enim Gentiles non tantum Saturno, sed et Jovi, Dianae, Baccho, Marti, Palladi, Agraulidi, Diomedi humano sanguine litarint, uti testatur Cyrillus, lib. IV Contra Julianum, post initium, et fuse Eusebius, lib. IV De Praeparatione, cap. VII, ex Diodoro, Dionysio Halicarnasseo, Manethone et aliis idipsum docet: tamen Phoenices sive Chananaeos (quibus vicini erant Judaei) et ab eis prognatos Carthaginenses, proprio Saturno immolare solere homines amicissimos et pueros suos, praesertim in gravi aliqua calamitate ad eam avertendam, docet Eusebius supra, et Philo, lib. I Histor. Phoenicum, Curtius, lib. IV, et Diodorus, lib. XX. Unde Imilce, Annibalis uxor, cum Aspar filius ejus esset mactandus: «Me me, ait, quae genui, vestris absumite votis.» Ita Silius Italicus, lib. IV Punicorum.
Hinc et Plato, Plutarchus et Dionysius Halicarnasseus, docent apud Phoenices, Carthaginenses, Rhodios et Cretenses moris fuisse, ut infantes principali honore insignes, quos sors jacta designasset, in regio ornatu Saturno immolarentur: a quibus sacris cum postea descivissent Carthaginenses, victi ab Agathocle, ac deos propterea subiratos arbitrantes, ducentos nobilium filios mactarunt, diisque immolarunt, ait Festus apud Lactantium, lib. I De Falsa Religione, cap. XXI.
Atque hac de causa finxerunt Poetae Saturnum voluisse devorare Rheae parentis filios, sed sonitum et vocem matris, atque Jovis pueri vagitum eum avertisse et deterruisse. Ita S. Augustinus, lib. VII De Civit. IX.
Similis Idololatria apud Indos
Similis idololatria hoc nostro saeculo viguit apud Indos: Mexicani enim quotannis ad 20 hominum millia immolabant daemoni; et in Mechoacam urbs daemon sibi offerri postulabat id quod civibus erat charissimum, uti sponsam, vel infantem speciosum: ea de causa indigenae tam truculentum Deum perosi, Christi fidem obviis ulnis sunt amplexi, ut P. Antonio Mendozio Provinciali Societatis nostrae, Mechoacani proceres testati sunt. Disce hic crudelitatem daemonis, qui pro suis exiguis donis quae suis largitur, tam pretiosas, calamitosas et funestas sibi deposcit victimas. Idem hodie experiuntur sagae, imo peccatores omnes, qui pro vili voluptate animam suam diabolo vendunt ad aeterna tormenta.
Pietas Constantini
Audi ex adverso pietatem et benignitatem Constantini Imperatoris, qui lepra percussus, cum consilio quorumdam, puerulorum sanguine lavandus esset, audiens matres ejulantes, et causa tanti luctus cognita, illucrymans dixit: «Romani imperii dignitas et amplitudo fontem et radicem habet veram pietatem. Ut igitur ex ea me provenisse ostendam, valetudinem meam innocentium puerorum vitae posthabeo.» Ita Nicephorus, lib. VII Historiarum, cap. XXXIV. Hinc Deus illi rependit sanitatem per baptismum, tantumque imperii decus et gloriam.
Sensus Tropologicus: Semen Dare Moloch
Tropologice, Moloch semen suum dant, qui boni aliquid operantur vanae laudis, vel honoris terreni acquirendi gratia, inquit Radulphus.
Longe verius semen suum dant Moloch, qui proles suas daemoni devovent, qui eas in haeresi, libidinibus, rapinis aliisque peccatis educant.
Sed cui? Moloch, id est, regi crudelissimo, tyranno maximo, scilicet diabolo. «Injustum est, ait S. Gregorius, servire diabolo, qui nullo placatur obsequio.» Et S. Augustinus, sermone 4: «Quid, ait, pravius? quid malignius? quidve nostro adversario nequius? qui posuit in coelo bellum, in paradiso fraudem, odium inter primos fratres, et in omni opere nostro zizania seminavit. Nam in comestione posuit gulam, in generatione luxuriam, in exercitatione ignaviam, in conversatione invidiam, in gubernatione avaritiam, in correctione iram, in praesulatu sive dominatione superbiam. In corde posuit cogitationes malas, in ore locutiones falsas, in membris operationes iniquas: in vigilando movet ad prava opera, in dormiendo ad somnia turpia. Laetos movet ad dissolutionem, tristes autem ad desperationem. Sed ut brevius loquar, omnia mala mundi ejus pravitate sunt commissa.» Hinc est ignis concupiscentiae, quo suos hic Moloch adurit, ut eos secum igne gehennae comburat.
Nec pollues nomen Dei tui. — Hoc enim mihi meoque nomini esset dedecori, si me relicto, vel in mei injuriam coleres idola, et maxime Moloch tam infami cultu.
Versus 22: Sodomia
22. Cum masculo non commiscearis coitu femineo, — qualis est sodomia, quae abominatio est naturae et gratiae.
Versus 23: Bestialitas
23. Cum omni pecore non coibis, — q. d. Cum nullo pecore coibis. Nota: omnis non idem est quod nullus, etiam juxta regulas aequipollentiarum apud nostros Dialecticos. Secus est non omnis: hoc enim apud Dialecticos idem est quod aliquis non; apud Hebraeos vero saepe idem est quod nullus. Unde sequitur:
Versus 24: Nec Polluamini
24. Nec polluamini in omnibus his, — id est, in nullo eorum polluamini.
Versus 25: Polluta Est Terra
25. Quibus polluta est terra. — Hinc disce vitia, praesertim enormia, esse tam horrenda et putida, ut non tantum ipsos peccatores polluant, sed et terram in qua ipsi habitant, hac infamia aspergant, ut a sceleratissimis incolis scelerata ipsa et polluta vocetur.
Cujus (scilicet terrae, id est quorum, scilicet in terra ista habitantium) ego scelera visitabo, — id est puniam; est metonymia. Terra enim, quae immediate ante proprie capiebatur, hic metonymice pro terrae incolis capitur. Ita S. Augustinus, Quaestione LVIII.
Versus 26: Tam Indigena Quam Colonus
26. Tam indigena quam colonus. — «Colonus» vocatur hic incola, qui in Hebraeorum coloniam et legem transiit et inter eos «peregrinatur,» id est habitat.
Versus 28: Ne Vos Similiter Evomat
28. Cavete ergo ne et vos similiter evomat, cum paria feceritis, sicut evomuit gentem quae fuit ante vos. — Nota to evomuit, q. d. Cum Deus Chananaeos sua terra per Hebraeos expulit, etiam ipsa terra quasi gaudens et probans, neque retinens, sed dimittens eos, quodammodo ejecit ipsos. Loquitur de futuro quasi de praeterito prophetice: «evomuit,» id est, certo et brevi evomet. Rursum est hic metaphora Hebraea, qua ad majorem emphasin, vita et actio animalis tribuitur rei inanimae.
Simili tropo dicitur terra gemere, clamare, irasci et expetere vindictam, ut: «Excandescet in illos (reprobos) aqua maris,» Sapient. cap. V. «Omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc,» Rom. VIII. Hoc enim tropo vult significare Scriptura enormitatem criminum, quod scilicet ipsae creaturae irrationales suo creatori semper obedientes, et pro illo pugnantes detestentur peccatores tales, eosque terra quasi evomat, cum illi expelluntur ab ea: detestentur, inquam, detestatione et appetitu naturali, quo in ordinem suum, totiusque universi, ac Dei voluntatem implendam feruntur, atque aversantur ea quae sunt his contraria: idem facturae appetitu rationali, si eum haberent. Scelera ergo Chananaeorum causa fuerunt, cur ipsi ab Hebraeis possessione sua depulsi sunt.
Ubi nota scelera haec Chananaeorum fuisse adulteria, idololatrias, sodomias, bestialitates, etc., de quibus vers. 20 et seq., potius quam connubia cum neptibus, affinibus et cognatis, superius recensita; quia haec jure naturae non erant irrita, sed tantum habebant indecentiam et inverecundiam quamdam, ob quam videntur tantum venialia fuisse peccata: quod enim jam sint mortalia, quodque irritent matrimonium, id habent ex jure positivo humano. Ita Cajetanus, Bellarminus et Sanchez, tom. II De Matrim. lib. VII, Quaest. LII.
Hujus expulsionis Chananaeorum aliam quoque causam dant S. Augustinus, serm. 105 De Temp., et Epiphanius, lib. II Contra Haeres. cap. LXVI, et Andreas Masius in Josue I, scilicet Chananaean in divisione orbis cessisse Sem ejusque posteris; sed Semitas Chananaeos, posteros Cham, vi inde expulisse, ac proinde jure a Deo Hebraeis, nepotibus Sem, eam restitutam esse, hujus rei argumentum esse, quod Melchisedech, qui vel Sem fuit, vel ex Sem natus, in Chananaica habitarit. [Verum Chananaean in sortitione orbis cessisse Chananaeis, non Semitis, ostendi cap. IX et X Genes. Rursus, Melchisedech non fuisse Sem, vel Semitam, sed potius ex Cham et Chanaan prognatum, ostendi Genes. XIV.]