Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Sanciuntur leges de votis hominum, animalium, domorum, agrorum, anathematis; rursum de decimis, vers. 30. Hasce leges hic intricatas paucis et compendio clare ita distinguere et complecti possumus:
I, vers. 2. Homo qui se devovit Deo, redimat se pretio, quod pro aetate et sexu hic taxatur a Deo.
II, vers. 9. Animal immolabile, Deo per votum oblatum, reipsa detur, non mutetur in aliud, nec redimatur.
III, vers. 11. Animal quod immolari non potest, si Deo voveatur, vendatur pretio quod sacerdos statuet; quod si vovens dare voluerit, addat insuper quintam pretii partem.
IV, vers. 14. Domus Deo vota, pretio a sacerdote taxato vendatur; quod si vovens eam redimere voluerit, addat pretio taxato quintam pretii partem.
V, vers. 16. Heres vovens agrum haereditarium, redimere eum potest quinquaginta siclis solvendis pro rata annorum qui supersunt usque ad jubileum: quod si eum non redimat, sed ager alteri vendatur, nunquam ipse, ne quidem in jubileo illum recipere poterit; sed ager absolute et in perpetuum cedet in jus Dei et sacerdotum.
VI, vers. 22. Si vovens agrum non sit haeres, sed emptor agri, hic redimet eum pretio, quod taxabit sacerdos juxta numerum annorum usque ad jubileum; nam in jubileo ager de more ad primum heredem redire debet.
VII, vers. 23. Omne pretium ponderandum est pondere, sive siclo, Sanctuarii.
VIII, vers. 26. Primogenitum immolabile, cum totum sit Dei, voveri non potest.
IX, vers. 27. Primogenitum immundum redimatur.
X, vers. 28. Quod per votum cherem, id est anathematis, Deo consecratum est, non redimatur, sed moriatur aut naturaliter aut civiliter.
XI, vers. 30. Decimae fructuum et frugum omnium Deo offerantur.
XII, vers. 32. Decima animalium, puta ovis, bovis et caprae, Deo offerantur.
Textus Vulgatae: Leviticus 27:1-34
1. Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: 2. Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Homo qui votum fecerit, et spoponderit Deo animam suam, sub aestimatione dabit pretium. 3. Si fuerit masculus a vigesimo anno usque ad sexagesimum annum, dabit quinquaginta siclos argenti ad mensuram Sanctuarii: 4. si mulier, triginta. 5. A quinto autem anno usque ad vigesimum, masculus dabit viginti siclos: femina, decem. 6. Ab uno mense usque ad annum quintum, pro masculo dabuntur quinque sicli: pro femina, tres. 7. Sexagenarius et ultra masculus dabit quindecim siclos: femina, decem. 8. Si pauper fuerit, et aestimationem reddere non valebit, stabit coram sacerdote; et quantum ille aestimaverit et viderit eum posse reddere, tantum dabit. 9. Animal autem quod immolari potest Domino, si quis voverit, sanctum erit, 10. et mutari non poterit, id est, nec melius malo, nec pejus bono; quod si mutaverit, et ipsum quod mutatum est, et illud pro quo mutatum est, consecratum erit Domino. 11. Animal immundum, quod immolari Domino non potest, si quis voverit, adducetur ante sacerdotem. 12. Qui judicans utrum bonum an malum sit, statuet pretium; 13. quod si dare voluerit is qui offert, addet supra aestimationem quintam partem. 14. Homo si voverit domum suam, et sanctificaverit Domino, considerabit eam sacerdos utrum bona an mala sit, et juxta pretium quod ab eo fuerit constitutum, venundabitur: 15. sin autem ille qui voverat, voluerit redimere eam, dabit quintam partem aestimationis supra, et habebit domum. 16. Quod si agrum possessionis suae voverit, et consecraverit Domino, juxta mensuram sementis aestimabitur pretium; si triginta modiis hordei seritur terra, quinquaginta siclis venundetur argenti. 17. Si statim ab anno incipientis jubilei voverit agrum, quanto valere potest, tanto aestimabitur; 18. sin autem post aliquantum temporis, supputabit sacerdos pecuniam juxta annorum, qui reliqui sunt, numerum usque ad jubileum, et detrahetur ex pretio. 19. Quod si voluerit redimere agrum ille qui voverat, addet quintam partem aestimatae pecuniae, et possidebit eum. 20. Sin autem noluerit redimere, sed alteri cuilibet fuerit venundatus, ultra eum qui voverat redimere non poterit, 21. quia cum jubilei venerit dies, sanctificatus erit Domino, et possessio consecrata ad jus pertinet sacerdotum. 22. Si ager emptus est, et non de possessione majorum sanctificatus fuerit Domino, 23. supputabit sacerdos, juxta annorum numerum usque ad jubileum, pretium; et dabit ille qui voverat eum, Domino; 24. in jubileo autem revertetur ad priorem dominum, qui vendiderat eum, et habuerat in sorte possessionis suae. 25. Omnis aestimatio siclo Sanctuarii ponderabitur. Siclus viginti obolos habet. 26. Primogenita quae ad Dominum pertinent, nemo sanctificare poterit et vovere; sive bos, sive ovis fuerit, Domini sunt. 27. Quod si immundum est animal, redimet qui obtulit, juxta aestimationem tuam, et addet quintam partem pretii; si redimere noluerit, vendetur alteri quantocumque a te fuerit aestimatum. 28. Omne quod Domino consecratur, sive homo fuerit, sive animal, sive ager, non vendetur, nec redimi poterit. Quidquid semel fuerit consecratum, sanctum sanctorum erit Domino. 29. Et omnis consecratio quae offertur ab homine, non redimetur, sed morte morietur. 30. Omnes decimae terrae, sive de frugibus, sive de pomis arborum, Domini sunt, et illi sanctificantur. 31. Si quis autem voluerit redimere decimas suas, addet quintam partem earum. 32. Omnium decimarum bovis, et ovis, et caprae, quae sub pastoris virga transeunt, quidquid decimum venerit, sanctificabitur Domino. 33. Non eligetur nec bonum, nec malum, nec altero commutabitur, si quis mutaverit; et quod mutatum est, et pro quo mutatum est, sanctificabitur Domino, et non redimetur. 34. Haec sunt praecepta, quae mandavit Dominus Moysi ad filios Israel, in monte Sinai.
Versus 2: Homo qui votum fecerit
2. HOMO QUI FECERIT VOTUM, ET SPOPONDERIT DEO ANIMAM SUAM, SUB AESTIMATIONE DABIT PRETIUM. — Pro qui fecerit votum, Hebraice est יפליא נדר iaphli neder, id est, qui separaverit, vel qui mirabile fecerit votum: nam, ut ait Isychius, admirabile est, et valde beatitudini proximum, totum se Deo offerre, ut animam suam; vel, ut Septuaginta vertunt, τιμὴν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, id est, honorem vel pretium (nam et pretium et honorem significat) animae suae, quam a Deo accepit, Deo dedicet.
Et spoponderit animam, — q. d. Qui voverit seipsum mancipare cultui divino in tabernaculo, videlicet ut portet aquas vel ligna ad sanctuarium pro sacrificiis, ut verrat atrium, ut sarta tecta templi curet, ut subserviat Levitis, etc.; nam nemo poterat obire munia propria sacerdotum aut Levitarum, ac proinde nec ea vovere, nisi esset de genere Levi. Ita Abulensis, Cajetanus et alii. Soli ergo Levitae et sacerdotes vovere poterant, se semper in suis officiis sacris ministraturos Domino, et tum ex voto id praestare tenebantur, ut patet in Samuele qui fuit Levita, quem mater vovit Domino, I Reg. 1, 11; ad alia autem laicorum officia in tabernaculo, paulo ante dicta, offerre se et devovere poterat quilibet ex qualibet tribu; sed Deus hic votum illud jubet ferre; ad hoc enim accedit votum, quod est novus et praecipuus actus religionis. In voto enim Deo datur, non tantum ipse actus, sed et potentia, puta voluntas et libertas, cui ita renuntiatur, ut qui vovit deinceps aliud velle non possit. Qui ergo actum bonum facit sine voto, Deo dat fructum arboris; qui vero eumdem vovet, et ex voto perficit, hic totam arborem cum fructibus Deo consignat, inquit S. Anselmus in Similitudinibus.
Narrat Plutarchus in Lacon, de Lacone, qui cum voto se obstrinxisset, quod se de Leucate petra praecipitem daret, conscendit montem, et conspecta altitudine sese avertit. Id cum illi probri gratia objiceretur: « Non putabam, inquit, illi voto majore voto opus esse. » Etenim qui facinus arduum concipit animo, prius a diis optare debet animum facinori parem. Hucusque Plutarchus. Tale est hic animam suam Deo devovere. Plus enim est animam Deo devovere, quam offerre.
SUB AESTIMATIONE (quae hic taxatur et praescribitur vers. seqq.) DABIT PRETIUM. — Hebraea hic sunt involuta, ita ea cum Vatablo bene et clare reddas: « Vir cum separaverit votum animarum Domino, juxta aestimationem tuam (o sacerdos: eum enim alloquitur) aestimabitur, et redimetur votum animarum quod factum est, » q. d. Cum quis emiserit votum quo se devovet Deo, juxta aestimationem tuam, o sacerdos, dabit pretium, votumque suum ac seipsum redimet. Votum enim animarum est illud quo quis animam, id est seipsum, Deo devovet.
Secus est in votis Religionis in lege nova, quibus se homo ad nobilissima ministeria dedicat, quae omne pretium excedunt, ideoque nullo pretio redimi possunt: quae vota non erant in lege veteri, si tamen fuissent, obligassent Judaeos, sicut obligabant alia vota, quibus aliquid aliud determinate vovebant, ut patet in Nazaraeis: hi enim tenebantur determinate praestare id quod voverant. Ita Abulensis, Quaest. VIII.
Sensus allegoricus: Votum Christi
Allegorice, homo qui vovet et spondet animam, est Christus, qui in primo conceptionis suae instanti videns placere Patri caelesti, ut se totum pro hominibus offerret ad mortem, etiam crucis, hancque esse ejus voluntatem, imo praeceptum, Philip. ii, 8, id ipsum acceptavit, ad illudque voto se obstrinxit. Ex illo enim instanti Christum se per votum consecrasse Deo ad redimendos homines, et in hunc finem omnes actiones et passiones vitae suae, ipsamque mortem et crucem per votum Deo obtulisse, probabiliter docet Franciscus Suarez, in III part., tom. II, Quaest. XXVIII, sect. 2, idemque insinuat S. Augustinus, Hieronymus, Theodoretus et Basilius in illud Psalm. xxi, vers. 26: « Vota mea Domino reddam; » haec enim verba, uti et totius psalmi xxi, ad litteram de Christo scripta sunt. Christus ergo, vovens animam suam, solvit ejus pretium, scilicet sanguinem quem in cruce fudit. Hic enim sanguis, cum esset Filii Dei, aequiparabatur in pretio ipsimet Filio Dei, puta Christo Domino.
Sensus tropologicus: Votum religiosum
Tropologice, Religiosus vovet animam, id est totum se Deo, puta corpus per votum castitatis, opes per votum paupertatis, animam per votum obedientiae. Quare tales proxime sequentur Christum, suntque Martyres, sponsi, templa et holocausta Dei, uti pulchre ostendit noster Platus, lib. II De Bono status religiosi.
Versus 3: Quinquaginta siclos argenti
3. DABIT QUINQUAGINTA SICLOS ARGENTI, AD MENSURAM SANCTUARII, — qui scilicet sint justissimi ponderis, instar ponderis quod servatur in Sanctuario, uti dixi Exod. xxx, 13.
Versus 4: Si mulier, triginta
SI MULIER, TRIGINTA, — q. d. Quicumque vir fuerit 20 annorum aut plurium, modo non excedat annum sexagesimum, seque Deo devoverit, hic pro redemptione voti dabit 50 siclos, id est 50 florenos Brabanticos; si sit mulier, dabit 30. Nota: Majus pretium imponitur hic viris quam feminis aut pueris, quia pluris valet vir quam femina aut puer, idque tum in se, tum ad operas et labores. Intellige haec de liberis, non de servis: unde quaeres quid, si quis vovisset servum suum Deo, an, et quo pretio eum redimere debebat? Respondeo cum Abulensi, Quaest. LV, LVI et LVII: Talis servus redimendus erat uti alii homines, vel potius uti agri et possessiones; est enim servus possessio heri. Herus ergo pro servo Hebraeo quem voverat, solvebat pretium pro rata temporis quo ille hero servire debebat, ita videlicet ut considerando quanto pretio eum emerat, simul etiam considerando quanto tempore ille adhuc servire debebat, tantum solveret quantum ex pretio quo eum emit, respondebat annis quibus adhuc servire debebat: v. g. emit herus servum statim post annum septimum sive sabbaticum, anno primo, 60 siclis, vovet illum anno tertio elapso: igitur cum servus adhuc tres annos servire debeat, et anno septimo, juxta legem Exod. xxi, 2, egredi liber, dominus solvet pro ejus redemptione dimidium pretii quo eum emit, puta 30 siclos; hi enim respondent dimidio tempori, puta tribus annis quibus servus adhuc servire debet. Addet insuper herus quintam pretii partem, uti fiebat in aliorum votorum redemptione, puta 12 siclos; 12 enim sunt quinta pars 60. Quod si herus nolit servum redimere, sacerdos aestimabit et statuet servo pretium justum jam dictum, puta 30 siclorum, quo alicui alteri vendatur.
Si vero servus esset non Hebraeus, sed Gentilis, ideoque perpetuo serviturus, tunc tanti vendebatur quanti absolute valebat pro tota vita; et si herus ejus vellet eum redimere pretio jam dicto, superaddere debebat quintam pretii partem.
Versus 5: A quinto anno
5. A QUINTO ANNO. — Si videlicet parentes eum devoverint; nam puer quinquennis, cum careat usu rationis, vovere non potest.
Versus 8: Coram sacerdote
8. CORAM SACERDOTE, — etiam minore, qui eo tempore ministrat; nam non exprimitur hic quod debeat esse pontifex. Ita Abulensis.
Versus 9 et 10: Animal quod immolari potest
9 et 10. ANIMAL AUTEM QUOD IMMOLARI POTEST DOMINO, SI QUIS VOVERIT, SANCTUM ERIT, ET MUTARI NON POTERIT, — q. d. Animal immolabile per votum quasi Deo consecratur; unde illud in aliud mutari nolo: itaque si quis tale animal voverit ad immolationem, illud ipsum animal quod vovit, immolari decet. Sin autem determinate non voverit animal ad immolationem, sed tantum in genere dixerit: Voveo hoc animal Domino; tunc ipsum sacerdoti dabit, tanquam rem Deo consecratam, neque poterit ipsum in aliud commutare; quod si commutet, et ipsum quod mutatum est, et illud pro quo mutatum est, consecratum erit Domino: sacerdos tamen non tenetur illud quod in genere votum est, Deo immolare; sed sibi servare potest, vel donare aut vendere cui volet, sicut et decimas ac primitias.
Idem dico de animali immundo quod quis Deo vovisset, videlicet potuisse sacerdotem illud accipere, et sibi servare, vel donare aut vendere alteri, si vovens et offerens nollet illud redimere; omne enim quod ex voto offertur, sacerdoti cedere voluit et sanxit Deus, Numer. xviii, 14.
Versus 11, 12 et 13: Animal immundum
Vers. 11, 12 et 13. ANIMAL IMMUNDUM QUOD IMMOLARI DOMINO NON POTEST, SI QUIS VOVERIT, ADDUCETUR ANTE SACERDOTEM, QUI JUDICANS UTRUM BONUM AN MALUM (an magni valoris an exigui) SIT, STATUET PRETIUM; QUOD SI DARE VOLUERIT IS QUI OFFERT, ADDET SUPRA AESTIMATIONEM QUINTAM PARTEM, — ut per hanc quintam partem, utpote pretii auctuarium, compensetur onus sacerdotis, quo tenetur ei qui vovit et obtulit animal immundum, illud revendere, si ipse illud redimere velit; quod si nolit redimere, tunc sacerdos animal retinebit, donabit aut vendet, ut jam dixi.
Nota: Haec lex a pari habebat locum in quavis alia re mobili, quae Deo vovebatur; verisimile enim est res mobiles hac lege animalis censeri, juxta ea quae dicentur vers. 21. Ita Abulensis.
Nota secundo: Omnia animalia omnesque res Deo votae redimi poterant, exceptis animalibus mundis ad sacrificium.
Versus 14 et 15: Domus Domino vota
14 et 15. HOMO SI VOVERIT DOMUM SUAM, ET SANCTIFICAVERIT (per votum consecraverit Domino), VENUNDABITUR; SIN AUTEM ILLE QUI VOVERAT, VOLUERIT REDIMERE EAM, DABIT QUINTAM PARTEM AESTIMATIONIS SUPRA, — puta supra pretium a sacerdote aestimatum et taxatum. Causam hujus quintae partis assignavi vers. 11.
Malebant autem plerique quintam partem pretio superaddere, ut redimerent rem suam, quia si non redemissent domum aliamque rem immobilem, illa nunquam ad eos reversa fuisset, ne quidem in jubileo, sed absolute transibat in dominium sacerdotum, qui eam vendebant; sed ita ut in jubileo ad eos quasi primos dominos reverteretur, ut patet vers. 21; unde et res vendebatur pluris vel minoris, secundum jubileum magis minusque distans, ac proinde minoris quam si in perpetuum vendita et alienata fuisset. Hac ergo de causa voventes rem immobilem, fere semper eam redimebant, ac proinde paucae possessiones in jubileo ad Levitas et sacerdotes devolvebantur. Ita Abulensis.
Versus 16: Ager possessionis suae
16. QUOD SI AGRUM POSSESSIONIS SUAE (quem ut heres et proprium possidet) VOVERIT, JUXTA MENSURAM SEMENTIS AESTIMABITUR PRETIUM; SI TRIGINTA MODIIS HORDEI SERITUR TERRA, QUINQUAGINTA SICLIS VENUNDETUR ARGENTI. — Si plus minusve seminis caperet ager, proportionaliter augebatur vel minuebatur pretium, ut si 60 modiis sereretur, vendebatur centum siclis; si tantum 15, vendebatur 25, et ita consequenter. Verisimile est quod censet Abulensis hosce 50 siclos sumi pro pensione vel reditu 50 siclorum; nam si pro tanto agro qui seritur 30 modiis, semel tantum fuissent soluti 50 sicli, ager ille nimis parvo et vili pretio venditus fuisset: videtur ergo venditus fuisse 50 siclis, non semel, sed quotannis solvendis, sive censu annuo 50 siclorum. Nam ager qui seritur 30 modiis hordei, facile quotannis dat 50 siclos et amplius; ponamus enim modium unum seminis proferre decem modios in messe, ita ut ager 30 modiorum seminis proferat 300 modios in messe, jam demus modium quemque hordei tunc valuisse tantum quatuor stuferis: hinc fiet ut 300 modii valuerint 60 florenos sive siclos.
Nota: Pro modiis, hebraice est homer, quod Septuaginta et Chaldaeus vertunt corum. Ex hoc ergo loco patet quod homer sive corus continebat 30 modios. Quare non videtur verum quod dicunt Hebraei, homer dici a חמור chamor, id est asinus, quod sit mensura quam ferre potest asinus; nec enim asinus ferre potest 30 modios.
Versus 17: Ab anno jubilei
17. SI STATIM AB ANNO INCIPIENTIS JUBILEI VOVERIT AGRUM, QUANTO VALERE POTEST, TANTO AESTIMABITUR. — Pro quanto valere potest, Septuaginta et Chaldaeus vertunt, juxta pretium vel aestimationem agri; Hebraea habent, aestimationem tuam (o sacerdos); sacerdotis enim erat aestimare agri pretium, sed juxta legem jam datam, videlicet ut pro agro qui serebatur 30 modiis, penderentur 50 sicli, si videlicet statim a jubileo is venderetur, ita ut pro quolibet anno numeraretur siclus: nam ab uno jubileo usque ad alterum sunt 50 anni; vendebatur enim ager tantum usque ad jubileum, quia tunc ad primum heredem et dominum redire debebat. Siclum hic non simplicem, sed annuum intelligi, dixi vers. praeced.
Si ergo ager sereretur 45 modiis, sacerdotis erat aestimare eum 25 siclis, si integrum superesset jubileum; si integrum non superesset, sed aliquot anni inde jam elapsi essent, ita ut tantum superessent 10, 20, 30 anni, tunc pro rata temporis et annorum, sacerdotis erat minuere pretium, plus minusve. Permittit hic Deus hero, qui heres est, agrum suum voventi, ut eum possit redimere 50 siclis, solvendis pro rata annorum qui supersunt usque ad jubileum; quod si non redimat, statuit ut ager nunquam, ne in jubileo quidem, ad eum redeat, sed absolute transeat in jus Dei et sacerdotum; hoc est enim quod sequitur:
Versus 20 et 21: Possessio consecrata
20 et 21. SIN AUTEM (herus vovens et offerens agrum) NOLUERIT REDIMERE, SED ALTERI CUILIBET FUERIT VENUNDATUS, ULTRA EUM QUI VOVERAT REDIMERE NON POTERIT: QUIA CUM JUBILEI VENERIT DIES, SANCTIFICATUS ERIT DOMINO, — q. d. Ager hic tempore jubilei nunquam redibit ad herum qui eum vovit, sed semper ad Deum, cui per votum cherem, sive anathematis, sanctificatus, id est consecratus fuit; ac proinde in jubileo rediens, non ad herum laicum, sed ad Deum, de novo quasi ipsi sanctificatur, consecratur et confirmatur: quare herus qui voverat eum, amplius redimere non poterit, sed cedet ille sacerdotibus locum Dei tenentibus, qui eum possidebunt in perpetuum, jure quasi haereditario: ita Vatablus; hoc est enim quod sequitur:
21. ET POSSESSIO CONSECRATA AD JUS PERTINET SACERDOTUM. — Pro possessio consecrata, Hebraice est ager cherem, id est ager anathematis vel succisionis, q. d. Sicut res occisa vel succisa non amplius redit ad vitam, ita ager hic Deo per votum consecratus, nec redemptus, redire nequit amplius ad dominum laicum aut profanum, sed Deo in perpetuum est consecratus, ceditque sacerdotibus, ita tamen ut ipsi agrum illum non possideant, sed singulis jubileis vendant alicui ex illa tribu, ex qua oriundus erat ille cujus erat ager, quique agrum Deo vovit et obtulit, idque ideo, ne sacerdotes possideant agros; hoc enim prohiberi videtur Numer. XVIII, 20, et ne diminuantur possessiones tribuum, aut transeant de tribu in tribum. Ita Abulensis, Quaest. XXXVI. Eadem lex erat, si quis agrum suum devovisset Sanctuario.
In aliis autem rebus, si quis eas Sanctuario devovisset, similis erat lex illi quae lata est de animalibus: nam si res erat talis, quae usibus Sanctuarii servire posset, ut victima, jumenta, aes, ferrum, aurum, commutari aut redimi non poterant, sed cedebant thesauro aut ministerio Sanctuarii; sin res usibus Sanctuarii esset inepta, ut arma, libri, vestes, redimebantur a domino, addita insuper quinta pretii parte; sin ille nollet redimere, res vota aliis communi pretio vendebatur, pretiumque cedebat Sanctuario. Ita Abulensis, Quaest. LI.
Versus 22: Ager emptus
22. SI AGER EMPTUS EST, ET NON DE POSSESSIONE MAJORUM. — Hujus versus et duorum sequentium hic est sensus: Si ager aliquis non sit haereditaria sors voventis, sed emptus sit ab eo, ita ut ad haeredem et tribum suam redire debeat in jubileo, tunc si emptor primus, secundus, tertius, aut etiam vigesimus eum Deo vovebit, supputabit sacerdos quantum temporis ad jubileum supersit, et quantum pretii quo eum emptor emit, illi tempori respondeat, illudque vovens loco agri persolvet, dabitque sacerdotibus. Unde apparet emptorem agri, cum eum Deo voverat, obligatum non fuisse ad pretium illud agri persolvendum (hoc enim solum hic exprimitur), neque potuisse agrum alteri vendi, ideoque non debuisse voventem addere quintam pretii partem, uti jussum est in praecedenti casu. Cujus rei aequa et justa ratio erat, quod in praecedenti casu, hero liberum erat redimere agrum, vel non redimere; sacerdos vero tenebatur eum redimere volenti reddere: hic autem e contrario onus subit, non sacerdos, sed vovens, qui cogitur agrum redimere. Rursum in praecedenti casu quinta pars pretii addebatur ab hero vovente, pro absoluta et perpetua rei occupatione: nam alii emptores rei eam tantum emebant usque ad jubileum communi pretio, ultra quod perexiguum erat hero rem redimenti, addere quintam partem pretii, pro aeterna ejus possessione; in hoc vero hujus versus casu tantum fiebat agri redemptio usque ad jubileum: emens enim eum et vovens tantum emerat eum usque ad jubileum, nec ultra eum possidere poterat: in jubileo enim redibat ager ad primum haeredem et dominum. Quare, in hoc casu, recte et aeque comparatur emptor rem vovens cum aliis emptoribus praecedentis casus, qui tantum commune pretium persolvebant in rei a se votae redemptione, non vero cum hero, qui, ut dixi, quintam pretii partem superaddere jubetur, pro absoluto rei dominio, proque perpetua rei possessione, quam hac redemptione acquirit et recuperat.
Versus 24: Revertetur ad priorem dominum
24. REVERTETUR AD PRIOREM DOMINUM. — Prior dominus hic non est emptor, qui agrum vovit, sed est primus haeres et possessor, qui agrum primo vendidit, ac proinde ad eum ager hic in jubileo reverti debet.
Versus 25: Siclus Sanctuarii
25. OMNIS AESTIMATIO SICLO SANCTUARII PONDERABITUR, — id est, ut Septuaginta, omne pretium erit ponderibus sanctis, hoc est, omne pretium ponderabitur libra sancta, et pondere sancto. Hinc liquet siclum, qui solvebatur voti causa, appendi debuisse ad siclum Sanctuarii, non quasi is diversi esset pretii: tunc enim dicendum fuisset, computabitur, non ponderabitur; sed quod siclus qui in Sanctuario servabatur, prorsus incorruptus esset, et justissimi ponderis, de quo vide dicta Exodi XXX, 13.
Versus 26: Primogenita Domini sunt
26. PRIMOGENITA QUAE AD DOMINUM PERTINENT, NEMO SANCTIFICARE POTERIT, ET (id est) VOVERE, SIVE BOS, SIVE OVIS (sive capra; hanc enim comprehendit Hebraeum שה se) FUERIT, DOMINI SUNT, — q. d. Haec primogenita bovis, ovis et caprae, Domino immolari debent ratione primogeniturae, ut patet Num. XVIII, 17. Nolo ergo ut ea mihi voveatis, cum tota sint mea, etsi ea non voveatis.
Hinc docere videtur Abulensis non esse proprie votum, si quis voveat rem praeceptam, verbi gratia, non colere deos alienos; licet arctius talis obligetur, quam si non vovisset. Ratio Abulensis est: Quia, inquit, votum est spontanea tantum oblatio.
Verum haec sententia absolute non est vera; possumus enim vovere omnem rem bonam et sanctam, sive ea consilii sit, sive praecepti: bonum enim et laudabile est, rem eamdem praestare ex religione et voto, quam praestare tenebaris ex obedientia. Nova enim bonitas virtutis religionis ex voto accedit huic actui praecepti et obedientiae. Sic Jacob, Gen. XXVIII, 21, vovit quod Dominus esset illi in Deum, hoc est quod Deum perpetuo haberet et coleret ut summum suum omniumque Dominum: ad quod tamen ex praecepto tenebatur.
Dices: Votum est spontanea oblatio. Respondeo: Id verum est respectu actus voventis; hic enim spontaneus esse debet: vovere enim cuique est spontaneum et liberum, nulli praeceptum; falsum tamen id est respectu rei votae: haec enim saepe non est spontanea, sed necessaria et praecepta.
Quod ergo Deus hic noluerit Judaeos vovere primogenita, sibi ex praecepto debita, et immolenda, peculiaris fuit sanctio: cujus ratio erat, quia illa jam per Dei legem Deo erant devota, et consecrata omnino; unde noluit ea Deus voveri, ne votum aliquid derogaret priori consecrationi, quasi illa non fuisset plena et perfecta, ita ut voto perfici et firmari posset.
Versus 27: Animal immundum primogenitum
27. QUOD SI IMMUNDUM EST ANIMAL, REDIMET QUI OBTULIT. — Loquitur de animali primogenito, ut patet ex versu praecedenti, quod nec voveri poterat, quia primogenitum, ut praecessit; nec immolari, quia immundum: redimi ergo illud jubet Deus, aut vendi. Abulensis id intelligit de animali immundo tantum per accidens, ut si bos primogenitus esset sine cauda, vel auribus: quia, inquit ipse, inter animalia immunda secundum speciem, solius asini primogenitum jussit sibi Deus offerri, ejusque loco dari ovem, qua de re dixi Exodi XIII, 13, et rursum dicam Num. XVIII, 15.
SI REDIMERE NOLUERIT, VENDETUR ALTERI. — « Vendetur, » id est, vendi poterit: nam si dominus redimere nollet, poterat sacerdos animal immundum primogenitum sibi servare, aeque ut voto oblatum, ut dixi vers. 9.
Versus 28: Votum cherem
28. OMNE QUOD DOMINO CONSECRATUR, SIVE HOMO FUERIT, SIVE ANIMAL, SIVE AGER, NON VENDETUR, NEC REDIMI POTERIT. — Loquitur haec lex de eo quod tantum consecratur, id est vovetur Deo, voto et consecratione omnino absoluta et perfecta; alioqui enim ex versu 11 et sequent., patet animal et agrum simpliciter et nude votum, potuisse redimi.
Unde nota: Pro consecratum, vel quod consecratur, Hebraice est חֵרֶם cherem, id est succisio, anathema et quasi destructio rei; radix enim חרם charam significat occidere, excidere, succidere: inde votum cherem dicebatur votum maximum, quo res vota ita Deo consecrabatur, ut destrui vel occidi deberet, morique aut naturaliter aut civiliter.
Si ergo animal mundum (de quo maxime hic loquitur Moses, ut patet ex sequent.), quod immolari poterat, Deo voveretur, erat cherem, id est vendi aut redimi non poterat, sed Deo immolari debebat; sic si homo qui poterat esse cherem, id est, qui poterat Deo voveri per votum cherem, sive anathematis, verbi gratia, Levita, aut hostes Israel, quos Deus occidi jusserat, Num. XXXIII, 52, Deut. XX, 13, devoverentur Deo, redimi non poterant. Sic ager haereditarius, si heres eum redimere nollet, fiebat cherem, et omnino consecrabatur Domino, ita ut amplius vendi aut redimi non posset; intellige absolute et venditione perfecta: nam post quemlibet jubileum vendebatur, sed ita ut proximo jubileo rursus rediret ad sacerdotes; de hoc ergo voto cherem tantum loquitur hic Deus, deoque subdit: « Quidquid fuerit semel consecratum (absolute et perfecte per votum cherem, ut habent Hebraea), sanctum sanctorum erit Domino, » id est, omnino sanctum et consecratum erit Domino.
Sanctum enim est quod purum, segregatum et consecratum est Deo. Unde S. Thomas II II, Quaest. LXXXI, art. 8: « Sanctificatio, ait, est munditia a peccato, vel confirmatio in bono, vel deputatio ad cultum Dei. » « Sanctitas vero est scientia colendorum deorum, » ait Cicero, lib. I De Natura deorum; aut, ut Andronicus: « Est virtus faciens homines fideles, et servantes ea quae ad Deum sunt justa. » Et, ut ait S. Dionysius, De Divinis Nomin. cap. XII: « Sanctitas est ab omni immunditia libera et perfecta et omnino immaculata munditia. » Quod enim Deo consecratur, purum et mundum sit oportet; unde S. Augustinus: « Sanctus, ait, est, qui ordinatam habet charitatem; et sancto tria servanda sunt: pudicitia corporis, castitas animae, et veritas doctrinae. »
Talis fuit S. Joannes Baptista de quo Chrysostomus, serm. 8 de eo: « Joannes, ait, virtutum schola, magisterium vitae, sanctitatis forma, norma justitiae, virginitatis speculum, pudicitiae titulus, castitatis exemplum, poenitentiae via, peccatorum venia, fidei disciplina, legis summa, Evangelii actio, Apostolorum vox, silentium Prophetarum, lucerna mundi, officium praeconis, praeco judicis, Domini testis, totius medius Trinitatis. »
Rursum Sancti ex hac unione cum Deo et consecratione fiunt deiformes, et quasi dii. Audi S. Cyprianum, De Singular. Clericor.: « Sicut modica aquae gutta multo vino infusa a se tota deficit, vinique saporem et colorem induit: ferrum candens pristina propriaque forma exuitur, et igni simillimum efficitur: solis radio aer perfusus in eamdem transformatur luminis claritatem: speculum radiis solaribus directe irradiatum, solis in se recipit similitudinem, idque putares alterum esse solem; ita etiam Sancti et Beati, Dei charitate in intimis sui totaliter penetrantur, sicque deiformes effecti, in Dei similitudinem transformantur. » Hi sunt cherem Dei.
Versus 29: Omnis consecratio morte morietur
29. OMNIS CONSECRATIO (hebraice omne cherem) QUAE OFFERTUR AB HOMINE, NON REDIMETUR, SED MORTE MORIETUR. — « Morietur » morte propria et naturali, si occidi possit, aut si illud occidere liceat, ut si sit animal mundum, vel si hostes sint morti a Deo addicti: cujus exemplum videmus Num. XXI, 2, ubi Chananaei ab Hebraeis voto cherem Deo devoti, omnino succisi et usque ad internecionem deleti narrantur, ideoque nomen loci vocatum est Cherem et Chorma, sive, ut alii Horma pronuntiant, Herem et Horma. Sic Jericho est a Deo cherem, id est anathema, ut omnino cherem succendi et succidi deberet, nec liceret Hebraeis ex ejus opibus quidquam contingere aut rapere. Nam hac de causa omnia castra Israel turbavit Achan, quod aliquid ex Jerichuntis praeda sibi vindicasset, ut patet Josue VI, 17, et cap. VII, 1. Tale cherem, sive anathema, pro Judaeis optabat fieri S. Paulus, ut dixi Rom. IX, 3. Si vero res per cherem Deo vota, mortis proprie dictae incapax esset, « morte morietur, » id est mori debet morte civili, sicut Religiosi nostri quasi voto cherem Deo dicati, civiliter mortui dicuntur, quia omni civili negotio, et haereditate ac dominio rerum temporalium sese abdicarunt, perinde ac si mortui essent. Ita olim in lege veteri tam Levitae, quam agri, qui tanquam cherem Domino erant devoti, civiliter moriebantur, quia amplius ad profanos usus redire non poterant, perinde ut sunt Religiosi, jam domus Ecclesiasticorum et Religiosorum amortizantur.
Talia cherem, talesque devotos habuerunt et Gentiles. Ita Leonidas cum trecentis pro patria se devovit, et irrupit in castra Xerxis, dicens: « Prandete, commilitones, apud inferos coenaturi. » Rogatus cur optimi nobilem mortem obscurae vitae anteponerent, respondit: « Quia hoc proprium naturae, illud sibi esse censent. » Quare Xerxi promittenti imperium in omnes Graecos, si ab ejus partibus stare vellet, rescripsit: « Si bona vitae cognita haberes, utique alienarum rerum cupiditatem deposuisses; mihi quidem potius est mori pro Graecia, quam in omnes gentiles dominationem obtinere. » Ita Plutarchus in Leonida. Plura exempla citavi Exodi XXXII, 32.
Versus 30: Decimae terrae
30. OMNES DECIMAE TERRAE SIVE DE FRUGIBUS, SIVE DE POMIS (id est fructibus, ita Hebraea, Chaldaea, Septuaginta: non enim solorum pomorum, sed omnium fructuum et frugum decimas hic sibi, id est suis ministris, puta Levitis, deposcit Deus: vide Abulensem Quaest. LXVIII, et seq.), DOMINI SUNT, (q. d. Domino ex hac lege debentur), ET ILLI SANCTIFICANTUR, — id est sanctificari, dari et offerri debent. Simili phrasi dicunt Hebraei: Quae non fient, id est, quae fieri non debent; virum non cognosco, id est non possum, non licet mihi virum cognoscere.
Noluit Deus Levitas in terra Israel possidere agros, sed vivere ex decimis, primitiis et oblationibus Domini; et hac ratione dicitur « Deus esse ipsorum pars et haereditas, » id est portio haereditaria; quia Levitae, quasi filii et haeredes Dei, gaudebant ejus bonis, puta decimis et primitiis, ut patet Num. cap. XVIII, vers. 21. Rursum Levitae solvebant pontifici decimam partem omnium suarum decimarum, ut patet Numer. cap. XVIII, 28; pontifex ergo olim ditissimus erat. Hinc cap. Parochianos, extrav. De decimis asserit et sancit Alexander III, dicens: « Cum decimae non ab hominibus, sed ab ipso Domino sint institutae, quasi debitum exigi possunt. » Ubi videtur asserere decimas, etiam apud Christianos, debitas esse ex jure divino; quod intellige de jure tum generali: jus enim divinum, imo et naturale dictat alendos esse a populo sacerdotes et Ecclesiae ministros, licet in particulari non dictet eos decimis, aut primitiis, aliove modo particulari alendos esse; tum speciali, quia scilicet decimae in lege veteri erant jure divino Judaeis praeceptae, quam legem et quod jus divinum innovavit Ecclesia, idemque lege Ecclesiastica sanxit: licet tota obligatio juris veteris divini, qua divini (quia jus illud erat caeremoniale), cum lege veteri desierit, sitque abrogata, et tantum jam obliget lex positiva Ecclesiae, quae illud jus vetus, uti et pleraque alia, in suas leges recepit, et denuo constituit ac stabilivit; plura de decimis et primitiis dicam Num. cap. XVIII, vers. 12, 21 et 29.
Versus 32: Decimae animalium
32. OMNIUM DECIMARUM BOVIS, ET OVIS, ET CAPRAE, QUAE SUB PASTORIS VIRGA TRANSEUNT, QUIDQUID DECIMUM VENERIT, SANCTIFICABITUR DOMINO, — id est, offeretur et dabitur Domino pro decimis.
Nota: To et caprae legunt Romana, et Radulphus. Et Hebraeum צואן tson significat pecudes tam capras, quam oves, eademque caprarum quae ovium, ut in sacrificiis, ita et in decimis apud Judaeos fuit ratio. Septuaginta ergo et Chaldaeus qui solius ovis meminerunt, sub ove et capram intelligunt.
Nota secundo: To quae sub pastoris virga transeunt, innuit modum decimandi, videlicet ut pastor ad portam ovilis, vel caulae consistens, virga cohibeat suas oves, capras et boves, ne simul egrediantur, sed singula ordine, ita ut quod decimum venerit et exierit, cedat in decimas Domino, illudque cum alio mutare non liceat, sive bonum sit sive malum, sive pingue sive macrum.
Nota tertio: Sicut versu praecedenti omnium frugum et fructuum decimas exegit Deus, ita hic exigit decimas animalium, idque tantum trium, scilicet bovis, ovis et caprae, quia haec sola munda erant, aptaque ad sacrificium. Abulensis tamen a pari censet aliorum quoque animalium, etiam immundorum, ut equorum, camelorum, asinorum, praeceptas et datas a Judaeis fuisse decimas: verum locum aliquem S. Scripturae qui idipsum asserat, non affert. Hinc patet Judaeos ex lege quotannis debuisse offerre Deo, tam frugum omnium, quam animalium, primo, decimas; secundo, primitias, easque quadruplices, uti dixi Num. XVIII, 2; tertio, victimas et sacrificia, tum quotidie, tum singulis sabbatis et festis praescripta, Num. XXVIII et XXIX.
Versus 34: Haec sunt praecepta
34. HAEC SUNT PRAECEPTA, QUAE MANDAVIT DOMINUS MOYSI AD FILIOS ISRAEL, IN MONTE SINAI, — juxta montem Sinai, ut dixi cap. praecedenti, vers. 46.