Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Pro sorte haereditaria, alimonia et stipendio Deus sacerdotibus consignat victimas, primitias et oblationes: Levitis vero, vers. 21, decimas. Secundo, vers. 26, Levitis jubet ut ex decimis suis decimas dent sacerdotibus, easque meliores et selectiores.
Textus Vulgatae: Numeri 18:1-32
1. Dixitque Dominus ad Aaron: Tu, et filii tui, et domus patris tui tecum portabitis iniquitatem Sanctuarii, et tu et filii tui simul sustinebitis peccata sacerdotii vestri; 2. sed et fratres tuos de tribu Levi, et sceptrum patris tui sume tecum, praestoque sint, et ministrent tibi: tu autem et filii tui ministrabitis in tabernaculo testimonii. 3. Excubabuntque Levitae ad praecepta tua, et ad cuncta opera tabernaculi: ita duntaxat, ut ad vasa Sanctuarii et ad altare non accedant, ne et illi moriantur, et vos pereatis simul. 4. Sint autem tecum, et excubent in custodiis tabernaculi, et in omnibus caeremoniis ejus. Alienigena non miscebitur vobis. 5. Excubate in custodia Sanctuarii, et in ministerio altaris, ne oriatur indignatio super filios Israel. 6. Ego dedi vobis fratres vestros Levitas de medio filiorum Israel, et tradidi donum Domino, ut serviant in ministeriis tabernaculi ejus. 7. Tu autem, et filii tui, custodite sacerdotium vestrum; et omnia quae ad cultum altaris pertinent, et intra velum sunt, per sacerdotes administrabuntur: si quis externus accesserit, occidetur. 8. Locutusque est Dominus ad Aaron: Ecce dedi tibi custodiam primitiarum mearum. Omnia quae sanctificantur a filiis Israel, tradidi tibi et filiis tuis pro officio sacerdotali legitima sempiterna. 9. Haec ergo accipies de his, quae sanctificantur et oblata sunt Domino. Omnis oblatio, et sacrificium, et quidquid pro peccato atque delicto redditur mihi, et cedit in Sancta sanctorum, tuum erit, et filiorum tuorum. 10. In Sanctuario comedes illud: mares tantum edent ex eo, quia consecratum est tibi. 11. Primitias autem, quas voverint et obtulerint filii Israel, tibi dedi, et filiis tuis ac filiabus tuis, jure perpetuo: qui mundus est in domo tua, vescetur eis. 12. Omnem medullam olei, et vini, ac frumenti, quidquid offerunt primitiarum Domino, tibi dedi. 13. Universa frugum initia, quas gignit humus, et Domino deportantur, cedent in usus tuos: qui mundus est in domo tua, vescetur eis. 14. Omne quod ex voto reddiderint filii Israel, tuum erit. 15. Quidquid primum erumpit e vulva cunctae carnis, quam offerunt Domino, sive ex hominibus, sive de pecoribus fuerit, tui juris erit: ita duntaxat, ut pro hominis primogenito pretium accipias, et omne animal quod immundum est, redimi facias: 16. cujus redemptio erit post unum mensem, siclis argenti quinque, pondere Sanctuarii. Siclus viginti obolos habet. 17. Primogenitum autem bovis et ovis et caprae non facies redimi, quia sanctificata sunt Domino, sanguinem tantum eorum fundes super altare, et adipes adolebis in suavissimum odorem Domino. 18. Carnes vero in usum tuum cedent, sicut pectusculum consecratum, et armus dexter, tua erunt. 19. Omnes primitias Sanctuarii, quas offerunt filii Israel Domino, tibi dedi, et filiis ac filiabus tuis, jure perpetuo. Pactum salis est sempiternum coram Domino, tibi ac filiis tuis. 20. Dixitque Dominus ad Aaron: In terra eorum nihil possidebitis, nec habebitis partem inter eos; ego pars haereditas tua in medio filiorum Israel. 21. Filiis autem Levi dedi omnes decimas Israelis in possessionem, pro ministerio quo serviunt mihi in tabernaculo foederis: 22. ut non accedant ultra filii Israel ad tabernaculum, nec committant peccatum mortiferum, 23. solis filiis Levi mihi in tabernaculo servientibus et portantibus peccata populi: legitimum sempiternum erit in generationibus vestris. Nihil aliud possidebunt, 24. decimarum oblatione contenti, quas in usus eorum et necessaria separavi. 25. Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: 26. Praecipe Levitis, atque denuntia: Cum acceperitis a filiis Israel decimas, quas dedi vobis, primitias earum offerte Domino, id est, decimam partem decimae, 27. ut reputetur vobis in oblationem primitivorum, tam de areis quam de torcularibus: 28. et universis quorum accipitis primitias, offerte Domino, et date Aaron sacerdoti. 29. Omnia quae offeretis ex decimis, et in donaria Domini separabitis, optima et electa erunt. 30. Dicesque ad eos: Si praeclara et meliora quaeque obtuleritis ex decimis, reputabitur vobis quasi de area et torculari dederitis primitias: 31. et comedetis eas in omnibus locis vestris, tam vos quam familiae vestrae, quia pretium est pro ministerio, quo servitis in tabernaculo testimonii. 32. Et non peccabitis super hoc, egregia vobis et pinguia reservantes, ne polluatis oblationes filiorum Israel, et moriamini.
Versus 1: Tu et filii tui portabitis iniquitatem Sanctuarii
1. TU ET FILII TUI PORTABITIS INIQUITATEM SANCTUARII, — q. d. Tu et tui posteri, utpote sacerdotes, dabitis poenas, si quid peccatum fuerit a quopiam e populo, in caeremoniis Sanctuarii, aut si externus quis eis se immisceat, vestra negligentia, aut timore et dissimulatione. Jam enim vos confirmavi in sacerdotio, auctoritatemque per duo miracula enarrata cap. xvi et xvii, apud populum vobis conciliavi: vestrum ergo est sacra Dei et sacerdotii jura animose tueri.
Versus 2: Et sceptrum patris tui sume tecum
2. ET SCEPTRUM PATRIS TUI SUME TECUM. — Sceptrum, id est tribum. Hebraeum enim שבט scebet et sceptrum et tribum significat. Quaelibet enim tribus suam habebat virgam sive sceptrum, uti dixi cap. xvii, 3. Unde Septuaginta vertunt, populum patris tui, scilicet Levitas oriundos ex Levi patre tuo.
Versus 3: Excubabuntque Levitae ad praecepta tua
3. EXCUBABUNTQUE LEVITAE AD PRAECEPTA TUA, — ut ea impleant, ceu famuli vigiles, qui stant et quasi excubant, exspectantes herorum mandata et imperia; unde hebraice est: Custodiant custodiam tuam, id est exactissime et diligentissime custodient praecepta tua. Hoc enim studium et diligentiam significat haec repetitio custodiae.
ET AD CUNCTA OPERA TABERNACULI, — ut scilicet ea custodiant et portent, cum movenda sunt castra; deponant et erigant, cum figenda sunt castra.
NE ET ILLI MORIANTUR ET VOS. — Illi, propter transgressionem, puta contactum sacrorum eis vetitum; vos, propter omissionem et negligentiam, qua eos sacris non prohibuistis.
Versus 4: In omnibus caeremoniis ejus
4. Et in omnibus caeremoniis ejus. — Caeremoniae hic vocantur ministrationes religiosae Levitarum circa tabernaculum ejusque vasa, quas commemoravi vers. 3. Ubi nota: Idem, aut pene idem sunt haec quinque, scilicet excubiae, opera, ministrationes, custodiae, caeremoniae tabernaculi; haec enim omnia non aliud significant quam officia et ministeria, quae obeunda erant Levitis et sacerdotibus circa tabernaculum. In iis enim excubare debent sacerdotes, aeque ac milites in castris, atque in iis militare bonam militiam, ut ait S. Paulus.
Versus 5: Excubate in custodia Sanctuarii
EXCUBATE IN CUSTODIA SANCTUARII ET MINISTERIO ALTARIS, NE ORIATUR INDIGNATIO SUPER FILIOS ISRAEL. — Nota: Deus hic minatur se negligentiam sacrorum et sacerdotum ulturum in populum, quia populus cum sacerdotibus unum facit corpus et rempublicam, et populi est alere sacerdotes, itaque curare, ut sacra rite ab eis obeantur. Sacerdotum ergo est rite sacra tractare, itaque mediatores se inter Deum et populum interponere, atque ab eo iram Dei avertere.
Audiant haec Christiani et sacerdotes novi Testamenti, illudque quod sequitur: Tu et filii tui, custodite sacerdotium vestrum, et omnia quae ad cultum altaris pertinent; unde recte ait S. Paulus: Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus, II Timoth. ii, 4, multo minus otio, ambitioni, desidiae et deliciis. Audiant vani, desides et delicati clerici probrum, quod eis intentat S. Bernardus scribens ad Eugenium Pontificem: Vides, inquit, nonnullorum in Ecclesia zelum omnem fervere pro dignitate tuenda; dignitati datur totum, sanctitati parum vel nihil: inter haec tu, Pastor, incedis circumdatus varietate, et quid interim faciunt oves? Hoc quippe fateor, pascua sunt daemonum, non hominum.
Audiant Hugonem Cardinalem in Genes. xlvii, ex S. Bernardo haec in clericos molles, qui omnium statuum delicias, nullius vero onera et labores sibi accersunt, detonantem: Habent, inquit, singula hominum officia laboris aliquid, et aliquid quod delectet. Adverte quorumdam prudentiam, qui novo inter haec artificio discurrentes, totum quod delectat, eligunt et amplectuntur; quod molestum est, fugiunt et declinant. Cum militibus superbiae fastus, amplam familiam, phaleras, accipitres, aleas et hujusmodi frequentant. A mulierculis dependentes a collo murium pelles, ornatos thalamos, balnea et omnem mollitiem mutuantur. Caute omnino fugiunt loricae pondus, et insomnes in castris noctes, et incerta bellorum discrimina; atque muliebrem verecundiam et disciplinam, et, si quid sexus ille habet laboris, declinant. Cum resurgere coeperint homines in ordine suo, ubi putas generatio ista collocabitur? Si divertere voluerint ad milites, eos repellent pro eo quod secum minime labores et pericula tolerarunt: sic agricolae, sic vinitores et caeteri. Quid ergo restat, nisi quia omnis ordo eos expellit et accusat, ut illum sortiantur locum, ubi nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat.
Dixit S. Paulus ex Mose: Non alligabis os bovi; cuinam bovi? numquid ludenti? numquid lascivienti? numquid otio vacanti? minime, sed trituranti, sed in area laboranti; nam, ut idem ait II Thessal. iii: Si quis non vult operari, nec manducet. Legant clerici qui fructus Ecclesiae carpunt, et laborem Ecclesiae non impendunt, S. Bernardum in illud: Ecce nos reliquimus omnia; et S. Gregorium, homil. 17 in Evang.
Versus 6: Et tradidi donum Domino
6. Et tradidi donum Domino. — Domino, id est mihi; sunt enim haec verba Domini, qui hic more Hebraeo de se loquitur in tertia persona.
Versus 7: Omnia quae intra velum sunt
7. OMNIA QUAE INTRA VELUM SUNT, PER SACERDOTES ADMINISTRABUNTUR. — Intra velum, id est intra Sanctum, et intra Sanctum sanctorum. Duplex enim erat velum: unum, dirimens Sanctum ab atrio; alterum, dirimens Sanctum a Sancto sanctorum. Levitae ergo hic arcentur ingressu tam Sancti quam Sancti sanctorum.
Versus 8: Ecce dedi tibi custodiam primitiarum mearum
8. Ecce dedi tibi (o Aaron) custodiam PRIMITIARUM MEARUM. — Primitiarum, id est oblationum; pro iis enim saepe capitur vox primitiae tam a Septuaginta quam a nostro Interprete. Unde sequitur explicationis causa: Omnia quae sanctificantur a filiis Israel, id est omnia quae mihi segregantur et offeruntur. Nam hebraice est, dedi tibi custodiam oblationum mearum, puta omnium sanctitatum, id est sanctificatorum filiorum Israel, ut videlicet et custodias, id est custodiri jubeas, et cures omnia quae filii Israel Deo offerunt et consecrant; sed ea limitatione et determinatione quae sequitur, ut scilicet ea inter filios tuos, id est inter minores sacerdotes, dividas et distribuas.
LEGITIMA SEMPITERNA, — ut scilicet tibi tuisque sacerdotibus cedant, quasi legitima et jura tibi et sacerdotibus lege perpetua debita: unde hebraice est lege, sive statuto aeterno.
Versus 9: Omnis oblatio et sacrificium
9. OMNIS OBLATIO ET SACRIFICIUM, ET QUIDQUID PRO PECCATO ATQUE DELICTO REDDITUR MIHI, ET CEDIT (cedere solet et debet) IN SANCTA SANCTORUM, TUUM ERIT ET FILIORUM TUORUM, — q. d. Quidquid mihi offertur et sacrificatur, ideoque est sanctum sanctorum, id est, est sanctissimum, hoc cedet solis sacerdotibus, non Levitis.
Prima haec est lex, et primum donum, quasi stipendium a Deo consignatum sacerdotibus, scilicet victimae quaelibet, et sacrificia ex legis praescripto oblata.
Versus 10: In Sanctuario comedes illud
10. In Sanctuario (in atrio Sanctuarii sive tabernaculi, juxta altare holocaustorum) comedes ILLUD. — Omnia enim sacrificia sive victimae comedi debebant in atrio tabernaculi; alia vero dona sive oblationes, ut primitiae et decimae, poterant domi comedi.
MARES TANTUM EDENT EX EO, — scilicet sacrificio pro peccato et delicto, quod proxime praecessit, quodque, ut dictum est, est sanctum sanctorum, id est, est sanctissimum. Nam ex hostia pacifica, etiam feminae comedebant, ut patet Levit. x, 14, Deuter. xii, 18, et xvi, 11.
QUIA CONSECRATUM EST TIBI. — Hebraice, sanctitas erit tibi, id est tibi segregata erit, et ad te pertinebit haec oblatio, utpote sancta ad sanctum, id est consecrata Deo.
Versus 11: Primitias quas voverint et obtulerint filii Israel
11. PRIMITIAS AUTEM QUAS VOVERINT ET OBTULERINT FILII ISRAEL, TIBI DEDI, ET FILIIS TUIS. — Primitias, id est oblationes; ita enim habent Hebraea: Oblationem doni eorum, omnes oblationes quas obtulerint filii Israel, dedi tibi, q. d. Dedi etiam tibi, o Aaron, et filiis tuis sacerdotibus, quidquid ad immolandum dono dederint et obtulerint filii Israel. Nam de sacrificiis hic agi patet ex eo quod sequitur: Omnis mundus vescetur ex eo; ex primitiis enim, decimis et aliis sponte oblatis, nec tamen immolatis, poterant vesci etiam immundi. Haec est secunda lex, et secundum donum a Deo consignatum sacerdotibus, scilicet omnes victimae sponte oblatae.
Versus 12: Omnem medullam olei, vini ac frumenti
12. OMNEM MEDULLAM OLEI ET VINI AC FRUMENTI, QUIDQUID OFFERUNT PRIMITIARUM DOMINO, TIBI DEDI. — Medullam, hebraice pinguedinem, q. d. Quod pinguissimum et optimum est inter frumenta, vina et oleum, dedi tibi. Nam Hebraei pro primitiis debebant offerre, non pessima, sed optima, uti praecipitur vers. 29 et 32. Est haec tertia lex et tertium donum sacerdotum, scilicet primitiae frugum.
Nota primitias distingui a decimis; primitiae enim sunt primi fructus, decimae sunt decima pars fructuum: illae immediate offeruntur Deo in gratiarum actionem, pro frugibus terrae; hae proxime sacerdotibus dantur in stipendium sustentationis, pro ministerio quo serviunt Ecclesiae et templo.
Nota secundo: Jure naturali nec Judaei nec Christiani tenentur ad primitias dandas, uti nec ad decimas, nisi quantum eae necessariae sunt ad sustentationem ministrorum Ecclesiae. Judaei ergo tenebantur ad primitias et decimas jure divino, mosaico, quod tam hic quam Levitici cap. ult. sancitur; Christiani vero ad decimas tenentur jure canonico.
Nota tertio: Est tamen solutio primitiarum, uti et decimarum, juri et rationi naturali valde consentanea. Ratio enim naturalis dictat decens esse ut Deo prima quaeque offeramus. Hinc etiam apud veteres Romanos, non gustabant novas fruges aut vina, antequam sacerdotes primitias libassent, ut ait Plinius, lib. xviii, cap. ii. Pari modo Ethnici decimas solvebant. Vide Plinium, lib. xix, cap. xiv, et Plutarchum in Lucullo, et in Problemat. cap. xvi. Pluribus idipsum ostendam in fine capitis. Hinc et ante legem, Abraham, ex Dei et naturae instinctu, decimas dedit Melchisedecho, Genes. xiv; et Jacob vovit decimas cunctorum quae ab eo acciperet, Genes. xxviii. Recta enim ratio dictat ut justa et decens portio bonorum offeratur Deo; talis autem est decima. Cui adde causam symbolicam: denarius enim significat perfectionem, est enim terminus numerorum simplicium, omnes illos continens; caeteri enim ex ipso semel vel saepius repetito, et ex alio simplici componuntur. Itaque qui decimam Deo in ministris solvit, sibi novem retinens, significat se esse imperfectum, et exspectare perfectionem a Deo per ipsius ministros.
Nota quarto: Quadruplices primitias pendebant Judaei: primo, primitias spicarum die secunda azymorum, Levit. xxiii, 10; secundo, primitias panum in Pentecoste, Levit. xxiii, 17; tertio, primitias panum, quos hebdomadatim pinsebant, uti dixi Numer. xv, 21; quarto, in mense septimo, puta in festo Tabernaculorum, collectis omnibus frugibus, tam ex messe quam ex areis, earum omnium primitias dabant: et hae quartae passim intelliguntur, cum in Scriptura fit mentio primitiarum.
Ubi adverte: Licet harum quartarum primitiarum quantitas non fuerit definita a Deo, ex consuetudine tamen vel majorum decreto definita fuit, scilicet ut darent inter quadragesimam et sexagesimam partem; ita ut maximae essent pars quadragesima fructuum, minimae essent pars sexagesima, uti tradidit S. Hieronymus in Ezech. xlv, et Abulensis in cap. xviii Numer. Quaest. xiv, et Ribera, lib. iii De Templo, cap. ii, et satis colligitur ex cap. Decimam, tit. De decimis. Quisque ergo, inter quadragesimam et sexagesimam, dabat eam partem quam volebat.
Ita tropologice, Christianos non tantum vitae et studiorum, sed et operum et actionum singularum primordia, Deo offerre decet. Hinc et ab olim Imperatores mox a creatione sua, officium et obsequium suum Romano Pontifici, quasi primitias imperii deferebant. Fecit id inter alios Justinus Imperator, ad quem rescribens Hormisda Pontifex: Debitas, inquit, B. Petro Apostolo imperii vestri primitias reddidistis.
Versus 13: Universa frugum initia
13. Universa frugum initia (initia, id est primitiae), QUI MUNDUS EST IN DOMO TUA, VESCETUR EIS, — si videlicet aliquid ex hisce primitiis fuerit Deo immolatum et sacrificatum; nam alias, si soli sacerdoti illae offerrentur, poterant a quibusvis, etiam immundis, comedi.
Versus 14: Omne quod ex voto reddiderint
14. OMNE QUOD EX VOTO REDDIDERINT FILII ISRAEL, TUUM ERIT, — si scilicet voverint illud Deo, non ad immolationem, sed tantum ad oblationem. Est hoc quartum donum sacerdotum, scilicet vota, id est ex voto oblata.
Versus 15: Quidquid primum erumpit e vulva
15. Quidquid primum erumpit e vulva, etc., TUI JURIS ERIT. — Est hoc quintum donum et stipendium sacerdotum, scilicet primogenita animalium.
OMNE ANIMAL QUOD IMMUNDUM EST, REDIMI FACIAS. — Immundum intellige, non secundum speciem, uti est equus, mulus, camelus, sed per accidens, uti est ovis clauda, manca, caeca, etc., quae proinde Deo immolari non potest; nam Hebraei tantum animalium mundorum, puta ovis, bovis, caprae et hominis, non autem immundorum, nisi solius asini, primogenita Deo offerebant, uti ostendi Exod. xiii, 12 et 13.
Hominis ergo solius primogenitus post mensem offerri debebat Deo, et redimi pretio statuto, scilicet quinque siclis argenti, id est quinque florenis Brabanticis. Hinc patet infantem primogenitum potuisse offerri Deo et redimi ante purificationem matris (haec enim fiebat quadragesima die a partu), imo debuisse offerri et redimi, si mater in partu, vel paulo post moriebatur. Communiter tamen exspectabant matres suam purificationem, ut cum ea simul suos infantes primogenitos offerrent et redimerent, uti fecit B. Virgo cum puero Jesu, Luc. II, 22.
Versus 17: Primogenitum bovis, ovis et caprae
17. PRIMOGENITUM AUTEM BOVIS ET OVIS ET CAPRAE NON FACIES REDIMI, QUIA SANCTIFICATA SUNT, — quia scilicet Deo consecrata sunt, ut ei immolentur juxta legem; ideo redimi non possunt, uti redimuntur alia quae Deo non sunt immolanda. Primogenita ergo bovis, ovis et caprae Deo immolari debebant, ita scilicet ut sanguis eorum funderetur super altare, atque adeps eorum Deo in altari cremaretur, carnes vero eorum cederent in usum et esum sacerdotum.
Versus 18: Sicut pectusculum consecratum
18. SICUT PECTUSCULUM CONSECRATUM, — q. d. Sicut pectusculum et armus dexter ex hostia pacifica, ita tuus est, ut quivis mundus ex tua familia ex iis comedere possit; ita erunt et tuae, et ad te pertinebunt hae carnes primogenitorum mihi immolatorum, ut a quovis mundo tuae familiae comedi possint: patet ex sequenti.
Versus 19: Pactum salis sempiternum
19. PACTUM SALIS EST SEMPITERNUM CORAM DOMINO, TIBI AC FILIIS TUIS, — q. d. Haec dona et oblationes tibi do et consigno, quasi ex promissione et pacto sempiterno.
Nota primo: Haec donatio Dei vocatur pactum, quia erat conditionata, et cum onere donatarii; vicissim enim sacerdotes haec dona recipientes, obligabantur servire Deo et tabernaculo.
Nota secundo: Pactum salis vocatur pactum sempiternum, quia sal est symbolum aeternitatis, uti dixi Levit. II, 13.
Versus 20: In terra eorum nihil possidebitis
20. DIXITQUE DOMINUS AD AARON: IN TERRA EORUM (Hebraeorum, fratrum vestrorum) NIHIL POSSIDEBITIS, NEC HABEBITIS PARTEM (haereditatis) INTER EOS, — scilicet agros, vineas, prata, etc.; possidebant tamen Levitae urbes 48, sed tantum ad habitandum; et suburbana eorum, ad alendum et pascendum sua pecora, ut patebit cap. XXXV, et Josue XIV. Inepte ergo Wiclef hinc probare nisus est quod non liceat jam clericis ullas habere possessiones; nam haec lex caeremonialis est, et jam abolita. Rursum Levitae, praeter urbes et suburbana, habebant decimam partem frugum terrae, cum ipsi vix essent sexagesima pars totius populi.
EGO PARS, ET HAEREDITAS TUA IN MEDIO FILIORUM ISRAEL, — id est, ego sum pars tua, o Aaron, o pontifex, o sacerdos, et sors haereditatis tuae, quam habiturus es inter filios Israel, hoc est, ut explicatur Josue XIII, 14, sacrificia, victimae et oblationes, quae mihi offeruntur, sunt tua haereditas, nec aliam te habere volo, tum quia haec abunde tibi sufficit; tum ne culturae agrorum et vinearum impliceris, sed totum te mihi meisque ministeriis impendas. Nam, ut ait S. Ambrosius, libro De Fuga saeculi, cap. II: Cui Deus portio est, nihil debet curare nisi Deum, ne alterius impediatur necessitatis munere: quod enim ad alia officia confertur, hoc religionis cultu, atque huic nostro officio decerpitur, q. d. Ego Deus vobis, o sacerdotes, ero arva, vineta, oliveta, segetes, uvae, olivae. Ego absque vomere et aratro, absque fossione et pastinatione, absque labore et cura ulla vestra vobis proferam ac reddam, quae pinguissima gleba ulla, vitis fertilissima, olea fructuosissima, ingenti labore et cultura reddere posset. Ego ero vobis ager simul et fructus; ego vobis semper, et certo, et abunde procurabo ac largiar necessaria omnia; bono estote animo, in me spes omnes vestras figite, a me bona manant omnia; vobis ne quidquam desit, cura erit mea: imo efficiam ut multo plus vobis, quam fratribus vestris, scilicet caeteris tribubus, quae terram divident, supersit et redundet; uni ergo mihi vacate.
Secunda hujus sanctionis causa fuit, ut magna veneratione et charitate caeterae tribus prosequerentur sacerdotes; et vicissim sacerdotes in eorum salutem acrius incumberent: hinc effecit ut, in spiritualibus et sacris, omnes penderent a sacerdotibus; hi vero in corporalibus vitae subsidiis, penderent ab aliis tribubus, q. d. Vultis, o Israelitae, me Deum vestrum venerari, sacerdotibus meis date quae ad victum et vestitum requiruntur, date ea quae mihi a vobis debentur; vultis vicissim, o sacerdotes, ab Israelitis pingues hostias, primitias et oblationes, sacris operamini gnaviter, populum meum sedulo leges meas docete, ipsum vobis vestra religione, doctrina, sedulitate et exemplo devincite, ipsorum liberalitatem ac munificentiam, impietate, inertia, otio, lascivia ne retundite: eorum mens vobis, vestrum iis corpus a me commendatum est.
Tertia causa fuit, quod Deus vellet suos ministros populo dare speciem vitae coelestis, ut non nimis terrae terrenisque bonis more suo inhiaret, sed ea tantum haberet in usu, coelestia vero haberet in voto et desiderio. Nam, ut ait S. Augustinus, homil. 23 De Verbis Apostoli: Temporalia bona non cessant nos inflammare ventura, corrumpere venientia, torquere transcuntia; concupita inardescunt, adepta vilescunt, amissa vanescunt; et S. Bernardus: Nolite, ait, diligere ea quae amata inquinant, possessa onerant, amissa cruciant.
Huc alludit David, Psalm. XV, 5, dicens: Dominus pars haereditatis meae, et calicis mei; tu es qui restitues haereditatem meam mihi, q. d. Deus mihi est omne bonum, et omnia; praeter Deum nihil requiro, ait S. Augustinus: hanc haereditatem, quae tu ipse es, Domine, nemo mihi auferet. Tu enim illam mihi confirmas hic per gratiam, in coelo vero reipsa confirmabis per gloriam. Hoc imitantur nostri Clerici, qui ideo dicuntur κλῆρος, sive clerus, id est sors et portio Domini, et vicissim quorum sors et haereditas est Dominus. Ita S. Paulinus Nolae Episcopus, Nola a Barbaris expugnata, captus precabatur: Domine, non excrucier propter aurum et argentum; ubi enim mea sint omnia, tu nosti, nimirum tu es sors mea, et portio mea in terra viventium. Ita S. Augustinus, lib. I De Civit. cap. X.
Versus 21: Filiis Levi dedi omnes decimas
21. FILIIS AUTEM LEVI DEDI OMNES DECIMAS ISRAELIS. — Hucusque sacerdotibus Deus pro eorum ministerio dedit victimas, primitias, aliasque oblationes votivas et spontaneas: hic vero Levitis dat decimas. Hinc patet decimas non fuisse datas Levitis et sacerdotibus, ut vult Ribera, lib. III De Templo, cap. II, sed solis Levitis: nam Levitae ex iis rursum dabant decimas sacerdotibus, uti hic dicitur, docetque Josephus et Nehemias, capite X, vers. 37 et 38; quod enim ibi dicit: Erit autem sacerdos filius Aaron cum Levitis, in decimis Levitarum; mox explicat subdens: Et Levitae offerent decimam partem decimae suae, in domo Dei nostri ad gazophylacium, in domo thesauri, ut scilicet in eo custodiatur, indeque distribuatur sacerdotibus.
Narrat R. Eliezer quod Levi fuerit decimus filiorum Jacob, incipiendo a Benjamin, ideoque oblatus sit per S. Michaelem Deo, ut huic Levitae servirent in terra, sicut in coelo angeli: tumque dixisse S. Michaelem Deo, aequum esse ut suos famulos alat rex, sicque Deum decimas Levitis dedisse. An historice ita factum sit, novit Deus: alioqui pia et acuta est haec contemplatio.
Versus 22-23: Peccata populi
22. NEC COMMITTANT PECCATUM MORTIFERUM, — quod sit illis causa mortis, tam praesentis quam aeternae.
23. SOLIS FILIIS LEVI, MIHI IN TABERNACULO SERVIENTIBUS, ET PORTANTIBUS PECCATA POPULI. — Peccata, id est poenas peccatorum populi, si videlicet populus insinuet se ministerio tabernaculi, scilicet si id fiat per negligentiam Levitarum. Levitis enim commissa est custodia tabernaculi: unde si ipsi permittant populum ad illud, puta ad Sanctum accedere, ipsos puniam pro peccato hoc populi, quia tabernaculi curam a populo in eos transtuli, eisque commisi, et pro hac cura decimas populi eis assignavi: unde quod in hac re peccatum erit, non a populo, sed a Levitis exigam. Et hoc est quod dixit Deus ad Aaron, vers. 1: Tu et filii tui portabitis iniquitatem Sanctuarii, et sustinebitis peccata sacerdotii vestri, id est patiemini, et puniemini, si permiseritis aliquem e populo, qui non est ex genere vestro, puta ex genere sacerdotali, ministrare praeter vos, q. d. Nemo caeterorum de filiis Israel accedat ad tabernaculum, quia soli filii Levi in eo debent ministrare, et portare peccata populi; ideoque si quid populus in hoc genere peccet, Levitae peccatum hoc populi ferent et sustinebunt, quia illud non impediverunt, sed dissimulaverunt.
LEGITIMUM, — lex et sanctio haec erit sempiterna.
Versus 26: Decimam partem decimae
26. PRAECIPE LEVITIS: CUM ACCEPERITIS A FILIIS ISRAEL DECIMAS, QUAS DEDI VOBIS, PRIMITIAS (id est decimas) EARUM OFFERTE DOMINO (unde sequitur), ID EST DECIMAM PARTEM DECIMAE. — Jubet hic Deus ut Levitae decimarum suarum decimas offerant Deo, id est Dei sacerdotibus, idque ad hoc, ut in hisce decimis Levitae pares essent aliis tribubus, quae ex labore suo offerebant decimas Domino, uti mox planius dicam.
Versus 27: In oblationem primitivorum
27. UT REPUTETUR VOBIS IN OBLATIONEM PRIMITIVORUM, TAM DE AREIS, QUAM DE TORCULARIBUS, — q. d. Vos, o Levitae, ex decimis Israel quas assignavi versu 21, dabitis decimam earum partem pontifici et sacerdotibus, eamque primo illis separabitis, antequam vos inde quidquam vobis sumatis. Ideoque hae erunt verae decimae et primitiae vestrae tam frugum, quam uvarum et vini, quas offeretis mihi, dando eas sacerdotibus; easque ego ita accipiam a vobis, ac si vos essetis Israelitae laici, et penderetis mihi primitias et decimas agrorum et vinearum vestrarum.
Putant aliqui, ut Lyranus et Abulensis, hanc decimam decimae, id est, centesimam omnium fructuum totius Israelis, a Levitis datam fuisse summo pontifici. Hoc enim videtur dici vers. 28: Date ea Aaron pontifici. Quod si ita est, fuit sane pontifex ditissimus, utpote quotannis recipiens centesimam partem frugum totius Judaeae. Atque hinc D. Thomas, II-II, Quaest. LXXXVII, art. 4, ad 3, et alii docent par esse ut Clerici omnes, etiam Episcopi, decimas bonorum suorum dent Romano Pontifici. Pontifex vero eas non exigit, sed loco earum, in majoribus beneficiis annatas, id est fructus primi anni, cum illud alicui confert, exposcit.
Verum melius censent alii hanc decimam decimae a Levitis datam fuisse, non soli pontifici, sed omnibus sacerdotibus. Alioqui enim pontifex valde dives, et sacerdotes, utpote plurimi, valde pauperes fuissent. Ita docet Josephus, oculatus testis, lib. IV Antiquit. cap. IV, et S. Hieronymus in cap. XLV Ezech., et Philo, lib. De Honoribus sacerdotum, in fine, atque ex iis Ribera, lib. III De Templo, cap. II. Verisimile tamen est, ex hac decima decimae, bonam partem, pro dignitate tantae personae, cessisse pontifici.
Versus 28: Date ea Aaron sacerdoti
28. QUORUM ACCIPITIS PRIMITIAS, — id est decimas: ita Chaldaea; hae enim cedebant Levitis: primitiae vero proprie dictae cedebant sacerdotibus, ut patet vers. 11 et sequentibus.
DATE EA AARON SACERDOTI, — ut ille ea inter sacerdotes distribuat: est enim ipse sacerdotum caput et princeps.
Versus 29: Optima et electa erunt
29. OMNIA QUAE OFFERETIS EX DECIMIS, ET IN DONARIA DOMINI SEPARABITIS, OPTIMA ET ELECTA ERUNT. — Jubet Deus optima dari in decimas. Notent hoc Christiani ii, qui in decimis, primitiis aliisque oblationibus vilissima dant Deo, ac proinde et vilissima ab eo recipiunt, meritoque frugum sterilitate et paupertate puniuntur, sicut puniti sunt Judaei, uti testatur Malachias, cap. 1, vers. 14, et cap. II, vers. 2; atque in simili casu eosdem punitos esse docet Aggaeus, cap. 1, vers. 6 et sequent. E contrario Deus solventibus decimas tales, quales oportet, rependere solet fertilitatem. Audi S. Augustinum, homil. 48 inter 50: Majores, inquit, nostri ideo omnibus copiis abundabant, quia Deo decimas dabant, et Caesari censum reddebant: modo autem, quia discessit devotio Dei, accessit indictio fisci; noluimus cum Deo partiri decimas, modo autem totum tollitur: hoc tollit fiscus, quod non accipit Christus. Et serm. 219 De Tempore: Haec est Domini justissima consuetudo, ut si tu illi decimas non dederis, tu ad decimam revoceris. Vide eum toto illo sermone.
Versus 31: Pretium est pro ministerio
31. QUIA PRETIUM EST PRO MINISTERIO QUO SERVITIS IN TABERNACULO. — Pretium est, hebraice, merces est, scilicet laboris quo quasi famuli et bajuli, vos, o Levitae, laboratis in portando, disponendo et dirigendo tabernaculo, etc. Hoc enim ministerium in se corporale erat, merebaturque pretium et mercedem corporalem; esto referretur ad finem spiritualem, scilicet ad cultum Dei: quae relatio spiritualis erat, nec vendi poterat sine simonia. Secundo, pretium, id est stipendium sustentationis; hoc enim etiam in lege nova, ex justitia debitum est parochis aliisque Ecclesiae ministris.
Versus 32: Ne polluatis oblationes
32. NE POLLUATIS OBLATIONES FILIORUM ISRAEL (quod faceretis, si, cum illi optimas decimas vobis dant, vos inde decimam partem pessimam seligatis, ut eam detis sacerdotibus), ET MORIAMINI, — q. d. Si id feceritis, occidemini a me. Unde patet quam severe exegerit Deus, non tantum decimas, sed etiam ex iis meliora sibi offerri.
Decimae apud Gentiles
Circa hoc caput de decimis nota primo, Gentiles quoque suis diis perennes dedisse decimas. Id docet Cicero, libro III De Natura Deorum: Herculi, inquit, quisquam decimam vovit unquam, si sapiens factus esset? et Plautus: Ut decimas Herculi solveret; et Herodotus in Clio: Siste, inquit, ad singulas portas aliquot ex tuis satellitibus custodes, qui vetent exportari opes, ut eorum decimae Jovi necessario reddantur. Haec Craesus ad Cyrum regem Persarum; et Xenophon: Agis, inquit, Delphos profectus est, ac decimam Deo obtulit.
Philo de honore sacerdotum
Notat secundo Philo, lib. De Sacerdotum honore, sacerdotibus perinde ac regibus, Dei judicio, tributa esse pendenda: unde judicio legis, sacerdotes aequiparari honore ac majestate regibus, imo praeferri; nam regibus coacte et invite tributa dant subditi: At haec gens (Judaica), inquit, debitam pecuniam lubens gaudensque depromit, quasi non daret, sed acciperet, addens faustas ominationes et gratiarum actiones.
S. Hieronymus de decimis legis novae
Notat tertio S. Hieronymus in Malach. III, primitias et decimas datas Levitis et sacerdotibus legis veteris, adambrasse et praelusisse, quod eaedem dandae essent sacerdotibus legis novae; nam, ut ait Origenes hic, hom. 11: Impium est ut qui Deum colit, et scit ejus ministros assistere altari, et verbo Dei, aut ministerio Ecclesiae deservire, de fructibus terrae quos dat Deus, solem suum producendo, et pluvias suas ministrando, primitias sacerdotibus non offerat; non enim videtur talis anima Dei habere memoriam, nec cogitare, nec credere, quia Deus dedit fructus quos cepit.
Hinc jam olim Romanum Concilium sub Damaso sanxit, ut decimae ac primitiae a fidelibus darentur, et qui detrectarent, anathemate ferirentur. Quin et S. Chrysostomus, homil. 43 in 1 ad Cor., jubet ut sutores aliique artifices, cum calceos aliaque suae artis vendunt, aut emunt, decimam saltem pretii partem Deo dependant. Vis exempla?
Exempla de decimis
Meliapore in India a Lusitanis inventum est templum, et sepulcrum S. Thomae Apostoli, cui priscis litteris inscriptum erat, templum hoc a sancto Dei Apostolo Thoma quondam exstructum esse; in templo tuendo colendoque mercium, quae in urbem importarentur decimam, ab Sagamo rege attributum: accesserat obtestatio ad posteros, ne quid ex eo vectigali donatione imminutum vellent. Ita refert noster Maffeius, libro VIII Histor. Indic.
Cum Carolus Martellus decimas Ecclesiae in militum stipendia contra Saracenos convertere vellet, restitit ei S. Eucherius Aurelianensis Episcopus, ideoque ab eo in exilium relegatus est, ut habet Joannes Molanus Doctor Lovaniensis in Annal. Sanctorum Belgii, 20 februarii.
Cum S. Stephanus Hungariae rex Hungaros debellasset et convertisset ad fidem, mox ab eo manubiae S. Martino, qui fuit Hungarus, cujus invocatione victoriam obtinuerat, et decimae Ecclesiae addictae sunt, ut patet ex ejus Vita, quae exstat apud Surium, 20 augusti, cap. iv et v.
Audi quid de decimis referat Joannes Archiepiscopus Upsalensis in Historia Gothorum, lib. XVIII, cap. XIII, Saxo Grammaticus, lib. XI Histor. Danor., Martyrol. Usuardi 6 Idus julii, Joannes Molanus, orat. 2 et 3 De Decimis, Jacobus Meyerus, lib. III Histor. Flandror., anno Christi 1088. Canutus rex, cum summo ac pio studio contenderet, ut Christi ministris liberalius et commodius de decimis et primitiis provideretur, insigni cujusdam Blacconis perfidia traditus, ab insana plebe trucidatur. Quo facto, tanta frumentorum penuria universam Daniam invasit, ut maxima populi pars alimentorum inops, inedia consumeretur. Enimvero abunde seges finitimis erat, ut privata gentis, non publica terrarum ultio videretur. Nec prius Danicis agris fecunditas restituta est, quam populus ad cor conversus, paenitentiam ageret, se tam sanctum regem occidisse, qui tam justa et honesta pro Christi ministris postulasset. Jamque experimento didicerant se juste novem frumentorum partes amisisse, qui decimam ex eis Deo et Dei ministris reddere noluissent.
De Polonis refert Longinus Cracoviensis Canonicus, et ex eo Baronius, tom. XI, anno Christi 1022, quod, cum nonnulli eorum nobiles ob onerosam decimarum solutionem a Christianismo resilire, et ad gentilismum redire, ideoque decimas non solvere, nec ecclesias frequentare, sed sacerdotes de ecclesiis pellere cogitarent; Boleslaus pius rex auctores sceleris comprehenderit, eosque partim morte, partim verberibus multctarit.
De Italis refert ex Crantzio, Usuardo et aliis Joannes Molanus, 26 novembris, S. Bellinum Episcopum Paduanum, cum divitem quemdam nomine Thomam Capivacium cogeret ad solvendas decimas, ab eo in itinere interfectum, atque, cum post mortem miraculis multis claresceret, ab Eugenio IV catalogo Martyrum ascriptum esse; homicidam autem a Deo punitum, ad summam egestatem redactum, et ab omnibus derelictum, in carcere misere vitam finiisse: posteros vero ejus templum in honorem S. Bellini Deo dicatum nunquam ingredi potuisse, quin et paulo post omnino defecisse.
De Scotis scribit Hector Boetius, libro XIII, et Joannes Magnus, lib. IV De Gestis Scotorum, cap. X, Catanenses Episcopum suum Adamum, decimas de more exigentem, et ad eas anathemate cogentem, in culina ejus combussisse; id audiens rex Scotiae Alexander, collectis copiis, auctores sceleris comprehendit, et supra quadringentos extremo supplicio affecit; Comitem vero Catanensium, quod Adamo opem ejus invocanti non succurrisset, Comitatu privavit. Sed Deus gravius eum punivit; nam famuli ejus, quod eos asperius aequo tractasset, post paucos annos noctu trucidatum, ac in grabatum impositum (quo facinus occultum maneret) accensis aedibus cremarunt. Periit ergo ille eodem supplicii genere, quo sui Adamum Episcopum affecerant.
De Saxonibus audi Lambertum Scafnaburgensem anno Christi 1059. Halberstadiensis Episcopus Burcardus, decimationes Saxoniae, quae ad monasterium Hersveldense pertinebant, sibi vindicabat ratione Episcopalis regiminis. Abbas ejus coenobii Meginherus jubet Episcopo per Fredericum Palatinum indicari, cum ad furta restituenda nullo jure adduci posset, brevi instare tempus, quo coram Deo esset haec causa dijudicanda. Moritur paulo post Abbas. Et cum Episcopus ejus rei gratia Synodum indixisset, in itinere lapsus de equo domum relatus est: ubi tum suos domesticos, tum Episcopos se visitantes rogavit, ut decimas istas absque mora coenobio restituerent, se enim injustitiae poenas jam luere.
De Noricis fame punitis, ob non solutas decimas, dicam Deuter. xiv, in fine.