Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Moritur Maria. Secundo, vers. 3, ob sitim murmurat populus: hinc irritati Moses et Aaron ad aquas Contradictionis offendunt Deum, ideoque ingressu terrae promissae arcentur. Tertio, vers. 14, Moses a rege Edom petit transitum, negat ille. Quarto, vers. 22, in monte Hor moritur Aaron.
Textus Vulgatae: Numeri 20:1-30
1. Veneruntque filii Israel, et omnis multitudo in desertum Sin, mense primo; et mansit populus in Cades. Mortuaque est ibi Maria, et sepulta in eodem loco. 2. Cumque indigeret aqua populus, convenerunt adversum Moysen et Aaron; 3. et versi in seditionem, dixerunt: Utinam periissemus inter fratres nostros coram Domino! 4. Cur eduxistis Ecclesiam Domini in solitudinem, ut et nos et nostra jumenta moriamur? 5. Quare non fecistis ascendere de Aegypto, et adduxistis in locum istum pessimum, qui seri non potest, qui nec ficum gignit, nec vineas, nec malogranata, insuper et aquam non habet ad bibendum? 6. Ingressusque Moyses et Aaron, dimissa multitudine, tabernaculum foederis, corruerunt proni in terram, clamaveruntque ad Dominum, atque dixerunt: Domine Deus, audi clamorem hujus populi, et aperi eis thesaurum tuum fontem aquae vivae, ut satiati, cesset murmuratio eorum. Et apparuit gloria Domini super eos. 7. Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: 8. Tolle virgam, et congrega populum, tu et Aaron frater tuus, et loquimini ad petram coram eis, et illa dabit aquas. Cumque eduxeris aquam de petra, bibet omnis multitudo et jumenta ejus. 9. Tulit igitur Moyses virgam, quae erat in conspectu Domini, sicut praeceperat ei, 10. congregata multitudine ante petram, dixitque eis: Audite, rebelles et increduli: num de petra hac vobis aquam poterimus ejicere? 11. Cumque elevasset Moyses manum, percutiens virga bis silicem, egressae sunt aquae largissimae, ita ut populus biberet et jumenta. 12. Dixitque Dominus ad Moysen et Aaron: Quia non credidistis mihi, ut sanctificaretis me coram filiis Israel, non introducetis hos populos in terram, quam dabo eis. 13. Haec est aqua contradictionis, ubi jurgati sunt filii Israel contra Dominum, et sanctificatus est in eis. 14. Misit interea nuntios Moyses de Cades ad regem Edom, qui dicerent: Haec mandat frater tuus Israel: Nosti omnem laborem qui apprehendit nos, 15. quo modo descenderint patres nostri in Aegyptum, et habitaverimus ibi multo tempore, afflixerintque nos Aegyptii, et patres nostros: 16. et quo modo clamaverimus ad Dominum, et exaudierit nos, miseritque angelum, qui eduxerit nos de Aegypto. Ecce in urbe Cades, quae est in extremis finibus tuis, positi, 17. obsecramus ut nobis transire liceat per terram tuam. Non ibimus per agros, nec per vineas, non bibemus aquas de puteis tuis, sed gradiemur via publica, nec ad dexteram, nec ad sinistram declinantes, donec transeamus terminos tuos. 18. Cui respondit Edom: Non transibis per me, alioquin armatus occurram tibi. 19. Dixeruntque filii Israel: Per tritam gradiemur viam; et si biberimus aquas tuas nos et pecora nostra, dabimus quod justum est; nulla erit in pretio difficultate, tantum velociter transeamus. 20. At ille respondit: Non transibis. Statimque egressus est obvius, cum infinita multitudine, et manu forti, 21. nec voluit acquiescere deprecanti, ut concederet transitum per fines suos: quam ob rem divertit ab eo Israel. 22. Cumque castra movissent de Cades, venerunt in montem Hor, qui est in finibus terrae Edom; 23. ubi locutus est Dominus ad Moysen: 24. Pergat, inquit, Aaron ad populos suos; non enim intrabit terram, quam dedi filiis Israel, eo quod incredulus fuerit ori meo, ad aquas Contradictionis. 25. Tolle Aaron et filium ejus cum eo, et duces eos in montem Hor. 26. Cumque nudaveris patrem veste sua, indues ea Eleazarum filium ejus: Aaron colligetur et morietur ibi. 27. Fecit Moyses ut praeceperat Dominus: et ascenderunt in montem Hor coram omni multitudine. 28. Cumque Aaron spoliasset vestibus suis, induit eis Eleazarum filium ejus. 29. Illo mortuo in montis supercilio, descendit cum Eleazaro. 30. Omnis autem multitudo, videns occubuisse Aaron, flevit super eo triginta diebus per cunctas familias suas.
Versus 1: Desertum Sin et Cades
1. VENERUNTQUE FILII ISRAEL, ET OMNIS MULTITUDO IN DESERTUM SIN, MENSE PRIMO, ET MANSIT POPULUS IN CADES. — Hoc desertum Sin aliud est a Sin, in quo pluere coepit manna, Exod. XVI, 1 et 13. Nam in illo octava fuit Hebraeorum mansio, sive statio: in hoc vero fuit trigesima tertia; unde in Hebraeo hoc Sin per tsade, illud vero in Exodo per samech scribitur.
Mense primo. — Intellige anni quadragesimi ab egressu Hebraeorum ex Aegypto, uti communiter exponunt omnes interpretes: nam, ut solerter advertit Abulensis, Moses tantum describit gesta trium annorum in deserto, videlicet duorum primorum, idque ab Exodi cap. XII, hucusque; et quadragesimi sive ultimi, ab hoc capite et deinceps. Reliquos ergo triginta septem annos intermedios silentio obvolvit, forte quod nihil memorabile in iis contigerit. Itaque cum mensis hic primus non possit esse anni primi, vel secundi egressus ex Aegypto: de illis enim jam pridem egit in Exodo, Levitico et Numeris hucusque; consequens est hunc mensem primum accipiendum esse de anno quadragesimo: idque secundo plane colligitur ex Numeris XXXIII, 37 et 38, ubi Hebraei ex Cades (de quo hic agitur) dicuntur venisse in montem Hor, ubi trigesima quarta fuit mansio Hebraeorum, ibique mortuus dicitur Aaron, anno quadragesimo egressionis filiorum Israel ex Aegypto, mense quinto. Unde plane verisimiliter colligitur Hebraeos eodem anno quadragesimo venisse in praecedentem mansionem Cades, sed mense primo, uti hic dicitur.
Ab hoc ergo capite usque ad finem Pentateuchi, describuntur gesta anni quadragesimi, qui fuit ultimus peregrinationis Hebraeorum in deserto.
Cades a Cadesbarne Distincta
ET MANSIT POPULUS IN CADES. — Putant Abulensis et Andreas Masius in Josue XV, 3, hanc Cades eamdem esse cum Cadesbarne. Verum dico: alia est haec Cades a Cadesbarne, juxta quam decima quinta fuit Hebraeorum mansio, uti dixi cap. XIII, 1 et 27. In hac enim Cades fuit trigesima tertia mansio, ut patet cap. XXXIII, 36. Secundo, idipsum docent Chorographi terrae sanctae, ut Wolfgangus, Zieglerus, Adrichomius et alii. Tertio, idipsum demonstrat Torniellus in suis Annalibus, pag. 346, ex eo quod Cadesbarne exstiterit in confinio Australi terrae Chanaan, ut patet Num. XXXIV, 4, et Josue XV, 3, ubi ponitur in sorte tribus Judae. At Cades haec longe aberat Chanaan: erat enim posita in extremis finibus Idumaeae, ad Austrum vergentibus, uti patet Numer. XX, 16, non valde procul a mari Rubro. Nam ab Asiongaber, quae erat ad mare Rubrum, venerunt Hebraei in Cades, inde in montem Hor, qui est in finibus Idumaeae; unde hic ex Cades Hebraei, vers. 20, miserunt nuntios ad regem Edom, ut concederet eis transitum per terram suam; quem cum ille dare nollet, coacti sunt Hebraei longiori via circuire et transire per terminos ejus Orientales, inde per Moabitas et Ammonitas, ut tandem transito Jordane ingrederentur Chanaan, a latere ejus Orientali. Hinc S. Hieronymus in Locis Hebraicis, et ad Fabiolam, de 42 Mansion. in 33: «Cades, inquit, est urbs in deserto, juxta civitatem Arabiae, quae dicta est Petra. In Cades caesus est rex Sodomorum cum suis a Codorlahomor, Gen. XIV, 7. Ibi et occubuit Maria, soror Mosis; ibi et Moses ac Aaron, propter aquas Contradictionis offendunt Dominum, et prohibentur transire Jordanem.» Unde et Cades hebraice dicitur per antiphrasin, quasi minime Cades, id est sancta, vel a sanctitate Mosis translata in offensam. Cades quoque vocata fuit Fons judicii, Genes. cap. XIV, vers. 7, quia ibi judicatus est rex Sodomorum cum suis; vel per anticipationem, quia ibi judicati sunt Moses et Aaron, ut patet hoc capite, vers. 12.
Mors Mariae
MORTUAQUE EST IBI MARIA — puta in Cades, mense primo anni 40. Mortua est ergo Maria quatuor mensibus ante fratrem suum Aaronem; hic enim mortuus est die primo mensis quinti anni 40, ut patet Numer. XXXIII, 38; et undecim mensibus ante Mosen: Moses enim mortuus est sub finem ejusdem anni 40 (ut patebit Deuter. ult.), qui fuit annus mundi 2493.
Nota: Mortua est Maria anno aetatis circiter 130; erat enim ipsa facile decennio senior Mose, uti dixi Exodi II, 4 et 7. Moses autem, qui hoc eodem anno mortuus est, defunctus est anno aetatis 120, ut patet Deuter. cap. ult., vers. 7.
Sensus Allegoricus: Prophetia, Sacerdotium et Lex
Allegorice, videtur in Maria prophetia esse mortua, in Aarone et Mose sacerdotio et legi Judaeorum finis esse impositus: eo quod nec ipsi ad terram promissionis transcendere valeant, nec credentem populum ad eamdem de solitudine hujus saeculi educere, nisi solus Jesus, id est, Salvator, verus Dei Filius, inquit S. Hieronymus supra, et ex eo Rabanus.
Versus 2: Populi Indigentia Aquae
CUMQUE INDIGERET AQUA POPULUS. — Erant putei et fontes in Cades: hi, morantibus ibi Hebraeis, desiccati fuisse videntur, ideoque Judaei siti ibidem laborantes, contra Mosen murmurarunt.
Tradunt Hebraei, et nominatim Rabbi Salomon, propter Mariam datum fuisse a Deo Judaeis aquae puteum, qui eos praecederet ubicumque consisterent: propter Mosen datum esse eis manna: propter Aaronem, columnam nubis; hinc iis mortuis ea defecisse: hinc et Hebraeos impugnatos fuisse ab Arad rege, capite sequenti, eo quod Arad videns post mortem Mariae subtractum esse Hebraeis puteum, cogitaret eos a Deo esse desertos, ideoque facile vinci et deleri posse.
Sed hae sunt fabulae: certum est enim, nec columnam, nec manna defecisse in morte Aaronis vel Mosis; sed diu post, cum scilicet Hebraei jam ingressi essent Chanaan gustassentque de frugibus terrae, ut patet Josue cap. V, vers. 12.
Versus 3: Ingratitudo Populi
3. UTINAM PERIISSEMUS INTER FRATRES NOSTROS, CORAM DOMINO! — Hebraice, utinam expirassemus cum fratribus nostris in deserto, idque «coram Domino,» residente et praesidente in columna nubis et in tabernaculo! Dominus enim nos, ob murmur exploratorum, morte damnavit capite XIV, vers. 19.
Vide hic rursus ingratitudinem populi, et magnam Mosis charitatem cum ea luctantem, eamque superantem. Narrat Laertius, lib. IV, cap. 1, Antisthenem, cum audiret Platonem de se male loqui, dixisse: «Regium est, cum benefeceris, audire male.» Excelsi enim animi est ingratitudine hominum non deterreri a studio benefaciendi omnibus.
Diogenes rogatus, «quid apud homines citius senesceret?» respondit: «Beneficium.»
Plato Aristotelem vocabat mulum: quia mulus, cum saturatus est lacte materno, calcibus petit matrem. Significabat ergo Plato ingratitudinem Aristotelis, qui edoctus a se scholam in Peripato aperuisset, ejusque ideas et dogmata vellicaret. Ita Aelianus, lib. IV.
Aristoteles roganti, «cur reliquisset Athenas,» respondit: «Ne Athenienses bis peccent in Philosophiam,» subobscure taxans Socratis mortem, et suum quoque periculum. Ita Aelianus, lib. VI.
Demosthenes inter fugiendum subinde respiciens ad arcem Palladis, sublatis manibus dixit: «O Pallas rerum domina, cur tribus infaustissimis bestiis delectaris, noctua, dracone et populo?» Noctua enim Palladi sacra est; eadem draconem habet pro gestamine; populus autem bellua est multorum capitum, pessimam gratiam referre solita optime de se meritis, velut Socrati, Phocioni, Scipioni, etc. Ita Plutarchus.
Epaminondas, accusatus quod imperium quatuor menses ultra tempus sibi praestitutum gessisset, cogente necessitate, catello sibi blandiente dixit: «Hic mihi pro beneficio gratiam reponit, at Thebani de quibus saepe multumque sum praeclare meritus, mortis poenam mihi judicio constituerunt.» Ita Aelianus, lib. XIII.
Pompeius Marcellino, quem evexerat, hosti facto et convicianti: «Non te pudet, ait, Marcelline, mihi convicium facere, qui te e muto loquentem, e famelico vomentem feci?» Ita Plutarchus in Apophth.
Alfonsus rex Aragoniae, cum objurgaretur quod in Alvarum Lunam hominem sibi plane ingratum tanta contulisset beneficia, quorum ne memor quidem jam esset: «An ignoratis, ait, ingenti beneficio, non nisi ingenti ingratitudine satis semper fieri?» Idem: «Malo, ait, multos mea clementia et mansuetudine servare, quam paucos mea severitate perdere.» Testis est Panormitanus in ejus Vita.
Versus 6: Moses et Aaron Intrant Tabernaculum
6. INGRESSUSQUE MOYSES ET AARON, DIMISSA MULTITUDINE, TABERNACULUM FOEDERIS — ut Dominum consuleret.
Moraliter S. Gregorius, XXIII Moral. XXI: «Relictis turbis ad tabernaculum redire, et postpositis exteriorum tumultibus, secretum mentis intrare: ibi enim Dominus consulitur, et quod foris agendum est publice, intus silenter auditur; hoc quotidie boni Rectores faciunt: cum se res dubias discernere non posse cognoscunt, ad secretum mentis, velut ad quoddam tabernaculum revertuntur, divinaque lege perspecta, quasi coram posita arca Dominum consulunt, et quod prius intus tacentes audiunt, hoc foris postmodum agentes innotescunt.»
Oratio Mosis
DOMINE DEUS, AUDI CLAMOREM. — Haec oratio Mosis non habetur jam in Hebraeo, Chaldaeo et Septuaginta; vel ergo ex iis excidit, vel certe Interpres noster paraphrastice eam supplevit. Certum est enim Mosen orantem, non alia, sed haec ipsa orasse, scilicet ut Deus populo murmuranti ob sitim, daret aquam. Ita Abulensis. Pari modo «Egrediamur foras,» Gen. IV, 8, jam non habetur in Hebraeo, Chaldaeo et Graeco.
Fons Aquae Vivae
APERI EIS THESAURUM TUUM, FONTEM AQUAE VIVAE. — Aqua viva dicitur saliens, vel quae fluit, sicuti mare Mortuum est stagnans. Vocat autem talem fontem thesaurum, quia quae latent, et necdum reperta sunt, dicuntur esse in thesauris Dei: hinc illud Psalm. XXXIII, 7: «Ponens in thesauris abyssos;» et Psalm. CXXXIV, 7: «Producens ventos de thesauris suis;» et Deuter. XXVIII, 12: «Aperiet Dominus thesaurum suum optimum coelum, ut tribuat pluviam;» et cap. XXXIII, vers. 19: «Qui inundationem maris quasi lac sugent, et thesauros absconditos arenarum.»
UT SATIATI — scilicet, cum fuerint.
ET APPARUIT GLORIA DOMINI — puta fulgor columnae nubis novos et insolitos vibrans radios, columnae, inquam, incumbentis tabernaculo.
Versus 8: Loquimini ad Petram
8. LOQUIMINI AD PETRAM — quidnam? verisimile est hoc: «Petra, in nomine Domini Dei, da aquas.»
Versus 9: Virga coram Domino
9. TULIT IGITUR MOYSES VIRGAM, QUAE ERAT IN CONSPECTU DOMINI — quae reposita erat in tabernaculo. Virga haec erat Mosis, tot portentorum operatrix, non autem Aaronis quae fronduerat: haec enim tantum erat signum sacerdotii Aaroni consignati, atque ad ejus rei testimonium reposita fuit juxta arcam foederis: ita aliqui. Verum, cum constet virgam Aaronis repositam esse in tabernaculo, de Mosis virga nesciatur, quonam devenerit, hinc certius hic intelligemus virgam Aaronis, non Mosis.
Versus 11: Moses bis Percutit Petram
11. CUMQUE ELEVASSET MOYSES MANUM, PERCUTIENS VIRGA BIS SILICEM, EGRESSAE SUNT AQUAE LARGISSIMAE. — Alia est haec petra, et percussio, ab illa Exodi XVII, 6. Illa enim in Raphidim, juxta Sinai, anno secundo; haec enim Cades anno quadragesimo contigit. Rursum, Deus hic se solo supernaturaliter aquas produxit ex petra, aerem vicinum in aquas convertendo; in Raphidim vero, venam subterraneam aquarum in lapidem a Mose percussum elicuit, quae lapidem findens, ex eo prosiliret, idque assidue et continuo. Tradunt enim Cosmographi in Raphidim fontem hunc petrae, a Mose percussae, perdurare, aquasque continue scaturire, inquit Abulensis. Ita Theodosius Abbas prece praemissa, virga petram percutiens, ex ea fontem perennis aquae elicuit, qui per aquaeductus vicinum monasterium, ab eo aedificatum in loco arido irrigabat. Hic fons postea, lavacro in monasterio exstructo, exaruit; sed eo destructo, rursum fluere coepit. Deus enim uti suis non deest in necessariis, ita non redundat in superfluis; testis est Theodoretus in Philotheo, cap. X.
Sensus Allegoricus: Christus in Cruce
Allegorice, petra est Christus, I Cor. X, 5; aqua est gratia spiritualis a Christo profluens; virga est crux Christi; bis percutitur, quia duo ligna transversa sunt crux. Moses Judaeorum typum gerit: sicut ergo Moses petram virga percutiens de Dei virtute dubitavit: ita ille populus, qui sub lege per Mosen data tenebatur, Christum ligno crucis affigens, eum virtutem esse Dei non credidit; sed sicut percussa petra manavit aqua sitientibus, et sanctificatus est per eam Deus: sic plaga Dominica passionis effecta est vita credentibus; crux ergo aquam elicit, incredulis contradictionis, credentibus sanctificationis, inquit S. Augustinus hic Quaest. XXXV, et lib. XVI Contra Faustum, cap. XV, et Rupertus.
Versus 12: Peccatum Mosis et Aaronis
12. QUIA NON CREDIDISTIS MIHI UT SANCTIFICARETIS ME CORAM FILIIS ISRAEL, NON INTRODUCETIS HOS POPULOS IN TERRAM QUAM DABO EIS.
Quinque Sententiae de Peccato Mosis
Quaeres, quaenam fuit hic incredulitas, vel peccatum Mosis? Respondent primo aliqui, illud fuisse, quod bis percusserit petram, cum semel tantum debuisset.
Secundo alii, quod, populo id petente, petram aliam ab ea quam Dominus designarat, percusserit; et hoc esse quod ait Moses: «Numquid de petra hac (quam scilicet vos, o Hebraei, designatis, non Dominus) vobis poterimus aquam elicere?» Ita Rabbini.
Tertio alii, quod locutus sit, non petrae, uti jusserat Dominus, sed populo, eum objurgando et exacerbando, vocans eum incredulum et rebellem: unde populus irritatus, videns licet miraculum aquarum, non sanctificavit tamen Dominum, eum laudando, eique gratias agendo. Ita Abulensis, Theodoretus, Oleaster, Lyranus, estque haec sententia satis probabilis. Durum enim est et difficile creditu, quod Moses de Dei virtute dubitarit, cum toties eam in tot portentis esset expertus.
Quarto alii, quod concitatior, et indignans populo murmuranti, ambigue protulerit interrogando: «Numquid,» etc., quae absolute et affirmative proferre debuisset, dicendo: «Petra, da aquas;» et hoc est, quod de Mose dicitur Psal. CV, vers. 34: «Distinxit in labiis suis,» id est aliter protulit verba Dei, quam proferenda erant.
Quinto et genuine, peccatum Mosis fuit, quod ipse jam plane senescens (senes enim facile concitantur ad bilem, impatientiam, diffidentiam et pusillanimitatem), irritatus aeque ac dejectus, et perturbatus novo et insolito murmure populi (hactenus enim ab anno secundo, usque ad annum quadragesimum, quo haec gesta sunt, nullum populi murmur legimus), dubitanter petram percusserit: non quod dubitaret de Dei potentia, aut fidelitate in se: ipse enim ex fidei zelo, incredulitatem populi hic arguit, atque in multo majoribus portentis a se editis, adeoque in simili percussione petrae in Raphidim, Deo crediderat, Exodi XVII, 6; sed quod populum tam rebellem, Deumque ita irritantem, indignum judicaret hoc miraculo, ac proinde dubitaret an Deus illud esset facturus, et an id vere promisisset, an tantum per ironiam et sarcasmum, vel conditionate, si videlicet Hebraei cessent murmurare, et credant Deum ex petra daturum aquas. Jam vero videns eos incredulos, dubitanter petram percutit, quasi impossibile aut improbabile esset ex petra aquam prodire pro tam incredulis. Hanc enim dubitationem plane significant verba Mosis: «Audite, rebelles et increduli: num de petra hac vobis aquam poterimus elicere?»
Quid clarius? Deus autem non ironice, nec conditionate, sed vere et absolute promiserat se ex petra eliciturum aquam, qua sitim explerent tam Hebraei, quam eorum pecora. Rursum idipsum clare significant verba Dei ad Mosen et Aaronem vers. 12 et 24: «Quia non credidistis mihi.» Peccarunt ergo aliqua incredulitate, dubitatione et diffidentia circa aquam a Deo promissam. Ita S. Augustinus, Quaest. XIX, Rabanus, Rupertus, Cajetanus et alii.
Cur Deus Permiserit Lapsum Mosis
Permisit Deus hunc Mosis lapsum, ut in tanto honoris et virtutum fastigio recordaretur se esse hominem, id est labilem et infirmum, non angelum, non Deum. Nam «omnium memoriam habere et in nullo penitus errare, divinitatis potius quam mortalitatis est,» ait Justinianus Imperator. Utque hoc ejus exemplo Sancti, qui diligentissime servierunt Deo, maxime Praelati, se humilient, timentes, dicentesque sibi: Qui stat, videat ne cadat; ut cum metu et tremore pergant salutem suam operari, tanquam qui de perseverantia sint incerti, etiam ipso ultimo die vitae suae. In senio cecidit Salomon sapientissimus mortalium, Origenes, Tertullianus, Lucifer Calaritanus; qui et quales viri! Oremus ergo assidue: «Cum defecerit virtus mea, usque in senectam et senium, Deus, ne derelinquas me.» Hoc nos docet lamentabilis hic Mosis lapsus in fine vitae; qui, esto non fuerit culpa lethalis, cum tamen a terra sancta ita desiderata exclusit. Mors enim illi fuit irrogata non tam a sententia Dei, quam a necessitate naturae fatiscentis et deficientis: jam enim agebat annum aetatis 120. Idem dico de Aarone ejus fratre: hic enim Mose tribus annis erat senior. Debebat ergo uterque cito mori; sed Deus fecit ut uterque moreretur ante ingressum terrae sanctae jam instantem, quia ille utrumque per sententiam excluserat.
Secundo, permisit hunc Mosis lapsum Deus, ob causam et significationem allegoricam, quae fuit, quod Deus animo destinarat Josue successorem Mosis, ut scilicet ipse, quasi typus Jesu Christi, induceret populum in terram promissam.
Allegorice, ergo Moses legis, Josue Christi figuram gerit; itaque sicut Moses populum eduxit ex Aegypto, Josue vero eumdem in Chanaan introduxit: ita lex ab impietate liberat credentes, Evangelica autem gratia introducit eos in regnum coelorum. Ita Theodoretus, Quaest. XLIII in Deuter., et S. Augustinus hic, Quaest. LIII, qui ait: «Cum ambobus fratribus Mosi et Aaron dicitur, ut apponantur ad populum suum, patet non esse illos in ira Dei, quae separat a pace societatis aeternae. Unde manifestatur, non solum officia, sed etiam mortes eorum, signa fuisse futurorum, non supplicia indignationis Dei.» Ubi plane significat S. Augustinus hoc Mosis peccatum leve et veniale fuisse, ideoque mortem ei non tam supplicium, quam castigationem fuisse, quae magis esset signum et significatio rei futurae, jam dictae: idque omnino est verisimillimum.
Ut Sanctificaretis Me coram Israel
UT SANCTIFICARETIS ME CORAM FILIIS ISRAEL — ut iis ostenderetis me esse sanctum, omnipotentem, veracem et clementissimum, qui etiam impiis et ingratis praestem ea (uti hactenus me saepius fecisse, meminisse potestis et debetis) quae promisi, videlicet aquam de petra.
Nota: Fideles qui in rebus perplexis et arduis sperant in Deum, atque cum Abrahamo contra spem in spem credunt, hi sanctificant Deum; vult enim Deus magna a se sperari: hinc ait Sapient. cap. I: «Sentite de Domino in bonitate.»
Exclusio a Terra Promissa
NON INTRODUCETIS HOS POPULOS IN TERRAM, QUAM DABO EIS — puta in ipsam Chanaan, trans Jordanem: nam alioqui Moses intravit in terram promissam, cis Jordanem sitam, videlicet in regna Og et Sehon, eaque dedit tribui Ruben, Gad, et dimidiae tribui Manasse; sed non transivit Jordanem in Chanaan, ad terram promissam caeteris omnibus tribubus, cujus termini circumscribuntur Numer. 34. Ita Abulensis, Quaest. XLVIII, et S. Augustinus. Fuit haec insignis poena et mortificatio Mosis, quod terram promissam lacte et melle manantem, adeo concupitam videre non potuerit, quodque ducatus sui longissimi et molestissimi fine et fructu frustratus fuerit. Ita Deus S. Xaverium aliosque Sanctos in ipsa morte mortificavit, ut plene mundo et sibi mori, Deoque vivere discerent, utque hoc suarum levium culparum haberent purgatorium, quo expiati mox in coelum evolarent.
Versus 13: Aqua Contradictionis
13. HAEC EST AQUA CONTRADICTIONIS — litigii et contentionis (haec enim omnia significat Hebraeum meriba), ubi contradixerunt et murmurarunt.
UBI JURGATI SUNT FILII ISRAEL CONTRA DOMINUM, ET SANCTIFICATUS EST IN EIS — id est sanctus, verax, fidelis, clemens et liberalis declaratus est, dando eis, licet incredulis et rebellibus, potum aquae, itaque superando et confundendo incredulitatem eorum. Ita Dei sanctitatem imitantur, qui inimicos diligunt, et vincunt in bono malum.
Versus 14: Nuntii ad Regem Edom
14. MISIT INTEREA NUNTIOS MOYSES DE CADES AD REGEM EDOM (Cades enim vicinum erat Idumaeae, per quam transcundum erat Hebraeis, recta ituris in Chanaan) QUI DICERENT: HAEC MANDAT (haec nobis in mandatis dedit, ut tibi diceremus. Unde Hebraea, Chaldaea et Septuaginta habent: Haec dicit) FRATER TUUS ISRAEL — frater tuus Jacob, puta Jacobaei, sive posteri Jacobi, qui sunt fratres vestri: parens enim eorum Jacob fuit frater Esau, qui fuit parens vester, omniumque Idumaeorum.
Versus 16: Angelus et Urbs Cades
16. MISERITQUE ANGELUM — ducem nostrum, nos praeceuntem in columna nubis.
ECCE IN URBE CADES POSITI. — «In,» id est juxta: non enim verisimile est Hebraeos in deserto urbes esse ingressos; id enim non permisissent incolae, timentes sibi ab Hebraeis: urbes etiam non cepissent tantam hominum multitudinem. Ita Abulensis.
Versus 17: Non Bibemus Aquas de Puteis Tuis
17. NON BIBEMUS AQUAS DE PUTEIS TUIS — gratis scilicet, et sine pretio, sed pretio eas ememus, ut dicitur vers. 19. Est enim in desertis illis magna siccitas, et aquarum penuria: unde ne Idumaei suis aquis extra urbes existentibus, quibus ad sitim suam et pecorum indigebant, timeant, spondent Hebraei se aquas eorum non bibituros, nisi iis volentibus, et dato pretio.
Versus 18: Recusatio Edom
18. CUI RESPONDIT REX EDOM: NON TRANSIBIS PER ME — per meam ditionem.
20. STATIMQUE EGRESSUS EST OBVIUS CUM INFINITA MULTITUDINE (hebraice, cum populo gravi, id est denso, numeroso et plurimo, quem vulgo vocamus infinitum) ET MANU FORTI — magno robore militum.
Versus 21: Israel Divertit ab Edom
21. QUAMOBREM DIVERTIT AB EO ISRAEL — ita scilicet, ut reflexo cursu circuiverit Idumaeam ad latus Orientale, ac consequenter partem aliquam Idumaeae necessario transire debuerit, ut veniret in Moab et Ammon, et inde in Chanaan. Hoc enim est quod dicitur Deut. II, 4 et 8: «Cumque transissemus fratres nostros, filios Esau.»
Versus 22-24: Mons Hor et Mors Aaronis Praedicta
22, 23 et 24. CUMQUE CASTRA MOVISSENT DE CADES, VENERUNT IN MONTEM HOR, UBI LOCUTUS EST DOMINUS AD MOYSEN: PERGAT AARON AD POPULOS SUOS — q. d. Moriatur Aaron, et ad patres suos justos, in limbum transeat, iisque aggregetur: hoc enim innuit illa phrasis, pergere, vel congregari ad populum suum, ideoque fere tantum de justis dicitur.
Versus 26: Vestitio Eleazari
26. CUMQUE NUDAVERIS PATREM VESTE SUA. — Hinc patet Aaronem induisse vestes pontificales in castris, atque inde ita indutum exivisse in montem Hor, ut cum decore et gloria occumberet, utque in monte hasce vestes exueret, iisque Eleazarum, primogenitum Aaronis filium, indueret Moses, uti et fecit; itaque Eleazarum hoc solo vestitionis ritu, sine alia unctione vel consecratione, in monte hoc consecravit pontificem, et patris successorem. Ita Abulensis.
Id factum est praeter legem et morem. Primo enim, vivente patre, filius in lege veteri non poterat fieri pontifex. Erat enim haereditarius et perpetuus pontificatus apud Judaeos, ita ut ne ipsi quidem parentes eum in filios resignare possent, quamdiu officio fungi poterant. Secundo, quod extra tabernaculum et castra, idque sola vestitione vestium pontificalium, Eleazarus consecratus sit pontifex. Eleazarus vero, utpote primogenitus, debebat suscipere pontificatum, nec poterat eum in fratrem Ithamar rejicere, quia jusserat Deus ut primogeniti patri succederent in pontificatu, eumque susciperent, sibique in eo deservirent, nisi haberent maculam, de qua Levit. XXI, 17.
Versus 29: Mors Aaronis
29. ILLO MORTUO IN MONTIS SUPERCILIO. — Mortuus Aaron anno quadragesimo ab egressu ex Aegypto, aetatis 123, in mense quinto, ut dicitur Numer. XXXIII, 38, idque extra castra, uti et Moses, ne Hebraei in idola proni, eos, eorumque corpora, quasi numina colerent; atque in monte Hor, id est in monte montis, ut dignus locus meritis ejus monstraretur, inquit S. Hieronymus ad Fabiolam, de 42 Mansion. in 34: Aaron enim hebraice idem est quod montanus, qui in monte recte moritur, quia ut mons, caeteros superavit, tam officio, quam virtute.
Tria Privilegia Aaronis in Morte
Hinc patet Aaronem in morte habuisse haec tria privilegia: primum, quod mortuus sit nullo praeveniente vulnere, morbo, aut taedio vitae, sed in plena sanitate (sanus enim et validus conscendit montem Hor), quasi dormiens de vita hac assumptus sit. Secundum, quod viderit filium suum Eleazarum sibi succedere, vestibusque pontificalibus indui, itaque pontificem consecrari. Tertium, quod in praesentia et quasi in gremio charissimi fratris sui Mosis, et filii Eleazari expirarit, illique ipsi oculos clauserint; nec vero Moses et Eleazarus assistentes Aaroni morienti, inde legalem immunditiam contraxerunt, quia Deus, hoc ipso quo jubebat eos assistere morienti, in hac lege et legali immunditia dispensabat. Ita Abulensis.
Addit quartum R. Salomon, cui credat qui volet, quod isti tres, scilicet Moses, Aaron et Eleazarus, ascendentes in montem Hor, invenerint speluncam, et lectum paratum, et lampadem ardentem, uti solet mortuis aptari, indeque cognoverit Moses illum locum a Deo esse paratum pro dormitione Aaronis. Exutus ergo vestibus, et induto Eleazaro, incubuit Aaron lecto, et clausis oculis susceptus est a Domino in pace: Moses autem videns mortem ita placidam, desideravit similem, quae et ei promissa est cap. XXVII, 13, et Deut. XXXII, 50.
Versus 30: Triginta Dies Luctus
30. OMNIS AUTEM MULTITUDO VIDENS OCCUBUISSE AARON, FLEVIT SUPER EO TRIGINTA DIEBUS. — Ita et Mosen defunctum flevit triginta diebus, Deut. ult., et Joseph cum suis planxit Jacobi patris mortem 30 diebus.
Dices: Genes. L, 3, dicitur Joseph eum planxisse 70 diebus. Respondeo: Ex hisce 70 diebus, primi 40 pertinuerunt ad condiendum corpus aromatibus, juxta morem Aegyptiorum, ut patet ibidem vers. 3; triginta vero ultimi proprie erant planctus. Ab hoc ergo tricenario dierum accepit Ecclesia morem pro defunctis faciendi tricenaria, id est triginta dierum memoriam, preces et eleemosynas. Ita Abulensis.