Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Refricat festum Phase, et azymorum, et vers. 10, festum Pentecostes, et vers. 13, festum tabernaculorum, jubetque, vers. 16, ut iis omnis masculus compareat coram Domino in tabernaculo. Denique, vers. 18, judices per singulas urbes constitui jubet.
Textus Vulgatae: Deuteronomium 16:1-22
1. Observa mensem novarum frugum, et verni primum temporis, ut facias Phase Domino Deo tuo: quoniam in isto mense eduxit te Dominus Deus tuus de Aegypto nocte. 2. Immolabisque Phase Domino Deo tuo de ovibus, et de bobus, in loco quem elegerit Dominus Deus tuus, ut habitet nomen ejus ibi. 3. Non comedes in eo panem fermentatum: septem diebus comedes absque fermento, afflictionis panem, quoniam in pavore egressus es de Aegypto; ut memineris diei egressionis tuae de Aegypto, omnibus diebus vitae tuae. 4. Non apparebit fermentum in omnibus terminis tuis septem diebus, et non remanebit de carnibus ejus quod immolatum est vespere in die primo usque mane. 5. Non poteris immolare Phase in qualibet urbium tuarum, quas Dominus Deus tuus daturus est tibi; 6. sed in loco quem elegerit Dominus Deus tuus, ut habitet nomen ejus ibi: immolabis Phase vespere ad solis occasum, quando egressus es de Aegypto. 7. Et coques, et comedes in loco quem elegerit Dominus Deus tuus, maneque consurgens vades in tabernacula tua. 8. Sex diebus comedes azyma; et in die septima, quia collecta est Domini Dei tui, non facies opus. 9. Septem hebdomadas numerabis tibi ab ea die qua falcem in segetem miseris, 10. et celebrabis diem festum hebdomadarum Domino Deo tuo, oblationem spontaneam manus tuae, quam offeres juxta benedictionem Domini Dei tui; 11. et epulaberis coram Domino Deo tuo, tu, filius tuus, et filia tua, servus tuus, et ancilla tua, et Levites qui est intra portas tuas, advena ac pupillus et vidua, qui morantur vobiscum, in loco quem elegerit Dominus Deus tuus, ut habitet nomen ejus ibi; 12. et recordaberis quoniam servus fueris in Aegypto, custodiesque ac facies quae praecepta sunt. 13. Solemnitatem quoque tabernaculorum celebrabis per septem dies, quando collegeris de area et torculari fruges tuas: 14. et epulaberis in festivitate tua, tu, filius tuus et filia, servus tuus et ancilla, Levites quoque et advena, pupillus ac vidua qui intra portas tuas sunt. 15. Septem diebus Domino Deo tuo festa celebrabis, in loco quem elegerit Dominus; benedicetque tibi Dominus Deus tuus in cunctis frugibus tuis, et in omni opere manuum tuarum, erisque in laetitia. 16. Tribus vicibus per annum apparebit omne masculinum tuum, in conspectu Domini Dei tui, in loco quem elegerit: in solemnitate azymorum, in solemnitate hebdomadarum, et in solemnitate tabernaculorum. Non apparebit ante Dominum vacuus; 17. sed offeret unusquisque secundum quod habuerit juxta benedictionem Domini Dei sui, quam dederit ei. 18. Judices et magistros constitues in omnibus portis tuis, quas Dominus Deus tuus dederit tibi, per singulas tribus tuas; ut judicent populum justo judicio, 19. nec in alteram partem declinent. Non accipies personam, nec munera: quia munera excaecant oculos sapientum, et mutant verba justorum. 20. Juste quod justum est persequeris, ut vivas et possideas terram quam Dominus Deus tuus dederit tibi. 21. Non plantabis lucum, et omnem arborem juxta altare Domini Dei tui. 22. Nec facies tibi, neque constitues statuam: quae odit Dominus Deus tuus.
Versus 1: Mensis Novarum Frugum
1. OBSERVA MENSEM NOVARUM FRUGUM, — puta Nisan, sive martium, quo in terra promissionis incipiunt spicae hordeaceae flavescere: illae enim offerebantur in paschate, scilicet secundo die azymorum, ut patet Levit. II, 14, et Levit. XXIII, 10.
Versus 2: Sacrificium Phase
2. IMMOLABISQUE PHASE DOMINO, etc., DE OVIBUS ET DE BOBUS. — « Phase, » id est, victimas paschales, quae in solemnitate paschali de ovibus et bobus offerri jubentur, Num. XXVIII, 19; nam agnus paschalis non poterat commutari in bovem.
Perperam ergo Hebraei aliqui Phase hic accipiunt pro agno paschali, putantque potuisse pro agno substitui vitulum, adduntque rationem, quia in amplis familiis agnus non suffecisset singulis. Verum respondeo: Agnus non erat ad satiandum singulos, sed ut ex eo singuli aliquam partem comederent, in memoriam liberationis ex Aegypto; praeter agnum autem alios comedebant cibos, quibus se satiabant. Ita S. Augustinus hic, Quaest. XXIV. Vide dicta Exodi cap. XII, vers. 5 et 11.
UT HABITET NOMEN EJUS IBI, — ut illic colatur Deus, et invocetur nomine suo.
Versus 3: Panis Afflictionis
3. NON COMEDES IN EO (cum eo, scilicet Phase) PANEM FERMENTATUM. — Totis enim septem diebus paschalibus comedebant panes azymos cum agno, et aliis sacrificiis et cibis, etiam communibus.
COMEDES AFFLICTIONIS PANEM. — Hebraice, comedes azyma afflictionis panem, id est indicem et monumentum afflictionis Aegyptiacae, itemque festinationis et pavoris tui in egressu ex Aegypto, ut sequitur. Secundo, « panem afflictionis, » id est affligentem, quia azymus panis gustui insipidus, et stomacho onerosus est. Cajetanus vertit, panem paupertatis, et ita verti potest: pauperum enim est carere commoditate fermentandi panem, et uti pane subcinericio, qui azymus est, statimque fit et coquitur.
In Pavore et Festinatione
QUONIAM IN PAVORE (Chaldaeus et Septuaginta, in festinatione) EGRESSUS ES DE AEGYPTO, — q. d. Quia cum tanta trepidatione et festinatione egressus es de Aegypto, ut non habueris otium fermentandi panem: ad hujus rei memoriam comedes azyma in paschate.
Versus 6: Sacrificium Vespertinum
6. IMMOLABIS PHASE (proprie dictum, puta agnum paschalem) VESPERE, QUANDO EGRESSI ESTIS, — quando vos comparastis ad egressum; to enim egressi significat actum inchoatum. Vide dicta Exodi XII, 42. Posset secundo, to quando referri ad festum Paschae: nam hebraice est, stato tempore (videlicet Paschae), quando egressi estis. Ita Vatablus.
Versus 7: Vades in Tabernacula Tua
7. VADES IN TABERNACULA TUA, — ad domos tuas, ad habitationem tuam.
Versus 8: Sex Dies Azymorum
8. SEX DIEBUS COMEDES AZYMA. — Hinc aliqui Judaei putarunt ex lege Dei tantum sex diebus praecepta fuisse azyma; verum septem diebus ea praecipi patet hic, vers. 4, et Exodi cap. XII, 19. Dico ergo: Sensus est, q. d. Sex diebus comedes azyma, sed non vacabis ab opere; septima vero die, praeter azyma, etiam vacabis ab opere, quia est festum coetus. Ita Lyranus.
Festum Coetus
QUIA COLLECTA EST, — quia festum est coetus, quo scilicet populus in templo, gratias Deo acturus, antequam domum redeat, colligitur et adunatur. Vide dicta Levit. XXIII, 36.
Versus 18: Judices et Magistri
18. JUDICES ET MAGISTROS CONSTITUES IN OMNIBUS PORTIS TUIS. — « Magistros, » id est praefectos, puta viros sapientes, qui quasi magistri et magistratus, praesint juri dicendo, ut sequitur: iidem ergo sunt judices et magistri, quia judices debent esse magistri. Ita Hebraea, Chaldaea et Vatablus. Hinc Plato censuit felices fore respublicas, si Philosophi eas regerent, aut qui eas regunt, philosopharentur.
Nota, « in portis, » id est in civitatibus; est synecdoche, uti et cap. seq., vers. 2. Ita Septuaginta et Chaldaea. Nominat portas, quia judicia in portis urbium agi solebant, ut liberius eo, quasi ad locum patentem et publicum, exteri causam suam acturi accederent.
Versus 19: Munera Excaecant Oculos Sapientum
19. NON ACCIPIES PERSONAM, NEC MUNERA: QUIA MUNERA EXCAECANT OCULOS SAPIENTUM, ET MUTANT VERBA JUSTORUM. — Audiant hoc consiliarii et judices. Munerum enim haec duo sunt mala: primo, ut mentem excaecent; secundo, ut linguam et sententiam pronuntiandam immutent; nam primo, inclinant affectum; secundo, affectus inclinat et obnubilat rationem et judicium; tertio, ratio inclinat sententiam in favorem ejus qui munera dedit. Vide dicta Exodi XXIII, 8.
Versus 20: Non Plantabis Lucum
20. NON PLANTABIS LUCUM, ET OMNEM ARBOREM JUXTA ALTARE, — ne videaris imitari sacros lucos Gentilium et idolorum, praesertim Priapi: sacra enim Priapi fiebant in lucis, ut obscenitates ejus iis tegerentur: unde in hisce lucis omnem turpitudinem exercebant. Nota omnem, id est quamlibet; ita enim collectivum omnis apud Hebraeos saepe capitur pro distributivo quilibet.
Tropologice S. Gregorius, Praefat. in Job, epist. ad Leandrum, in fine: « Quaeso, ait, ut hujus operis dicta percurrens, in his verborum folia non requiras; quia per sacra eloquia ab eorum tractatoribus infructuosa loquacitatis levitas studiose compescitur, dum in templo Dei nemus plantari prohibetur. » Sic et Philo.
Versus 21: Nec Constitues Statuam
21. NEC FACIES TIBI, NEQUE CONSTITUES STATUAM, — scilicet, qualem Gentiles suis diis, vel idolis constituunt.