Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Debbora et Barac Sisaram ducem Jabin regis profligant in monte Thabor. Sisara fugit, ac dormiens clave per tempora adacto a Jahel occiditur. Quartus ergo Israelis Judex fuit Barac, cujus gesta hic recensentur.
Textus Vulgatae: Judicum 4:1-24
1. Addideruntque filii Israel facere malum in conspectu Domini post mortem Aod, 2. et tradidit illos Dominus in manus Jabin regis Chanaan, qui regnavit in Asor: habuitque ducem exercitus sui nomine Sisaram, ipse autem habitabat in Haroseth gentium. 3. Clamaveruntque filii Israel ad Dominum: nongentos enim habebat falcatos currus, et per viginti annos vehementer oppresserat eos. 4. Erat autem Debbora prophetis uxor Lapidoth, quae judicabat populum in illo tempore. 5. Et sedebat sub palma, quae nomine illius vocabatur, inter Rama et Bethel in monte Ephraim, ascendebantque ad eam filii Israel in omne judicium. 6. Quae misit et vocavit Barac filium Abinoem de Cedes Nephtali, dixitque ad eum: Praecepit tibi Dominus Deus Israel, vade, et duc exercitum in montem Thabor, tollesque tecum decem millia pugnatorum de filiis Nephtali, et de filiis Zabulon; 7. ego autem adducam ad te in loco torrentis Cison, Sisaram principem exercitus Jabin, et currus ejus, atque omnem multitudinem, et tradam eos in manu tua. 8. Dixitque ad eam Barac: Si venis mecum, vadam; si nolueris venire mecum, non pergam. 9. Quae dixit ad eum: Ibo quidem tecum, sed in hac vice victoria non reputabitur tibi, quia in manu mulieris tradetur Sisara. Surrexit itaque Debbora, et perrexit cum Barac in Cedes. 10. Qui, accitis Zabulon et Nephtali, ascendit cum decem millibus pugnatorum, habens Debboram in comitatu suo. 11. Haber autem Cinaeus recesserat quondam a caeteris Cinaeis fratribus suis filiis Hobab, cognati Moysi: et tetenderat tabernacula usque ad vallem, quae vocatur Sennim, et erat juxta Cedes. 12. Nuntiatumque est Sisarae quod ascendisset Barac filius Abinoem in montem Thabor: 13. et congregavit nongentos falcatos currus, et omnem exercitum de Haroseth gentium ad torrentem Cison. 14. Dixitque Debbora ad Barac: Surge, haec est enim dies in qua tradidit Dominus Sisaram in manus tuas; en ipse ductor est tuus. Descendit itaque Barac de monte Thabor, et decem millia pugnatorum cum eo. 15. Perterruitque Dominus Sisaram, et omnes currus ejus, universamque multitudinem in ore gladii ad conspectum Barac; in tantum, ut Sisara de curru desiliens, pedibus fugeret, 16. et Barac persequeretur fugientes currus, et exercitum, usque ad Haroseth gentium, et omnis hostium multitudo usque ad internecionem caderet. 17. Sisara autem fugiens pervenit ad tentorium Jahel uxoris Haber Cinaei. Erat enim pax inter Jabin regem Azor, et domum Haber Cinaei. 18. Egressa igitur Jahel in occursum Sisarae, dixit ad eum: Intra ad me, domine mi; intra, ne timeas. Qui ingressus tabernaculum ejus, et opertus ab ea pallio, 19. dixit ad eam: Da mihi, obsecro, paululum aquae; quia sitio valde. Quae aperuit utrem lactis, et dedit ei bibere, et operuit illum. 20. Dixitque Sisara ad eam: Sta ante ostium tabernaculi; et cum venerit aliquis interrogans te, et dicens: Numquid hic est aliquis? Respondebis: Nullus est. 21. Tulit itaque Jahel uxor Haber clavum tabernaculi, assumens pariter et malleum: et ingressa abscondite et cum silentio, posuit supra tempus capitis ejus clavum, percussumque malleo defixit in cerebrum usque ad terram, qui soporem morti consocians defecit, et mortuus est. 22. Et ecce Barac sequens Sisaram veniebat; egressaque Jahel in occursum ejus, dixit ei: Veni, et ostendam tibi virum quem quaeris. Qui cum intrasset ad eam, vidit Sisaram jacentem mortuum et clavum infixum in tempore ejus. 23. Humiliavit ergo Deus in die illo Jabin regem Chanaan coram filiis Israel, 24. qui crescebant quotidie et forti manu opprimebant Jabin regem Chanaan, donec delerent eum.
Versus 2: Jabin rex Chanaan et Sisara
Josue, cap. xi, 11, cepit et succendit Asor, sed mox Chananaei eam restaurarunt, adeoque in ea regnavit Jabin.
SISARA — Josephus eum vocat Susares et Sisares. Susares Hebraice idem est quod equum videns, nam סוס sus est equus. Sisara est tineam videns. Tropologice Origenes ait: Sisara interpretatur Visio equi; iste est enim animalis, non spiritualis, qui non videt nisi ea quae animalia sunt.
HAROSETH Hebraice fabricam vel sylvam significat. Alii verisimilius ita dictam censent a fabris et fabrefactione (חרש chares enim fabricare significat) quod in ea fabricati fuerint nongenti currus falcati Sisarae, illeque in ea suum habuerit armamentarium.
Versus 3: Nongenti currus falcati
De quibus dixi Josue xvii, 16.
Versus 4: Debbora prophetis
Debbora Hebraice idem est quod apis, quia ipsa ut apis erat casta, industria, operosa, divina. Sic de S. Caecilia canit Ecclesia: «Caecilia famula tua, Domine, tibi quasi apis argumentosa deservit.» Porro apis symbolum est sapientiae.
Audi S. Hieronymum, epist. 10 ad Furiam: «Nobis ad hoc nominabitur quod Prophetissa fuerit, et in ordine Judicum supputetur. Et quia dicere poterat: Quam dulcia gutturi meo eloquia tua! super mel et favum ori meo; apis nomen accepit, Scripturarum floribus pasta, Spiritus Sancti odore perfusa, et dulces ambrosiae succos prophetali ore componens.»
Debbora fuit apis suis mellea, sed hostibus aculeata et fulminea, quia per Barac quasi fulmen in eos insiliens occidit.
PROPHETIS. — «Praestat hoc, ait Origenes, consolationem mulierum sexui, ut non desperent prophetiae gratiae capaces se fieri posse; sed intelligant et credant quod meretur hanc gratiam puritas mentis, non diversitas sexus.» «Existimo, ait Theodoretus, Debboram in contumeliam virorum prophetiae donum adeptam esse. Nam cum ex viris nullus inveniretur dignus, qui Spiritum Sanctum promereretur, hinc donum sanctissimi Spiritus est consecuta.»
UXOR LAPIDOTH. — Lapidoth Hebraice lampades, faces, tedas significat. Verius Serarius et alii censent Lapidoth fuisse maritum Debborae, eumque alium a Barac.
QUAE JUDICABAT POPULUM. — Melius Abulensis, Arias, Serarius et Rabbini censent eam abusive vocari judicem, proprie tamen non fuisse. Judicavit ergo, id est jus dixit Debbora absque jurisdictione, sed ex prophetia tantum et auctoritate quam haec illi pariebat. «Apud Hebraeos, inquit S. Augustinus, femina Debbora judicabat; sed per illam Dei spiritus id agebat, nam et Prophetissa erat.» Judex ergo tunc jussu Dei per Debboram factus est Barac, non vero ipsa Debbora.
Versus 5: Sub palma
Palma Debborae. Apposite, quia ipsa palmam victoriae de Sisara suis oraculis plectebat Barac et Hebraeis; et quia «justus ut palma florebit,» ait Origenes.
«Rama, ait Origenes, interpretatur excelsa; Bethel, domus Dei. Videte in quibus locis residere dicitur prophetia: inter excelsa et domum Dei. Nihil enim humile, nihil dejectum erga prophetiae sedem reperiri potest.»
Versus 6: Barac filius Abinoem — Mons Thabor
Barac Hebraice significat fulmen, quia ipse instar fulminis insiliens, coelesti vi prostravit Sisaram ejusque castra validissima, juxta illud de utroque Scipione dictum: «Duo fulmina belli Scipiadae.»
Thabor mons est altissimus et amoenissimus in quo transfiguratus est Christus, cujus Barac, id est, fulgur fuit typus: visa enim est tunc Christi facies fulgurea et vestis ejus fulgens. Graece ἐξαστράπτων, id est effulgurans, ait Lucas, cap. ix, 29. Hinc Thabor Hebraice idem est quod puritas, vel adventus luminis.
Versus 8: Si venis mecum, vadam
Fuit Barac initio, audiens sibi a Deo tantum tamque arduum munus imponi, tardus in credendo et obediendo; unde Debboram comitem poposcit: mox tamen resumens animos, et a Debbora confortatus, magna fide et spe rem aggressus est et feliciter confecit; unde ejus fidem celebrat Apostolus, Hebr. xi, 32.
Versus 9: Victoria non reputabitur tibi
Quia non statim credidisti, nec obedisti Deo, sed instar feminae trepidasti, hinc gloriam victoriae futurae transferet a te Deus, facietque ut non tu, sed Jahel femina occidat Sisaram. Vide quam cito et fortiter sibi obediri velit Deus, in rebus etiam arduis naturam superantibus.
S. Ambrosius, lib. De Viduis: Debbora «ducem Barac quasi mater erudiit, quasi judex proposuit, quasi fortis instituit, quasi Prophetes victoriae certa transmisit.»
Versus 14: En ipse ductor est tuus
Chaldaeus: Nonne Angelus Domini exiens ad prosperandum ante te? Septuaginta: Nonne Dominus ibit ante te? Sic Angelus praecessit Judam Machabaeum, eumque fecit victorem.
Versus 15: Perterruit Dominus Sisaram
Josephus asserit fuisse trecenta millia peditum et decem millia equitum. Addit Josephus partem eorum telis gladiisque Israeliticis caesam, partem a suomet ipsorum equitatu et peditatu terrore panico in eum a Deo immisso protritam, partem a Deo procellis, tonitribus et fulminibus sideratam, ita ut ne unus quidem cladi superfuerit. Hoc est quod dicitur cap. seq. vers. 20: «De coelo dimicatum est contra eos; stellae manentes in ordine et cursu suo adversus Sisaram pugnaverunt.»
Simili modo Deus Pharaonem procellis et fulminibus perculit in mari Rubro (Exod. xiv, 24), et Chananaeos (Josue x, 10), et Philisthaeos sub Samuele (I Reg. vii, 10). Sic exercitu Marci Aurelii Imperatoris ab hostibus circumsesso, Christiani milites oratione sua a Deo impetrarunt pluviam, fulgura et tonitrua, quibus hostes perculsi in fugam versi sunt. Unde legio illa dicta est Fulminatrix.
Versus 17: Jahel et pax cum Jabin
«Erat enim pax» — vel coacta metu, vel pax non pacto certo inita, sed quia Jabin rex sinebat Cinaeos in pace vivere, eo quod ipsi a bellis abstinerent, sibique et Deo vacarent orationi et contemplationi. Fecit id Deus ut Hebraei discerent quantum valeat pietas.
Poterat Jahel juste occidere Sisaram quia Deus per Debboram bellum jusserat; et Cinaei, qualis erat Jahel, esto non essent Hebraei sanguine, erant tamen affinitate, et in Hebraeorum Rempublicam ac religionem transierant. Poterat ergo, imo debebat ipsa quasi membrum Reipublicae Hebraeorum Sisaram, velut communem et publicum hostem, prodere aut perdere. Non est dubium, quin Jahel arcano Dei instinctu ad tantum facinus audendum acta et impulsa sit.
Versus 19: Dedit ei lac
Jahel Sisarae poscenti aquam praebuit lac, tum urbanitatis causa, tum ut Sisara facilius obdormiret, itaque secreto ab ea necari posset. Lac enim, si a sitibundo large bibatur, vapores excitat, qui ad caput ascendentes gravedinem somnumque conciliant. Unde Josephus ait: «Cum Sisara lac avidius ingurgitasset, in somnum solutus est.» Forte etiam ipsa lacti miscuit opium, mandragoram, vel aliam herbam soporiferum.
Versus 21: Clavum per tempora adegit
Tulit clavum ferreum, quo tentorium in terra figitur, eumque malleo per tempora et cerebrum Sisarae adegit, dormientem occidens. In temporibus enim et cerebro residet vis sentiendi et movendi; quare his transfossis, statim moritur homo. Vere S. Ambrosius: «Debbora prophetavit exitum praelii, Barac justus exercitum duxit, Jahel triumphum tulit.»
Cur Jahel suis manibus occidit Sisaram, nec exspectavit Barac? Quia periculum erat in mora, ne Sisara expergisceretur et fugeret bellumque instauraret. «Saepe in bello,» ait Caesar, «magnae res ex parvis momentis pendent.»
Allegorice, Debbora et Jahel repraesentant Ecclesiam Dei; Barac Synagogam; Sisara diabolum; lac repraesentat orationem, qua diabolus sopitur et debilitatur. S. Ambrosius: «Arma Ecclesiae fides est, arma Ecclesiae oratio est, quae vincit adversarium.» Et S. Augustinus: «Quae est illa mulier fiduciae plena, tempora hostis ligno perforans, nisi fides Ecclesiae regna diaboli cruce Christi destruens?»
Denique Jahel fuit typus Beatae Virginis. S. Bernardus: «Cui servata est haec victoria, nisi Mariae? Ipsa profecto caput venenatum contrivit.»