Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Gedeon Ephraimitas jurgantes, quod ad bellum vocati non essent, leni responso placat. Secundo, vers. 10, cudit reliquias Madian. Inde, vers. 15, cives Soccoth et Phanuel, eo quod superbe panes sibi negassent, conterit. Tertio, vers. 21, principes Madian trucidat. Quarto, vers. 22, regnum sibi ab Hebræis oblatum recusat. Quinto, vers. 27, ex manubiis hostium fabricat Ephod, quod ejus posteris fuit in ruinam idololatriæ et excidii. Denique, vers. 30, ejus filii mors, et sepulturæ locus recensetur, ac 40 mortuo relapsus Hebræorum ad cultum Baal.
Textus Vulgatae: Judicum 8:1-35
1. Dixeruntque ad eum viri Ephraim: Quid est hoc quod facere voluisti, ut nos non vocares, cum ad pugnam pergeres contra Madian? jurgantes fortiter, et prope vim inferentes. 2. Quibus ille respondit: Quid enim tale facere potui, quale vos fecistis? nonne melior est racemus Ephraim vindemiis Abiezer? 3. In manus vestras Dominus tradidit principes Madian, Oreb et Zeb: quid tale facere potui, quale vos fecistis? quod cum locutus esset, requievit spiritus eorum, quo tumebant contra eum. 4. Cumque venisset Gedeon ad Jordanem, transivit eum cum trecentis viris qui secum erant: et præ lassitudine, fugientes persequi non poterant. 5. Dixitque ad viros Soccoth: Date, obsecro, panes populo qui mecum est, quia valde defecerunt, ut possimus persequi Zebee et Salmana reges Madian. 6. Responderunt principes Soccoth: Forsitan palmæ manuum Zebee et Salmana in manu tua sunt, et idcirco postulas ut demus exercitui tuo panes. 7. Quibus ille ait: Cum ergo tradiderit Dominus Zebee et Salmana in manus meas, conteram carnes vestras cum spinis tribulisque deserti. 8. Et inde conscendens, venit in Phanuel; locutusque est ad viros loci illius similia. Cui et illi responderunt, sicut responderant viri Soccoth. 9. Dixit itaque et eis: Cum reversus fuero victor in pace, destruam turrim hanc. 10. Zebee autem et Salmana requiescebant cum omni exercitu suo. Quindecim enim millia viri remanserant ex omnibus turmis Orientalium populorum, cæsis centum viginti millibus bellatorum educentium gladium. 11. Ascendensque Gedeon per viam eorum qui in tabernaculis morabantur, ad Orientalem partem Nobæ et Jegbaa, percussit castra hostium, qui securi erant, et nihil adversi suspicabantur. 12. Fugeruntque Zebee et Salmana, quos persequens Gedeon comprehendit, turbato omni exercitu eorum. 13. Revertensque de bello ante solis ortum, 14. apprehendit puerum de viris Soccoth: interrogavitque eum nomina principum et seniorum Soccoth, et descripsit septuaginta septem viros. 15. Venitque ad Soccoth, et dixit eis: En Zebee et Salmana super quibus exprobrastis mihi, dicentes: Forsitan manus Zebee et Salmana in manibus tuis sunt, et idcirco postulas ut demus viris, qui lassi sunt et defecerunt, panes. 16. Tulit ergo seniores civitatis et spinas deserti ac tribulos, et contrivit cum eis, atque comminuit viros Soccoth. 17. Turrim quoque Phanuel subvertit, occisis habitatoribus civitatis. 18. Dixitque ad Zebee et Salmana: Quales fuerunt viri quos occidistis in Thabor? Qui responderunt: Similes tui, et unus ex eis quasi filius regis. 19. Quibus ille respondit: Fratres mei fuerunt, filii matris meæ; vivit Dominus, quia si servassetis eos, non vos occiderem. 20. Dixitque Jether primogenito suo: Surge, et interfice eos. Qui non eduxit gladium; timebat enim, quia adhuc puer erat. 21. Dixeruntque Zebee et Salmana: Tu surge, et irrue in nos; quia juxta ætatem robur est hominis. Surrexit Gedeon, et interfecit Zebee et Salmana; et tulit ornamenta ac bullas, quibus colla regalium camelorum decorari solent. 22. Dixeruntque omnes viri Israel ad Gedeon: Dominare nostri tu, et filius tuus, et filius filii tui; quia liberasti nos de manu Madian. 23. Quibus ille ait: Non dominabor vestri, nec dominabitur in vos filius meus, sed dominabitur vobis Dominus. 24. Dixitque ad eos: Unam petitionem postulo a vobis; date mihi inaures ex præda vestra. Inaures enim aureas Ismaelitæ habere consueverant. 25. Qui responderunt: Libentissime dabimus. Expandentesque super terram pallium, projecerunt in eo inaures de præda, 26. et fuit pondus postulatarum inaurium, mille septingenti auri sicli, absque ornamentis, et monilibus, et veste purpurea, quibus reges Madian uti soliti erant, et præter torques aureas camelorum. 27. Fecitque ex eo Gedeon Ephod, et posuit illud in civitate sua Ephra. Fornicatusque est omnis Israel in eo, et factum est Gedeoni et omni domui ejus in ruinam. 28. Humiliatus est autem Madian coram filiis Israel, nec potuerunt ultra cervices elevare: sed quievit terra per quadraginta annos, quibus Gedeon præfuit. 29. Abiit itaque Jerobaal filius Joas, et habitavit in domo sua; 30. habuitque septuaginta filios qui egressi sunt de femore ejus, eo quod plures haberet uxores. 31. Concubina autem illius, quam habebat in Sichem, genuit ei filium nomine Abimelech. 32. Mortuusque est Gedeon filius Joas in senectute bona, et sepultus est in sepulcro Joas patris sui in Ephra de familia Ezri. 33. Postquam autem mortuus est Gedeon, aversi sunt filii Israel, et fornicati sunt cum Baalim. Percusseruntque cum Baal fœdus, ut esset eis in Deum: 34. nec recordati sunt Domini Dei sui, qui eruit eos de manibus inimicorum suorum omnium per circuitum. 35. Nec fecerunt misericordiam cum domo Jerobaal Gedeon, juxta omnia bona quæ fecerat Israeli.
Versus 1: Viri Ephraim jurgantes fortiter
1. DIXERUNTQUE AD EUM VIRI EPHRAIM, etc., JURGANTES FORTITER. — Erant enim Ephraimitæ arrogantes, ut patet Isaiæ XI, 13, ob numerosam et potentem suam tribum, quodque illa a Jacob prælata esset tribui Manasse, ex qua erat Gedeon. Jurgantur ergo contra eum, quod ipsos ad bellum non vocarit, præsertim quia Ephraimitæ arctiori cognationis vinculo conjuncti erant Manassensibus, quam cæteris tribubus, eo quod Ephraim et Manasse patres harum tribuum fuissent immediati filii Joseph, qui frater erat Judæ, Ruben, Gad, etc., e quibus prognatæ sunt cæteræ undecim tribus. Joseph enim unus e duodecim Patriarchis, non unam, ut cæteri ejus fratres, sed duas tribus constituit.
Versus 2: Melior est racemus Ephraim
2. QUIBUS ILLE RESPONDIT: QUID ENIM TALE FACERE POTUI QUALE VOS FECISTIS? — qui fugientes
profuit hæc mansueta Gedeonis responsio, quam Madianitica victoria.» NONNE MELIOR EST RACEMUS EPHRAIM VINDEMIIS ABIEZER? — Est proverbium idem significans, q. d. ut explicat Chaldæus: Infirmissimi tribus Ephraim præstantiores sunt robustissimis familiæ meæ Abiezer. Aut melius, q. d. Paucæ personæ cæsæ ab Ephraimitis, scilicet Oreb et Zeb principes Madian, pluris æstimandæ sunt, quam omnes Madianitæ, quos nos Manassenses cecidimus. Tertio et optime, Gedeon metaphorice suam victoriam vocat vindemiam, reliquas vero victoriæ racemationem, quæ uvæ post vindemiam reliquæ colliguntur, q. d. Mea victoria fuit quasi vindemia colligens uvas ex vinea plena: sic enim ego cecidi et turbavi omnia castra Madian; vestra vero persecutio, qua turbatos a me fugientes insecuti estis et cecidistis, fuit quasi racematio post vindemiam, id est, victoriam; sed hæc vestra racematio pluris est mea victoria, tum quia cecidistis ipsos principes Madian, tum quia plurimos gregarios trucidastis. Ita Arias, Abulensis et alii. Posset quoque nervose ex Hebræo sic verti: Pueriles conatus Ephraim majores sunt forti irruptione Abiezer, hoc est mea. Hebraice enim עוללות Oleloth significat pueriles cogitationes, conatus, opera, ab Olel, id est puer. Porro Gedeon ortus erat ex familia Abiezer, qui erat pronepos Manasse.
profuit hæc mansueta Gedeonis responsio, quam Madianitica victoria.» NONNE MELIOR EST RACEMUS EPHRAIM VINDEMIIS ABIEZER? — Est proverbium idem significans, q. d. ut explicat Chaldæus: Infirmissimi tribus Ephraim præstantiores sunt robustissimis familiæ meæ Abiezer. Aut melius, q. d. Paucæ personæ cæsæ ab Ephraimitis, scilicet Oreb et Zeb principes Madian, pluris æstimandæ sunt, quam omnes Madianitæ, quos nos Manassenses cecidimus. Tertio et optime, Gedeon metaphorice suam victoriam vocat vindemiam, reliquas vero victoriæ racemationem, quæ uvæ post vindemiam reliquæ colliguntur, q. d. Mea victoria fuit quasi vindemia colligens uvas ex vinea plena: sic enim ego cecidi et turbavi omnia castra Madian; vestra vero persecutio, qua turbatos a me fugientes insecuti estis et cecidistis, fuit quasi racematio post vindemiam, id est, victoriam; sed hæc vestra racematio pluris est mea victoria, tum quia cecidistis ipsos principes Madian, tum quia plurimos gregarios trucidastis. Ita Arias, Abulensis et alii. Posset quoque nervose ex Hebræo sic verti: Pueriles conatus Ephraim majores sunt forti irruptione Abiezer, hoc est mea. Hebraice enim עוללות Oleloth significat pueriles cogitationes, conatus, opera, ab Olel, id est puer. Porro Gedeon ortus erat ex familia Abiezer, qui erat pronepos Manasse.
profuit hæc mansueta Gedeonis responsio, quam Madianitica victoria.» NONNE MELIOR EST RACEMUS EPHRAIM VINDEMIIS ABIEZER? — Est proverbium idem significans, q. d. ut explicat Chaldæus: Infirmissimi tribus Ephraim præstantiores sunt robustissimis familiæ meæ Abiezer. Aut melius, q. d. Paucæ personæ cæsæ ab Ephraimitis, scilicet Oreb et Zeb principes Madian, pluris æstimandæ sunt, quam omnes Madianitæ, quos nos Manassenses cecidimus. Tertio et optime, Gedeon metaphorice suam victoriam vocat vindemiam, reliquas vero victoriæ racemationem, quæ uvæ post vindemiam reliquæ colliguntur, q. d. Mea victoria fuit quasi vindemia colligens uvas ex vinea plena: sic enim ego cecidi et turbavi omnia castra Madian; vestra vero persecutio, qua turbatos a me fugientes insecuti estis et cecidistis, fuit quasi racematio post vindemiam, id est, victoriam; sed hæc vestra racematio pluris est mea victoria, tum quia cecidistis ipsos principes Madian, tum quia plurimos gregarios trucidastis. Ita Arias, Abulensis et alii. Posset quoque nervose ex Hebræo sic verti: Pueriles conatus Ephraim majores sunt forti irruptione Abiezer, hoc est mea. Hebraice enim עוללות Oleloth significat pueriles cogitationes, conatus, opera, ab Olel, id est puer. Porro Gedeon ortus erat ex familia Abiezer, qui erat pronepos Manasse.
Posset quoque nervose ex Hebraeo sic verti: Pueriles conatus Ephraim majores sunt forti irruptione Abiezer, hoc est mea. Hebraice enim עוללות Oleloth significat pueriles cogitationes, conatus, opera, ab Olel, id est puer. Porro Gedeon ortus erat ex familia Abiezer, qui erat pronepos Manasse.
Madianitas ad Jordanem cecidistis plurimos et quasi innumeros, eorumque principes Oreb et Zeb, uti dictum ex cap. præcedenti, vers. 24. Sapienter id dixit Gedeon, ut jurgium modesto placidoque responso sopiret, juxta illud: «Responsio mollis frangit iram,» Prov. xv, 1. Docet ergo hic Gedeon superbiam et litem adversarii nulla re magis placari, quam si te sub eo humilies, eumque laudes et tibi præferas. Qui hoc facit sapiens est et magnanimus. Vere enim Philemon in Ecdicasomeno: «Nihil, ait, neque jucundius, neque docto viro dignius est, quam posse conviciantem ferre.» Et Ovidius, lib. III Tristium: Quo quisque est major, magis est placabilis iræ, Et faciles motus mens generosa capit. Quocirca Josephus, lib. V, cap. VIII: «Plus, ait,
Madianitas ad Jordanem cecidistis plurimos et quasi innumeros, eorumque principes Oreb et Zeb, uti dictum ex cap. præcedenti, vers. 24. Sapienter id dixit Gedeon, ut jurgium modesto placidoque responso sopiret, juxta illud: «Responsio mollis frangit iram,» Prov. xv, 1. Docet ergo hic Gedeon superbiam et litem adversarii nulla re magis placari, quam si te sub eo humilies, eumque laudes et tibi præferas. Qui hoc facit sapiens est et magnanimus. Vere enim Philemon in Ecdicasomeno: «Nihil, ait, neque jucundius, neque docto viro dignius est, quam posse conviciantem ferre.» Et Ovidius, lib. III Tristium: Quo quisque est major, magis est placabilis iræ, Et faciles motus mens generosa capit. Quocirca Josephus, lib. V, cap. VIII: «Plus, ait,
Wherefore Josephus, book V, chapter VIII: 'More, he says,
cum ducunt, cæsurum. Vide hic ut opera heroica subeant calumniam et invidiam ab iis, qui illa laudare et promovere deberent. Hanc enim subit hic Gedeon a Gaditis, sicut paulo ante subivit ab Ephraimitis. Fuit hæc barbara Gaditarum inhumanitas, qua Gedeoni judici, principi et liberatori suo, pro se contra Madianitas pugnanti, adeoque postulanti non carnes, sed panes denegarunt; unde ipse eam acriter castigavit.
Versus 7: Conteram carnes vestras cum spinis
7. CONTERAM (דשתי dasti, id est, triturabo) CARNES VESTRAS CUM SPINIS TRIBULISQUE. — Pro tribulis hebraice est ברקנים barkanim, quod significat spinas sive tribulos acerrimos, qui, ut fulgur, oculos penetrant ac lædunt, ita illi corpus. ברק barac enim significat fulgur. Rursus barkanim per metathesin alludit ad עקרביכם accrabim, id est, scorpiones. Ita sunt dictæ spinæ magnæ et acutæ, quæ martyrum carnes discerpebant et laniabant instar scorpionum, animalium venenatorum. Audi Isidorum, lib. VI Etymol. cap. ult.: «Virgæ sunt extremitates frondium arborumque: si lenis, virga est, si autem nodosa vel aculeata, scorpio rectissimo nomine vocatur, quia arcuato vulnere in corpus infligitur.» His ergo tribulis sive scorpionibus percutiebant reos usque ad necem, ideoque subinde eos humi sternebant, ibique flagellando quasi triturabant, sicut trituratur frumentum. Aliqui hanc triturationem censent factam, quod ferrata carpenta (his quoque triturabant, et grana excutiebant) super eos induxerint, uti fecit David Ammonitis, II Reg. XII, vers. ult., sed nulla carpentorum horum fit hic mentio. Dicitur enim duntaxat quod tribulis eos triturarit, sicut flagellis triticum triturant Belgæ.
7. CONTERAM (דשתי dasti, id est, triturabo) CARNES VESTRAS CUM SPINIS TRIBULISQUE. — Pro tribulis hebraice est ברקנים barkanim, quod significat spinas sive tribulos acerrimos, qui, ut fulgur, oculos penetrant ac lædunt, ita illi corpus. ברק barac enim significat fulgur. Rursus barkanim per metathesin alludit ad עקרביכם accrabim, id est, scorpiones. Ita sunt dictæ spinæ magnæ et acutæ, quæ martyrum carnes discerpebant et laniabant instar scorpionum, animalium venenatorum. Audi Isidorum, lib. VI Etymol. cap. ult.: «Virgæ sunt extremitates frondium arborumque: si lenis, virga est, si autem nodosa vel aculeata, scorpio rectissimo nomine vocatur, quia arcuato vulnere in corpus infligitur.» His ergo tribulis sive scorpionibus percutiebant reos usque ad necem, ideoque subinde eos humi sternebant, ibique flagellando quasi triturabant, sicut trituratur frumentum. Aliqui hanc triturationem censent factam, quod ferrata carpenta (his quoque triturabant, et grana excutiebant) super eos induxerint, uti fecit David Ammonitis, II Reg. XII, vers. ult., sed nulla carpentorum horum fit hic mentio. Dicitur enim duntaxat quod tribulis eos triturarit, sicut flagellis triticum triturant Belgæ.
Versus 8: Venit in Phanuel
8. VENIT IN PHANUEL. — Locus juxta Soccoth, ita dictus a Jacob, eo quod ibi luctans cum Angelo dixisset: «Vidi Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima mea,» Gen. XXXII, 30. Phanuel enim hebraice idem est quod facies fortis, hoc est Dei.
Versus 9: Destruam turrim hanc
9. DESTRUAM TURRIM HANC, — quam Phanuelitæ ædificarant, ut ad eam confugerent ingruente hoste, putantes in ea se fore tutos, ideoque superbe Gedeoni respondentes, negabant ei panem pro alimonia exercitus. Addit Abulensis, Quæst. XI, Phanuelitas Gedeoni mortem minitanti respondisse se ipsius minas nihili facere, sibi adversus illas turrim istam stare, tum Gedeonem subjunxisse, se non ipsos tantum, sed et turrim excisurum.
Versus 10: Zebee et Salmana requiescebant
10. ZEBEE AUTEM ET SALMANA (duces Madian) REQUIESCEBANT CUM OMNI EXERCITU TRANS JORDANEM, — ideoque Gedeonem, a quo cis Jordanem cæsi erant, non formidantes, sed securi, ideoque securos et imparatos ex inopinato adortus Gedeon cecidit. Addunt Septuaginta, Hebræus et Chaldæus, eos requievisse in Carcar, de quo ita scribit S. Hieronymus, in Locis Hebr.: «Carcar gisse in montem Thabor; audierat pariter ibidem nonnullos cæsos esse a Madianitis; suspicatus est ergo cæsos esse suos fratres: et vera fuit ejus suspicio, ut patet vers. 19. QUI RESPONDERUNT: SIMILES TUI (fratres enim non raro fratribus, æque ac parentibus assimilantur), ET UNUS EX EIS QUASI FILIUS REGIS. — Sensus planus est et clarus, scilicet unum ex eis insigniorem habuisse vultum eximium et regium. Nonnulli tamen sic explicant: «unus,» id est quilibet «ex eis» erat forma tam eleganti, ut videretur esse filius regis. Unde Septuaginta in Codice Romano habent: Sicut tu, sic illi, in similitudinem filii regis. Complutensia et Regii: Sicut tu, sic illi, similis tu similis illis, qualis species filiorum regum.
gisse in montem Thabor; audierat pariter ibidem nonnullos cæsos esse a Madianitis; suspicatus est ergo cæsos esse suos fratres: et vera fuit ejus suspicio, ut patet vers. 19. QUI RESPONDERUNT: SIMILES TUI (fratres enim non raro fratribus, æque ac parentibus assimilantur), ET UNUS EX EIS QUASI FILIUS REGIS. — Sensus planus est et clarus, scilicet unum ex eis insigniorem habuisse vultum eximium et regium. Nonnulli tamen sic explicant: «unus,» id est quilibet «ex eis» erat forma tam eleganti, ut videretur esse filius regis. Unde Septuaginta in Codice Romano habent: Sicut tu, sic illi, in similitudinem filii regis. Complutensia et Regii: Sicut tu, sic illi, similis tu similis illis, qualis species filiorum regum.
delendum) Zebee et Salmana, et est usque hodie castellum cognomento Carcaria, unius diei itinere a Petra distans.» Petra est civitas Arabiæ, a qua cognominata est Arabia Petræa in Moabitica regione, cui confinis erat tribus Ruben. QUINDECIM ENIM MILLIA VIRI REMANSERANT (QUI effugerant stragem Madianitarum editam a Gedeone cap. præcedenti), CÆSIS CENTUM VIGINTI MILLIBUS BELLATORUM. — Hinc patet castra Madian habuisse 135 millia bellatorum, præter calones, lixas, famulos cæteramque imbellem turbam, quibus a Gedeone et sociis cæsa fuere 120 millia, quindecim vero millia effugerunt, quæ hic ab eodem trucidata sunt. Perperam Josephus pro quindecim habet octodecim millia.
delendum) Zebee et Salmana, et est usque hodie castellum cognomento Carcaria, unius diei itinere a Petra distans.» Petra est civitas Arabiæ, a qua cognominata est Arabia Petræa in Moabitica regione, cui confinis erat tribus Ruben. QUINDECIM ENIM MILLIA VIRI REMANSERANT (QUI effugerant stragem Madianitarum editam a Gedeone cap. præcedenti), CÆSIS CENTUM VIGINTI MILLIBUS BELLATORUM. — Hinc patet castra Madian habuisse 135 millia bellatorum, præter calones, lixas, famulos cæteramque imbellem turbam, quibus a Gedeone et sociis cæsa fuere 120 millia, quindecim vero millia effugerunt, quæ hic ab eodem trucidata sunt. Perperam Josephus pro quindecim habet octodecim millia.
Versus 11: Percussit castra hostium
11. ASCENDENSQUE GEDEON PER VIAM EORUM, QUI IN TABERNACULIS MORABANTUR, — hoc est Arabum, qui exinde Scenitæ vocantur: nam σκηνή est tabernaculum, ita dictum ab Hebræo סכן sachan, id est habitavit; quia Arabes hi non habent domos fixas, sed vagantes ex una regione quam depasti sunt, transeunt cum suis tabernaculis in aliam vicinam, illamque similiter depascuntur; abundant enim camelis, equis et vaccis. Unde et Nomades (νέμειν enim est pascere) appellantur, de quibus Plinius, lib. VI, cap. XXVIII, et Strabo, lib. XVI. Unde Gedeon non recta via, sed a tergo per Arabes hosce Scenitas invasit castra Zebee et Salmana, ut eos nil tale cogitantes ex improviso invaderet et opprimeret, quia in re se rei bellicæ et stratagematum, egregie peritum ostendit.
Versus 13: Ante solis ortum
13. ANTE SOLIS ORTUM. — Hebraice ad verbum est: ab ascensu solis, ut vertit Pagninus in Lexico, hoc est ante ascensum (id est, ortum) solis, ut vertit Vatablus: quare minus recte Lyranus, Arias, Cajetanus et alii vertunt, desuper existente sole, quasi jam ortus fuerit sol, ut vult Arias, aut quasi fuerit meridies, quo completur ascensus solis, uti putat Cajetanus, aut quasi fuerit vespera ante occasum solis, ut conjicit R. David et Lyranus. Licet enim Daniel. cap. VI, vers. 20: «Ascensio solis» vocetur «occasus solis;» tamen hæc est phrasis Chaldaica, qua lingua scriptus est liber Danielis. Nam Hebraica, Græca et Latina phrasi ascensus solis significat ortum solis, quo scilicet sol ascendit super horizontem, ait Vatablus. Nota hic rursum stratagema Gedeonis, quo nocte ante ortum solis hostes somno vinoque sepultos adoritur et trucidat.
Versus 16: Contrivit viros Soccoth
16. CONTRIVIT. — Hebraice est ידע ioda, id est scire fecit, scilicet per flagella et verbera, hoc est castigavit, punivit. Sic magister discipulo petulanti minans virgas ait: Hisce docebo te, id est castigabo te, quanquam Serarius putet pro ioda legendum ידש indus, id est trituravit. Sic enim legitur vers. 9.
Versus 18: Quales fuerunt viri quos occidistis in Thabor?
18. DIXITQUE (Gedeon) AD ZEBEE ET SALMANA: QUALES FUERUNT VIRI QUOS OCCIDISTIS IN THABOR. — Audierat Gedeon fratres suos uterinos ex eadem matre natos, imminentibus Madianitis de more fu-
Versus 22: Dominare nostri tu
22. DOMINARE NOSTRI TU, ET FILIUS TUUS, ET FILIUS FILII TUI, QUIA LIBERASTI NOS DE MANU MADIAN. — Erat Gedeon jam populi judex et princeps a Deo constitutus: non ergo Israelitæ hic eum Judicem creare volunt, sed plenum imperium, hoc est regnum illi offerunt, illudque hæreditarium usque ad secundam generationem. Hoc enim significat to dominare, scilicet mero et pleno jure quasi rex. Judex enim illo ævo populo Israel dominari non poterat, sed juxta leges eum judicare et regere debebat. Rex enim est absolutus omnium dominus, ideoque quasi Deus terrestris; unde et multi reges voluerunt haberi colique ut Dii, ut Caligula et Domitianus, quem proinde Martialis sive adulando sive corripiendo vocat Dominum Deumque: «Edictum, inquit, Domini Deique nostri.» Porro Augustus Cæsar audiens natum regem Messiam, puta Christum, noluit vocari Dominus.
Versus 23: Dominabitur vobis Dominus
23. QUIBUS ILLE AIT: NON DOMINABOR VESTRI, etc., SED DOMINABITUR VOBIS DOMINUS. — Modeste titulum domini, regisque jus recusat Gedeon, illudque in Deum transcribit, qui proprie erat Israelitarum rex et dominus, ideoque postea ægre tulit eos a Samuele petere regem: instantibus tamen dedit Saulem; quia rex videbatur decerpere aliquid tum nomini, tum juri Dei in suum populum, poteratque impune leges et jussa Dei violare, imo novos deos inducere, uti fecit Jeroboam, Manasses, Salomon aliique reges Israelis.
Versus 26: Mille septingenti auri sicli
26. MILLE SEPTINGENTI AURI SICLI, — qui faciunt 6800 coronatos Francicos, sive libras auri fere 70. Siclus enim est semiuncia. Quare non est verisimile totum hoc aurum expensum fuisse in solum Ephod. Quis enim Pontifex, imo quis homo ferret Ephod, sive vestem ponderantem 70 libras? Quare pars hujus auri in alia ornamenta fuit expensa. Simili modo dicitur David, I Paral. cap. XX, vers. 2, fecisse sibi diadema ex corona imposita idolo Melchom, quod ponderabat talentum auri, II Reg. XII, 30. Quia scilicet partem coronæ aptavit in diadema, non vero totam. Quis
enim talentum auri capite suo gestare posset? 27. FECITQUE EX EO GEDEON EPHOD, — id est, superhumerale, Exodi XXVIII, 6. Quæritur, quale hoc fuerit Ephod, et an Gedeon illud faciendo peccaverit? Primo, Procopius et alii apud Abulensem censent Ephod hoc fuisse idolum, unde pro posuit hebraice est יצב iatseb, id est statuit, sicut solent statui idolorum statuæ. Hinc et Israel fornicatus est, id est idololatravit in eo: «Hinc quoque factum est Gedeoni et omni domui ejus in ruinam.» Verum quis credat virum sanctum, imo Deo familiarem, et ab eo dilectum et electum, qualis fuit Gedeon, post tantam victoriam a Deo acceptam, a Deo ad idola deflexisse, et idololatriæ fuisse auctorem, sicut fuit Jeroboam primus rex Israel conflando vitulos aureos, eosque quasi Deos colendos statuendo in Dan et Bethel?
27. FECITQUE EX EO GEDEON EPHOD, — id est, superhumerale, Exodi XXVIII, 6. Quaeritur, quale hoc fuerit Ephod, et an Gedeon illud faciendo peccaverit?
enim talentum auri capite suo gestare posset? 27. FECITQUE EX EO GEDEON EPHOD, — id est, superhumerale, Exodi XXVIII, 6. Quæritur, quale hoc fuerit Ephod, et an Gedeon illud faciendo peccaverit? Primo, Procopius et alii apud Abulensem censent Ephod hoc fuisse idolum, unde pro posuit hebraice est יצב iatseb, id est statuit, sicut solent statui idolorum statuæ. Hinc et Israel fornicatus est, id est idololatravit in eo: «Hinc quoque factum est Gedeoni et omni domui ejus in ruinam.» Verum quis credat virum sanctum, imo Deo familiarem, et ab eo dilectum et electum, qualis fuit Gedeon, post tantam victoriam a Deo acceptam, a Deo ad idola deflexisse, et idololatriæ fuisse auctorem, sicut fuit Jeroboam primus rex Israel conflando vitulos aureos, eosque quasi Deos colendos statuendo in Dan et Bethel?
Secundo, Arias censet hoc Ephod, utpote aureum, diversum fuisse ab Ephod Pontificis facto ex cocco, purpura, bysso et hyacintho, Exodi cap. XXVIII, vers. 6, ac factum a Gedeone hoc fine duntaxat, ut esset perpetuum victoriæ tam admirabilis monumentum. Unde Cajetanus censet Ephod hoc fuisse loricam ex auro ductilem, ut esset signum militiæ, pugnæ et victoriæ. Lorica enim humeros et pectus tegit munitque, æque ac Ephod sive superhumerale. Huic sententiæ satis favent Hebræa, quæ habent, et fecit illud in Ephod, et statuit illud in Ephra; quæ verba innuunt ex auro spoliorum factum esse hoc Ephod, ideoque fuisse quasi loricam auream, quam proinde posteri quasi idolum coluerunt. Hæc expositio valde est accommoda.
Tertio, Lyranus per Ephod proprie accipit Ephod Pontificale, et sub eo intelligit cæteras vestes sacerdotales, quasi Gedeon illas fecerit, ut ipse iis sacrificaret domui suæ, ideoque «peccarit mortaliter,» sed de eo ante mortem pænituerit. Verum nec hic, nec alibi quidquam legimus de hac ejus pænitentia.
Quarto, verisimilius S. Augustinus, Quæst. XLI; Theodoretus, Quæst. XVI; Dionysius, Serarius et alii censent Gedeonem fecisse Ephod Pontificale, cæterasque Pontificis vestes; hæ enim sub Ephod quasi veste primaria intelliguntur, ait S. Augustinus tam hic quam cap. XVII, 5, et cap. XVIII, vers. 14 et 18. Unde Osee III, 4, Septuaginta Ephod vertunt τα ιερατεια, id est sacerdotium omneque instrumentum sacerdotale. Sic ergo per Ephod hic accipe omnem supellectilem ad sacrificium necessariam. Hoc igitur Ephod fecit Gedeon primo, ad perenne victoriæ monumentum: hanc enim consecutus erat per sacrificium, in altari a se jussu Dei erecto oblatum. Unde et postquam recusasset regnum sibi ab Hebræis oblatum, illudque in Deum resignasset, fecit hoc Ephod, ut se profiteretur religiosum esse Dei ministrum, ejusque jussa æque ac curam populi se in humeros suos exci-
pere, ut ea eorumque infirmitates humeris suis portet, ac mediator ac sequester sit inter Deum et populum. Hoc enim repræsentabat Ephod sive superhumerale. Hinc et ex spoliis hostium efficit hoc Ephod. Unde hebræum est: Fecitque illud (scilicet totum hoc spoliorum ex auro donum) in Ephod, id est ex eo ejusque pretio confecit Ephod. Secundo, fecit hoc Ephod Pontificale splendidum auroque fulgens, quia in eo erant Rationale Urim et Tummim, per quæ Deus a Pontifice consultus dabat oracula principi et reipublicæ, Exodi cap. XXVIII, non ut ipse Gedeon eo uteretur, sed ut Pontifex, qui non longe a sua urbe Ephra habitabat in Silo, ubi erat tabernaculum cum arca, ab eo in Ephra evocatus, hoc Ephod indutus pro se consuleret Dominum, sicut eum consulebat David per Abiathar Pontificem; Gedeon enim erat Judex populi, ac in rebus dubiis ac perplexis sæpe occurrentibus responso et oraculo Dei indigebat.
pere, ut ea eorumque infirmitates humeris suis portet, ac mediator ac sequester sit inter Deum et populum. Hoc enim repræsentabat Ephod sive superhumerale. Hinc et ex spoliis hostium efficit hoc Ephod. Unde hebræum est: Fecitque illud (scilicet totum hoc spoliorum ex auro donum) in Ephod, id est ex eo ejusque pretio confecit Ephod. Secundo, fecit hoc Ephod Pontificale splendidum auroque fulgens, quia in eo erant Rationale Urim et Tummim, per quæ Deus a Pontifice consultus dabat oracula principi et reipublicæ, Exodi cap. XXVIII, non ut ipse Gedeon eo uteretur, sed ut Pontifex, qui non longe a sua urbe Ephra habitabat in Silo, ubi erat tabernaculum cum arca, ab eo in Ephra evocatus, hoc Ephod indutus pro se consuleret Dominum, sicut eum consulebat David per Abiathar Pontificem; Gedeon enim erat Judex populi, ac in rebus dubiis ac perplexis sæpe occurrentibus responso et oraculo Dei indigebat.
Tertio, videtur Gedeon Ephod hoc fecisse, ut Pontifex eo indutus pro se et populo sacrificaret in altari, a se jussu Dei erecto in Ephra cap. VI, vers. 26. Ad quid enim altare, nisi ut in eo sacrificetur? Addit Serarius Gedeonem ipsum per se in eo sacrificasse. Cum enim ipse jussu Dei in eo immolasset taurum cap. VI, vers. 26, existimasse videtur quod Deus secum dispensasset, ut licet non esset sacerdos ex tribu Levi, tamen quasi præter ordinem auctoratus a Deo in eo sacrificaret. Idcirco enim videtur Deus jussisse illi ut hoc altare erigeret. Altare enim essentialiter respicit sacrificium; nam, ut ait Aristoteles, lib. I De Cælo, cap. IV: «Frustra est calceus, cujus non est usus.»
Igitur non peccavit Gedeon faciendo hoc Ephod. Probatur primo, quia dicitur hic quievisse in senectute bona; secundo, quia a S. Paulo, Hebr. cap. XI, collocatur in catalogo Sanctorum et heroum veteris Testamenti, qui fide eximia et operibus fidei heroicis excelluerunt; tertio, quia vivente Gedeone ejus ductu Israel servivit Deo; post mortem vero ejus deflexit ad Baalim, ut dicitur vers. 33. Favet S. Augustinus, Quæst. XLI, dum ait: «Deus illud factum Gedeonis patienter tulit, ut pax in terra perseveraret, quia licet factum erat quod prohibuerat: non tamen longe recessum ab eo, qui tale aliquid in tabernaculo in suum honorem fieri jusserat:» imo non prohibuerat Deus uspiam fieri tale Ephod, uti nec tale tabernaculum simili illi Mosaico, ut recte advertit Serarius. Nam tale tabernaculum fecit Salomon, lib. II Paral. cap. I, vers. 4 et 5.
Probatur primo, quia nullus hic erat sacerdos qui sacrificaret. Gedeon enim non erat ex tribu sacerdotali, puta ex Levi, sed ex Manasse. Angeli etiam non solent sacrificare. Et Gedeon nesciebat eum qui apparebat esse Angelum.
Igitur non peccavit Gedeon faciendo hoc Ephod. Probatur primo, quia dicitur hic quievisse in senectute bona; secundo, quia a S. Paulo, Hebr. cap. XI, collocatur in catalogo Sanctorum et heroum veteris Testamenti, qui fide eximia et operibus fidei heroicis excelluerunt; tertio, quia vivente Gedeone ejus ductu Israel servivit Deo; post mortem vero ejus deflexit ad Baalim, ut dicitur vers. 33. Favet S. Augustinus, Quæst. XLI, dum ait: «Deus illud factum Gedeonis patienter tulit, ut pax in terra perseveraret, quia licet factum erat quod prohibuerat: non tamen longe recessum ab eo, qui tale aliquid in tabernaculo in suum honorem fieri jusserat:» imo non prohibuerat Deus uspiam fieri tale Ephod, uti nec tale tabernaculum simili illi Mosaico, ut recte advertit Serarius. Nam tale tabernaculum fecit Salomon, lib. II Paral. cap. I, vers. 4 et 5.
Peccarunt tamen posteri Gedeonis, qui memoria miraculosæ victoriæ tanquam per splendidum hoc Ephod adeptæ, impulsi divinos ei honores detulerunt. Unde sequitur: FORNICATUSQUE EST OMNIS ISRAEL IN EO. — Hebraice אחריו acharau, id est, post eum, scilicet post
AND ALL ISRAEL COMMITTED FORNICATION WITH IT. — In Hebrew acharau, that is, 'after him,' namely after
mortem Gedeonis. Ita Septuaginta, Chaldæi et alii. Noster tamen τὸ post eum refert ad Ephod, quod in illo et cum illo Israel fornicatus sit mystice, id est idololatriam commiserit, illud ut idolum et deum adorando, vel certe illo ad cultum Baalim abutendo, scilicet quod sacerdos Baal illi sacrificaret, hoc Ephod indutus et ornatus. Gaudet enim dæmon, si Deo res suas surripiat, ac illa quibus colitur Deus ad sui cultum traducat. ET FACTUM EST GEDEONI ET DOMUI EJUS IN RUINAM. — Hebraice למוקש lemokes, id est in laqueum, tum culpæ idololatriæ, tum pænæ ejusdem: ob illam enim culpam tota posteritas Gedeonis excisa est, ut audiemus cap. sequenti. Atque pœnam hanc subiit etiam Gedeon ipse, qui incaute Ephod hoc, quod posteris in idola adeo proclivibus futurum erat occasio idololatriæ, fabricavit. Gedeon enim ob hoc perdidit omnem suam posteritatem. Culpam vero idololatriæ commisit non ipse Gedeon, sed ejus posteri. Id non prævidit Gedeon; unde a culpa saltem mortali excusandus est, venialis enim imprudentia et inadvertentia in eo admitti potest. Unde hoc sensu cum dicitur: «Gedeoni et domui ejus,» τὸ et accipiendum est expositive per exegesin, ut significet, id est, q. d. «Gedeoni,» hoc est domui sive posteritati ejus: hæc enim Ephod hoc adoravit, æque ac Israelitæ adorarunt serpentem æneum a Mose erectum, Num. XXI, qui proinde ab Ezechia rege confractus est, IV Reg. cap. XVIII, vers. 4.
mortem Gedeonis. Ita Septuaginta, Chaldæi et alii. Noster tamen τὸ post eum refert ad Ephod, quod in illo et cum illo Israel fornicatus sit mystice, id est idololatriam commiserit, illud ut idolum et deum adorando, vel certe illo ad cultum Baalim abutendo, scilicet quod sacerdos Baal illi sacrificaret, hoc Ephod indutus et ornatus. Gaudet enim dæmon, si Deo res suas surripiat, ac illa quibus colitur Deus ad sui cultum traducat. ET FACTUM EST GEDEONI ET DOMUI EJUS IN RUINAM. — Hebraice למוקש lemokes, id est in laqueum, tum culpæ idololatriæ, tum pænæ ejusdem: ob illam enim culpam tota posteritas Gedeonis excisa est, ut audiemus cap. sequenti. Atque pœnam hanc subiit etiam Gedeon ipse, qui incaute Ephod hoc, quod posteris in idola adeo proclivibus futurum erat occasio idololatriæ, fabricavit. Gedeon enim ob hoc perdidit omnem suam posteritatem. Culpam vero idololatriæ commisit non ipse Gedeon, sed ejus posteri. Id non prævidit Gedeon; unde a culpa saltem mortali excusandus est, venialis enim imprudentia et inadvertentia in eo admitti potest. Unde hoc sensu cum dicitur: «Gedeoni et domui ejus,» τὸ et accipiendum est expositive per exegesin, ut significet, id est, q. d. «Gedeoni,» hoc est domui sive posteritati ejus: hæc enim Ephod hoc adoravit, æque ac Israelitæ adorarunt serpentem æneum a Mose erectum, Num. XXI, qui proinde ab Ezechia rege confractus est, IV Reg. cap. XVIII, vers. 4.
Moraliter, hic discant Principes quam periculosum et exitiale sit immiscere se rebus sacris. Ecce ibi Gedeon, faciens Ephod bona licet mente, perdidit omnem suam progeniem. Sic Ozias rex, volens thus adolere Deo, lepra percussus est, II Paralip. XXVI, 17. Idem tentantes Core, Dathan et Abiron vivi a terra absorpti sunt, Num. XVI.
Versus 28: Quievit terra quadraginta annis
28. QUIEVIT TERRA PER QUADRAGINTA ANNOS, — id est usque ad annum quadragesimum Gedeonis; unde sub his quadraginta annis complectitur Scriptura septem annos, quibus Israel servivit Madianitis, ut dixi cap. VI.
Versus 29: Abiit Jerobaal in domum suam
29. ABIIT ITAQUE JEROBAAL, — id est, litigator et excisor Baal, falsi dei, puta Gedeon.
Versus 30: Septuaginta filii
30. HABUITQUE SEPTUAGINTA FILIOS, — præcise incluso quoque Abimelech, de quo vers. sequenti, inquit Serarius, licet alii septuaginta filios accipiant quos habuit ex uxoribus, excluso quem habuit ex concubina, ita ut cum Abimelech habuerit unum et septuaginta. Porro hi filii mortuo Gedeone videntur coluisse idola, ac præsertim Ephod a Gedeone fabricatum, ideoque Deo vindice occisi et excisi. Hoc enim est quod jam dixit: «Et factum est domui (id est, familiæ, puta filiis) ejus in ruinam.» Disce hic quam vana sit in filiis parentum spes et gloria: nemo enim ex tot filiis patri Gedeoni in principatu successit, imo omnes mox interempti sunt, nimirum «heroum filii noxæ.» Sic «Artaxerxi, ait Justinus, lib. X, regi Persarum ex pellicibus centum
30. HABUITQUE SEPTUAGINTA FILIOS, — præcise incluso quoque Abimelech, de quo vers. sequenti, inquit Serarius, licet alii septuaginta filios accipiant quos habuit ex uxoribus, excluso quem habuit ex concubina, ita ut cum Abimelech habuerit unum et septuaginta. Porro hi filii mortuo Gedeone videntur coluisse idola, ac præsertim Ephod a Gedeone fabricatum, ideoque Deo vindice occisi et excisi. Hoc enim est quod jam dixit: «Et factum est domui (id est, familiæ, puta filiis) ejus in ruinam.» Disce hic quam vana sit in filiis parentum spes et gloria: nemo enim ex tot filiis patri Gedeoni in principatu successit, imo omnes mox interempti sunt, nimirum «heroum filii noxæ.» Sic «Artaxerxi, ait Justinus, lib. X, regi Persarum ex pellicibus centum
quindecim filii fuere, sed tres tantum ex justo matrimonio suscepti, Darius, Ariareles et Ochus, qui omnes inglorii periere.»
Versus 31: Concubina in Sichem
31. CONCUBINA AUTEM ILLIUS, — nomine Druma, ait Josephus, lib. V, cap. IX. Concubina erat secundaria uxor, quæ erat quasi ancilla, ac proinde ejus filius non succedebat cum filiis uxorum in hæreditatem patris. Quare Abimelech non fuit nothus sive spurius, uti eum vocat Josephus, sed legitimus Gedeonis filius. IN SICHEM. — Id dicit ut indicet occasionem, qua Abimelech affectavit regnum; quia scilicet a suis civibus Sichimitis ad illud fuit provectus. GENUIT EI FILIUM NOMINE ABIMELECH. — Abimelech hebraice idem est quod pater rex, vel pater regis; vel pater regius. Indidit hoc ei nomen mater ad dignitatem sibi et filio suo conciliandam, utpote quod esset filius Gedeonis, qui erat judex et quasi rex Israelis: forte etiam hoc nomen voluit esse omen regni, quod scilicet ipse aliquando regnaret, ut ipsa optabat. Sic Agrippina, consulens divinos, an Nero filius suus esset futurus rex et imperator, audiensque fore, sed eum matrem suam occisurum, regni filii sui avida respondit: «Occidat dum imperet,» ac vere ab eo occisa temerarii sui voti meritas dedit pænas.
IN SICHEM. — Id dicit ut indicet occasionem, qua Abimelech affectavit regnum; quia scilicet a suis civibus Sichimitis ad illud fuit provectus.
31. CONCUBINA AUTEM ILLIUS, — nomine Druma, ait Josephus, lib. V, cap. IX. Concubina erat secundaria uxor, quæ erat quasi ancilla, ac proinde ejus filius non succedebat cum filiis uxorum in hæreditatem patris. Quare Abimelech non fuit nothus sive spurius, uti eum vocat Josephus, sed legitimus Gedeonis filius. IN SICHEM. — Id dicit ut indicet occasionem, qua Abimelech affectavit regnum; quia scilicet a suis civibus Sichimitis ad illud fuit provectus. GENUIT EI FILIUM NOMINE ABIMELECH. — Abimelech hebraice idem est quod pater rex, vel pater regis; vel pater regius. Indidit hoc ei nomen mater ad dignitatem sibi et filio suo conciliandam, utpote quod esset filius Gedeonis, qui erat judex et quasi rex Israelis: forte etiam hoc nomen voluit esse omen regni, quod scilicet ipse aliquando regnaret, ut ipsa optabat. Sic Agrippina, consulens divinos, an Nero filius suus esset futurus rex et imperator, audiensque fore, sed eum matrem suam occisurum, regni filii sui avida respondit: «Occidat dum imperet,» ac vere ab eo occisa temerarii sui voti meritas dedit pænas.
Audi quid de Regilliano, lib. De Tyrannis, scribat Trebellius: «Mirabile fortasse videatur, si quæ origo imperii ejus fuerit, declaretur. Militari enim joco regna promeruit. Nam cum milites cum eo quidam cœnarent, adstitit Valerianus Tribunus, qui diceret: Regilliani nomen unde credimus dictum? Alius continuo: credimus quod a regno. Tum is qui aderat scholasticus, cœpit quasi grammaticaliter declinare et dicere: Rex, regis, regi, Regillianus. Milites, ut est hominum genus pronum ad ea quæ cogitant, dixerunt: Ergo potest rex esse. Item alius: Ergo potest nos regere. Item alius: Deus tibi regis nomen imposuit. Quid multa? His dictis cum alia die mane processisset, a principibus Imperator est salutatus. Ita quod aliis vel audacia vel judicium detulit, huic jocularis astutia.»
Versus 32: Mortuus est Gedeon in senectute bona
32. MORTUUSQUE EST GEDEON FILIUS JOAS IN SENECTUTE BONA. — «Bona,» id est primo, provecta, grandi, annosa. Secundo, «bona,» id est quieta et tranquilla. Tertio, «bona,» id est gloriosa, quam omnes venerarentur, colerent et suspicerent. Quarto, «bona» bonitate virtutis ex bona conscientia, probitate et sanctitate: hæc enim cæterarum bonitatum omnium est fons et origo. Vidit hoc quoque Cicero, qui lib. De Senectute: «Aptissima, inquit, omnino sunt arma senectutis artes exercitationesque virtutum, quæ in omni ætate cultæ, cum diu multumque vixeris, mirificos afferunt fructus, non solum nunquam deserunt, ne extremo quidem tempore ætatis (quanquam id quidem maximum est). Verum etiam quia conscientia bene actæ vitæ, multorumque benefactorum recordatio jucundissima est.»
Sic in senectute bona mortuus est Abraham, Genes. XXV, 8; David, I Paral. XXIX, 28; Tobias, cap. XIV, 15: nam «senectus non annis, sed moribus veneranda, superioris vitæ portus debet esse, non vitæ superioris naufragium,» ait S. Ambrosius, libro De Jacob et vita beata, cap. X. Idem, lib. De Abel, cap. I: «Cogitationes nostræ, inquit, bonorum operum processibus explicentur, ut nihil imperfectum finis noster inveniat, nihil inexplicatum terminus vitæ nostræ offendat, nihil tanquam in incude positum usus nostri operis derelinguat.» Et paulo post: «Partus noster fides sit, nutrimenta nostra præcepta doctrinæ sint. His quædam cordis nostri imbuatur infantia, instituatur pueritia, juvenculescat adolescentia, senecta canescat. Ætas enim senectutis vita est immaculata. Itaque ea demum bona est animæ senectus, quam nulla perfidiæ inquinamenta maculaverint.» Idem, lib. I Hexam. cap. VIII: «Sed senectus, inquit, ipsa in bonis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundæ mortis paratior, ad reprimendas libidines firmior. Infirmitas quoque corporis sobrietas mentis est. Unde ait Apostolus: Cum infirmor, tunc potens sum. Itaque non in virtutibus, sed in infirmitatibus gloriabatur. Responsum quoque divinum refulsit
Sic in senectute bona mortuus est Abraham, Genes. XXV, 8; David, I Paral. XXIX, 28; Tobias, cap. XIV, 15: nam «senectus non annis, sed moribus veneranda, superioris vitæ portus debet esse, non vitæ superioris naufragium,» ait S. Ambrosius, libro De Jacob et vita beata, cap. X. Idem, lib. De Abel, cap. I: «Cogitationes nostræ, inquit, bonorum operum processibus explicentur, ut nihil imperfectum finis noster inveniat, nihil inexplicatum terminus vitæ nostræ offendat, nihil tanquam in incude positum usus nostri operis derelinguat.» Et paulo post: «Partus noster fides sit, nutrimenta nostra præcepta doctrinæ sint. His quædam cordis nostri imbuatur infantia, instituatur pueritia, juvenculescat adolescentia, senecta canescat. Ætas enim senectutis vita est immaculata. Itaque ea demum bona est animæ senectus, quam nulla perfidiæ inquinamenta maculaverint.» Idem, lib. I Hexam. cap. VIII: «Sed senectus, inquit, ipsa in bonis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundæ mortis paratior, ad reprimendas libidines firmior. Infirmitas quoque corporis sobrietas mentis est. Unde ait Apostolus: Cum infirmor, tunc potens sum. Itaque non in virtutibus, sed in infirmitatibus gloriabatur. Responsum quoque divinum refulsit
oraculo salutari; quia virtus in infirmitate consummatur.»
Versus 33: Aversi sunt filii Israel ad Baalim
33. POSTQUAM AUTEM MORTUUS EST GEDEON, AVERSI SUNT FILII ISRAEL (a Deo Deique cultu), ET FORNICATI SUNT CUM BAALIM (idolis, Diis gentium) PERCUSSERUNTQUE CUM BAAL FŒDUS, UT ESSET EIS IN DEUM. — Hebraice, præfecerunt sibi Baalem fœdere in Deum, id est, fœdus inierunt cum Baal, ut esset eis in Deum; Chaldaice, posuerunt sibi fœdere ad errorem; Septuaginta, posuerunt sibi Baal berith in fœdus, ut esset eis ipse in Deum. Sic quoque legit S. Augustinus. Unde ex Hebræo et Septuaginta liquet Hebræos pro Deo coluisse Baal berith, id est Baalem fœderis, quem scilicet quasi præsidem fœderum hoc fœdere sibi quasi Deum confœderarunt: ברית berith enim est fœdus.
Versus 35: Nec fecerunt misericordiam cum domo Jerobaal
35. NEC FECERUNT MISERICORDIAM CUM DOMO JEROBAAL (qui proprio nomine dictus) GEDEON, — quia permiserunt ejus domum, id est filios omnes occidi a tyranno Abimelech, imo in occidendo juverunt, ut patebit cap. sequenti. Misericordia, hebraice חסד chesed, significat omnem virtutem, quæ in proximum se exserit, scilicet beneficentiam, pietatem, gratitudinem, justitiam, fidelitatem, etc. Israelitæ ergo Deo infideles in Gedeonem quoque fuere infideles, malefici, impii, ingrati, injusti, ut patebit ex cap. IX.