Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Arca a Philistiim capta, et collocata in templo Dagon, prosternit et mutilat Dagonem. Mox Deus, vers. 6, pudendis morbis et muribus affligit Azotios; inde, vers. 9, Gethaeos, et vers. 10, Accaronitas: quare decernunt ipsi arcam in Israel esse remittendam.
Textus Vulgatae: I Regum 5:1-12
1. Philistiim autem tulerunt arcam Dei, et asportaverunt eam a lapide adjutorii in Azotum. 2. Tuleruntque Philistiim arcam Dei, et intulerunt eam in templum Dagon, et statuerunt eam juxta Dagon. 3. Cumque surrexissent diluculo Azotii altera die, ecce Dagon jacebat pronus in terra ante arcam Domini; et tulerunt Dagon, et restituerunt eum in locum suum. 4. Rursumque mane die altera consurgentes, invenerunt Dagon jacentem super faciem suam in terra coram arca Domini; caput autem Dagon, et duae palmae manuum ejus abscissae erant super limen. 5. Porro Dagon solus truncus remanserat in loco suo. Propter hanc causam non calcant sacerdotes Dagon, et omnes qui ingrediuntur templum ejus, super limen Dagon in Azoto, usque in hodiernum diem. 6. Aggravata est autem manus Domini super Azotios, et demolitus est eos; et percussit in secretiori parte natium Azotum, et fines ejus. Et ebullierunt villae et agri in medio regionis illius, et nati sunt mures, et facta est confusio mortis magnae in civitate. 7. Videntes autem viri Azotii hujuscemodi plagam, dixerunt: Non maneat arca Dei Israel apud nos; quoniam dura est manus ejus super nos, et super Dagon deum nostrum. 8. Et mittentes congregaverunt omnes satrapas Philistinorum ad se, et dixerunt: Quid faciemus de arca Dei Israel? Responderuntque Gethaei: Circumducatur arca Dei Israel. Et circumduxerunt arcam Dei Israel. 9. Illis autem circumducentibus eam, fiebat manus Domini per singulas civitates interfectionis magnae nimis; et percutiebat viros uniuscujusque urbis, a parvo usque ad majorem, et computrescebant prominentes extales eorum. Inieruntque Gethaei consilium et fecerunt sibi sedes pelliceas. 10. Miserunt ergo arcam Dei in Accaron. Cumque venisset arca Dei in Accaron, exclamaverunt Accaronitae, dicentes: Adduxerunt ad nos arcam Dei Israel, ut interficiat nos et populum nostrum. 11. Miserunt itaque et congregaverunt omnes satrapas Philistinorum, qui dixerunt: Dimittite arcam Dei Israel, et revertatur in locum suum, et non interficiat nos cum populo nostro. 12. Fiebat enim pavor mortis in singulis urbibus, et gravissima valde manus Dei, viri quoque qui mortui non fuerant, percutiebantur in secretiori parte natium, et ascendebat ululatus uniuscujusque civitatis in caelum.
Versus 2: Arca juxta Dagonem collocata
2. Statuerunt eam juxta Dagon, — idolum, sive deum suum, tum ut eum hoc dono honorarent, ait S. Augustinus, lib. XVII De Civit. cap. IV; tum ut ei quasi victoriae auctori nobilissima haec spolia deferrent, ait Josephus, lib. VI, cap. 1. Theodoretus et Procopius, quasi dicat: Ecce Dagon noster vicit Deum Hebraeorum, nosque eorum victores effecit. Subdatur ergo arca Dei pedibus Dagonis.
Quaeres, quis et qualis fuit Dagon? Respondeo, fuisse praecipuum Philistinorum deum. Primo, Gyraldus censet Dagon fuisse Jovem Aratrium, quem colebant Phoenices, ut frumenti et aratri inventorem, ideoque dictum Dagon a dagan, id est frumentum. Alii passim Dagon derivant a daga, id est piscis, quod idolum hoc piscis formam haberet: cum enim Philistiim essent accolae maris, piscationi dabant operam, ideoque fabricarunt et coluerunt Dagon, quasi piscium et piscationis praesidem. Porro idolum hoc erat quidem specie piscis, sed homine mixti. Erat ergo compositum ex homine et pisce, ita ut caput et manus essent hominis, caeteris deinde membris ab umbilico deorsum, in piscisque caudam desineret.
Insuper, Josephus et alii asserunt Dagon esse Dercetem (quam alii Atergatim vocant), sive deam Syriam, quae a Syris creditur in piscem mutata, ideoque specie piscis colitur. Tropologice, Philistiim hebraice idem est quod conspersi aut conspergentes, aut ruinam ponentes: hi sunt homines animales, terreni et carnales, qui colunt Dagon, id est, Venerem et ventrem, de quibus ait Apostolus, Philip. III: Quorum Deus venter est.
Versus 3: Dagon ante arcam prostratus
3. Ecce Dagon jacebat pronus in terra ante arcam Domini, — quasi ab illa prostratus, illi subjectus, illamque adorans. Nota: Deus hic injuriam arcae, id est sibi super arcam residenti illatam gravi poena ulciscitur, eaque triplici. Prima, in Dagonem; secunda, in Philistiim; tertia, in ipsam regionem, mures immittendo.
Versus 4: Dagon mutilatus
4. Caput autem Dagon et duae palmae manuum ejus abscissae erant super limen. — Priori plaga vers. 3, Dagon sua sede et solio erat dejectus in terram duntaxat: at cum illum in suum solium restituere Philistiim, pejus mulctatus est, capite scilicet et manibus, ut quasi truncus jaceret in pavimento.
Versus 5: Ritus liminis
5. Propter hanc causam non calcant sacerdotes Dagon, etc., super limen. — Tropologice S. Gregorius: Sacerdotes Dagon, ait, usque in hodiernum diem remanent, quia qui per immunda desideria antiquo hosti sacrificet, adhuc est. Qui profecto super templi limen calcare refugiunt, quia neque immundis suggestionibus, nec malis operibus resistunt.
Versus 6: Plaga Azotiorum
6. Et demolitus est eos. — Percussit in secretiori parte natium Azotum. — Fuit hic morbus alvi et ani, ita ut intestina eorum computrescerent et per anum foras prominerent. Josephus, et ex eo Theodoretus, Procopius, Dionysius, Lyranus hunc morbum vocant dysenteriam.
Et nati sunt mures. — Tertia fuit haec plaga murium, qui, ut ait Josephus, hortos, agros, vineas, omnesque segetes, fruges et fructus depascebantur, uti fecit plaga ranarum in Aegypto, Exodi VIII.
Porro hic morbus grassabatur per omnes Philistinorum urbes, pagos et villas, ut patet vers. 6, nec ulli dignitati, aetati vel sexui parcebat, nec ullo remedio curari poterat (vers. 9), duravitque per septem menses (cap. VI, vers. 1).
Symbolice Mendoza: In posterioribus, ait, Philistini percutiuntur, ut in tota sua posteritate feriendi significentur, hoc est, non solum in hac vita, sed etiam in futura; nec solum in suis corporibus, sed etiam in suis filiis ac nepotibus.
Versus 8: Consilium satraparum
8. Omnes satrapas, — id est praefectos et principes: Satrapae, ait S. Thomas, lib. III De Regim. Princip. cap. XXII, dicti quasi sat parati ad munus suum et ad bellum, vel quasi sat rapientes, hoc est diripientes subditos: ingeniosa est haec allusio et lusus ingenii. Nam constat satrapas esse nomen Persicum, Esther III, 12; Daniel. III, 2. Hinc et Herodotus, lib. III, ait Darium regem Persarum Babylonem divisisse in viginti et octo satrapias sive praefecturas.
Circumducatur arca. — Hoc consilium dant Gethaei, quia putabant cladem hanc Azotiis accidisse, non ab arca, sed ex natura loci, v. g. ex infecto et pestilenti aere, vel influxu maligno astrorum. Pravum et infidele fuit hoc Gethaeorum consilium, quod proinde Deus in ipsos eorumque stragem retorsit.
Praeclare Nazianzenus, orat. 1 De fuga sua, sub finem: Solus, inquit, ex omnibus rebus Deus est qui nec fuga vitari nec superari potest, cum aliquem arripere ac sub manum et potestatem redigere voluerit, celeres antevertit, prudentes decipit, fortes subvertit, sublimes contrahit, audaces mitigat, potentiam premit.
Versus 9: Plaga Gethaeorum
9. Manus Domini, — id est plaga et percussio Dei. Et computrescebant prominentes extales eorum, — id est exta sive intestina et viscera putida per anum defluebant, uti contigit Ario haeresiarchae. Et fecerunt sibi sedes pelliceas. — Morbus hic sedes molles exigebat: tales autem sunt pelliceae. Porro Lyranus, Dionysius, Cajetanus, Mendoza et alii sedes hic proprie dictas accipiunt; has enim aiunt fecisse pelliceas, ut mollius sederent.
Porro congrua haec fuit culpae Philistinorum poena; quia enim ipsi suum Dagonem ab arca, solio sedeque sua dejectum in illud restituerant, juste ipsi morbo puniti sunt in eo membro quo sedere solebant, ut sedere non possent nisi in sedibus pelliceis, eo quod Deo vero solium divinitatis abnegassent, illudque suo Dagoni assignassent.
Similique viscerum dolore punitus fuit Antiochus ob direpta vasa templi, lib. II Machab. cap. IX. Tertiam causam dat Rupertus et Glossa, scilicet Philistinos fuisse paederastas et masculorum concubitores, ideoque eo membro quo peccarant fuisse punitos.
Aliam rationem dat Auctor De Mirabil. Sacrae Scripturae, lib. II, cap. VII: Quatenus, inquit, qui tabernaculi Domini interiora, id est, arcam extra limites suos protraxere, hi interiorum suorum foras prominentium foeda affliguntur clade.
Porro noster Sanchez per sedes apposite per metonymiam intelligit vestes, ad partes illas male affectas fovendum, ac ad viscera defluentia et emplastra eis imposita continendum. Palaestini enim femoralibus non utebantur. Sedes ergo, inquit, sumitur pro vestes, id est natium integumenta, sicut pes sumitur pro calceo, et corpus pro corporis veste.
Versus 12: Gravis manus Dei
12. Gravissima valde manus Dei. — Manus, id est, ultio, percussio, interfectio. Philo, in Antiquit. Biblicis, numerum caesorum ita distinctim assignat: Mulierum in utero habentium septuaginta quinque millia. Puerorum adhuc infantium et lactentium sexaginta quinque millia. Mulierum nutrientium et lactantium quinquaginta quinque millia. Virorum jam adultorum viginti quinque millia. Omnium simul collectorum ducenta et viginti millia. Verum hic non est Philo, sed Pseudophilo.
Nota: Heli morienti in principatu successit Samuel, in Pontificatu non Phinees vel Ophni, utpote jam occisi, nec Ichabod utpote infans; sed Achitob nepos Heli ex filio, ut patebit cap. XIV, vers. 3. Ita Mendoza.