Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Samuel secreto ungit Saulem in regem, idque Dei jussu se facere triplici signo Sauli dato confirmat. Primo, est repertarum asinarum. Secundo, trium virorum euntium in Bethel. Tertio, chori Prophetarum, cum quibus et Saul actus Dei Spiritu prophetat. Mox, vers. 17, Samuel palam in Maspha coram toto populo Saulem per sortem regem a Deo electum designat.
Textus Vulgatae: I Regum 10:1-27
1. Tulit autem Samuel lenticulam olei, et effudit super caput ejus, et deosculatus est eum, et ait: Ecce, unxit te Dominus super haereditatem suam in principem, et liberabis populum suum de manibus inimicorum ejus, qui in circuitu ejus sunt. Et hoc tibi signum, quia unxit te Deus in principem. 2. Cum abieris hodie a me, invenies duos viros juxta sepulcrum Rachel in finibus Benjamin, in meridie, dicentque tibi: Inventae sunt asinae, ad quas ieras perquirendas; et intermissis pater tuus asinis, sollicitus est pro vobis, et dicit: Quid faciam de filio meo? 3. Cumque abieris inde, et ultra transieris, et veneris ad quercum Thabor, invenient te ibi tres viri ascendentes ad Deum in Bethel, unus portans tres haedos, et alius tres tortas panis, et alius portans lagenam vini. 4. Cumque te salutaverint, dabunt tibi duos panes, et accipies de manu eorum. 5. Post haec venies in collem Dei, ubi est statio Philistinorum, et cum ingressus fueris ibi urbem, obvium habebis gregem prophetarum descendentium de excelso, et ante eos psalterium et tympanum, et tibiam, et citharam, ipsosque prophetantes. 6. Et insiliet in te Spiritus Domini, et prophetabis cum eis, et mutaberis in virum alium. 7. Quando ergo evenerint signa haec omnia tibi, fac quaecumque invenerit manus tua, quia Dominus tecum est. 8. Et descendes ante me in Galgala (ego quippe descendam ad te), ut offeras oblationem, et immoles victimas pacificas: septem diebus exspectabis, donec veniam ad te, et ostendam tibi quid facias. 9. Itaque cum avertisset humerum suum ut abiret a Samuele, immutavit ei Deus cor aliud, et venerunt omnia signa haec in die illa. 10. Veneruntque ad praedictum collem, et ecce cuneus prophetarum obvius ei; et insiluit super eum Spiritus Domini, et prophetavit in medio eorum. 11. Videntes autem omnes qui noverant eum heri et nudiustertius, quod esset cum prophetis, et prophetaret, dixerunt ad invicem: Quaenam res accidit filio Cis, num et Saul inter prophetas? 12. Responditque alius ad alterum, dicens: Et quis pater eorum? propterea versum est in proverbium: Num et Saul inter prophetas? 13. Cessavit autem prophetare, et venit ad excelsum. 14. Dixitque patruus Saul ad eum, et ad puerum ejus: Quo abistis? Qui responderunt: Quaerere asinas; quas cum non reperissemus, venimus ad Samuelem. 15. Et dixit ei patruus suus: Indica mihi quid dixerit tibi Samuel. 16. Et ait Saul ad patruum suum: Indicavit nobis quia inventae essent asinae. De sermone autem regni non indicavit ei, quem locutus fuerat ei Samuel. 17. Et convocavit Samuel populum ad Dominum in Maspha; 18. et ait ad filios Israel: Haec dicit Dominus Deus Israel: Ego eduxi Israel de Aegypto, et erui vos de manu Aegyptiorum, et de manu omnium regum qui affligebant vos. 19. Vos autem hodie projecistis Deum vestrum, qui solus salvavit vos de universis malis et tribulationibus vestris; et dixistis: Nequaquam; sed regem constitue super nos. Nunc ergo state coram Domino per tribus vestras, et per familias. 20. Et applicuit Samuel omnes tribus Israel, et cecidit sors tribus Benjamin. 21. Et applicuit tribum Benjamin et cognationes ejus, et cecidit cognatio Metri; et pervenit usque ad Saul filium Cis. Quaesierunt ergo eum, et non est inventus. 22. Et consuluerunt post haec Dominum utrumnam venturus esset illuc. Responditque Dominus: Ecce absconditus est domi. 23. Cucurrerunt itaque et tulerunt eum inde; stetitque in medio populi et altior fuit universo populo ab humero et sursum. 24. Et ait Samuel ad omnem populum: Certe videtis quem elegit Dominus, quoniam non sit similis illi in omni populo. Et clamavit omnis populus, et ait: Vivat rex. 25. Locutus est autem Samuel ad populum legem regni, et scripsit in libro, et reposuit coram Domino; et dimisit Samuel omnem populum, singulos in domum suam. 26. Sed et Saul abiit in domum suam in Gabaa; et abiit cum eo pars exercitus, quorum tetigerat Deus corda. 27. Filii vero Belial dixerunt: Num salvare nos poterit iste? Et despexerunt eum, et non attulerunt ei munera: ille vero dissimulabat se audire.
Versus 1: Samuel ungit Saulem oleo
1. Tulit autem Samuel lenticulam olei, et effudit super caput ejus. — Hic primus est rex Israelis qui unctione consecratur: nam apud Gentes ungi jam erat in usu. Causæ cur ungerentur erant variæ. Prima, ut significaretur summa regis dignitas in temporalibus, æque ac Pontificis in spiritualibus. Secunda, ut significaretur novo regi a Deo infundi novas vires et spiritum, ad populum Dei in vero ejus cultu continendum, et contra infideles defendendum. Tertia, ut admonerent reges lenitatis, benignitatis, clementiæ, misericordiæ, charitatis et beneficentiæ exercendæ in subditos. Quarta, ut esset typus Christi, qui est summus sacerdos, rex et propheta; Christus enim unctus est a Deo oleo gratiæ.
Hinc mos hic ad Christianos derivatus est, ut eorum Imperatores et Reges ungantur, imo de jure Canonico sancitum est. Porro hæ cæremoniæ non ex lege, sed ex consuetudine apud Hebræos in unctione regis adhibebantur: «Prima, rex inaugurandus in sede collocabatur. Secunda, diademate ornabatur. Tertia, ungebatur. Quarta, ei dabatur in manus liber legis. Quinta, jurabant in ipsius observationem. Sexta, sacrificia fiebant omnis generis. Septima, edebantur varia lætitiæ et approbationis signa.»
Et deosculatus est eum. — Osculum hoc significabat gratiæ communicationem, inquit Procopius, ac regalis et sacerdotalis officii mutuam concordiam et operam. Osculum enim amicitiæ et pacis est symbolum. Tunc enim optimum est regimen, cum potestas civilis Ecclesiasticæ, sive cum regnum Ecclesiæ, et rex Pontifici subservit et opitulatur.
Versus 2: Signum ad sepulcrum Rachel
2. Invenies duos viros juxta sepulcrum Rachel in finibus Benjamin. — Hoc sepulcrum erat in Bethlehem, ideoque in tribu Juda, Genes. XXXV, 19; sed tribus Benjamin erat confinis tribui Judæ.
Versus 5: Collis Dei et grex prophetarum
5. Post hæc venies in collem Dei, — id est in Gabaa, quæ erat patria Saulis, eratque in colle. Gabaa enim hebraice est collis. In Gabaa erat statio Philistinorum.
Obvium habebis gregem prophetarum. — Prophetæ hi non erant proprie dicti, qui futura prædicerent; sed erant viri religiosi, qui a turba secedentes vacabant Deo, illique hymnos et laudes concinebant, tum voce, tum instrumentis musicis. Hos videtur instituisse Samuel. Hi igitur sunt quasi primi Religiosi, quos in sacra Scriptura invenimus.
6. Et insiliet in te Spiritus Domini, et prophetabis cum eis, — hoc est afflatus Dei spiritu et quasi enthusiasmo actus hymnos dictabis et canes Deo.
Et mutaberis in virum alium, — majorem: a Deo infusam accipies sapientiam et magnanimitatem. Ex rusticano agasone fies civilis, politicus, regalis, quia indues animum liberalem et regium. Fies ex rudi sapiens, ex duro mitis, ex agresti urbanus, ex privato regius.
Versus 7: Fac quaecumque invenerit manus tua
7. Quando ergo evenerint signa hæc omnia tibi, fac quæcumque invenerit manus tua. — Quasi dicat: Ex hisce signis intellige certissimo te esse regem a Deo electum, et facultatem regiam adeptum cum ope Dei tibi assistente, ut possis perficere quæ velis, quæcumque in regimine agenda tibi occurrent. Regaliter ergo age et pugna intrepide pro populo Dei et tuo.
Quia Dominus tecum est, — tanquam tuus director et gubernator. Audi S. Hieronymum in Quæst.: «His signis noscere poteris, quia Deus te regem fore voluit: et idcirco ad omnia quæ tibi agenda sunt, regaliter age, quia Dominus tecum est.»
Versus 9: Immutavit Deus cor aliud
9. Immutavit ei Deus cor aliud, — q. d. Deus cor Saulis, quod, cum esset privatus, erat pusillum, abjectum, agreste, servile; jam eo rege facto fecit magnanimum, sublime, amplum et regale, ita ut nullis periculis cederet, nullos hostes metueret, nullum onus sibi difficile arbitraretur. Sic S. Catharina Senensis petiit a Christo aliud cor conforme cordi Christi et obtinuit. Ita Abulensis: «Mutavit, inquit, ei cor, quod antea erat parvum et servile, in cor regale.»
Proprie tamen hic mutavit Deus cor Saulis, quia fecit «prophetare,» id est Deo laudes canere. Ita Tertullianus, lib. De Anima, cap. XI: «Saulem, ait, tam Dei spiritus antea vertit in alium virum, id est in prophetam, quam et malus spiritus postea evertit in alium virum, in apostatam scilicet.»
Versus 10: Saul prophetavit inter prophetas
10. Et prophetavit in medio eorum, — id est afflatus numine easdem laudes Deo cecinit, quas cæteri Prophetæ canebant.
11. Num et Saul inter Prophetas, — ex subita mutatione tanta Saulis hæc vox adstantium erupit, quæ versa est in proverbium simile illi quo dicimus: «Anser inter olores, asinus inter apes, corvus inter Musas.»
Moraliter, disce hic quam utilis sit societas bonorum: hac enim aliis suam bonitatem affricat. En tibi Saul in societate Prophetarum, fit propheta et prophetat. Deus enim suum spiritum afflans Prophetis, etiam Sauli inter eos constituto eum afflabat.
Versus 16: Silentium Saulis de regno
16. De sermone autem regni non indicavit ei. — Cur tam altum de regno suo Saul tenuit silentium? Respondet Lyranus: «ut evitaret jactantiam, et humilitatem servaret.» Vatablus: «Hoc tribuitur, inquit, modestiæ Saulis.» Abulensis: «Erubuit, inquit, de se hoc dicere, ne videretur jactare, si hoc crederet esse verum.»
Versus 17: Conventus in Maspha
17. Et convocavit Samuel populum ad Dominum in Maspha, — non quod in Maspha esset arca Domini, sed ad Dominum, id est ad comitia Domini, ad conventum et Ecclesiam Domini, ad Synagogam Domini; ubi enim est Ecclesia Dei, ibi est præestque ipse Deus.
20. Et adduxit omnes tribus Israel ad sortem, id est sortes jecit de duodecim tribubus, ut per eam videret quam earum Deus eligeret, ut ex ea regem designaret.
Versus 22: Saul absconditus domi
22. Et consuluerunt post hæc Dominum, — per Pontificem indutum Rationali, in quo erant Urim et Thummim. Ecce absconditus est domi, — inter sarcinas quasdam; vel, ut ait Josephus, fugerat in quemdam locum latibulosum, idque ex humilitate, qua se indignum regno judicabat, et regendi molem exhorrebat. Vide hic quam honor fugientes sequatur, sequentes fugiat, uti Saulem fugientem secutus est.
23. Altior fuit universo populo ab humero et sursum, — ut sicut corpore, sic et mente, virtute et dignitate regia subditis omnibus emineret. Fuit ergo Saul procerus, et quasi gigas.
Versus 25: Lex regni
25. Locutus est autem Samuel legem regni, — id est præscripsit leges servandas tam regi circa populum, quam populo circa regem, quid scilicet rex populo, ac vicissim quid populus regi præstare deberet. Hinc liquet jus regis a Samuele recensitum cap. VIII, vers. 11, non esse legitimum, sed inique usurpatum.
Sed et Saul abiit in domum suam in Gabaa. — Mystice S. Gregorius: «Domus, inquit, regis in Gabaa sita perhibetur. Gabaa quippe sublimis dicitur. Domus ergo regis in Gabaa esse ostenditur, quia electus Doctor non ima et terrena cogitando incolere, sed alta et cœlestia meditari studet.»
Versus 27: Filii Belial
27. Filii vero Belial (homines indomiti, superbi, protervi, inobedientes, rebelles) dixerunt: Num salvare nos poterit iste? — «Iste,» scilicet vilis, plebeius, ignobilis, incognitus, inexpertus.
Ille vero dissimulabat se audire. — Hebraice, obsurdescebat, gerebat se quasi surdum. Sapienter S. Isidorus, lib. III Sent. cap. L: «Plerumque, ait, princeps justus etiam malorum errores dissimulare novit, non quod iniquitati eorum consentiat; sed quod aptum tempus correctionis exspectet.»
Allegorice Saul fuit typus Christi, idque ob tres analogias quas recenset Beda, lib. II in Samuel cap. III: «Primo, inquit, quia Saul de tribu Benjamin, id est, filii dexteræ, descendit: ita Christi Domini familia, quæ ab eo pascitur ac regitur, tota dextera est. Secundo, quia Saul altior fuit universo populo, seu eminebat super omnem populum; ita Christus Dominus suæ sanctitatis et potestatis gloria cunctos facile superabat. Tertio, quia Saul in regem ungendus absconditus est domi; ita et Christus Dominus, cum venturi essent ut raperent eum et constituerent sibi regem, fugit.» Nec sine mysterio Saul domi absconditur: «Quia Christus Dominus, inquit Beda, intus se quæri debere, intus inveniri posse, intus quæ docet, intus quo ducit, ostendit.»
Fructum hujus patientiæ subjicit Tertullianus: «Omnis, inquit, injuria seu lingua, seu manu incussa, cum patientiam offenderit; eodem ictu dispungetur, quo telum aliquod in petra constantissimæ duritiæ libratum et obtusum. Concidet enim ibidem irrita opera et infructuosa, et nonnunquam repercussum in eum qui emisit reciproco impetu sæviet. Nempe idcirco qui te lædit, ut doleas; qui fructus lædentis, in dolore læsi est. Ergo cum fructum ejus everteris non dolendo, ipse doleat necesse est amissione fructus sui.»
Regium ergo, imo divinum est, injurias contemnere, despicere, indulgere, et beneficiis obruere.