Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Duellum Davidis cum Goliath, in quo David cum funda, vers. 49, prostravit, et gladio proprio caput amputavit. Unde fugiunt, vers. 52, Philistæi, ac cadunt eos insequentes Hebræi. Denique, vers. 57, Abner Davidem triumphantem et manu gestantem caput Goliath ad Saulem deducit.
Textus Vulgatae: I Regum 17:1-58
1. Congregantes autem Philistiim agmina sua in prælium, convenerunt in Socho Juda; et castrametati sunt inter Socho et Azeca, in finibus Dommim. 2. Porro Saul et filii Israel congregati venerunt in vallem Terebinthi, et direxerunt aciem ad pugnandum contra Philistiim. 3. Et Philistiim stabant super montem ex parte hac, et Israel stabat super montem ex altera parte, vallisque erat inter eos. 4. Et egressus est vir spurius de castris Philistinorum, nomine Goliath, de Geth, altitudinis sex cubitorum et palmi; 5. et cassis ærea super caput ejus, et lorica squamata induebatur. Porro pondus loricæ ejus quinque millia siclorum æris erat; 6. et ocreas æreas habebat in cruribus, et clypeus æreus tegebat humeros ejus. 7. Hastile autem hastæ ejus erat quasi liciatorium texentium; ipsum autem ferrum hastæ ejus sexcentos siclos habebat ferri, et armiger ejus antecedebat eum. 8. Stansque clamabat adversum phalangas Israel, et dicebat eis: Quare venistis parati ad prælium? Numquid ego non sum Philistæus, et vos servi Saul? Eligite ex vobis virum, et descendat ad singulare certamen. 9. Si quiverit pugnare mecum, et percusserit me, erimus vobis servi; si autem ego prævaluero, et percussero eum, vos servi eritis, et servietis nobis. 10. Et aiebat Philistæus: Ego exprobravi agminibus Israel hodie. Date mihi virum, et ineat mecum singulare certamen. 11. Audiens autem Saul, et omnes Israelitæ, sermones Philistæi hujuscemodi, stupebant et metuebant nimis.
12. David autem erat filius viri Ephrathæi, de Bethlehem Juda, cui nomen erat Isai, qui habebat octo filios. 13. Abierunt autem tres filii ejus majores post Saul in prælium. 14. David autem erat minimus. 15. David autem abiit et reversus est a Saul, ut pasceret gregem patris sui in Bethlehem. 16. Procedebat vero Philistæus mane et vespere, et stabat quadraginta diebus. 17. Dixit autem Isai ad David filium suum: Accipe fratribus tuis ephi polentæ et decem panes istos, et curre in castra ad fratres tuos. 18. Et decem formellas casei has deferes ad tribunum, et fratres tuos visitabis, si recte agant; et cum quibus ordinati sunt disce. 19. Saul autem et illi et omnes filii Israel in valle Terebinthi pugnabant adversum Philistiim. 20. Surrexit itaque David mane et commendavit gregem custodi, et abiit onustus sicut præceperat ei Isai, et venit ad locum Magala. 21. Et dixit Israel direxerat aciem, et ex adverso Philistiim contra pugnabant parati. 22. Derelinquens ergo David vasa quæ attulerat de manu custodis ad sarcinas, cucurrit ad locum certaminis. 23. Cumque adhuc ille loqueretur eis, apparuit vir ille spurius, Goliath nomine, Philistæus de Geth, et David audivit verba ejus. 24. Omnes autem Israelitæ, cum vidissent virum, fugerunt a facie ejus, timentes eum valde. 25. Et dixit unus quispiam de Israel: Num vidistis virum hunc qui ascendit? Virum, qui percusserit eum, ditabit rex divitiis magnis, et filiam suam dabit ei, et domum patris ejus faciet absque tributo in Israel.
26. Et ait David ad viros qui stabant secum: Quid dabitur viro qui percusserit Philistæum hunc, et tulerit opprobrium de Israel? Quis enim est hic Philistæus incircumcisus, qui exprobravit acies Dei viventis? 27. Referebat autem ei populus eumdem sermonem. 28. Quod cum audisset Eliab frater ejus major, loquente eo cum aliis, iratus est contra David, et ait: Quare venisti, et quare dereliquisti pauculas oves illas in deserto? Ego novi superbiam tuam, et nequitiam cordis tui; quia ut videres prælium descendisti. 29. Et dixit David: Quid feci? Numquid non verbum est? 30. Et declinavit paululum ab eo ad alium, dixitque eumdem sermonem. Et respondit ei populus verbum sicut prius. 31. Audita sunt autem verba quæ locutus est David, et annuntiata in conspectu Saul. 32. Et ait ad eum: Non concidat cor cujusquam in eo; ego servus tuus vadam, et pugnabo adversus Philistæum. 33. Et ait Saul ad David: Non vales resistere Philistæo isti; puer enim es, hic autem vir bellator ab adolescentia sua. 34. Dixitque David ad Saul: Pascebat servus tuus patris sui gregem, et veniebat leo vel ursus, 35. et sequebar eos et percutiebam, eruebamque de ore eorum. 36. Nam et leonem et ursum interfeci ego servus tuus; erit igitur et Philistæus hic incircumcisus quasi unus ex eis. 37. Et dixit David: Dominus qui eripuit me de manu leonis, et de manu ursi, Ipse me liberabit de manu Philistæi hujus. Dixit autem Saul ad David: Vade, et Dominus tecum sit.
38. Et induit Saul David vestimentis suis, et imposuit galeam æream super caput ejus, et vestivit eum lorica. 39. Accinxit quoque David gladium suum super vestimentis suis, et cœpit tentare si armatus posset incedere. Dixitque David ad Saul: Non possum sic incedere, quia non habeo usum; et deposuit ea. 40. Et tulit baculum suum, et elegit sibi quinque limpidissimos lapides de torrente, et misit eos in peram pastoralem, et fundam manu tulit, et processit adversum Philistæum. 41. Ibat autem Philistæus incedens, et appropinquans adversum David. 42. Cumque inspexisset Philistæus, et vidisset David, despexit eum; erat enim adolescens rufus, et pulcher aspectu. 43. Et dixit Philistæus ad David: Numquid ego canis sum, quod tu venis ad me cum baculo? Et maledixit Philistæus David in diis suis. 44. Dixitque ad David: Veni ad me, et dabo carnes tuas volatilibus cæli et bestiis terræ. 45. Dixit autem David ad Philistæum: Tu venis ad me cum gladio, et hasta, et clypeo; ego autem venio ad te in nomine Domini exercituum, Dei agminum Israel, quibus exprobrasti 46. hodie, et dabit te Dominus in manu mea, et percutiam te, et auferam caput tuum a te, et dabo cadavera castrorum Philistiim hodie volatilibus cæli et bestiis terræ, ut sciat omnis terra quia est Deus in Israel. 47. Et noverit universa ecclesia hæc, quia non in gladio nec in hasta salvat Dominus; ipsius enim est bellum, et tradet vos in manus nostras.
48. Cum ergo surrexisset Philistæus, et veniret et appropinquaret contra David, festinavit David et cucurrit ad pugnam. 49. Et misit manum suam in peram, tulitque unum lapidem, et funda jecit, et percussit Philistæum in fronte; et infixus est lapis in fronte ejus, et cecidit in faciem suam super terram. 50. Prævaluitque David adversum Philistæum in funda et lapide, percussumque Philistæum interfecit. Cumque gladium non haberet in manu David, 51. cucurrit et stetit super Philistæum, et tulit gladium ejus, et eduxit eum de vagina sua, et interfecit eum, præciditque caput ejus. Videntes autem Philistiim quod mortuus esset fortissimus eorum, fugerunt. 52. Et consurgentes viri Israel et Juda, vociferati sunt et persecuti sunt Philistæos usque dum venirent in vallem et usque ad portas Accaron. 53. Et revertentes filii Israel postquam persecuti fuerant Philistæos, invaserunt castra eorum. 54. Assumens autem David caput Philistæi, attulit illud in Jerusalem; arma vero ejus posuit in tabernaculo suo. 55. Eo autem tempore quo viderat Saul David egredientem contra Philistæum, ait ad Abner principem militiæ: De qua stirpe descendit hic adolescens, Abner? Dixitque Abner: Vivit anima tua, rex, si novi. 56. Et ait rex: Interroga tu cujus filius sit iste puer. 57. Cumque reversus esset David, percusso Philistæo, tulit eum Abner et introduxit coram Saul, caput Philistæi habentem in manu. 58. Et ait ad eum Saul: De qua progenie es, o adolescens? Dixitque David: Filius servi tui Isai Bethlehemitæ ego sum.
Versus 1: Philistiim conveniunt in Socho
CONGREGANTES AUTEM PHILISTIIM AGMINA SUA IN PRAELIUM, CONVENERUNT IN SOCHO JUDA; ET CASTRAMETATI SUNT INTER SOCHO ET AZECA, IN FINIBUS DOMMIM. Socho, sive Sochoh, erat civitas in campestribus Juda, ut patet Josue xv, 35, sita inter Azeca et fines Dommim, id est Ephes-dammim (I Paral. xi, 13). Vallis inter duos montes — in quorum altero stabant Philistiim, in altero Israel — est vallis Terebinthi (vers. 2), sic dicta a terebinthis quae ibi crescebant. Haec vallis fuit divinitus ordinatum theatrum duelli inter Davidem et Goliath, in quo juvenis sola fide armatus gigantem aere ferroque munitum prostravit.
Versus 4: Vir spurius Goliath
ET EGRESSUS EST VIR SPURIUS. — Pro spurius Hebraice est בנים benaim, quod primo Vatablus, Pagninus, Marinus et Rabbini vertunt, inter duas acies, q. d. intermedius, sequester, duellio, qui scilicet inter duas acies Hebraeorum et Philistinorum medium se interponeret, ac Hebraeos provocaret ad duellum secum ineundum. Secundo, alii benaim vertunt, instar duorum; Goliath enim tam magnitudine, quam robore par erat duobus. Unde Septuaginta vertunt: dynatos, id est potens. Tertio, recte Noster vertit, spurius, nam benam, cum sit duale, ad verbum idem est quod, inter duos.
Porro Rabbini aiunt vel potius fingunt Goliath ex Orpha prognatum, Davidem ex Ruth. Idem asserit Pseudophilo in Antiq. Biblicis. Vide dicta Ruth, cap. I.
NOMINE GOLIATH. — Goliath hebraice idem est quod captivitas, transmigratio, revolutio, ait Pagninus. Apte: nam ipse, captus et caesus a Davide, causa fuit quod Philistæi socii sui caperentur et caederentur ab Hebraeis, itaque victoria et imperium a Philistæis transmigraret et revolveretur ad Hebraeos.
ALTITUDINIS SEX CUBITORUM ET PALMI. — Erat enim de stirpe gigantum, ait Nazianzenus, Orat. 30, et Philastrius, Haeresi 39.
Versus 5: Arma Goliath
ET LORICA SQUAMATA INDUEBATUR. — Regia legunt, hamata; sed legendum cum Romano, Chaldaeo, Vatablo et Pagnino, squamata, id est squamis aereis operta et tecta, ait Vatablus.
Versus 7: Hasta quasi liciatorium texentium
HASTILE AUTEM HASTAE EJUS ERAT QUASI LICIATORIUM (Chaldaeus et Vatablus, quasi jugum) TEXENTIUM. — Licia vocantur fila quibus in pannis textores implicant et intexunt stamina, idque circa lignum crassum, quod ab iis liciatorium dicitur vel jugum. Unde Ovidius, lib. VI Metamorphos.: «Tela jugo juncta est.»
Porro, lib. I Regum xvii, 19, dicitur Adeodatus Bethlehemites percussisse Goliath Gethæum. Chaldæus, Rabanus, Lyranus, Glossa et Rabbini per Adeodatum accipiunt Davidem. Melius Josephus, Abulensis, Serarius et alii censent esse diversam, eo quod I Paral. xx, 6, Adeodatus dicatur percussisse fratrem Goliath.
Versus 8: Provocatio ad singulare certamen
ELIGITE EX VOBIS VIRUM, ET DESCENDAT AD SINGULARE CERTAMEN. — Subinde licet bellum vertere in duellum, cum id publica auctoritate fit; ut unius caede multorum strages redimantur. Sed Goliath hic injuste et ex arrogantia duellum quaerebat, fidens altitudine, robore et armis suis. Ideoque Deus juste per Davidem ejus arrogantiam prostravit; ut saepe in duellis provocantes cadunt et occiduntur justo Dei vindicis judicio.
Audi S. Ambrosium, lib. I De Officiis, cap. xxxv: «David nunquam nisi lacessitus bellum intulit. Itaque prudentiam habuit in bellis sociam fortitudinis. Nam etiam adversus Goliath, singulare cum viro immanis magnitudinis initurus certamen, oblata quae se gravarent arma rejecit. Plus enim virtus suis quam alienis tegminibus nititur. Tum e longinquore, ut gravius feriret, hostem lapidis ictu prostravit.»
Versus 12: Isai mittit Davidem — Allegoria Christi
DAVID AUTEM ERAT FILIUS VIRI EPHRATAEI, DE BETHLEHEM JUDA, CUI NOMEN ERAT ISAI. Allegorice S. Augustinus, serm. 197, qui est de Davide et Goliath, totum hoc caput et duellum explicat de Christo duellante cum diabolo: «Isai, inquit, gessit typum Dei Patris. Isai misit David ut requireret fratres suos; et Deus Pater misit unigenitum suum, ex cujus persona scriptum est: Narrabo nomen tuum fratribus meis. Ad requirendos enim fratres suos venerat Christus, quando dicebat: Non sum missus nisi ad oves perditas domus Israel.» Et paulo post: «Venit ergo David cum tribus mensuris, et decem formellis casei, ut fratres suos in praelio positos visitaret; quia venturus erat Christus cum decalogo legis et mysterio Trinitatis, ut genus humanum de potestate Diaboli liberaret.»
Versus 13: Tres filii Jesse sequuntur Saulem
ABIERUNT AUTEM TRES FILII EJUS MAJORES POST SAUL IN PRAELIUM. — Ergo Saul jam per Davidem citharizantem liberatus erat a spiritu malo: alioqui enim nec ivisset ad prælium, nec Davidem a se dimisisset.
Versus 17: Jesse mittit Davidem in castra
ACCIPE FRATRIBUS TUIS EPHI POLENTAE, etc. ET DECEM FORMELLAS CASEI — id est, ut Chaldaeus et Vatablus, et decem caseos lactis; ex lacte enim coagulantur casei in formas rotundas vel quadratas, quae formellae vocantur.
ET CUM QUIBUS ORDINATI SUNT DISCE. — Hebraice ערבתם arubbatam, id est mixtionem eorum accipe, hoc est, cognosce cum quibus mixti et sociati sunt.
Versus 20: Locus Magala
ET VENIT AD LOCUM MAGALA. — Locus ita dictus quasi Castrorum vallum a circulari forma; מגול agol enim significat rotundum sive circulum; vel a curruum ambitu; hisce enim vallare solent castra.
Versus 26: Philistaeus incircumcisus
QUIS ENIM EST HIC PHILISTAEUS INCIRCUMCISUS, QUI EXPROBRAVIT ACIES DEI VIVENTIS? — Ecce jam spiritu Dei impellente David parturit monomachiam cum Golia, ut honorem tum Dei, tum Israelis tueatur. Unde S. Ambrosius in Psal. cxviii, serm. 17: «David, perterritis omnibus, allophyli impetum lusit, et singulari certamine belli eventum, ac totius pondus prælii, solus sua virtute commune probrum repellens et in hostem convertens populi totius opprobrium, suscepit.»
Versus 28: Ira Eliab
QUOD CUM AUDISSET ELIAB FRATER EJUS MAJOR, IRATUS EST CONTRA DAVID — vel ex prudentia humana arguens Davidis juvenis curiositatem, superbiam et temeritatem, vel ex quadam aemulatione vel invidiola, ait Theodoretus. Allegorice S. Augustinus, serm. 197: «Frater iste major, qui Davidi gerentem typum Christi ex malitia objurgabat, significabat populum Judaicum, qui per invidiam Christo Domino pro salute generis humani venienti detrahebat.»
Versus 29: Numquid non verbum est?
NUMQUID NON VERBUM EST? — q. d. Non quaero bellare, uti me videris arguere; sed tantum sermocinor de communi rumore circa hunc gigantem. Ita S. Chrysostomus, hom. 46 in Gen.: «Vide hujus prudentiam et mansuetudinem. Nihil temerarium, nihil asperum dicit, sed illorum iram comprimens et invidiam mitigans, ait: Numquid vidistis me arma suscepisse? Numquid vidistis me cum aliis in acie constitisse? Videre tantum volui et interrogare.»
Versus 31: Verba Davidis nuntiata Sauli
AUDITA SUNT AUTEM VERBA QUAE LOCUTUS EST DAVID — inquirens de praemio vincentis Goliam; unde illa audientes cognoscebant ejus animositatem et desiderium duellandi cum Goliath illi a Deo immissum; ideoque rem totam annuntiaverunt Sauli, qui Davidem videns et audiens tanto animo ad duellum se offerentem, agnovit aliquid coeleste et divinum in eo esse.
Versus 36: Leo et ursus
NAM ET LEONEM ET URSUM INTERFECI. — Allegorice S. Augustinus, serm. 197: «David, id est Christus, tunc leonem et ursum strangulavit, quando ad inferna descendens omnes de eorum faucibus liberavit. Ursus in ungula vires habet, et leo in ore; in his duobus feris idem diabolus figuratur.»
Tropologice, Abbas Poemen rogatus a quodam tentato spiritu fornicationis, ut daret sibi remedium, respondit illud David: «Quia leonem quidem percutiebam, nam et ursum frequens suffocabam. Hoc autem ita intelligitur, quia furorem ab animo meo abscindebam, fornicationem autem in laboribus suffocabam.» Ita Rufinus in Vitis Patrum.
Versus 38: Saul induit Davidem
ET INDUIT SAUL DAVID VESTIMENTIS SUIS. — Videbat enim tantos Davidis animos non posse esse nisi a Deo. Hinc patet Davidem procero fuisse corpore; alioqui enim proceri Saulis vestes et arma illi aptari nequivissent.
Versus 40: Quinque lapides limpidissimi
ET TULIT BACULUM SUUM, ET ELEGIT SIBI QUINQUE LIMPIDISSIMOS LAPIDES DE TORRENTE, ET MISIT EOS IN PERAM PASTORALEM — quali uti solent pastores, ut in ea reculas suas recondant.
ET PROCESSIT ADVERSUM PHILISTÆUM. — «David hominibus videbatur inermis, sed gladio divinitatis erat armatus,» ait S. Ambrosius, serm. 88.
Allegorice S. Augustinus, serm. 197: «David gessit typum Christi. Quis enim contra Goliath, id est, diabolum pugnare poterat, antequam Christus Dominus genus humanum de potestate diaboli liberaret? David enim interpretatur manufortis. Filii Israel stabant contra adversarios suos per quadraginta dies. Quadraginta dies significant vitam praesentem, in qua populus Christianus non desinit pugnare contra diabolum et angelos ejus. Vincere tamen non potuerunt, nisi verus David, Christus, venisset cum baculo, id est, cum sacramento crucis.»
«Venit ergo Christus et alligavit diabolum. Sed dicit aliquis: Si alligatus est, quare adhuc tantum praevalet? Multum quidem praevalet, sed tepidis et negligentibus. Alligatus est enim tanquam canis catenis vinctus, et neminem potest mordere nisi eum qui se illi mortifero securitate conjunxerit. Latrare potest, sollicitare potest, mordere omnino non potest nisi volentem. Non enim cogendo, sed suadendo nocet.»
Tropologice S. Bernardus, sermone in Dominicam IV post Pentecosten, per quinque lapides Davidis accipit quinque virtutes, quibus prosternimus Goliath, id est mentis elationem, nimirum comminationem poenarum, promissionem praemiorum, dilectionem Dei, imitationem sanctorum, et orationem.
Versus 42: Goliath despicit Davidem
DESPEXIT EUM: ERAT ENIM ADOLESCENS RUFUS ET PULCHER ASPECTU. — «Despexit» Goliath Davidem, quia ipse erat adolescens, ac pene inermis at pulcher. Despexit ergo ejus aetatem, arma et pulchritudinem. Aestimabat eum imbellem, eo quod esset tam pulcher. Bellicosi enim solent esse vultu martio et feroci, non eleganti et pulchro.
Versus 43: Numquid canis ego sum?
NUMQUID CANIS EGO SUM? — quasi dicat, ait S. Chrysostomus, hom. 46 in Genes.: «Putasti te adhuc apud oves esse, et canes quosdam persequi; et ita contra me, quasi contra canem instrumentis illis instructus in pugnam venisti?»
Sed vere Goliath impudentia, infidelitate, spurcitia erat canis; ideoque ut canis lapide percussus est a Davide.
ET MALEDIXIT PHILISTAEUS DAVID IN DIIS SUIS — dicendo, v. g.: Perdant te dii nostri, percutiat te noster Dagon. Porro David, ait Basilius Seleucianus, orat. 15, hinc animos et omen victoriae capiebat, dicens: «Maledicam inimici linguam, victoriae pignus teneo.»
Versus 45: In nomine Domini exercituum
DIXIT AUTEM DAVID AD PHILISTÆUM: TU VENIS AD ME CUM GLADIO ET HASTA ET CLYPEO, EGO AUTEM VENIO AD TE IN NOMINE DOMINI EXERCITUUM. — Hinc patet Davidem a Deo impulsum suscepisse hoc duellum; alioqui enim temere juvenis giganti se opposuisset. Deus ergo inspiravit ei animum, aeque ac robur, et certam victoriae spem.
ET DABIT TE DOMINUS IN MANU MEA — q. d. Idcirco plane inermis tibi armato occurro, ut ostendam me uno Deo niti. «Sic, sic,» ait S. Augustinus, serm. 5 De Verbis Apostoli, «aliter non, omnino aliter non dejicitur inimicus. Qui de viribus suis pugnat, ante pugnam vincitur.»
Audi S. Chrysostomum, homil. De Davide et Goliath: «David dixit ad eum: Tu venis ad me fidens in gladio, ego in Deo; tu terrenis dimicas, ego coelestibus pugno; tu in lancea, ego in fide; tu in clypeo, ego in pace: tu venis ad me in armorum virtute, ego in potentissimo genitore. Denique in te tua arma convertentur; hoc enim bellum Dei est, et victoria quoque Dei erit.»
Porro Josephus, lib. VI Antiq. cap. x, Davidem Goliae dixisse ait: «Tu me invadis hasta tua confisus, et thorace et gladio; mihi vero pro armatura Deus est, qui te ac tuum exercitum hodie nostris manibus deleturus est.» Nota τὸ mihi vero pro armatura Deus est. «Si enim Deus pro nobis, quis contra nos?» (Rom. viii).
Versus 46: Dabit te Dominus in manu mea
ET DABIT TE DOMINUS IN MANU MEA — q. d. Idcirco plane inermis tibi armato occurro, ut ostendam me uno Deo niti, et in eo omnem victoriae spem reponere, quod scilicet ipse te adeo elatum mea manu percutiet et occidet. «Sic, sic,» ait S. Augustinus, serm. 5 De Verbis Apostoli, «aliter non, omnino aliter non prosternitur inimicus. Qui pugnat viribus suis, antequam pugnet ipse prosternitur.» Hae voces Davidi inermi victoriam et regnum pepererunt. Unde Basilius Seleucianus, orat. 15, exclamat: «O plenas amoris divini voces, vel ante victoriam potitas victoria! O qui palam fecisti fidem ad pugnam armis non indigere! O qui in te ipso palam fecisti fidei vim! Tales animas legere novit gratia: quare et cura gregis distentum vocavit ad regnum.»
Versus 49: Lapis percutit frontem Goliath
PERCUSSIT PHILISTÆUM IN FRONTE: ET INFIXUS EST LAPIS IN FRONTE EJUS, ET CECIDIT IN FACIEM SUAM SUPER TERRAM. — Ergo Goliath galea sua texerat caput, sed non frontem, praesertim quia Davidem ut inermem despiciebat; aut si texerat, David a Deo roboratus tanto impetu lapidem contorsit, ut galeam perfringeret.
Hinc patet primo Davidem fuisse insignem fundibularium; petiit autem frontem Goliae, quia ea perfracta laedebat cerebrum, a quo omnis motus et sensus manat. Patet secundo ictum hunc adeo fuisse validum, ut lapis frontem perforaret et cerebrum peteret. Patet tertio primo unius lapidis ictu Goliam corruisse.
Mystice S. Augustinus, serm. 197 De Tempore: «Videte, fratres, ubi David Goliath percusserit — in fronte utique ubi crucis signaculum non habebat. Sicut enim baculus crucis typum habuit, ita etiam et lapis ille Christum Dominum figurabat. Ipse est enim lapis vivus, de quo scriptum est: Lapidem quem reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli.»
Tropologice duellum Davidis cum Golia repraesentat luctam spiritus cum carne, qui scilicet carnem suam lapide austeritatis dejicit, et gladio mortificationis caput illi abscindit ne praesit, sed subsit. Unde S. Chrysostomus Goliath vocat «turrim carneam.»
Versus 51: David praecidit caput Goliath
ET TULIT GLADIUM EJUS, PRECIDITQUE CAPUT EJUS. — David ergo Goliam suo ipsius gladio peremit. Eo gloriosior fuit ejus victoria; licet enim Goliath lapide ictus corruerit in terram, non tamen illico mortuus occubuit, sed tunc demum cum David illi caput amputavit.
Allegorice D. Augustinus, serm. 197 De Tempore: «Quod David non habens gladium ascendit super Goliath, et eum proprio interfecit gladio, designatum est quod in adventu Christi, suo gladio diabolus victus est — qui per nequitiam suam et injustam persecutionem, quam exercuit in Christum, omnium in eum credentium perdidit principatum.»
Denique unctio Samuelis hic operabatur, hoc enim duello et victoria David stravit sibi viam ad regnum, ad quod a Deo destinatus, et a Samuele unctus erat.
Versus 54: David affert caput in Jerusalem
ASSUMENS AUTEM DAVID CAPUT PHILISTÆI ATTULIT ILLUD IN JERUSALEM. — Prius illud in castra intulit; deinde per urbes circumtulit, ac tandem in Jerusalem velut regni Israelis caput detulit.
ARMA VERO EJUS POSUIT IN TABERNACULO SUO — sed in domo patris sui Jesse. Excipe gladium Goliae; hunc enim David sacravit Deo et in ejus tabernaculo reposuit, ut esset perenne victoriae hujus a Deo acceptae monumentum; inde enim David fugiens Saulem, gladium hunc a Pontifice recepit in urbe Nobe, uti audiemus, cap. XXI, vers. 8.
Porro de gladio hoc ait David, Psal. CXLIII, 11: «De gladio maligno eripe me.» Nam psalmus hic a Septuaginta inscribitur: Psalmus contra Goliath. Quare David ante duellum psalmum hunc composuisse, eoque Dei opem implorasse videtur; aut potius psalmum hunc, parta victoria, quasi epinicium Deo cecinit. Sic enim orditur: «Benedictus Dominus Deus meus, qui docet manus meas ad prælium, et digitos meos ad bellum.»
Versus 55: Saul non agnoscit Davidem
DE QUA STIRPE DESCENDIT HIC ADOLESCENS? — Videtur Saul non agnovisse Davidem, qui paulo ante fuerat ei familiaris, imo ejus armiger et citharaedus. Varie id explicatur.
Dico ergo varias hujus ignorationis in Saule fuisse causas. Prima, quod David jam grandescens barba vestiebatur, quam prius non haberat, ait S. Augustinus, adeoque vultu erat jam magis virili quam juvenili. Secunda, quod David jam vestiebatur habitu pastoritio, cum in aula Saulis veste usus fuisset aulica. Tertia, quod reges tot habebant aulicos et famulos, totque regni negotia, ut multorum obliviscantur. Abner quoque militiae praefectus saepius ab aula aberat et in castris versabatur.
Addunt Lyranus, Dionysius et Vatablus Saulem hic non quaerere quisnam sit David, sed ex qua stirpe et quo patre oriundus, ut sciat an dignus sit cui filiam suam det uxorem — praemium victoriae caesori Goliae a se promissum (vers. 25).