Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
David fugit ad Achimelech pontificem in Nobe, ab eoque petit et accipit panes propositionis et gladium Goliae. Inde, vers. 10, videns in Judaea, utpote Sauli subjecta, se latere non posse, fugit ad Achis regem Geth, apud quem proditus et accusatus, simulat se stultum, itaque liber evadit.
Textus Vulgatae: I Regum 21:1-15
1. Venit autem David in Nobe ad Achimelech sacerdotem; et obstupuit Achimelech, eo quod venisset David. Et dixit ei: Quare tu solus, et nullus est tecum? 2. Et ait David ad Achimelech sacerdotem: Rex praecepit mihi sermonem, et dixit: Nemo sciat rem, propter quam missus es a me, et cujusmodi praecepta tibi dederim; nam et pueris condixi in illum et illum locum. 3. Nunc ergo si quid habes ad manum, vel quinque panes, da mihi, aut quidquid inveneris. 4. Et respondens sacerdos ad David, ait illi: Non habeo laicos panes ad manum, sed tantum panem sanctum, si mundi sunt pueri, maxime a mulieribus? 5. Et respondit David sacerdoti, et dixit ei: Equidem, si de mulieribus agitur, continuimus nos ab heri et nudiustertius, quando egrediebamur, et fuerunt vasa puerorum sancta. Porro via haec polluta est, sed et ipsa hodie sanctificabitur in vasis. 6. Dedit ergo ei sacerdos sanctificatum panem. Neque enim erat ibi panis, nisi tantum panes propositionis, qui sublati fuerant a facie Domini, ut ponerentur panes calidi. 7. Erat autem ibi vir quidam de servis Saul, in die illa, intus in tabernaculo Domini; et nomen ejus Doeg Idumaeus, potentissimus pastorum Saul. 8. Dixit autem David ad Achimelech: Si habes hic ad manum hastam, aut gladium? quia gladium meum, et arma mea non tuli mecum; sermo enim regis urgebat. 9. Et dixit sacerdos: Ecce hic gladius Goliath Philistei, quem percussisti in valle Terebinthi, est involutus pallio post Ephod; si istum vis tollere, tolle. Neque enim hic est alius absque eo. Et ait David: Non est huic alter similis, da mihi eum.
10. Surrexit itaque David, et fugit in die illa a facie Saul; et venit ad Achis regem Geth. 11. Dixeruntque servi Achis ad eum, cum vidissent David: Numquid non iste est David rex terrae? Nonne huic cantabant per choros, dicentes: Percussit Saul mille, et David decem millia? 12. Posuit autem David sermones istos in corde suo, et extimuit valde a facie Achis regis Geth. 13. Et immutavit os suum coram eis, et collabebatur inter manus eorum, et impingebat in ostia portae, defluebantque salivae ejus in barbam. 14. Et ait Achis ad servos suos: Vidistis hominem insanum, quare adduxistis eum ad me? 15. An desunt nobis furiosi, quod introduxistis istum, ut fureret me praesente? Hiccine ingredietur domum meam?
Versus 1: David venit ad Nobe
VENIT AUTEM DAVID IN NOBE AD ACHIMELECH SACERDOTEM — summum, sive Pontificem. Erat enim Achimelech filius Achiae, filii Achitob, filii Phinees, filii Heli Pontificis. S. Marcus, II, 26, ait Davidem venisse ad Abiathar, sive quia Abiathar filius Achimelechi, patre absente, vices ejus obibat; sive quia nomen utrumque tam filio quam patri erat commune. David initio persecutionis Saulis fugiens, secundo et tertio ad eum rediit, sperans eum sibi reconciliare. At ubi a Jonatha cognovit implacabile ejus odium, fugit, nec amplius ad Saulem rediit.
IN NOBE. — Civitas haec cessit sacerdotibus occasione tabernaculi foederis eo translati. Tabernaculum Mosaicum, capta arca, videtur delatum in Nobe; qua a Saule subversa, ut audiemus cap. sequenti, translatum fuit in Gabaon: inde a Salomone traductum in templum.
ET OBSTUPUIT ACHIMELECH, EO QUOD VENISSET DAVID — quia videbat eum solum et inermem, velut vagum et profugum, ac causam, scilicet iram Saulis, ignorabat.
Versus 2: Mendacium Davidis ad Achimelech
REX PRAECEPIT MIHI SERMONEM. — Mentitur David officiose ad tutandam vitam suam: ne scilicet si diceret se fugere Saulem sibi infensum, Achimelech metuens iram Saulis, non auderet panes sibi dare; rursum ne ipsi Achimelech crearet periculum vitae apud Saulem. Erat enim ibi Doeg, Sauli addictus, qui nihilominus Achimelech apud Saulem accusavit, et causa fuit cur tot sacerdotes occiderentur, ut audiemus capite sequenti.
ET PUERIS CONDIXI IN ILLUM ET ILLUM LOCUM. — David solus tecta facie, ne agnosceretur a Doeg, ingressus est ad Achimelech, famulos vero suos jusserit se in loco condicto juxta Nobe exspectare: quare ab Achimelech accepisse panes, eosque ad famulos detulisse; omnes enim laborabant ex bidui itinere inedia et fame. Omnes ex panibus sanctificatis famem expleverunt, ut ait Christus Matth. XII, 3, quia aliunde panes communes ob metum Saulis habere non poterat. Necessitas enim non habet legem.
Versus 4: Panes propositionis
SI MUNDI SUNT PUERI, MAXIME A MULIERIBUS — quanto magis in lege nova maritos ab usu uxorum abstinere decet eo die, quo panem non propositionis, sed divinum, puta Eucharistiam sumere volunt? Ita Theologi.
Versus 5: Vasa sancta
ET FUERUNT VASA PUERORUM SANCTA. — «Vasa,» id est corpora, fuerunt munda a mulieribus et impolluta. Sic Apostolus, I Thessal. IV, 4, jubet ut quisque «vas suum possideat» id est corpus «in honore et sanctificatione.»
PORRO VIA HAEC POLLUTA EST, SED ET IPSA HODIE SANCTIFICABITUR IN VASIS. — Hebraice derech, id est via, saepe sumitur pro more et consuetudine. Q. d. «Via haec,» id est mos hic laicus, immundus et pollutus est; quod scilicet laici vescantur panibus propositionis, quos non nisi sacerdotibus ex lege comedere licet: «sed sanctificabitur in vasis,» q. d. Panis hic sanctus non polluetur, sed sancte recipietur in puris corporibus nostris. Ita S. Hieronymus, Lyranus, Abulensis.
Symbolice S. Augustinus, in Psal. LI, docet Davidem hic non tantum regis, sed et sacerdotis personam figurare, itaque repraesentare Christum, qui fuit sacerdos aeque ac rex.
Versus 6: Non erat panis nisi propositionis
NEQUE ENIM ERAT IBI PANIS, NISI TANTUM PANES PROPOSITIONIS. — Quomodo Achimelech Pontifex in domo sua non habuit panes communes? Respondet Abulensis causam fuisse quod ipse jam posuerat in mensa panum propositionis panes recentes, ideoque juxta legem veteres sustulerat ad victum suum et suorum; neque coxerat alios, eo quod illi sufficerent. Verum panes propositionis comedere poterant soli (uti dixi Levit. xxiv) sacerdotes eorumque filii masculi, non vero feminae et filiae: quare pro iis Achimelech debebat habere panes communes, quos Davidi dare poterat et debebat. Quare planius dicas Davidem hic rem suam egisse cum Achimelech non in domo, sed in tabernaculo, ubi alii non erant panes quam propositionis. David enim simulabat festinationem et urgens negotium, ne fuga ipsius percrebresceret, itaque ipse caperetur vel occideretur a ministris Saulis.
Versus 7: Doeg Idumaeus
ERAT AUTEM IBI VIR QUIDAM DE SERVIS SAUL IN DIE ILLA, INTUS IN TABERNACULO DOMINI; ET NOMEN EJUS DOEG IDUMAEUS. — Obligatus erat voto, quo voverat se per aliquot dies in Tabernaculo mansurum, ut orationi et legi Dei vacaret. Prodidit hic Doeg Davidem et Achimelech Sauli, ideoque fuit typus Judae proditoris prodentis Christum Judaeis. Ita S. Augustinus in Psal. LI.
Versus 9: Gladius Goliath
ECCE HIC GLADIUS GOLIATH, EST INVOLUTUS PALLIO POST EPHOD. — David gladium hunc Deo consecraverat in tabernaculo quasi victoriae auctori. Asservabatur post vestiarium in quo Ephod et vestes sacerdotales continebantur. Hinc colligit Abulensis recte in templis dicari Deo gladios, arma, vexilla similiaque anathemata in memoriam victoriarium et beneficiorum a Deo receptorum.
ET AIT DAVID: NON EST HUIC ALTER SIMILIS, DA MIHI EUM. — Hinc patet Davidem procero vastoque fuisse corpore, utpote qui gladio Goliae uteretur et pugnaret.
Versus 10: David fugit ad Achis Geth
SURREXIT ITAQUE DAVID, ET FUGIT IN DIE ILLA A FACIE SAUL, ET VENIT AD ACHIS REGEM GETH. — David dimissis alio famulis solus fugit ad Achis, ut melius lateret. Nam Goliath occisus a Davide erat ex Geth, cujus rex erat Achis. Geth hebraice idem est quod torcular, idque hic appositum est; David enim quasi in torculari pavoris et angoris pressus fuit.
Versus 11: Servi Achis agnoscunt Davidem
NUMQUID NON ISTE EST DAVID REX TERRAE — qui ubique praeliatur, vincit et dominatur? Aut, ut Vatablus, rex terrae, id est, hujus regionis nostrae: ad eum enim regnum terrae nostrae pertinere videtur propter devictum Goliath: ea enim lege pugnatum erat, ut victor possideret regionem victi, q. d. Cum ad Davidem regnum tuum videatur pertinere, o Achis, cur eum in illud non admittis?
Versus 12: David timet Achis
POSUIT AUTEM DAVID SERMONES ISTOS IN CORDE SUO — cogitans modum evadendi tam praesens periculum. Oravit et composuit Psalmum LV, in quo petit ab hostibus liberari, et paulo post composuit Psalmum XXXIII, qui incipit: «Benedicam Dominum in omni tempore.»
Versus 13: David simulat stultitiam
ET IMMUTAVIT OS SUUM CORAM EIS. — Hebraice taamo, id est gustum suum, hoc est sensum suum — David, qui prius erat sensatus, finxit se insanum. Deformabat, contrahebat, et dilatebat habitum oris et faciei suae, os, oculos, nares et labia in varias formas transformando, uti faciunt stulti.
ET COLLABEBATUR INTER MANUS EORUM — jactando brachia, divaricando tibias, titubando, et cadendo in terram, fingebat se insanum vel epilepticum.
DEFLUEBANTQUE SALIVAE EJUS IN BARBAM — uti fit in epilepticis et phreneticis.
Allegorice, S. Augustinus idipsum de Christo explicat: «Affectavit, id est, compassus et miseratus est nos e supremis; et quoniam qui crucifigitur, in ligno extenditur; dictum est: Et tympanizabat, id est, crucifigebatur, in ligno extendebatur. Affectabat, id est, affectum in nos habebat. Ostium nobis est, quod aperitur ut credamus in Deum. Ille autem Dominus Deus noster cruce aperiebat corda mortalium.»
Idem S. Augustinus vertit: «Ferebatur in manibus suis» — idque aptat Christo in ultima coena: «Ferebatur Christus in manibus suis, quando comedens ipsum corpus suum ait: Hoc est corpus meum. Ferebat enim illud corpus in manibus suis.»
Quaeres, an David peccaverit fingendo se stultum. Mitius veriusque Abulensis et alii censent Davidem non peccasse, tum quia videtur ad hoc motus a Deo — unde paulo post composuit elegantem Psalmum XXXIII — tum quia sic simulare non est mendacium, sed silentium duntaxat veritatis, sive dissimulatio justa de causa.
Sic Samuel finxit se ire ad immolandum in Bethlehem (cap. XVI, 2). Sic Josue finxit se fugere cives Hai (cap. VIII, 5). Sic Gedeon cum trecentis finxit se magnum habere exercitum (Judic. VII, 20). Unde Horatius: «Misce stultitiam consiliis brevem. Dulce est desipere in loco.» Et Cato: «Stultitiam simulare loco prudentia summa est.»
Versus 15: An desunt nobis furiosi?
AN DESUNT NOBIS FURIOSI? — quia sicut nunquam desunt aegrotantes corpore, sic nec aegri mente: praesertim quia mentis aegritudo et delirium pendet ex aegritudine corporis et cerebri; quod si minimum laedatur, creat epilepsias, phrenoses, deliria.