Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Undecim tribus creant sibi unguntque Davidem regem in Hebron. Mox, vers. 6, David Jebusaeis caesis extorquet arcem Sion, in qua Hiram curat aedificari domum Davidi; ubi David, vers. 13, multiplicat uxores et filios. Denique, vers. 18, cadit Philistaeos primo, et secundo, vers. 23, dante Deo signum Davidi, sonitum gradientis in cacumine pyrorum.
Textus Vulgatae: II Regum 5:1-25
1. Et venerunt universae tribus Israel ad David in Hebron, dicentes: Ecce nos, os tuum et caro tua sumus. 2. Sed et heri et nudiustertius, cum esset Saul rex super nos, tu eras educens et reducens Israel; dixit autem Dominus ad te: Tu pasces populum meum Israel, et tu eris dux super Israel. 3. Venerunt quoque et seniores Israel ad regem in Hebron, et percussit cum eis rex David foedus in Hebron coram Domino; unxeruntque David in regem super Israel. 4. Filius triginta annorum erat David, cum regnare coepisset, et quadraginta annis regnavit. 5. In Hebron regnavit super Judam septem annis et sex mensibus; in Jerusalem autem regnavit triginta tribus annis super omnem Israel et Judam. 6. Et abiit rex, et omnes viri qui erant cum eo, in Jerusalem ad Jebusaeum habitatorem terrae, dictumque est David ab eis: Non ingredieris huc, nisi abstuleris caecos et claudos dicentes: Non ingredietur David huc. 7. Cepit autem David arcem Sion, haec est civitas David. 8. Proposuerat enim David in die illa praemium, qui percussisset Jebusaeum, et tetigisset domatum fistulas, et abstulisset caecos et claudos odientes animam David; idcirco dicitur in proverbio: Caecus et claudus non intrabunt in templum. 9. Habitavit autem David in arce, et vocavit eam civitatem David; et aedificavit per gyrum a Mello et intrinsecus. 10. Et ingrediebatur proficiens atque succrescens, et Dominus Deus exercituum erat cum eo. 11. Misit quoque Hiram rex Tyri nuntios ad David, et ligna cedrina, et artifices lignorum, artificesque lapidum ad parietes; et aedificaverunt domum David. 12. Et cognovit David quoniam confirmasset eum Dominus regem super Israel, et quoniam exaltasset regnum ejus super populum suum Israel. 13. Accepit ergo David adhuc concubinas et uxores de Jerusalem, postquam venerat de Hebron; natique sunt David etiam alii filii et filiae. 14. Et haec nomina eorum qui nati sunt ei in Jerusalem: Samua, et Sobab, et Nathan, et Salomon, 15. et Jebaar, et Elisua, et Nepheg, et Japhia, 16. et Elisama, et Eliada, et Eliphaleth. 17. Audierunt autem Philistiim quod unxissent David in regem super Israel, et ascenderunt universi ut quaererent David; quod cum audisset David, descendit in praesidium. 18. Philistiim autem venientes diffusi sunt in valle Raphaim. 19. Et consuluit David Dominum, dicens: Si ascendam ad Philistiim? et si dabis eos in manu mea? Et dixit Dominus ad David: Ascende, quia tradens dabo Philistiim in manu tua. 20. Venit ergo David in Baal Pharasim, et percussit eos ibi, et dixit: Divisit Dominus inimicos meos coram me, sicut dividuntur aquae. Propterea vocatum est nomen loci illius, Baal Pharasim. 21. Et reliquerunt ibi sculptilia sua, quae tulit David et viri ejus. 22. Et addiderunt adhuc Philistiim ut ascenderent, et diffusi sunt in valle Raphaim. 23. Consuluit autem David Dominum: Si ascendam contra Philistiim? et dixit: Non ascendas contra eos, sed gyra post tergum eorum, et venies ad eos ex adverso pyrorum. 24. Et cum audieris sonitum gradientis in cacumine pyrorum, tunc inibis praelium: quia tunc egredietur Dominus ante faciem tuam, ut percutiat castra Philistiim. 25. Fecit itaque David sicut praeceperat ei Dominus, et percussit Philistiim de Gabaa usque dum venias Gezer.
Versus 1: Venerunt Universae Tribus Israel
1. Et venerunt universae tribus Israel ad David in Hebron, ut eum sibi regem crearent communi omnium consensu. Vide I Paral. XII, 23 et seq., ubi fuse hic tribuum adventus et ordo describitur.
Dicentes: Ecce nos, os tuum et caro tua sumus, hoc est, nos cognati tui sumus, ita Chaldaeus: ne enim putaret quis David sanguine contingere tribum Juda duntaxat, ex qua oriundus erat, ideoque eum solius tribus Juda esse regem, hac de causa caeterae undecim tribus hic asserunt Davidem quoque suum esse consanguineum; omnes enim tribus erant consanguineae, eo quod ex duodecim fratribus Patriarchis filiis Jacob prognatae essent. Haec est ergo prima ratio, cur David sibi in regem eligant, quod ex eis sit ortus, eisque sanguine junctus: sequitur ratio secunda.
Versus 2: Tu Eras Educens et Reducens Israel
2. Sed et heri et nudiustertius, cum esset Saul rex super nos, tu eras educens et reducens Israel, q. d. Tu sub rege Saule magis rexisti populum, quam Saul, proque feliciter semper pugnasti; par ergo est ut Saule mortuo quasi rex nos regere pergas. Sequitur tertia ratio petita ex Dei decreto et oraculo de Davidis regno per Samuelem edito.
Dixit autem Dominus ad te: Tu pasces populum meum Israel. "Pasces," id est reges; hoc enim est Hebraeum הרעה tire et Graecum המשמילג. Unde sciant reges se debere regere pascendo populum, eo modo quo pastor pascit oves; quocirca Homerus Agamemnonem regem ποιμένα λαῶν, id est, pastorem populorum vocat.
Versus 3: Percussit Foedus in Hebron
3. Percussit cum eis rex David foedus in Hebron coram Domino, id est, coram toto coetu et synagoga populi fidelis, sive duodecim tribuum, cui praesidebat Deus; nam arca Dei non erat in Hebron; quare coram ea hoc foedus sanciri non potuit. Hoc "foedus" erat mutua promissio, qua David promittebat se fideliter regnum Israel administraturum juxta leges a Deo sancitas Deuter. XVII, 16 et seq. Israelitae vero vicissim promittebant se illi obedientes et fideles fore.
Unxeruntque David in regem super Israel. David ter unctus est in regem Israel: primo, secreto in domo patris a Samuele; secundo, publice a sola et tota tribu Juda; tertio, hic ab omnibus tribubus. David fuit typus Christi, qui tripliciter quoque unctus est: primo, gratia unionis personalis, propter quam jus adeptus est in omnes Dei electos, ut eorum princeps et caput; secundo, gratia redemptionis in morte: propter quam "Deus exaltavit illum et donavit ei nomen, quod est super omne nomen," et reipsa regnare coepit super patres, quos e subterraneis locis eduxit, et paucos Apostolos atque discipulos; tertio, gratia supremi triumphi: Cum "data est ei omnis potestas in coelo et in terra," et Spiritu Sancto misso de coelo, omnes gentes servierunt ei; et impletur illud indies juxta Psalm. II: "Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae." Quin et rex triplici jure fuit: primo, ut Deus: "Rex regum et Dominus dominantium;" secundo, ut homo, filius et successor Davidis regis, unde Nathanael, Joan. cap. 1, vers. 49: "Rabbi, tu es rex Israel;" et turbae venturae erant Joan. cap. VI, vers. 15: "Ut raperent eum et facerent eum regem;" quae divinitatem ejus non norant: eaedemque ingredienti Hierosolymam succlamabant Joan. cap. XII, vers. 13: "Benedictus qui venit in nomine Domini rex Israel;" tertio, ut Homo Deus, ex quo dicebat Matthaeus, cap. XXVIII: "Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra." Ita Noster, Salianus in Annalibus, anno Salomonis 2, num. 98.
Versus 4: Filius Triginta Annorum David
4. Filius triginta annorum erat David, cum regnare coepisset. "Filius triginta annorum," id est, vir triginta annorum. Est Hebraismus, quem explicui lib. I, cap. XI, vers. 1. Hinc patet Davidem fuisse juniorem Jonatha, qui erat quadraginta annorum et amplius, uti ostendi cap. II, vers. 10. Mirum ergo nonnullos censere Davidem fuisse seniorem Jonatha, quibus favet S. Ambrosius, lib. I Offic. cap. XXXII, dicens: "David, cum esset prudentior, Jonathae tamen junioris consiliis acquiescebat."
Allegorice, David hic uti et in aliis omnibus typus fuit Christi; audi Angelomum: "Quod David triginta annorum regnare coepit, praefigurabat quod Dominus noster triginta annorum venit ad baptismum, et incipiebat Evangelium regni praedicare; cujus regnum sempiternum, et potestas ejus alteri non dabitur. Quadragenarius enim numerus, qui ex quaterdenis constat, plenitudinem temporum, et rerum perfectionem significat." Hoc repraesentavit regnum Davidis, quod fuit quadraginta annorum.
Et quadraginta annis regnavit, additis septem mensibus; nam septem annis et sex mensibus regnavit super Judam, deinde triginta tribus annis super totum Israel; nisi dicas hos triginta tres annos non fuisse integros, et defuisse eis sex menses; sic enim praecise regnavit quadraginta annis, mortuusque est anno aetatis septuagesimo. Hebraei apud S. Hieronymum in Tradit. dicunt Davidem regnasse quadraginta annis et sex mensibus; sed hos menses non computari, eo quod David per sex menses Absalomum fugerit, vel morbo laborarit. Planius dicas Scripturam saepe numeros integros consignare, et fractiones sive minutias numerorum omittere.
Versus 6: Abiit Rex in Jerusalem
6. Et abiit rex et omnes viri qui erant cum eo in Jerusalem, ut ex Hebron sedem regni transferret in Jerusalem, eamque faceret regni et synagogae metropolim. Vide quae de Jerusalem dixi Judic. cap. 1 et alibi.
Non ingredieris huc, nisi abstuleris caecos et claudos dicentes: Non ingredietur David huc. Quaeres, quinam hi caeci et claudi? Primo, nonnulli putant fuisse imagines et statuas caecorum et claudorum effictas in muris, ut per eas significarent Jebusaei, arcem Sion ita esse celsam et munitam, ut ipsis nihil agentibus, a statuis istis defendi posset. Secundo, Aben-Ezra, R. Salomon caeterique Rabbini censent fuisse duas imagines duorum Patriarcharum, unam Isaaci caeci, alteram Jacobi claudi, ut per eas admonerentur Israelitae foederis, quod cum Isaac et Jacob eorum, pepigerat Abimelech ipsorum avus, Genes. XXVI, ac proinde abstinerent a bello et invasione suae arcis in Sion. Tertio, Burgensis censet fuisse idola, quae Jebusaei quasi deos tutelares collocarint in muris. Quarto, Chaldaeus caecos et claudos accipit non corporales, sed spirituales: qui scilicet mente caecutirent et claudicarent; unde vertit, peccatores et culpatos. Quinto et genuine, veri et proprie dicti hic intelliguntur caeci et claudi; tales enim milites, quibus in praelio effossi erant oculi, et tibiae fractae, Jebusaei collocarunt in muris et turribus altissimis arcis Sion, praefidentes loci munitioni, ad sarcasmum et hostilem irrisionem Davidis, q. d. Frustra tentas, o David, oppugnare nostram arcem quae ita loci natura munita est, ut a solis caecis et claudis quos in ea vides, defendi possit. Age ergo, si tibi cor est arcem oppugnare, vola in ejus muros, et ex eis tolle caecos et claudos, itaque arcem ingredere et occupa; sed scito, post caecos et claudos, nos oculatos pedibusque et manibus valentes tibi occursuros, et te tuosque e muris deturbaturos: ita Josephus, lib. VII Antiquit. cap. II. Procopius, Theodoretus, Angelomus, Abulensis, Serarius et alii. Sic Tyrii, ait Lyranus, in muris Tyri munitissimis constituerunt pygmaeos, quasi illi soli eos propugnare sufficerent. Ezech. XXVII, 11. Vide ibi dicta.
Addunt Hebraei apud S. Hieronymum in Tradit., et Glossa, Jebusaeos a Davide vocatos fuisse caecos et claudos, id est debiles et inermes, ideoque ipsos hoc convicium in Davidem per sarcasmum retorsisse, eique suos caecos et claudos objecisse, q. d. Posuimus in muris nostris defensores caecos et claudos, quia tu nos caecos et claudos vocitas; age ergo, experire an tales simus, et cum caecis et claudis hisce dimica, ac videbis non nos, sed tuos milites fieri claudos et caecos; est hoc scomma militare. Addunt alii Jebusaeos vocasse Hebraeos caecos et claudos. Sic enim Manethon, Lysimachus et alii apud Josephum, lib. I Contra Appion., conviciantur Moysen et Hebraeos ob lepram, scabiem aliosque morbos a rege fuisse ejectos. Quare Moysen octoginta millia leprosorum, mancorum et mutilorum, v. g. caecorum et claudorum ex Aegypto eduxisse. Scomma ergo hoc in Hebraeos detorserunt Jebusaei, q. d. Vos, Hebraei, cum Moyse vestro estis leprosi, mutili, caeci et claudi, ideoque ab Aegyptiis ejecti; vultis ergo occupare arcem nostram Sion? sane nos experiemini valentiores Aegyptiis, qui vos quasi caecos et claudos facile hinc propulsabimus. Insultarunt ergo Davidi, q. d. Tu cum caecis et claudis tuis Hebraeis non ingredieris huc: facesse ergo hinc, et abi redique ad tuos Aegyptios.
Versus 7: Cepit David Arcem Sion
7. Cepit autem David arcem Sion. Nota: David conviciis Jebusaeorum animum non demisit: sed extulit, ac propositis ingentibus praemiis milites incitavit ad arcem Sion invadendam, qui promissis illecti animose in arcem conscenderunt, eamque occuparunt, ac caecos et claudos ibidem a Jebusaeis positos deturbarunt. Porro David anno primo regni sui super totum Israel, qui fuit vitae ejus trigesimus octavus, cepit Sion et Jerusalem, ac sedem regni ex Hebron in illam transtulit, in illaque regnavit triginta tribus annis, ut dictum est vers. 5.
Versus 8: Praemium Qui Percussisset Jebusaeum
8. Proposuerat enim David in die illa praemium, qui percussisset Jebusaeum, et tetigisset domatum fistulas, id est, tectorum imbrices vel canales, per quos aqua e tectis in terram defluebat, q. d. Proposuit David praemium ei qui primus summitates murorum et canalium Sionis apprehendisset, ac eos transiliens in arcem intrasset. Praemium erat ut is fieret dux et princeps militiae Davidis. Fecit hoc Joab, qui proinde licet ob caedem Abner mereretur hoc principatu privari, tamen ob superatam arcem Sion, quod scilicet primus in eam, non per cedrum ab Hebraeis ad hoc excisam, ut nugantur Hebraei, sed per admetas arci scalas conscendisset, meruit a Davide in principatu hoc suo confirmari, ut patet I Paral. cap. XI, vers. 6. Cum enim undique scalae ab Hebraeis arci admoverentur, multique per eas in muros evadere contenderent, Joab omnes superavit, primusque in muros ascendit, ut notam sceleris occisi a se Abner hac generositate et victoria deleret, atque Jebusaeos arcis custodes occidit ad unum omnes, excepto unico Areuna, qui Judaeis erat amicissimus, ait Josephus. Hic enim Davidi vendidit aream in monte Sion, ad fabricandum in ea templum, de quo cap. XXIV.
Et abstulisset caecos et claudos odientes animam David. Hinc patet veros caecos et claudos, milites Jebusaeos positos fuisse in muris Sionis, quos David per Joab abstulit, et, ut aiunt Septuaginta Romana, pugione occidit. Objiciebat Marcion Christum non esse filium Davidis, vel certe ab eo esse degenerem, eo quod David occidisset caecos et claudos quos Christus sanabat. Respondet Tertullianus, lib. IV Contra Marcion. XXXVI, Davidem occidisse Jebusaeos caecos et claudos "odientes animam David;" at caeci et claudi curati a Christo non odiebant, sed amabant Christum, ab eoque visum poscebant. Quare caeci illi et claudi Jebusaei resistentes Davidi repraesentabant, ait Angelomus, Scribas et Pharisaeos, qui spiritualiter erant caeci, quia non agnoscebant Christum, et claudi, quia ad bona opera erant tardi et inepti, quos proinde Christus redarguit et morte aeterna punivit, de quibus ipse ait: "Caeci sunt et duces caecorum," Matth. cap. XV, ver. 14, et cap. XXIII, vers. 13: "Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, quia clauditis regnum caelorum ante homines; vos enim non intratis, nec introeuntes sinitis intrare."
Mystice ergo, caeci et claudi sunt infideles, haeretici et fideles prave viventes, qui factis negant, quae se credere profitentur, quique in via Dei claudicant, nunc Deo, nunc mundo servire et placere conantes. Hi non ingrediuntur templum coeleste. Quocirca S. Paulus, Hebr. cap. XII, 13, dixit: "Propter quod remissas manus, et soluta genua erigite, et gressus rectos facite pedibus vestris, ut non claudicans quis erret, magis autem sanetur." Oremus ergo cum Psalte Deum, "ut non infirmentur vestigia nostra." Psalm. XVII, 37; "et ut ponat pedes nostros quasi cervorum," ibidem vers. 34; "ut viam mandatorum Dei curramus," Psalm. CXVIII, 32. Sapienter S. Ambrosius, serm. 68: "Petrus, ait, petra est super quam aedificatur Ecclesia, ideoque sicut in Ecclesia fidei fundamentum continet, ita et in homine membrorum fundamenta confirmat, uti claudo gressum restituit, Act. III, 7; et ut Christianus non jam trepidus et imbecillis possit super petram Ecclesiae, sed robustus et fortis incedere."
Idcirco dicitur in proverbio: Caecus et claudus non intrabunt in templum. Hebraice, in domum; quod Salianus et alii accipiunt de domo, sive palatio Davidis; Vatablus de arce Sion, q. d. Quia caeci et claudi Jebusaei restiterunt Davidi in arce Sion, eumque irriserunt; hinc sanxit David, eisque hanc paenam statuit, ut nemo eorum deinceps arcem Sion, et domum suam in arce sitam ingrederetur. Verum Noster et Septuaginta domum Dei intelligunt, scilicet templum. Porro poterant Hebraei caeci et claudi ingredi templum vetus; nam eos in illo curavit Christus, Matth. cap. XXI, vers. 14. David ergo templi ingressu arcuit et prohibuit non Hebraeos, sed Jebusaeos caecos et claudos, qui ipsum irriserunt, q. d. Vos Jebusaei caeci et claudi superbe insultastis Davidi, quod ipse nequiret occupare arcem Sionis: idcirco ipse ea occupata vobis in congruam paenam hoc scomma in vos retorquet, statuitque ne quis vestrum in arcem Sion, et multo minus in tabernaculum, vel templum in monte Sion aedificatum ingrediatur; quare vestrum dicterium in proverbium abiit, ut, cum quem stultae suae ostentationis meritas dare poenas, illamque in caput ostentantis retorqueri homines vident, dicant: "Caecus et claudus non intrabunt in templum," q. d. Hic jactabundus donum suum, quod superbe ostentabat, perdidit, eoque in paenam jactantiae suae spoliatus est. Idipsum tamen ad litteram dicitur a sacerdotibus, qui, si caeci essent vel claudi, arcebantur ministerio templi, Levit. cap. XXI, vers. 18.
Alii putant hoc proverbium dici de re impossibili, ut, cum quid impossibile quis tentat, dicatur ei: "Caecus et claudus non intrabunt in templum," q. d. Rem impossibilem tentas eamque possibilem efficere satagis, sed frustra. Hic fuit primus actus regni Davidis super totum Israel, scilicet occupatio Sionis, ac regii throni translatio ex Hebron in Sion et Jerusalem. Volebat enim Deus in ea statuere caput regni et synagogae, eo quod Christus Davidis antitypus in eadem erat praedicaturus et erecturus Ecclesiam, ibique regnum suum spirituale inchoaturus, juxta illud Isaiae cap. II, vers. 3: "De Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem." Ecclesia enim est Sion, id est specula, quia per fidem speculatur Deum in terris, et per visionem eumdem speculabitur in coelis. Et cap. LXII, vers. 1: "Propter Sion non tacebo, et propter Jerusalem non quiescam, donec egrediatur ut splendor justus ejus, et Salvator ejus ut lampas accendatur."
Versus 9: Aedificavit per Gyrum a Mello
9. Et aedificavit per gyrum a Mello. De Mello et totius Hierosolymae situ et structura, vide Adrichomium, Ariam et Vilalpandum, lib. II De Templo, cap. II, in Apparatu: praefectus hujus aedificationis fuit Joab, I Paral. XI.
Porro Chaldaeus, Cant. cap. VII, vers. 4, vertit: Aedificavit arcem Sion, quae vocatur Migdala de Libnan, id est turris Libani, quia omnis qui steterit in ea potest numerare omnes turres quae sunt in Damasco. Melius idem cap. IV, vers. 15, ait ipsam Jerusalem vocari Libanum.
Mello. Hebraice idem est quod plenitudo; unde Hebraei per "Mello" accipiunt locum comitiorum, quia illic congregabatur populus ad consultandum de rebus agendis. Alii intelligunt aggerem qui cingebat arcem. Alii putant fuisse fossam circa arcem, quae dicta sit Mello quod aqua impleretur. Alii autumant "Mello" fuisse summitatem sive verticem montis Sion. Verum dico cum Josepho, Vilalpando, Saliano, Sanchez, Richardo, Adrichomio et aliis Chorographis: "Mello" erat vorago ac vallis profunda et lata valde, quae montem Sion a civitate inferiori discernebat, atque a porta aquarum, Occidentem versus, usque ad portam piscium extendebatur. Ab hac voragine David montem Sion per gyrum aedificavit ac munivit. Hujus concavitatem Salomon, ut commoda esset platea coaequavit (unde etiam platea portae aquarum vocatur), eamque aedificiis ornavit; quae collapsa ab Ezechia restaurata sunt. Hic Joas rex Juda a suis servis in descensu Sela occisus est; Josephi autem aetate haec vallis Tyropaeon appellabatur, in quam, ut scribit, domus creberrimae desinebant, eratque latissima, et habitationibus hominum frequentissima; verum nunc vorago ipsa tota repleta est, relictis tamen prioris concavitatis vestigiis, indeque dicta est Mello, id est plenitudo, eo quod ruderibus, saxis et domibus impleta esset. Hic enim liber scriptus est post fabricam Sionis et templi, cum jam "Mello" esset "Mello," id est plena.
Versus 13: Et Concubinas
13. Et concubinas. Concubinae non erant meretrices et pellices, sed secundariae uxores, utpote inferioris sortis et status, uti jam saepius monui. Quocirca harum filii non numerantur I Paral. cap. III, vers. 9.
Porro I Paralip. III, 6 et 8, repetitur et bis ponitur Elisama unus Davidis filius, quia scilicet David duos habebat filios, quibus idem nomen Elisamae indidit, vel quia, priore mortuo, posteriori idem nomen imposuit, ait Vatablus.
Versus 17: Philistiim Audierunt David Unctum Regem
17. Audierunt autem Philistiim quod unxissent David in regem super Israel, et ascenderunt universi, ut quaererent David, ut eum initio regni adhuc invalidum et quasi inermem opprimerent, ne viribus auctis et regno confirmato ab eo opprimerentur, uti ab eo oppressi fuerant occiso Goliath, I Regum XVII et seq. Unde David videns se hostibus cinctum, ad Deum confugit, dictavitque psalmum II: "Quare fremuerunt gentes," etc., ubi ad litteram Philistaeorum contra se conspirationem, allegorice Judaeorum et Gentium contra Christum et Apostolos conjurationem, suamque et Christi de illis victoriam describit.
Quod cum audisset David descendit in praesidium, id est, locum munitum. Ita Septuaginta, puta in arcem, ut vertit Chaldaeus et Vatablus, nimirum in arcem Sionis; haec enim erat munitissima sedes Davidis, juxta quam castrametabantur ejus hostes Philisthaei in valle vicina dicta Raphaim. Sic Noster, "praesidium" passim sumit pro arce vel loco munito. Aut potius "praesidium" hoc erat arx munita juxta speluncam Odollam, in quam se recipere solebat David, persequente Saule. Ita Vatablus et Salianus.
Versus 18: Vallis Raphaim
18. Philistiim autem venientes diffusi sunt in valle Raphaim. Vallis, quae adjacet Hierosolymae, dicta est "Raphaim," id est Gigantum, a caesis ibidem a Josue vel quo alio Gigantibus: Septuaginta vertunt, in valle Titanorum, id est, Gigantum. Alludunt enim ad fabulam Titanorum, quam poetae mutuati sunt a Gigantibus, Genes. VI. Fingunt enim ipsi Gigantes fuisse homines vastissimos et superbissimos, qui cum Jove bellarint, ideoque ab eo fulmine percussi sint.
Versus 20: Divisit Dominus Inimicos Meos
20. Divisit Dominus inimicos meos sicut dividuntur (dispergentur) aquae (vase rupto, vel rivis ex torrente in varias fossas deductis). Propterea vocatum est nomen loci illius, Baal Pharasim, id est habens rupturam vel fracturam, q. d. Vallis fracturarum, vel planities divisionum. Ita Chaldaeus et alii, ubi scilicet Deus divisit et dispersit Philistaeos per arma et milites Davidis. Hujus vallis divisionis meminit Isaias cap. XXVIII, vers. 21.
Versus 21: Reliquerunt Ibi Sculptilia Sua
21. Et reliquerunt ibi sculptilia sua (idola, sive lares, et deos Penates sive tutelares suos), quae tulit David, et combussit, ut addit Chaldaeus, idque diserte dicitur I Paralip. XIV, 12. Lex enim Deut. VII, 25, idola jubebat comburi. Repenlit David vicem Philisthaeis: hi enim I Reg. V, 2, ceperant arcam foederis, eamque dicarant deo suo Dagon.
Versus 23: Gyra Post Tergum Eorum
23. Gyra post tergum eorum, et venies ad eos ex adverso pyrorum. Hebraice bechaim, quod Aquila et Noster vertit, "pyrorum;" Pagninus et Vatablus vertunt, mororum, quae cum stillant humorem quo turgent, flere videntur; Chaldaeus, arborum; Septuaginta, κλαυθμῶνος, id est fletus et plorationis, a radice bacha, id est flevit, vagiit; unde Josephus, lib. VII Antiq. IV, locum hunc vocat, "sylvam fletus;" quod Hebraei apud S. Hieronymum sic explicant, ut locus hic dictus sit plorationis, eo quod in eo Philisthaei deplorarint caedem suam, quam suorum idolorum stragem; idola ergo suis cultoribus sunt omnis miseriae et fletus causa, ait Angelomus. Adduntque Davidem irrupsisse in castra Philistaeorum eo loci, ubi erant idola, in quibus Philisthaei maxime confidebant: quare iis illico disturbatis facile reliqua castra disturbasse. Alii censent Philistaeorum idola dici fletus, quod iis non nisi lacrymis sacrificari oporteret; alii, quod arbores istae cum oculis et lacrymis habeant sympathiam; liquorem enim quasi lacrymas distillant, unde et lacrymari dicuntur.
Porro Clauthmon nomen erat loci dicti a fletu, ut docent S. Hieronymus, Eusebius, Adrichomius in Locis Hebr., et alii passim: locus hic erat juxta Hierosolymam in valle Raphaim ad occidentem, vel, ut S. Hieronymus, ad septentrionem. Unde hic videtur esse "locus Flentium," de quo Judic. II, 1; ibi enim Septuaginta vertunt κλαυθμῶνα; vide ibi dicta.
Versus 24: Sonitus Gradientis in Cacumine Pyrorum
24. Et cum audieris sonitum gradientis in cacumine pyrorum, tunc inibis praelium: quia tunc egredietur Dominus ante faciem tuam. Per hunc gressum, primo Josephus et Theodoretus intelligunt ipsarum arborum in cacuminibus agitationem, cum nullus flaret ventus. Secundo, Hebraei apud S. Hieronymum compactionem et deletionem idolorum per Angelos. Tertio et genuine: Angeli quasi Dei legati, et duces belli, excitabant fragorem quemdam in verticibus arborum, perinde ac per eos incessissent et processissent ad praelium, pugnaturi cum Davide contra Philisthaeos, ut ipsi percellerentur cum a fronte tot et tantos hostes sibi imminere audirent, et a tergo instantem Davidem adverterent; unde Chaldaeus vertit: Cum audieris vocem clamoris in capitibus arborum, tunc confortaberis; quia tunc exibit Angelus Domini ad prosperandum ante te, ut occidat castra Philistaeorum.
Vide hic mirum Dei a Davide invocati in praelio auxilium et praesidium: voluit enim Deus pro suo Davide pugnans, ut Philisthaei concluderentur hinc pyretis, inde exercitu Davidis, ut ipse strepitu Angelorum, quem ipsi quasi armati progredientes ex adverso Philistaeorum edebant, in pyrorum arboribus, quasi valida hostium manu eos invadente perculsi diffugerent, et in Davidis manus inciderent, ibique partim ab eo, partim ab Angelis Davidis tutelaribus caederentur. Ita Abulensis et alii. Sed cur Deus signum hoc dedit in sonitu pyrorum, potius quam amygdalorum, cerasorum, ficuum, etc.? Respondeo primo, quia juxta Jerusalem in valle Raphaim erat copia pyrorum, adeo ut pyretum hoc dictum sit vallis pyri, teste Adrichomio in Descriptione Jerusalem, num. 238. Ita Lyranus. Secundo, quia pyri celsiores sunt ficubus, cerasis, amygdalis, etc., unde magis conveniebant Angelis, qui ex celsis coelis in pyros descendebant, ut excelsum et coelestem strepitum in pyris excitarent, quo Philisthaei percellerentur, cogitantes Angelos e coelis contra se pugnare. Tertio, quia pyrus est mascula, et masculi saporis, ita ut pomus femina esse videatur; unde repraesentat eos qui masculo sunt animo et virtute, quales sunt Angeli et Apostoli. Quarto, quia pyrus dicta est quasi pyra, eo quod flammae similitudinem reddit e lato in acutum tendens, ait Sipontinus. Sic flammei sunt Angeli et Apostoli, juxta illud: "Qui facit Angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis," Psal. CIII, vers. 4, Hebr. I. Quinto, in pyris est proprietas vini, ait Plinius, lib. XIV, cap. XIV, praesertim in falernis ita dictis a potu, quoniam tanta vis succi abundat. Sic Apostoli recepto Spiritu Sancto videbantur musto pleni, Actor. II, aeque ac Angeli. Sexto, pyra sunt densa, ideoque ponderosa, adeo ut nonnulla dicantur libralia. Adhaec pyrorum multae sunt species. Denique "serotina ad hiemem usque ad martem pendent gelu maturescentia, graca, ampullacea, laurea," ait Plinius; sic graves, varii et perdurantes, imo aeterni sunt Angeli.
Simili modo Angeli ex alto pugnarunt contra Pharaonem pro Moyse, Exodi XIV, 24, et contra Chananaeos pro Josue, cap. X, vers. 14, et pro Barac contra Sisaram, Judic. V, 20, et pro Juda Machabaeo contra Lysiam, II Machab. XI, 8.
Tropologice Angelomus: "Per sonitum gradientis in cacumine pyrorum, inquit, adventum Domini significat super celsitudinem Prophetarum et Apostolorum, virtute divinitatis suae supergradientem sicut in Canticis Canticorum scriptum est cap. II: Ecce iste veniet saliens in montibus, transiliens colles. Pyrorum autem cacumina arborum significant summitates. Quid per arbores nisi sublimes Patres intelliguntur? in quorum cacuminibus dum sonitus auditur, id est, dum in sublimitate vitae sonus, flante Spiritu Sancto, praedicationis intonat, David noster virtute suae divinitatis, qua celsitudinem Sanctorum transcendit, Philistaeos, id est, immundos spiritus superavit."
Versus 25: Percussit Eos de Gabaa
25. Percussit eos de Gabaa, quae alibi vocatur Gabaon vel certe Gabaa vicina erat Gabaon.
Usque dum venias Gezer, quae erat urbs Philistinorum, ait Josephus, et patet III Reg. IX.