Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
David arcam foederis religiose solemni pompa ex domo Abinadab transfert in domum Obededom; inde, vers. 14, in Sion ludens et saltans coram ea: unde ipsum irridet uxor Michol, vers. 20, sed eam arguendo compescit David.
Textus Vulgatae: II Regum 6:1-23
1. Congregavit autem rursum David omnes electos ex Israel triginta millia. 2. Surrexitque David, et abiit, et universus populus qui erat cum eo de viris Juda, ut adducerent arcam Dei, super quam invocatum est nomen Domini exercituum, sedentis in cherubim super eam. 3. Et imposuerunt arcam Dei super plaustrum novum, tuleruntque eam de domo Abinadab, qui erat in Gabaa: Oza autem et Ahio filii Abinadab minabant plaustrum novum. 4. Cumque tulissent eam de domo Abinadab, qui erat in Gabaa, custodiens arcam Dei Ahio praecedebat arcam. 5. David autem et omnis Israel ludebant coram Domino, in omnibus lignis fabrefactis, et citharis et lyris et tympanis et sistris et cymbalis. 6. Postquam autem venerunt ad aream Nachon, extendit Oza manum ad arcam Dei, et tenuit eam, quoniam calcitrabant boves, et declinaverunt eam. 7. Iratusque est indignatione Dominus contra Ozam, et percussit eum super temeritate: qui mortuus est ibi juxta arcam Dei. 8. Contristatus est autem David, eo quod percussisset Dominus Ozam, et vocatum est nomen loci illius, Percussio Ozae, usque in diem hanc. 9. Et extimuit David Dominum in die illa, dicens: Quomodo ingredietur ad me arca Domini? 10. Et noluit divertere ad se arcam Domini in civitatem David; sed divertit eam in domum Obededom Gethaei. 11. Et habitavit arca Domini in domo Obededom Gethaei tribus mensibus; et benedixit Dominus Obededom, et omnem domum ejus. 12. Nuntiatumque est regi David quod benedixisset Dominus Obededom, et omnia ejus, propter arcam Dei. Abiit ergo David, et adduxit arcam Dei de domo Obededom in civitatem David cum gaudio; et erant cum David septem chori, et victima vituli. 13. Cumque transcendissent qui portabant arcam Domini sex passus, immolabat bovem et arietem. 14. Et David saltabat totis viribus ante Dominum; porro David erat accinctus ephod lineo. 15. Et David et omnis domus Israel ducebant arcam testamenti Domini in jubilo et in clangore buccinae. 16. Cumque intrasset arca Domini in civitatem David, Michol filia Saul prospiciens per fenestram vidit regem David subsilientem, atque saltantem coram Domino, et despexit eum in corde suo. 17. Et introduxerunt arcam Domini, et imposuerunt eam in loco suo in medio tabernaculi quod tetenderat ei David; et obtulit David holocausta, et pacifica coram Domino. 18. Cumque complesset offerens holocausta et pacifica, benedixit populo in nomine Domini exercituum. 19. Et partitus est universae multitudini Israel, tam viro quam mulieri, singulis collyridam panis unam, et assaturam bubulae carnis unam, et similam frixam oleo; et abiit omnis populus, unusquisque in domum suam. 20. Reversusque est David, ut benediceret domui suae; et egressa Michol filia Saul in occursum David, ait: Quam gloriosus fuit hodie rex Israel, discooperiens se ante ancillas servorum suorum, et nudatus est, quasi si nudetur unus de scurris. 21. Dixitque David ad Michol: Ante Dominum, qui elegit me potius quam patrem tuum, et quam omnem domum ejus, et praecepit mihi ut essem dux super populum Domini in Israel; 22. et ludam, et vilior fiam plus quam factus sum; et ero humilis in oculis meis, et cum ancillis de quibus locuta es, gloriosior apparebo. 23. Igitur Michol filiae Saul non est natus filius usque in diem mortis suae.
Versus 2: Ut Adducerent Arcam Dei
2. Ut adducerent arcam Dei ex Gabaa in Sion, tum ut David haberet arcam apud se, et coram ea Deum religiose coleret et invocaret; tum ut magis honoraretur arca et Deus in ea, utpote in urbe regia; tum ut evaderet maximas calamitates, quas Deus Israeli immiserat ob neglectam habitam arcam in Gabaa, ait Josephus, licet id neget Abulensis.
Super quam invocatum est nomen Domini exercituum. Est Hebraismus, q. d. Quae vocatur arca Domini, qui dicebatur sedere super alas Cherubim, sive super propitiatorium, ita ut haberet arcam pro scabello pedum suorum; quia inde Angelus in assumpto corpore de nube pro Deo dabat oracula et responsa. Ita Abulensis, Vatablus et alii.
Versus 3: Imposuerunt Arcam Super Plaustrum Novum
3. Et imposuerunt arcam Dei super plaustrum novum. Fuit error Davidis ex ignorantia, vel potius Levitarum peccatum; quia arca non debebat vehi plaustro, sed portari humeris sacerdotum vel Levitarum, ut patet Numer. IV, 15 et seq.
Tuleruntque eam de domo Abinadab, qui erat in Gabaa. "Gabaa" erat locus vel collis in urbe Cariathiarim: ibi enim erat domus Abinadab et arca, ut patet I Reg. cap. VII, vers. 1.
Minabant (agebant, ducebant) plaustrum, Oza et Ahio fratres, quod Abinadab pater eorum jam erat mortuus, ut ex hoc loco colligitur.
Versus 6: Area Nachon
6. Venerunt ad aream Nachon. Ita Hebraei, Aquila, Angelomus et alii, licet Septuaginta Romae correcti habeant Machor, pro quo I Paral. cap. XVIII, vers. 9, legitur Chidon, quia ibidem scutum suum, quo hostes profligavit, Josue cap. VIII, 18 posuit, ait S. Hieronymus in Tradit.; sive quia Nachon erat nomen viri et heri areae, qui alio nomine vocabatur Chidon.
Extendit Oza manum ad arcam Dei, et tenuit eam, quoniam calcitrabant boves. Oza non erat sacerdos, ut vult Angelomus et Glossa, sed Levita, ut docet S. Hieronymus, epist. ad Sabinianum; S. Gregorius, lib. V Moral. cap. X; Auctor Mirabilium S. Scripturae, lib. II, cap. XII; Josephus, Serarius et alii, idque satis liquet ex I Paral. cap. XXVI, vers. 45. Quare mirum est D. Soto in IV dist. XIII, Quaest. III, cui favet Sanchez, asserere Ozam non fuisse Levitam, sed laicum.
Calcitrabant boves, id est calcitrando videbantur dejecturi arcam in terram; Septuaginta, circumflectebat eam vitulus; Chaldaeus, propulerant eam boves; Vatablus, declinabant eam. R. Kimchi ex R. Jona censet boves ob sanctimoniam arcae viribus destitutos coepisse deficere et fatiscere, ut membra et juncturae eorum viderentur luxari, dissolvi et dividi, eo quod non boves, sed Levitae deberent humeris suis gestare arcam. Verum lib. I Paral. cap. III, vers. 9, alia causa datur, cum dicitur: "Bos quippe lasciviens paululum inclinaverat eam."
Versus 7: Iratus Est Dominus contra Ozam
7. Iratusque est indignatione (id est vehementer iratus et indignatus est) Dominus, et percussit eum super temeritate. Quaeres, quare a Deo occisus sit Oza, cum arcam labantem sustentaret, quod erat officium religiosum? R. Salomon respondet eum percussum ob peccatum Davidis, qui arcam plaustro imposuerat. Sed hoc est improbabile. Rursum Theodoretus ait eum occisum ob praevium aliquod peccatum nobis ignotum et occultum, praesertim quod in eo existens ausus sit tangere arcam, ait Auctor Mirabil. S. Scripturae, lib. II, cap. XII (1).
Verum alii certum peccatum assignant; sed varii varium. Primo, S. Hieronymus, epist. 48, hoc dat, quod Oza arcam humeris non portarit, sed plaustro vexerit. Addunt alii quod id fecerit prava Philistaeorum imitatione, de quo lib. I, cap. VI et VII. Ita Theodoretus, Procopius, Lyranus. Secundo, alii apud Abulensem, quod ipse arcam tangeret illo die, quo nocte praecedente cum uxore rem habuerat, ideoque immundus esset et irregularis; nam et Gentilium sacerdotes, dum sacrificabant, debebant esse casti, teste Macrobio, lib. I Satur. cap. XXIII. Tertio, quod eam tangeret non examinata et expurgata prius conscientia, ait Pacianus in Paraenesi. Quarto, alii cum Abulensi censent eum percussum ob irreverentiam, quod irreverenter tetigerit arcam, idque sine necessitate; levis enim erat boum calcitratio, nam ut dicitur I Paral. XIII: "Bos, etc., paululum inclinaverat arcam." Addunt, vel potius fingunt Rabbini, quod arca potius portaret quam portaretur. Quinto, alii, quod arcam tetigerit, cum non esset indutus Ephod et vestibus sacris. Sexto et verius, quod Oza non erat sacerdos, sed Levita; solis autem sacerdotibus licebat tangere arcam, ut diserte asserit Josephus, qui erat sacerdos, ideoque legis apprime peritus, lib. VII Antiq. cap. IV; ideoque clare exprimitur Num. cap. IV, vers. 15, et cap. XVIII, 3, ubi jubentur sacerdotes arcam velo obvolvere, et vectes per angulos arcae immittere, ne videlicet Levitae arcam humeris portantes, eam contingerent, idque sub poena mortis. Et hoc est quod dicitur: "Percussit eum super temeritate." Ita Josephus et Ribera, lib. III De Templo, cap. III. Addit Serarius Ozam tetigisse arcam nudam: licet enim ipsa obducta esset velis, tamen vela haec non erant colligata, sed ita superposita, ut huc illuc vento aut plaustri agitatione agitarentur et ventilarentur. Cum ergo boves calcitrarent, inclinarunt in unam partem velamine, sicque accurrens Oza per imprudentiam et incautum zelum nudam arcae partem tetigit. Ad hoc enim debuissent evocari et adhiberi sacerdotes, qui videntur non affuisse, quia nulli hic nominantur; idque satis insinuat David, I Paralip. cap. XV, vers. 13: unde Angelomus et Glossa aiunt eum praesumptuose et incaute tetigisse arcam. Salvianus, lib. VI De Providentia: "Oza, inquit, ille Levites Dei, ipso in officio inofficiosus fuit, qui injussa praesumpsit."
Porro Angelomus, Abulensis, Dionysius et alii censent Ozam illa temporali morte castigatum, aeternam evasisse. Denique locus iste vocatus est "Percussio Ozae" ut sequitur, vel "Divisio Ozae" ut dicitur I Paral. cap. XIII, vers. 11. "Divisio," qua scilicet Deus divisit animam Ozae a corpore, ac Ozam ab hominibus et hujus saeculi vita; non autem quod ejus brachium aruerit, et ab humeris, quibus arcam ferre debuerat, sit divisum, ut aiunt Rabbini nonnulli; Auctor Mirabil. S. Script. eum suffocatum asserit.
Allegorice, hinc disce quanta puritate et reverentia accedendum sit ad S. Eucharistiam, in qua non est manna terrestre, quod erat in arca, sed coeleste et divinum, imo ipse Christus Deus et homo. Audi S. Pacianum in Paraenes.: "Vos appello qui criminibus admissis poenitentiam recusatis, vos, inquam, post impudentiam timidos, post peccata verecundos, qui cum mala conscientia Dei sancta contingitis, et altare Domini non timetis, qui ad manus sacerdotis in conspectu Angelorum sub fiducia innocentiae acceditis, etc., tanta infuit cura divinae providentiae, ut audaces manus, nec ob auxilium sustineret." Sic et Angelomus.
Tropologice, varia hinc documenta eliciunt Patres: primo, S. Dionysius Areopagita, epist. 8, laicos non debere se miscere rebus sacris; secundo, non esse tangendas virgines, quae sunt arca spiritalis Christi. Audi S. Hieronymum epist. 22 ad Eustochium de custodia virgin.: "Obtestor te coram Deo et Christo Jesu, et electis Angelis ejus, ne vasa templi Domini, quae solis sacerdotibus videre concessum est, facile in publicum proferas; ne sacrarium Dei quisquam profanus aspiciat. Oza arcam, quam non licebat tangere, attingens, subita morte prostratus est; neque enim vas aureum et argenteum tam carum Deo fuit, quam templum corporis virginalis. Praecessit umbra, nunc veritas est." Idem, epist. 48 ad Sabinianum solicitatorem virginis: "Oza Levites, ait, arcam Domini quam portare ipse debuerat quasi ruentem sustentare voluit, et percussus est; quid de te futurum putas, qui stantem arcam Domini praecipitare conatus es?" Tertio, sacra vasa temere non esse tangenda. Ita S. Ephrem, tract. De Sacerdotio, tom. I. Quarto, superiorum et sanctorum facta, licet nonnihil a recto declinare videantur, non esse a subditis aliisque judicanda. Audi S. Gregorium, lib. V Moral. cap. X: "Quid est, inquit, mens justi, nisi arca testamenti? Quae gestata a bobus calcitrantibus inclinatur: quia nonnunquam etiam qui bene praeest, dum subjectorum populorum confusione concutitur, ad dispensationis condescensionem ex sola dilectione permovetur. Sed in hoc quod dispensatorie agitur, inclinatio ipsa fortitudinis casus putatur impertis. Unde et nonnulli subditi contra hanc manum reprehensionis mittunt, sed a vita protinus ipsa sua temeritate deficiunt. Levites ergo quasi adjuvans manum extendit, sed delinquens vitam perdidit; quia dum infirmi quique fortium facta corripiunt, ipsi a viventium sorte reprobantur." Deinde sanctis idipsum applicans: "Quid est, inquit, justum de sua condescensione velle corrigere, nisi inclinatam arcam superba reprehensionis manu relevare? Quid est justum de incognita locutione reprehendere, nisi motum ejus fortitudinis, errorum lapsum putare? Sed perdit vitam, qui arcam Dei tumide sublevat; quia nequaquam, qui sanctorum corrigere recta praesumeret, nisi de se prius meliora sensisset. Unde recte et Levites idem Oza dicitur, quod videlicet robustus Domini interpretatur; quia praesumptores, quique nisi audaci mente robustos se in Domino crederent, nequaquam meliorum facta vel dicta velut infirma judicarent."
Symbolice, arca testamenti est S. Scriptura, quam reverenter tangere, id est legere et audire tenemur; et consequenter arca est anima viri in ea eruditi et sancti. Unde S. Antonius de Padua, ob insignem citationem et explicationem S. Scripturae in praedicando, a Pontifice vocatus fuit "arca testamenti." Sic et Gennadius, in Catalogo Honorati Episcopi Massiliensis, os vocat "armarium Scripturarum." Et Cassianus, Collat. XIV, cap. X: "Continua, inquit, meditatio Scripturarum mentem facit arcam testamenti." Et S. Hieronymus, in fine cap. II ad Ephes.: "Condatur, ait, in nobis arca testamenti, custos legis Domini, et Cherubim scientiae multitudo, et interiora pectoris nostri in novum vocabulum transeant, dicamurque debir, id est oraculum, sive ἁλαστήριον, id est locutorium."
Denique arca testamenti est B. Virgo, quae Christum novi foederis et testamenti auctorem utero suo complexa mundo peperit: qui hanc irreverenter tangit, utique percutietur a Deo. Sic Nestorius negans illam esse Deiparam percussus fuit, cum lingua ejus blasphema a vermibus erosa computruit. Sic Constantinus Copronymus illam comparans bursae, quae exempto auro non nisi vilis est bursa, carbunculo ictus vociferabatur vivum se inexstinguibili igni traditum esse propter Mariam Deiparam, jubens exinde eam honorari ac celebrari ut Deiparam, ait Glycas ex Cedreno. Vide Paulum Diaconum, lib. XXI, et Zonaram, lib. III. Sic Cajanus mimus blasphemans B. Virginem, ab eadem in somnis correptus, cum se non corrigeret, manibus et pedibus mane se truncatum reperit, uti refert Joannes Moschus in Prato Spirit. cap. IV.
Versus 10: Arca in Domo Obededom
10. Divertit eam in domum Obededom Gethaei. Erat haec domus vel in ipsa urbe Jerusalem, vel in loco urbi vicino, ut ait Josephus, qui et addit Obededom initio fuisse pauperem, sed justum; ac Levitam, idque liquet ex lib. I Paral. cap. XVI, vers. 3, et cap. XVI, vers. 15. Dices: Quomodo ergo vocatur hic Gethaeus, id est Philistaeus, hoc est, ut Theodoretus et Procopius, Allophylus, id est alienigena? Respondeo, gente erat Judaeus, sed domo fuit Gethaeus, quod in Geth natus sit vel habitarit, sicut Elimelech Judaeus habitavit in Moab, Ruth cap. I. Ita Serarius. Porro Obededom hebraice idem est quod serviens, colens vel operans rubrum, ait Pagninus in Nominibus Hebr., idque apposite, ut rubea et ardens ejus devotio, pietas et charitas denotetur.
Mystice, Geth hebraice idem est quod torcular, quod significat crucem, in qua Christus vitis vera, ait Eucherius, calcari et exprimi dignata est, a qua cunctus gentium populus merito Gethaeus appellari potest, cum dicit: "Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi;" arca Dei ergo, ipseque Deus requiescit in anima Gethaei, id est fidelis qui amat crucem et mortificationem.
Versus 11: Benedixit Dominus Obededom
11. Et benedixit Dominus Obededom, et omnem domum ejus, id est prosperavit, et magnis opibus rerumque copia subito eum cumulavit. Ita Josephus. Tradunt Hebraei apud S. Hieronymum omnes ejus uxores, ancillas et nurus peperisse masculos, animalia vero gemellos.
Versus 12: David Adduxit Arcam ex Domo Obededom
12. Abiit (illectus benedictione et felicitate, quam ab arca perceperat Obededom) arcam Dei de domo Obededom in civitatem David, in Sion, haec enim a Davide in urbem exstructa, dicta est civitas David, sicut a Romulo condita dictaque est Roma, a Nino Ninive, ab Alexandro Magno Alexandria, ab Antiocho Antiochia, a Seleuco Seleucia, a Ptolemaeo Ptolemais, a Constantino, Constantinopolis.
Et erant cum David septem chori, musicorum, qui describuntur lib. I Paral. cap. XV, scilicet primus, vers. 17; secundus, vers. 18; tertius, vers. 19; quartus, vers. 20; quintus, vers. 21; sextus, vers. 22; septimus, vers. 24; ubi "janitores" vocantur Levitae illi qui arcam antecedebant et sequebantur, ut turbam submoverent, et Levitis arcae bajulis iter panderent; item ii qui postea in Sion ostiis tabernaculi et templi in quo erat arca, praeficiendi erant.
Et victima vituli. Addunt Septuaginta, et agni. Haec verba desunt in Hebraeo et Chaldaeo. Est enallage numeri: "victima vituli," id est victimae vitulorum; erant enim plures, ut patet ex sequenti.
Versus 13: Immolabat Bovem et Arietem
13. Cumque transcendissent qui portabant arcam sex passus, immolabat bovem et arietem. Ecce hic monitu sacerdotum, qui jam erant praesentes, arca non fuit vecta plaustro, ut factum erat per errorem vers. 3, sed portata humeris Levitarum, puta Caathitarum, uti Deus jusserat Numer. IV, 15.
Immolabat, in gratiarum actionem sospitatis omnium, quod nemo a Deo percuteretur, uti percussus fuerat Oza, atque in supplicem precem, ut Deus continuaret istam suam erga arcam, presbyteros et comites protectionem et clementiam. Unde I Paral. XV, 26, dicitur: "Cumque adjuvisset eum Deus ad ambulandum, immolarunt septem tauros et septem arietes," videlicet per singulos Levitarum psallentium choros unum taurum et unum arietem. Erant enim septem chori. Quatuordecim ergo victimas obtulerunt, ideoque plura altaria erexerunt, in quibus simul omnes immolarentur, cremato duntaxat adipe, quod ex lege fiebat in hostiis pacificis, quales hae erant; alioqui enim in tot victimis mactandis, excoriandis, secandis, cremandis nimis longa fuisset tantae processionis mora. Ita Abulensis. Denique Serarius censet ad singulos sex passus has victimas fuisse iteratas. Verum nil tale habet Scriptura, ac sic processio haec per totum diem, imo per plures dies durare debuisset; magna enim erat distantia a domo Obededom usque ad arcem Sion.
Porro loco citato Paral. fusius describitur pompa et jubilus hujus processionis et translationis arcae. Lege illum: hic tantum obscura quaedam, quae ibi dicuntur, explicabo. Ibidem ergo vers. 20 dicitur de Levitis: "In nablis arcana cantabant;" quod Abulensis et alii accipiunt sic, q. d. Cantabant arcana mysteria, ideoque voce submissa, ac verbis involutis et obscuris. Germanius noster Sanchez per arcana accipit Psalmos, quorum titulus est עלמות alamoth, id est arcana et occulta, quales sunt IX et XIV, qui ita apte solemni huic arcae translationi congruunt, ut tunc a Davide compositi videantur; unde pro arcana in lib. Paral. Hebraice pariter est alamoth.
Rursum vers. 21, dicitur: "In citharis pro octava canebant epinicium," id est carmen triumphale pro victoriis de Philisthaeis a Davide adeptis. Tale carmen sunt Psalmi, qui inscribuntur Victori, scilicet Deo et Davidi dicatum, quales sunt psalmi VI et XI. Horum enim tituli ex Septuaginta sunt, In finem pro octava, ubi Hebraice est למנצח lamnatseach, id est victori, vel vincenti, ut vertit S. Hieronymus et alii; sed de his plura in Psalmis. Videntur ergo tunc psalmos jam dictos quasi epinicium cecinisse Deo pro Davidis victoriis. Mox versu 22, dicitur: "Chononias autem princeps Levitarum prophetiae praeerat; prophetiae," id est melodiae; unde explicans subdit: "Ad praecinendum melodiam;" nam prophetare saepe idem est quod laudare et jubilare Deo. Sic enim Samuel et Saul dicuntur prophetasse, libro I, cap. XIX, vers. 24. Cogita quantus fuerat hic tot instrumentorum et cantorum concentus et harmonia. Inde vers. 26, dicitur: "Cumque adjuvisset Deus Levitas, qui portabant arcam foederis Domini, immolabantur septem tauri et arietes." Hebraei to adjuvisset, sic explicant, q. d. Deus elevavit arcam super humeros Levitarum, ut illi nullum ejus sentirent onus, sed arca seipsam portare, et movere videretur. Verum dico Deum adjuvisse Levitas in gestatione arcae, quia arca tabulis Decalogi lapideis in se inclusis, aeque ac auro quo tegebatur, erat gravis et ponderosa, ac ascensus in montem Sion erat arduus et difficilis: Deus ergo animavit et roboravit Levitas, ut hilariter et fortiter arcam in ipsam Sionis arcem sursum deferrent. Ita Abulensis, Salianus, Sanchez et alii. Redeamus jam ad nostrum textum et versum.
Et arietem. Hebraice est מריא meri, quod aeque ac בריא bari significat animal pingue et saginatum, sive bos, sive ovis sit; hic nequit esse bos, quia is praecessit: igitur est ovis; unde Septuaginta hic et alibi saepe vertunt, agnum, qui est aries junior.
Versus 14: David Saltabat Totis Viribus
14. Et David saltabat totis viribus. Nonnulli codices addunt: "Et David percutiebat in organis armigatis," id est ad armos sive humeros ligatis, q. d. In organis portatilibus: quia enim David simul saltabat et simul organa pulsabat, debebant illa, utpote gravia, ex humero suspendi, ne saltum vel pulsum impedirent. Verum haec verba delenda sunt cum Hebraeo, Chaldaeo, Septuaginta, Romano, Rabano, manuscriptis et aliis passim. Videtur "armigatis" irrepsisse ex Septuaginta, qui habent in organis ἡρμοσμένοις, id est concinnis et concinne modulantibus.
Saltabat (Vatablus, tripudiabat) totis viribus (Hebraeus et Chaldaeus, in omni fortitudine) ante Dominum, id est, ante arcam Domini. Quid fecisset David, si veram Dei arcam, puta S. Eucharistiam, ipsumque in ea Christum Dominum conspexisset? Et quid facere convenit Christianos, cum eamdem in templis consecrari, et per plateas solemniter circumduci conspiciunt? Si David tanta pompa concrepantibus tot musicis instrumentis, concinentibus tot Levitarum choris cum tot victimis totiusque populi concursu et plausu circumtulit arcam, quid nos facere convenit, cum ipse Christus in Eucharistia circumfertur?
Nota et imitare hic insignem Davidis humilitatem, aeque ac devotionis fervorem quo meruit fieri pater Christi; quia in arca typica mentis oculis prospiciebat et honorabat Christum antitypum ex se nasciturum. Ita Eucherius: "Hic, inquit, humilitas approbata, superbia damnata et temeritas vindicata monstratur; quia et ipse David coram arca Domini humiliter saltando non erubuit, mox promissionem Filii Dei ex sua stirpe nascituri suscipere promeruit, et conjux quae eamdem illius humilitatem despexit, ejus semine fecundari non merita, perpetuae sterilitatis paenam luit."
S. Ambrosius, serm. 25 De Sanctis, causam hujus saltus sublimem, sed mysticam assignat: "Elatus gaudio, inquit, in saltationem prorupit. Praevidebat enim in spiritu Mariam de germine suo Christi thalamo sociandam. Unde ait: Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo. Ideo ipse prae caeteris prophetiarum auctoribus plus cantavit, quia laetior cunctis per haec gaudia suos posteros conjugabat; et ad propria vota solito dulcius invitans, docuit nos quid in ipsis nuptiis facere deberemus, cum ille ante nuptias tanta exultatione saltaverit ante arcam. Ergo saltavit propheta David ante arcam. Arcam autem quid nisi sanctam Mariam dixerimus? Siquidem arca intrinsecus portabat testamenti tabulas, Maria autem ipsius testamenti gestabat haeredem. Illa intra semet legem, haec Evangelium retinebat. Illa Dei vocem habebat, haec Verbum. Verumtamen arca intus forisque auri nitore radiabat, sed et sancta Maria intus forisque virginitatis splendore fulgebat. Illa terreno ornabatur auro, ista coelesti." Audi S. Gregorium, lib. XXVII Moral. cap. XXVII (cujus dicta ad verbum more suo transcripsere Angelomus et Eucherius): "Intueri libet quanta virtutum munera David perceperat, atque in his omnibus quam forti se humilitate servabat. Quem enim non extolleret ora leonum frangere, ursorum brachia dissipare, despectis prioribus fratribus eligi, reprobato rege ad regni gubernacula ungi, timendum cunctis uno lapide Goliam sternere, a rege proposita exstinctis Allophylis numerosa praeputia reportare, promissum tandem regnum percipere, cunctumque Israeliticum populum sine ulla contradictione possidere. Et tamen cum arcam Dei in Jerusalem revocat, quasi oblitus praelatum se omnibus admixtus populis ante arcam saltat. Et quia coram arca saltare, ut creditur, vulgi mos fuerat, rex se in divino obsequio per saltum rotat." Et non ita multis interjectis subjicit: "Ego David plus saltantem stupeo, quam pugnantem. Pugnando quippe hostes subdidit, saltando autem coram Domino semetipsum vicit."
Porro saltus hic Davidis fuit militaris, quasi militis pro arca Dei pugnantis, exultantis et triumphantis. Davidem imitati sunt Salii Romani, qui erant sacerdotes Martis, sic dicti, quod in portandis ancilibus saltare solerent; saltus enim militem denotat vegetum, expeditum et animosum. Unde Ovidius, lib. III Fastorum: Jam dederint Saliis a saltu nomina dicta.
Hinc et a Virgilio, lib. VIII Aeneid., "exultantes Salii" appellantur. Audi Livium, lib. I: "Numa item Salios duodecim Marti Gradivo legit, tunicaeque pictae insigne dedit, et super tunicam aeneum pectori tegumen, caelestiaque arma (quae ancilia nuncupantur) ferre ac per urbem ire canentes carmina cum tripudiis solemnique saltatu jussit."
Denique noster Serarius hic: Qui hodie, ait, ad nos veniunt ex Syria, testantur Christianos, qui degunt in illis regionibus, die Resurrectionis Domini, nec non aliis celebribus festis, venire in templum cum lyris et citharis, et psalmos inter se cantare, ac una saltare, sobrie tamen et modeste; saltare illos aiunt scorsim viros, et scorsim mulieres. Sic in Hispania et India pueri ante Vener. Sacramentum saltando choros et choreas sacras agunt.
Choreas ducentibus lassitudo est oborta, dum ad templum pervenirent."
Allegorice, arca significabat Ecclesiam novi Testamenti militantem, quam Christus in Sione instituit, ad eamque gentes omnes per Apostolos adduxit, et Judaeos in fine mundi adducet. Audi Eucherium: "David arcam in civitatem David inducit; quia Dominus, Henoch et Elia praedicantibus, convertet corda patrum in filios, boves et arietes immolans, hoc est, eos qui arcam Domini triturant, et ovium ejus ducatum gerunt, martyrii sanguine coronans, et ipse quoque suae incarnationis et passionis exemplum eatenus Judaeis non creditum palam manifestans. Hoc enim significat, quod et ipse David accinctus erat ephod lineo, quod de terra procreatum multiplici labore, ad candorem vestis pervenit, sicque veritatem humanae carnis inter flagella triumphantis ostendit."
Anagogice, arca significabat Ecclesiam Beatorum triumphantem, quam Christus in Sionem coelestem cum triumpho deduxit, praesertim cum ipse in illud gloriose cum omnibus sanctis Patriarchis et Prophetis quadragesimo die post resurrectionem ascendit. Imo arca Testamenti repraesentabat Christi humanitatem gloriosam, in qua quasi arca continebatur et abscondebatur ejus divinitas. Rursum, arca significabat B. Virginem, quam verus David, id est Christus, cum jubilo Angelorum omnium et Sanctorum in coelum deduxit et assumpsit.
Versus 15: Ducebant Arcam in Jubilo
15. Ducebant arcam testamenti Domini in jubilo, et in clangore buccinae. Addit Josephus, lib. VIII, cap. II, aitque: "Ascenduntque illo cum victimis, tam rex quam universus populus ac Levitae, libaminibus et multo hostiarum sanguine viam perfundentes, et infinitam vim odoramentorum adolentes, ut circumquaque totus aer suavitate repletus etiam longe remotis sentiretur." Additque, "divino auxilio ita roboratos omnes in hac supplicatione, ut nemo lassesceret, ex quo constans esset omnium opinio, adventare Deum ad inhabitandum recens exstructum ac dicatum sibi locum; nam neque hymnos canentibus, neque
Versus 17: Arca in Tabernaculo Posita
17. Et imposuerunt eam in loco suo in medio tabernaculi, quod tetenderat ei David. Hoc tabernaculum Davidis novum erat, et diversum ab eo quod fabricarat Moyses, Exodi XXV. Hoc enim Mosaicum erat in Gabaon. Fuit ergo a Davide erectum in Sion, ut in eo arcam honorifice collocaret, simulque ante illud erexit altare holocaustorum, in quo victimas immolaret; nam altare a Moyse fabricatum cum tabernaculo mansit in Gabaon, indeque postea a Salomone translatum est in templum a se erectum, ut patet lib. I Paralip. cap. XVI, vers. 36 et 40.
Et obtulit David holocausta et pacifica coram Domino, puta coram arca Domini. Porro David tunc dictavit et cani curavit psalmum XXVIII: "Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino filios arietum," ut patet ex titulo psalmi qui est: In consummatione tabernaculi. Tunc pariter constituit Levitas, qui coram arca canerent psalmum: "Confitemini Domino, et invocate nomen ejus," qui recensetur I Paralip. XVI, 8, ac conflatus est ex psalmis CIV et XCV, ac insuper alios psalmos.
Versus 18: Benedixit Populo
18. Benedixit populo, puta, bene precatus est populo. Verisimile est Abiathar pontificem in tanta solemnitate pariter benedixisse populo, dicendo: "Benedicat tibi Dominus et custodiat te. Ostendat Dominus faciem suam tibi, et misereatur tui. Convertat Dominus vultum suum ad te, et det tibi pacem," uti praescripserat Deus, Num. VI, 23.
Versus 19: Partitus Est Populo
19. Et partitus est, etc., singulis collyridam panis unam. Collyrida erat torta panis vel placentae, cui dulcearia erant mixta ad gustus delicias. Audi Rhodiginum, lib. IX Antiq. cap. XVI: "Collyra dicta minuti panes, qui dari pueris consuevere. Alicubi tamen collyria dicuntur lalangia; unde et κολλυρίζειν verbum, quo in sartagine lalangiorum percoctio significatur."
Et assaturam bubulae (id est bovinae; male ergo in Regiis legitur bubala; non enim de bubalis, sed de bobus hic est sermo) carnis unam. Sic et Septuaginta hic aeque ac I Paralip. XVI, 3. Hebraice est אשפר espar, quod compositum ex אש s, id est igne (q. d. Assum igne) et פר par, id est juvencus; vel, ut Marinus in Lexico, conflatum ex אחד echad, id est una, ששה seissa, id est sex, et פר par, id est juvencus, q. d. Una ex sex partibus juvenci; Pagninus vertit, frustum carnis pulchrum.
Et similam frixam oleo. Hebraice אשישה asisah, quod Vatablus, Pagninus, Arias et alii Hebraizantes vertunt, lagenam vini. Hanc enim David pro potu eis dedit cum cibo. Verum Noster hic aeque ac Septuaginta, tam hic, quam I Paralip. cap. XVI, vers. 3, constanter vertunt, similam frixam oleo, quibus utpote priscis et Hebraica lingua peritissimis, magis credendum est, quam recentioribus conjectantibus. Vide dicta Cant. cap. II, vers. 5, et Osee cap. III, vers. 1. Potum eis ergo non dedit David, sed sivit ut quisque eum domi ad libitum sumeret, vel si dedit, is hic non exprimitur.
Versus 20: Michol Irridet David
20. Reversusque est David ut benediceret domui suae, ut sicut populo bene precatus fuerat, ita bene precaretur suis quoque domesticis qui custodiae causa in arce remanserant. Rursum, "ut benediceret," id est benefaceret largiendo ipsis eadem vel plura munera quae largitus fuerat singulis e populo ob celebritatem et laetitiam translatae arcae. Ita Serarius, Cajetanus, Abulensis et alii.
Et nudatus est quasi si nudetur unus de scurris. "Nudatus," non quod David omnino esset nudus; hoc enim indecens et turpe fuisset, sed quod deposuisset extimam vestem regalem ut indueret ephod; perinde ac si hodie rex deposito paludamento vestitus thorace, et caligis duntaxat desuper indueret superhumeralem amictum lineum, itaque in processione vel sacrificio Missae appareret, ac cum cantoribus superpelliceo vestitus caneret. Ita Cajetanus. Michol erat filia regis Saulis, et uxor regis Davidis; unde indignum putabat regia sua et Davidis majestate, quod ipse saltaret ante arcam. "Nesciebat ipsa, ait Theodoretus et Procopius, divini amoris stimulos, qui magnos etiam ad parva excitant."
Allegorice Angelomus: David transferens arcam, a Michol irrisus est. "Sic Dominus Jesus Christus, inquit, cum testamentum Dei in Ecclesiam suam transferre voluit, hoc est, ex veteri Testamento Evangelica praecepta; velut qui nova conderet, a plebe Judaica comprehensus, atque in cruce suspensus, ludibrium eis fuit. In qua cruce velut nudus eis apparuit, dum potentiam divinitatis suae illis abscondens, infirmitatem tantum carnis ostendit."
Versus 22: Responsum Davidis ad Michol
22. Et ludam et vilior fiam (S. Ambrosius, lib. I Apolog. Davidis, cap. VI, legit: "Ero nugax ante oculos tuos") plus quam factus sum; et ero humilis in oculis meis et cum ancillis de quibus locuta es, gloriosior apparebo; vera enim gloria est humilitas, quae Davidem et sanctos gloriosos effecit, dum per heroicam demissionis virtutem se inferioribus associant et quasi aequant, cum eisque abjecta et in speciem vilia obeunt ministeria ad Dei honorem et cultum. Audi S. Gregorium (cujus verba transcribunt Eucherius et Angelomus) lib. XXVII Moral. cap. ult., ubi Davidis sensa sic explicat: "Vilescere coram hominibus appeto, quia servare me coram Domino ingenuum per humilitatem quaero. Sunt vero nonnulli, qui de semetipsis humilia sentiunt, quia in honoribus positi nil se esse nisi pulverem favillamque perpendunt; sed tamen coram hominibus despecti apparere refugiunt, et contra hoc quod de se interius cogitant, quasi rigida exterius venustate palliantur. Et sunt nonnulli qui viles videri ab hominibus appetunt, atque omne quod sunt, dejectos se exhibendo, contemnunt; sed tamen apud se introrsus quasi ex ipso merito, ostensae vilitatis intumescunt, et tanto magis in corde elati sunt, quanto amplius in specie elationem premunt. Quae utraque unius elationis bella, magna David circumspectione deprehendit, mira virtute superavit." Probat idipsum dum subjicit: "Quia enim de semetipso intus humilia sentiens honorem exterius non quaerit, insinuat dicens: Ludam et vilior fiam. Et quia per hoc quod vilem se exterius praebuit, nequaquam interius intumescit, adjungit: Eroque humilis in oculis meis; ac si dicat: Qualem me exterius despiciens exhibeo, talem me et interius attendo. Quid ergo acturi sunt quos doctrina elevat, si David ex carne sua venturum Redemptorem noverat, ejusque gaudia prophetando nuntiabat, et tamen in semetipso cervicem cordis valida discretionis calce deprimebat, dicens: Eroque humilis in oculis meis."
Tropologice S. Bernardus, epist. 87 ad Ogerium: "Ludam, inquit, ut illudar. Bonus ludus quo Michol irascitur et Deus delectatur. Bonus ludus, qui hominibus quidem ridiculum, sed Angelis pulcherrimum spectaculum praebet. Bonus, inquam, ludus quo efficimur opprobrium abundantibus et despectio superbis. Nam revera quid aliud saecularibus, quam ludere videmur, cum quod ipsi appetant in hoc saeculo, nos per contrarium fugimus; et quod ipsi fugiunt, nos appetimus." Et nonnullis interjectis: "Non est hic ludus puerilis; non est de theatro, qui femineis foedisque anfractibus provocet libidinem, actus sordidos repraesentet. Sed est ludus jucundus, honestus, gravis, spectabilis, qui coelestium spectatorum delectare possit aspectus. Hoc casto et religioso ludo ludebat, qui dicebat: Spectaculum facti sumus Angelis et hominibus. Hoc ludo et nos interim audamus ut illudamur, confundamur, humiliemur, donec veniat, qui potentes deponit et exaltat humiles, qui nos laetificet, glorificet, in aeternum exaltet."
23. Igitur Michol filiae Saul non est natus filius usque in diem mortis suae. Michol, ait S. Ambrosius, lib. IV, epist. 30 ad Sabinum; "sterilitatis damnata non edidit sobolem regiam ne superbos crearet" sibi similes, utpote superba. Communiter docent interpretes Michol nec ex Davide, nec ex Phalti, nec ex alio viro ullos procreasse liberos. Videtur Michol naturae fuisse sterilis; nam per undecim annos nupta Davidi hucusque nullos ei dedit filios, quod sterilitatis vitium Deus illi hic in paenam irrisionis Davidis confirmavit. Addit Pineda, lib. VII De Rebus Salomonis, cap. IV, Davidem deinceps ejus usu et copula maritali abstinuisse; sed hoc incertum est.
Dices: Cap. XXI, vers. 8, numerantur quinque filii Michol. Nugantur Rabbini, dicentes Michol tantum fuisse sterilem eo tempore quo irrisit Davidem. Verius Hebraei prisci apud S. Hieronymum et Abulensem respondent illos filios fuisse ex ipsius sorore Merob, sed ab ipsa adoptatos; Josephus vero non ex Davide, sed ex altero viro susceptos vult. Si enim, aiunt Theodoretus et Procopius, ex Davide et ipsa nati filii fuissent, facilius in reges postea fuissent ascripti, quia et patrem regem et matrem regis filiam habuissent. Sed prior Hebraica responsio est verior, ut patebit cap. XXI, vers. 8.
Symbolice, Michol repraesentat Paganos, Judaeos, Haereticos caeterosque impios qui Ecclesiae fidem, caeremonias, piorumque hominum facta irrident et calumniantur. Ita Eucherius, Angelomus et S. Ambrosius, lib. I Apolog. Davidis, cap. VI. Unde Michol hebraice idem est quod omnis aqua, ait Eucherius; aqua autem symbolum est persecutionis et persequentium, qui ut aqua in vitia carnalia diffluunt, ideoque veros, pios et spirituales quasi sibi ex diametro adversos persequantur.
Denique, sensus Michol fuit sensus Gentilium, qui indignum regum aeque ac deorum majestate censebant canere, psallere, choros agere. Tritum est illud: "Jupiter non cantat, nec citharam pulsat." Philippus rex filium suum Alexandrum Magnum reprehendit, eo quod cantasset. Nero quoque ob cantum male audivit, teste Suetonio. Et contrarius fuit in divinis fidelium etiam magnatorum zelus et usus. Ut alios taceam, ante centum annos Thomas Morus Angliae Cancellarius et martyr Davidem imitatus est. Audi quid de eo scribat Thomas Stapletonius in ejus Vita, cap. VI, pag. 87: "Sed et in ipsa sua ecclesia sacerdoti canentibus dutus superpelliceum concinebat. Quod cum etiam regni Cancellarius faceret, monitus a Duce Northfolciae, qui aliquando superveniens eum sic cum superpelliceo in choro canentem deprehenderat, hunc ejus agendi morem regi haud dubie displaciturum, ut nimis humilem, ac dignitati qua fungeretur minus congruum, respondit: Domino meo regi displicere non potest, quod ipsius regis Domino obsequium impendo. Jam vero sacerdoti sacrificanti (supplens locum idiotae) ad altare ministrabat; et interdum in supplicationibus de more publicis, sed parochiae suae, crucem sacerdoti praeferebat, vulgaris clerici vel aeditui officium facere nihil recusans, nihil detrectans, nihil erubescens, imo vehementer gaudens; quasique cum David tripudians ante arcam Domini et dicens: Vilior fiam plus quam factus sum, et ero humilis in oculis meis." Hucusque Stapleton.