Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Deus ob numeratum a Davide populum iratus, trium poenarum optionem Davidi offert, scilicet famis, belli et pestis. David pestem elegit; quare illa ingruens 70 millia occidit. Mox, vers. 17, David orat ut a populo in se poena transferatur, ac in area Areuna sacrificat; itaque Deum sibi populoque reconciliat.
Textus Vulgatae: II Regum 24:1-25
1. Et addidit furor Domini irasci contra Israel, commovitque David in eis dicentem: Vade, numera Israel et Judam. 2. Dixitque rex ad Joab principem exercitus sui: Perambula omnes tribus Israel a Dan usque Bersabee, et numerate populum, ut sciam numerum ejus. 3. Dixitque Joab regi: Adaugeat Dominus Deus tuus ad populum tuum, quantus nunc est, iterumque centuplicet in conspectu domini mei regis; sed quid sibi dominus meus rex vult in re hujuscemodi? 4. Obtinuit autem sermo regis verba Joab, et principum exercitus; egressusque est Joab, et principes militum, a facie regis, ut numerarent populum Israel. 5. Cumque pertransissent Jordanem, venerunt in Aroer ad dexteram urbis quae est in valle Gad; 6. et per Jaser transierunt in Galaad, et in terram inferiorem Hodsi, et venerunt in Dan silvestria. Circumeuntesque juxta Sidonem, 7. transierunt prope moenia Tyri, et omnem terram Hevaei et Chananaei, veneruntque ad meridiem Juda in Bersabee; 8. et lustrata universa terra, affuerunt post novem menses et viginti dies in Jerusalem. 9. Dedit ergo Joab numerum descriptionis populi regi, et inventa sunt de Israel octingenta millia virorum fortium qui educerent gladium, et de Juda quingenta millia pugnatorum. 10. Percussit autem cor David eum, postquam numeratus est populus, et dixit David ad Dominum: Peccavi valde in hoc facto; sed precor, Domine, ut transferas iniquitatem servi tui, quia stulte egi nimis. 11. Surrexit itaque David mane, et sermo Domini factus est autem ad Gad prophetam, et Videntem David, dicens: 12. Vade, et loquere ad David: Haec dicit Dominus: Trium tibi datur optio, elige unum quod volueris ex his, ut faciam tibi. 13. Cumque venisset Gad ad David, nuntiavit ei, dicens: Aut septem annis veniet tibi fames in terra tua; aut tribus mensibus fugies adversarios tuos, et illi te persequentur; aut certe tribus diebus erit pestilentia in terra tua. Nunc ergo delibera, et vide quem respondeam ei qui me misit, sermonem. 14. Dixit autem David ad Gad: Coarctor nimis; sed melius est ut incidam in manus Domini (multae enim misericordiae ejus sunt) quam in manus hominum. 15. Immisitque Dominus pestilentiam in Israel, de mane usque ad tempus constitutum, et mortui sunt ex populo, a Dan usque ad Bersabee, septuaginta millia virorum. 16. Cumque extendisset manum suam Angelus Domini super Jerusalem ut disperderet eam, misertus est Dominus super afflictione, et ait Angelo percutienti populum: Sufficit; nunc contine manum tuam: erat autem Angelus Domini juxta aream Areuna Jebusaei. 17. Dixitque David ad Dominum, cum vidisset Angelum caedentem populum: Ego sum qui peccavi, ego inique egi; isti qui oves sunt, quid fecerunt? vertatur, obsecro, manus tua contra me et contra domum patris mei. 18. Venit autem Gad ad David in die illa, et dixit ei: Ascende, et constitue altare Domino in area Areuna Jebusaei. 19. Et ascendit David juxta sermonem Gad, quem praeceperat ei Dominus. 20. Conspiciensque Areuna, animadvertit regem et servos ejus transire ad se; 21. et egressus adoravit regem prono vultu in terram, et ait: Quid causae est ut veniat dominus meus rex ad servum suum? Cui David ait: Ut emam a te aream, et aedificem altare Domino et cesset interfectio quae grassatur in populo. 22. Et ait Areuna ad David: Accipiat et offerat dominus meus rex, sicut placet ei; habes boves in holocaustum, et plaustrum, et juga boum in usum lignorum. 23. Omnia dedit Areuna rex regi, dixitque Areuna ad regem: Dominus Deus tuus suscipiat votum tuum. 24. Cui respondens rex, ait: Nequaquam ut vis, sed emam pretio a te, et non offeram Domino Deo meo holocausta gratuita. Emit ergo David aream et boves, argenti siclis quinquaginta; 25. et aedificavit ibi David altare Domino, et obtulit holocausta et pacifica; et propitiatus est Dominus terrae, et cohibita est plaga ab Israel.
Versus 1: Ira Dei Contra Israel
1. ET ADDIDIT FUROR DOMINI IRASCI CONTRA ISRAEL. — Quaeres cur, et ob quod peccatum Israelis? Respondet Theodoretus, eo quod Israel cum Absalomo contra Davidem regem suum rebellasset. Sed ob hoc peccatum caesa sunt viginti millia et amplius, cap. xviii, licet forte haec poena tantae culpae non suffecerit, nec satisfecerit. Secundo, Lyranus et Cajetanus respondent fuisse peccatum, quo Israel cum Seba conspiravit contra Davidem: in hac enim conspiratione solus Seba punitus est; populo ergo a Deo castigatio haec fuit reservata. Tertio, Abulensis censet insuper alia fuisse populi peccata, qualia saepe grassari solent in Republica.
COMMOVITQUE DAVID IN EIS DICENTEM (ut diceret et juberet Joab): VADE, NUMERA FILIOS ISRAEL ET JUDA. — Commovit Deus Davidem, non per se suggerendo ei, et dicendo: Vade et numera populum (sic enim incitasset eum ad peccatum, quod facere nequit), sed permittendo diabolo ad id parato, et anhelanti, ut Davidem ad superbam hanc populi numerationem incitaret. Deus ergo indirecte, diabolus vero directe excitavit Davidem ad hanc numerationem, uti expresse dicitur I Paral. xxi, 1: Consurrexit, inquit, Satan contra Israel, et concitavit David, ut numeraret Israel. Tribuitur tamen hic idipsum Deo, ut ostendatur justo Dei judicio contigisse, ut permitteretur peccare David in numerando populum, hoc fine ut puniretur populus. Deus enim ita manu sua continet diabolos et malos homines, ut, licet ardeant ad malefaciendum, tamen nusquam erumpere possint, nisi quo ipsos, ut eant, miserit, vel positive ipse permiserit ad peccatorum castigationem. Atque haec positiva Dei permissio vocatur actio et commotio, ut dixi cap. xvi, vers. 10, ubi dicitur Deus praecepisse Semei, ut malediceret Davidi.
Hinc sapienter advertit S. Gregorius, lib. XXIX Moral. cap. IV, subditos non debere irasci principibus, cum in aliquem errorem vel vitium labuntur, sed lapsus causam sibi suisque peccatis ascribere. Ille, inquit, Deo attestante laudatus, ille supernorum mysteriorum conscius, David propheta, furore repentino elationis inflatus, populum numerando peccavit; et tamen vindictam populus, David peccante, suscepit. Cur hoc? quia videlicet secundum meritum plebium disponuntur corda rectorum. Justus vero judex peccantis vitium ex ipsorum animadversione corripuit, ex quorum causa peccavit. Sed quia ipse scilicet sua voluntate superbiens, a culpa alienus non fuit, vindictam culpae etiam ipse suscepit. Nam ira saeviens, quae corporaliter populum perculit, rectorem quoque populi intimo cordis dolore prostravit. Unde concludit subjiciens: Certum vero est quod ita sibi invicem et rectorum merita connectantur et plebium, ut saepe ex culpa pastorum deterior fiat vita plebium, et saepe ex plebium merito mutetur vita pastorum. Sed quia rectores habent judicem suum, magna cautela subditorum est; non temere vitam judicare regentium. Eadem ad verbum ex S. Gregorio transcripsit Angelomus et Eucherius, vel potius Beda. Nam S. Eucherius aetate antecessit S. Gregorium, Beda vero secutus est.
Versus 2: Peccatum Census
NUMERATE POPULUM, UT SCIAM NUMERUM EJUS. — Scriptura, praecedenti cap. xxiii, recensuerat fortes et heroes Davidis; nunc ipse David caeterum populum sibi subditum numerari jubet, ut sciat quot et quantos ipse habeat subditos, quotque ex iis apti sint ut in milites conscribantur, indeque sciat suum robur, quot scilicet milites in aciem educere possit. Peccavit tamen, quia id fecit ex vanitate et superbia. Audi S. Augustinum, lib. XXII Contra Faust., cap. LXVI: Ibi in gregem sibi commissum tanta dilectio pastoralis, ut pro eis ipse vellet mori, quando populo numerato, peccatum elationis ejus, sic punire placuit Deo, ut eumdem numerum minueret morte multorum, cujus multitudine cor regis fuerat superbia pertentatum. In quo occulto judicio Deus, apud quem non est iniquitas, et quos noverat indignos hac vita, subtraxit huic vitae; et in illo qui de hominum copia se extulerat, tumorem animi humani, ejusdem copiae diminutione sanavit. Peccatum ergo Davidis fuit superbia. Aliud peccatum assignant Josephus, Cajetanus et Abulensis, scilicet quod in hac numeratione et censu neglecta fuit lex Exod. cap. xxx, vers. 13, quae jubet ut in censu quisque solvat dimidium siclum. Verum nulla hujus neglectus fit hic mentio. Adde, licet David solvi jussisset dimidium siclum lege praescriptum, populusque eum solvisset, peccasset tamen David, cogens sua numeratione populum ad solvendum dimidium siclum hunc sine causa; secus fuisset si David justam habuisset populi numerandi causam: v. gr. si volens proficisci ad bellum, et scire numerum eorum qui militare vel arma ferre possent, censuisset populum: vel si tributum fuisset toti populo imponendum ob causam publicam, tunc enim non peccasset.
Versus 9: Numerus Populi
9. ET INVENTA SUNT DE ISRAEL OCTINGENTA (perperam Josephus habet «nongenta») MILLIA VIRORUM FORTIUM. — Igitur pueri et feminae non fuerunt numerati. Dices: I Paralip. cap. xxi, vers. 5, dicitur: «Omnis numerus Israel mille millia et centum millia virorum.» Ergo fuere trecenta millia amplius. Respondent Hebraei apud S. Hieronymum hic tantum recenseri vivos: in Paralip. vero tam vivos quam mortuos, nimirum qui peste a Deo percussi mortui sunt, unde colligunt ipsi peste mortuorum numerum fuisse trecenta millia; sed repugnat Scriptura, quae hic vers. 15, numerat duntaxat 70 millia.
Versus 10: Conscientia Davidem Percutit
10. Percussit autem cor David eum; — q. d. Conscientia Davidis momordit, dictavitque ei quod male egisset numerando populum ex superbia et praesumptione. Josephus addit «Gad» prophetam aliosque Davidi ostendisse quod in hac numeratione peccasset, ac hunc conscientiae scrupulum ei movisse.
Versus 12: Electio Trium Poenarum
12. TRIUM TIBI DATUR OPTIO. — Trium, scilicet cladium et calamitatum, nimirum pestis, famis et belli; quodcumque enim ex his tribus elegeris, demet et demetet numerum hunc ingentem Israelis, in quo tu quasi rex superbis et gloriaris, itaque sternet tuam superbiam. Ita S. Augustinus, lib. XXII Contra Faustum, cap. LXVI.
13. AUT SEPTEM ANNIS VENIET TIBI FAMES. — Pro «septem,» I Paralip. cap. xxi, vers. 12, dicitur «tribus,» quia prior propositio Dei et Gad prophetae continebat «septem:» sed hanc deinde Deus petente Gad aut Davide mitigavit et redegit ad tres annos, sicut numerum 50 justorum in Sodoma ob preces Abrahae diminuit et redegit ad decem, Gen. cap. xviii. Unde Josephus, Origenes, Ambrosius, Theodoretus et alii tres tantum annos famis Davidi propositos asserunt.
Versus 14: Melius Est Incidere in Manus Domini
14. MELIUS EST UT INCIDAM IN MANUS DOMINI (MULTAE ENIM MISERICORDIAE EJUS SUNT) QUAM IN MANUS HOMINUM. — Bellum ergo hominum, puta Philistinorum, Syrorum et Ammonitarum deprecatur; de caetero David resignat se Deo, ut vel famem, vel pestem infligat. Sed urgente Gad propheta, ut alterum horum definite eligeret, elegit pestem, nam Septuaginta addunt, et elegit sibi David mortem, id est pestem quam vulgo mortem, sive mortalitatem, appellamus. Idem tradit Josephus, qui et aliam causam hujus electionis Davidis assignat, quem audi: Rex cogitans quod si famem peteret, sui magis quam aliorum rationem habuisse videri posset, quandoquidem ipsi nihil periculi esset; multum frumenti in horreis habenti, illis non item. Quod si per tres menses ab hoste vinci elegisset, sic quoque sibi consuluisse, qui arces et fortissimam circa se cohortem haberet: optavit malum regnantibus aeque ac regnatis commune, in quo omnibus par metus immineret, praefatus, melius esse incidere in manus Dei, quam in manus hominum. Sic et Theodoretus, Abulensis et Cajetanus.
Hinc S. Chrysostomus, hom. 29 in epist. ad Rom., ostendit Davidem fuisse bonum pastorem, quia juxta Christi Domini sententiam, Joan. cap. x, vers. 11, animam suam dabat pro ovibus suis: Propterea, inquit, in optione suppliciorum illorum non famem elegit, non hostilem persecutionem; sed immissam a Domino mortem, per quam sperabat alios quidem fore securos; se vero ante reliquos omnes e medio tollendum. Unde ait: Ego sum qui peccavi: ego inique egi: isti qui oves sunt, quid fecerunt? Vertatur, obsecro, manus tua contra me. Nam, ut bene D. Chrysostomus addit, vellicabantur viscera ipsius cadentibus illis, tanquam si genuini necarentur filii.
Versus 15: Pestis — Septuaginta Millia Mortui
15. Immisitque Dominus pestilentiam in Israel, DE MANE USQUE AD TEMPUS CONSTITUTUM. — Septuaginta, a mane usque in horam prandii. Unde multi censent hanc pestem sex tantum horis durasse. Ita Theodoretus: «Deus mortem per tres dies minatus est, sex autem horis tantum mortem intulit. Sic Deus benignus et misericors majoribus minis terret peccatores, sed pænas multo minores quam minas infligit.»
Alii, ut Lyranus, Rupertus, Vatablus, Sanchez per «tempus constitutum» accipiunt tempus statum sacrificii vespertini, quo scilicet vespere alter agnus Deo offerebatur in juge sacrificium, quasi vi istius sacrificii cessarit pestis: Hebraice enim מועד moed, significat tempus statum, quale est festorum et sacrificiorum. Verum simplicius et aptius, per «tempus constitutum» accipias triduum a Deo constitutum plagae pestis, vers. 13. Ita Abulensis, qui in idipsum ratione confirmat: Quia, inquit, si nulla prius facta fuisset mentio temporis, quo durare deberet pestilentia, esset divinationi locus, et nominato mane quo coepit pestis, posset intelligi durasse ad tempus vespertini sacrificii a lege definiti; praesertim cum eo tempore David sacrificasse videatur. At cum paulo ante dictum fuerit, triduo duraturam, moxque dicatur durasse ad tempus constitutum, vis utique affertur Scripturae, si tempus constitutum, alio quam ad praedictum triduum referatur: ita quoque Cajetanus, Dionysius, Salianus et alii, qui censent pestem hanc durasse per duos integros dies, et per partem diei tertiae, donec Deus dixit Angelo percutienti: «Sufficit,» versu 16.
ET MORTUI SUNT EX POPULO, etc., SEPTUAGINTA MILLIA VIRORUM. — Perperam ergo Rabbini numerant trecenta millia, ut dixi versu 9.
Versus 16: Angelus Manum Cohibet
16. CUMQUE EXTENDISSET MANUM SUAM ANGELUS DOMINI (hinc patet Angelum hunc infligentem pestem fuisse bonum, non malum. Sic bonus Angelus cremavit Sodomam, Genes. cap. xix; idem magis patet versu 17, ubi David ab Angelo veniam precatur) SUPER JERUSALEM, UT DISPERDERET EAM, MISERTUS EST DOMINUS. — Hinc patet Angelum prius peste percussisse caeteras tribus, ex eisque occidisse 70 millia, ac tandem tertio die percussisse quoque Hierosolymam multosque in ea necasse: nam et Hierosolymitae peccarant in Deum, conspirando cum Absalomo contra Davidem suum regem, aliisque pluribus peccatis.
ET AIT ANGELO PERCUTIENTI POPULUM: SUFFICIT. — Hinc colligitur Deum, antequam oraret David, ex spontanea misericordia jussisse Angelo, ut plagam pestemque sisteret. Porro Angelus hic infligebat Israelitis pestem, «applicando eorum corpori et cordi aliquid valde pestiferum, ait Abulensis, quod subito corrumperet viscera, idque sine sensu, sicut non sentitur aer infectus cum attrahitur; et quia illud quod applicabat Angelus, erat magis corruptum quam aer qui in tempore pestilentiae attrahitur, velocius et insensibilius homines cadebant, tanquam nullum habuissent languorem.» Hinc vocatur pestis haec «gladius,» tum quia qui percutiebantur peste ab Angelo, sentiebant quasi ictum gladii; tum quia in Scriptura omne quod pungit, cruciat, affligit, per catachresin vocatur gladius.
Simile contigit in peste Romana, quae Pelagium Pontificem sustulit, ad quam sedandam S. Gregorius publicas Litanias ad basilicam S. Petri instituit, ipseque gestabat imaginem B. Mariae a S. Luca depictam, de qua audi Baronium anno Christi 590: «Tunc vero et mirandum istud accidisse tradunt, ut cum pervenisset procedendo Gregorius ad molem Hadriani Tiberi adjacentem, in signum reconciliati Numinis, visus fuit Angelus nudatum gladium in vaginam reponere, eoque symbolo morbum cessasse, significare voluisse,» quemadmodum (ut superius ex eodem Gregorio, Dialog. lib. IV, cap. xxxvi, dictum est) per sagittas visas coelitus lapsas idem fuerat divinitus praemonstratus.
Versus 17: Oratio Davidis pro Populo Suo
Ego sum qui peccavi, — scilicet numerando populum, a quo peccato immunis erat populus, qui tamen reus ob alia scelera ab eo commissa, quae hic castigare volebat Deus. Considerent hic, admirentur et imitentur Principes et Praelati profundam humilitatem, poenitentiam et charitatem Davidis pro populo supplicantis, et poenam ab eo in se transferri postulantis. Audiant S. Ambrosium in Apol. Davidis, cap. VII: Quam illud admirabile quod Angelo ferienti plebem se obtulit. Hoc facto statim dignus sacrificio judicatus est, qui absolutione aestimabatur indignus. Nec mirum, cum et Moyses offerendo se Domino pro plebis errore, etiam plebis errata deleverit. Eadem pene Theodoretus, Quaest. XXXVII: Digna, ait, sunt admiratione ipsa verba regis; ignorans causam, suum peccatum vocavit, quod fuerat factum; et ut in suum genus justa ferretur sententia, supplicavit, utens verbis boni pastoris, imitans Filium suum et Dominum, qui animam suam posuit pro ovibus.
Additur I Paralip. xxi, 16: Et ceciderunt tam ipse (David) quam majores natu vestiti ciliciis, proni in terram. Sic S. Carolus Borromaeus ad avertendam pestem, aliasque clades in publica supplicatione nudis pedibus, fune in collum injecto, bajulans crucem processit.
Versus 18: Area Areuna
18. Ascende (in montem Moria, qui est pars montis Sion) ET CONSTITUE ALTARE DOMINO IN AREA AREUNA JEBUSAEI, — quia ob Angelum gladio minantem adhuc erat pestis metus, imo reliquiae. Licet enim Deus dixisset Angelo: «Sufficit,» ut neminem ulterius peste inficeret; tamen qui jam ab eo peste infecti fuerant, non erant sanati. Jubet ergo Gad propheta Davidi Dei instinctu, ut altare erigat, ut libertatem a se concessam confirmet. Alii tamen ex hoc loco censent necdum cessasse Angelum a percussione et inflictione pestis, ideoque pestem necdum cessasse, nec Deum adhuc dixisse Angelo: «Sufficit,» sed id dixisse post preces et sacrificium Davidis.
Why did God choose this threshing floor above others for the sacrifice? First, because this threshing floor was on Mount Moriah, where some 850 years before, Abraham had been commanded by God to sacrifice his son, Genesis 22. Second, because in the same place God had decreed that the temple would be built by Solomon, of which He willed this to be a specimen and prelude established by David, as is clear from 2 Chronicles 3:1.
Quaeres, cur aream hanc Areunae prae aliis elegit Deus ad sacrificium? Respondeo primo, quia haec area erat in monte Moria, ubi olim ante 850 annos Abraham jussus fuit a Deo immolare filium suum, Genes. xxii: Secundo, quia in eodem loco decreverat Deus a Salomone aedificari templum, cujus hic quasi specimen et praeludium a Davide jaci darique voluit. Id patet II Paral. iii, 1, ubi dicitur: «Et coepit Salomon aedificare domum Domini in Jerusalem, in monte Moria, qui demonstratus fuerat Davidi patri ejus, in loco quem paraverat David in area Ornan Jebusaei.» Symbolice, significare voluit Deus in «area Jebusaei,» id est, in regione Gentilium a vero Davide et Salomone, id est Christo, templum, id est Ecclesiam Catholicam verorum Israelitarum et Abrahae filiorum per fidem, ex vivis fidelium lapidibus aedificandam fore. Ita Angelomus, et S. Augustinus, serm. 198 De Temp.
Allegorice, David hic sacrificans in area Areunae iramque Dei placans, et pestem sedans, typus erat Christi, qui eodem in loco (Calvariae enim mons vicinus est monti Moriae ejusque quasi pars et jugum) seipsum in hostiam pro peccato Patri immolaturus, iram ejus erat placaturus, mortemque praesentem et aeternam a nobis ablaturus.
Versus 24: David Emit Aream
24. Emit ergo David aream et boves argenti siclis quinquaginta. — Dices: I Paral. xxi, 25, dicitur: «Dedit ergo David Ornan pro loco siclos auri justissimi ponderis sexcentos.» Facilis et plana est communis responsio, Davidem pro area altaris et bobus dedisse siclos argenteos 50, ut hic dicitur: at vero postea pro tota area Areunae, ut in ea a Salomone fabricaretur templum illud orbis miraculum, dedisse siclos aureos sexcentos. Ita S. Hieronymus, Glossa, Lyranus, Hugo, Dionysius, Cajetanus, Salianus, Serarius et alii.
Versus 25: Deus Propitiatus Est
25. Et propitiatus est Dominus terrae. — Signum hujus propitiationis fuit ignis a Deo e coelo missus, qui hostias Davidis consumpsit et quasi ad Deum, cui offerebantur, assumpsit. Id patet ex lib. I Paral. xxi, 26, ubi dicitur: «Et exaudivit eum in igne de coelo super altare holocausti.» Sic Deus ostendit sibi placere sacrificia Abelis, non Caini; Aaronis, non Nadab; Eliae, non sacerdotum Baal, per ignem e coelo in eorum victimas missum, Gen. IV, 4; Levit. IX, 24; III Reg. cap. XVI, vers. 29.
Simul hoc ignis signo ostendit Deus velle se eodem loco erigi a Salomone templum, in quo hostiae sibi offerrentur, et igne caelesti cremarentur, idque David populo nuntiavit, cum, ut dicitur I Paral. xxii, 1, ait: Haec est domus Dei, et hoc est altare in holocaustum Israel. Unde mox latomos, ferrum, ligna caeteramque materiam ad fabricam templi necessariam comparavit, ut ibidem subditur.
Chronologia Regni Davidis
Hic terminantur acta politica Davidis, quae scilicet spectant bella et regimen populi. Acta enim Ecclesiastica, et spiritualia hic omittuntur, uti sunt compositio Psalmorum; distributio Levitarum et sacerdotum, ad sacrificandum et psallendum; praeparatio auri, argenti, aeris, ferri, operariorum ad fabricam templi, quae proinde supplentur et fuse enarrantur I Paral. cap. xxiii, usque ad finem libri. Insuper in eodem libro, cap. xxvii, recensentur nomina praefectorum tum exercitus, tum tribuum, ac caeterorum officialium Davidis.
Hic ergo finitur liber secundus Regum, qui totus continet acta et gesta politica Davidis, ab initio regni usque ad finem vitae. Ea per singulos ipsius annos apposite et probabiliter (nil enim certi hic definiri potest) distribuunt noster Salianus, Torniellus, Gordonus caeterique Chronologi, ex quibus haec pauca sed praecipua accipe.
Anno 20, a Samuele in regem privatim ungitur.