Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Recensentur, vers. 1, officiales et principes Salomonis, et vers. 7, præfecti annonæ 12 per singulas tribus. Mox, vers. 20, Israelis pax et felicitas, ac Salomonis quotidiana impensa, regni amplitudo, opulentia, magnificentia, præsertim equorum et curruum. Denique, vers. 29, ejus sapientia, parabolæ, carmina et libri.
Textus Vulgatae: III Regum 4:1-34
1. Erat autem rex Salomon regnans super omnem Israel, 2. et hi principes quos habebat: Azarias filius Sadoc sacerdotis; 3. Elihoreph et Ahia filii Sisa scribæ; Josaphat filius Ahilud a commentariis; 4. Banaias filius Joiadæ super exercitum; Sadoc autem, et Abiathar sacerdotes. 5. Azarias filius Nathan, super eos qui assistebant regi; Zabud filius Nathan sacerdos, amicus regis; 6. et Ahisar præpositus domus, et Adoniram filius Abda super tributa. 7. Habebat autem Salomon duodecim præfectos super omnem Israel, qui præbebant annonam regi et domui ejus; per singulos enim menses in anno, singuli necessaria ministrabant. 8. Et hæc nomina eorum: Benhur, in monte Ephraim; 9. Bendecar, in Macces, et in Salebim, et in Bethsames, et in Elon, et in Bethanan; 10. Benhesed in Aruboth: ipsius erat Socho, et omnis terra Epher; 11. Benabinadab, cujus omnis Nephathdor, Taphet filiam Salomonis habebat uxorem; 12. Bana filius Ahilud regebat Thanac et Mageddo et universam Bethsan, quæ est juxta Sarthana subter Jezrael, a Bethsan usque Abelmehula e regione Jecmaan; 13. Bengaber in Ramoth Galaad; habebat Avothiair filii Manasse in Galaad; ipse præerat in omni regione Argob, quæ est in Basan, sexaginta civitatibus magnis atque muratis, quæ habebant seras æreas; 14. Ahinadab filius Addo præerat in Manaim; 15. Achimaas in Nephtali; sed et ipse habebat Basemath filiam Salomonis in conjugio; 16. Baana filius Husi, in Aser, et in Baloth; 17. Josaphat filius Pharue in Issachar. 18. Semei filius Ela, in Benjamin; 19. Gaber filius Uri, in terra Galaad, in terra Sehon regis Amorrhæi et Og regis Basan, super omnia quæ erant in illa terra. 20. Juda et Israel innumerabiles, sicut arena maris in multitudine, comedentes, et bibentes, atque lætantes. 21. Salomon autem erat in ditione sua habens omnia regna a flumine terræ Philistiim usque ad terminum Ægypti, offerentium sibi munera, et servientium ei cunctis diebus vitæ ejus. 22. Erat autem cibus Salomonis per dies singulos, triginta cori similæ, et sexaginta cori farinæ, 23. decem boves pingues, et viginti boves pascuales, et centum arietes, excepta venatione cervorum caprearum, atque bubalorum, et avium altilium. 24. Ipse enim obtinebat omnem regionem quæ erat trans flumen, a Thaphsa usque ad Gazan, et cunctos reges illarum regionum; et habebat pacem ex omni parte in circuitu. 25. Habitabatque Juda et Israel absque timore ullo, unusquisque sub vite sua, et sub ficu sua, a Dan usque Bersabee, cunctis diebus Salomonis. 26. Et habebat Salomon quadraginta millia præsepia equorum currilium, et duodecim millia equestrium. 27. Nutriebantque eos supradicti regis præfecti; sed et necessaria mensæ regis Salomonis, cum ingenti cura præbebant in tempore suo. 28. Hordeum quoque et paleas equorum et jumentorum, deferebant in locum ubi erat rex, juxta constitutum sibi. 29. Dedit quoque Deus sapientiam Salomoni, et prudentiam multam nimis, et latitudinem cordis, quasi arenam quæ est in littore maris.
30. Et præcedebat sapientia Salomonis sapientiam omnium Orientalium et Ægyptiorum, 31. et erat sapientior cunctis hominibus, sapientior Ethan Ezrahita, et Heman, et Chalcol, et Dorda filiis Mahol; et erat nominatus in universis gentibus per circuitum. 32. Locutus est quoque Salomon tria millia parabolas, et fuerunt carmina ejus quinque et mille. 33. Et disputavit super lignis, a cedro quæ est in Libano usque ad hyssopum quæ egreditur de pariete, et disseruit de jumentis, et volucribus, et reptilibus, et piscibus. 34. Et veniebant de cunctis populis ad audiendam sapientiam Salomonis, et ab universis regibus terræ, qui audiebant sapientiam ejus.
Versus 4: Sadoc et Abiathar Sacerdotes
4. Sadoc autem et Abiathar sacerdotes, scilicet summi, id est pontifices. Dices: Salomon jam ablegarat Abiathar, eumque pontificatu privarat, cap. II, vers. 27. Respondeo, recensentur hic omnes officiales Salomonis, sive qui jam tum erant, sive qui fuerant, sive qui futuri erant, ut patebit vers. 11 et 15. Voluit enim eos omnes Scriptura hic simul enumerare. Nominat ergo Abiathar, quia is tempore Davidis fuerat Pontifex, eumque ut sibi fidelem David Salomoni commendarat: sed quia ipse cum Adonia contra Salomonem conspiraverat, hinc eum Salomon pontificatu privavit. Ita Abulensis. Alii respondent Abiathar ab exilio a Salomone revocatum, non ad pontificatum, sed ad simplex sacerdotium, uti Deus minando prædixerat ejus abavo Heli, I Reg. II, 36: «Futurum est ut quicumque remanserit in domo tua, etc., dicat: Dimitte me ad unam partem sacerdotalem.» Ita Theodoretus et Procopius. Tertio, Serarius respondet Abiathar vocari sacerdotem, quia fuerat sacerdos.
Versus 5: Zabud Filius Nathan, Amicus Regis
5. Zabud filius Nathan sacerdos, id est princeps intimus regi, ut vertunt Septuaginta. Sic filii David vocantur sacerdotes, id est aulæ principes et proximi regi, II Reg. cap. VIII, vers. ultim.
Versus 11: Filiam Salomonis Habebat Uxorem
11. Taphet filiam Salomonis habebat uxorem. Est prolepsis, necdum enim eam habebat, sed postea habuit. Nam Salomon hoc tempore erat duntaxat 20 annorum circiter. Unde non poterat habere filiam quæ esset nubilis. Idem dico de Achimaas, qui alteram habuit Salomonis filiam vers. 15. Recensentur enim hic omnes officiales et principes Salomonis simul, sive qui tum erant, sive qui postea facti sunt, uti dixi vers. 4.
Versus 20: Juda et Israel Innumerabiles
20. Juda et Israel innumerabiles sicut arena maris, q. d. Tempore Salomonis crevit tribus Juda et cæteræ undecim tribus Israelis in innumerabilem quasi multitudinem: eratque tum summa rerum omnium abundantia, ita ut omnes in suis opibus et deliciis gauderent et exultarent.
Allegorice regni Salomonis felicitas repræsentavit felicitatem summam regni Christi in Ecclesia per gratiam, in cœlo per gloriam.
Versus 21: Salomon Habens Omnia Regna a Flumine
21. Salomon autem erat in ditione sua habens omnia regna a flumine terræ Philistiim, usque ad terminum Ægypti. Quæres, quodnam sit flumen terræ Philistiim? Primo, Gaspar Sanchez censet esse mare Philistinorum, huic enim adjacent Philistini. Secundo, Abulensis censet esse Rinocoluræ rivum, qui disterminat Philistæam ab Arabibus. Tertio, alii censent esse Jordanem, vel potius originem Jordanis in Libano: ubi oriuntur duo rivi Jor et Dan; qui mox confluentes faciunt Jordanem. Vero dico flumen hoc esse Euphratem. Nam to terræ Philistiim non est referendum ad to flumine, ut patet ex Hebræo (in Hebræo enim est נהר nahar in absoluto, non נהר nehar, uti esse deberet in regimine genitivi, si regeret genitivum terræ) sed ad to regna, q. d. Salomon obtinebat omnia regna terræ Philistiim, a flumine, id est quæ interjacent a flumine Euphrate usque ad terram Philistiim inclusive, sive Salomon obtinebat omnia regna regionum inchoando a flumine Euphrate usque ad terram Philistiim. Maluit dicere terræ, quam usque ad terram; tum ut indicet in terra Philistinorum non fuisse finitum regnum Salomonis, sed per illam extensum usque ad fines Ægypti, q. d. a flumine tendendo per terram Philistiim usque ad fines Ægypti; tum quia loquitur concise, et ex aliis Scripturæ locis quasi pervulgatis, concise terminos regni Salomonis a Deo promissos consignat. Scriptura enim terminos terræ sanctæ Judæis promissos assignat flumen Euphratem ab Oriente, et Philistæam ab Occidente, Ægyptum a Meridie. Hoc enim promiserat Deus Abrahæ, Genes. XV, 18, dicens: «Semini tuo dabo terram hanc a fluvio Ægypti usque ad fluvium magnum Euphratem.» Itaque se explicat Auctor hujus libri Regum mox vers. 24, dicens: «Ipse enim obtinebat omnem regionem, quæ erat trans flumen, a Thapsa usque ad Gazan,» quæ est ultima satrapia Philistinorum. Ita clare non tantum intelligit, sed et legit S. Augustinus in Quæst. in Josue, Quæst. XXI: «Et erat dominans, inquit, in omnibus regibus a flumine usque ad terram Philistiim, et usque ad fines Ægypti. Ecce ubi impletum est, quod in Genesi Deus ad Abraham loquens promittensque prædixerat. A flumine quippe hic intelligitur ab Euphrate.» Neque enim de Jordane hic accipi potest, cum et citra Jordanem, et ultra Jordanem jam terras Israelitæ obtinerent etiam ante regnum Salomonis. Sic et Chaldæus, a Perath (id est Euphrate), inquit, terræ Philistiim, usque ad fines Ægypti. Sic et Benedictus: A flumine terræ, inquit, id est, usque ad terram Philistiim. Et Isidorus clarius: A flumine usque ad terram Philistiim. Sic et Lyranus ac Mariana Vatablus: A flumine et terra Palæstinorum usque ad Ægyptum. Dat enim hic tres terminos regni Salomonis, scilicet Euphratem ab
Oriente, Philistinos ab Occidente, et Ægyptum a Meridie, ut dixi.
Versus 22: Cibus Salomonis per Dies Singulos
Vers. 22. Erat autem cibus Salomonis (hoc est aulæ, sive aulicorum, puta principum, asseclarum et famulorum Salomonis) triginta cori similæ et sexaginta cori farinæ, decem boves pingues, et viginti boves pascuales (aliti et saginati in pascuis) et centum arietes. Hinc patet multitudo eorum quos alebat Salomon, ejusque magnificentia.
Simila est flos, sive albior et purior farina tritici, ex qua fit panis similiganeus et delicatus, de qua Martialis, lib. XIII:
Non poteris similæ dotes numerare nec usus.
Et Plinius, libro XVIII, cap. X: «Similago ex tritico fit laudatissimo. Ex Africo justum est e modiis redire semimodios, et pollinis sextarios quinque. Ita enim appellant in tritico, quod florem in siligine.» Unde Seneca, epist. 119: «Utrum panis hic, inquit, plebeius sit, an similiganeus ad naturam nihil pertinet.» Sic nobiles comedunt panem similiganeum, plebei et rustici triticeum et siligineum. Porro corus est mensura continens modios Romanos triginta. Vide dicta De Mensuris, in fine Pentateuchi.
Excepta venatione cervorum, caprearum atque bubalorum. Bubalus hic non est is quem vulgus Buffalum vocat, animal stolidum et pauperum cibus, cum hic inter delicias cervorum et caprearum venatione captas ponatur. Unde bubalum esse a caprearum genere asserit Oppianus, lib. II De Venatione. Et Plinius, lib. VIII, ait «Africam gignere bubalos, vituli, cervive potius similitudine, bobus autem sylvestribus imperitum vulgus nomen bubalorum imponere.» Hebraice est יחמור iachmur, quod Rabbinus Jona vertit, capram magnam; Tigurina, ibicem, alii, damam; alii, hircum sylvestrem.
Versus 24: Obtinebat Omnem Regionem Trans Flumen
Vers. 24. Ipse enim obtinebat omnes regiones trans flumen a Thaphsa usque ad Gazan. Thaphsa opponitur hic Gazæ; unde videtur sita fuisse juxta Euphratem. Hic enim limitabat regnum Salomonis ad Orientem, sicut Gaza ad Occidentem. Nonnulli suspicantur Thaphsa esse illam quæ Tharsacus dicitur a Ptolemæo, Strabone, Xenophonte et Stephano. Alia fuit Thaphsa cis Jordanem, cujus incolas Manahem occidit, IV Reg. XV, 16. Hinc videtur Salomon regnasse ultra flumen, scilicet ultra Euphratem, ac partem Mesopotamiæ obtinuisse, a Thaphsa scilicet usque ad Gazam.
Versus 26: Quadraginta Millia Praesepia Equorum
Vers. 26. Et habebat Salomon quadraginta millia præsepia equorum currilium, et duodecim millia equestrium, hoc est, habebat 40 millia equorum in præsepiis. Sic enim explicatur II Paralip. IX, 25: «Habuit, inquit, Salomon quadraginta millia equorum in stabulis, et curruum equitumque (tum ad pompam, tum ad bellum) duodecim millia.» Est hypallage: «Habebat præsepia equorum,» id est habebat equos in præsepiis, sive in equilibus. Aut certe per «præsepia,» intellige septa, quæ in equili cuique equo ad manducandum assignantur: præsepium enim commune in varia septa, quæ cuique equo deputantur, dividitur, ut unus equus ab alio sive muro exiguo, sive trabe interjecta separetur, ne equi vicini septum et pabulum invadat, cum eoque pugnet et calcitret. Ita Vatablus.
Porro II Paral. IX, 25, in Hebræo jam est: Habebat Salomon quatuor millia præsepium, quia scilicet in quolibet præsepi sive equili habebat decem equos, ita ut universim haberet 40 millia equorum currilium, ut vertit Noster et Septuaginta. Nam quatuor millia multiplicata per decem faciunt 40 millia. Ita Vatablus.
Curriles equi vocantur, qui currus trahunt, equestres qui equitem sustinent. Currilibus tot opus habuit Salomon ad vehendum suas reginas, quas habuit 700, et concubinas, id est secundarias uxores, quas habuit trecentas. Item ad annonam, aquam, ligna, lapides, etc., ad fabricam templi et palatiorum suorum convehenda. Equestribus ad milites et equites, item ad principes et famulos honorarios, qui in iis se honoris et magnificentiæ causa stiparent et comitarentur.
Censent nonnulli Salomonem in copia tot equorum peccasse contra legem Deuter. cap. XVII, 16: «Cum fuerit constitutus rex, non multiplicabit sibi equos,» sed magis peccavit in causa, scilicet in multiplicatione tot reginarum et uxorum, tantoque fastu et pompa regia, quam alere debebat populus. Unde et murmuravit contra Roboam Salomonis filium, imo ab eo defecit ad Jeroboam, ut audiemus cap. XII, vers. 4. Abulensis tamen excusat Salomonem a peccato, saltem graviore, quod bona intentione id fecerit, et ob necessitatem, idque in rerum omnium abundantia et summa opulentia. Volebat enim Deus in Salomone suam et Israelis gloriam et magnificentiam toti mundo ostendere.
Versus 29: Dedit Deus Sapientiam Salomoni
Vers. 29. Dedit quoque Deus sapientiam Salomoni et prudentiam multam nimis, et latitudinem (Chaldæus, dilatationem) cordis, quasi arenam, quæ est in littore maris. «Latitudinem cordis» vocat magnificentiam et magnanimitatem, puta cor regium, amplum, magnificum, magnanimum; ad tantum regimen ac tanta onera et opera, fabricarum præsertim, magno animo sustinenda et superanda, ut sicut arena plurima est et latissime se porrigit, sic et cor Salomonis plurima etiam minutissima complecteretur, et ad omnia quæ mente concipiebat opere exequendum sese extenderet. Parum enim prodest multa mente concipere et intelligere, nisi adsit virtus et strenuitas ad ea in praxim redigendum.
Versus 31: Erat Sapientior Cunctis Hominibus
31. Sapientior Ethan. Hic Ethan fuit insignis poeta et musicus, ut patet I Paralip. XV, 19; unde et Psalm. LXXXVIII, hoc titulo prænotatur: «Intellectus Ethan.»
Versus 32: Tria Millia Parabolas
32. Locutus est (dictavit et scribi fecit) quoque Salomon tria millia parabolas. Partem earum
habemus in Proverbiis, ubi a cap. X incipiunt parabolæ, et se porrigunt ad libri finem per versus 658, qui totidem quasi continent parabolas.
Et fuerunt carmina ejus quinque et mille. Vatablus, quinque super mille. Sic et Hebræus, Chaldæus et Josephus, q. d. Liber Odarum Salomonis continebat mille odas et quinque. Septuaginta vero vertunt, erant carmina ejus quinque millia.
Hinc patet Salomonem fuisse Poetam. Poesis prisca Hebræorum intercidit: nec jam numeros carminis in psalmis aliisque carminibus advertimus, nisi in rhythmo.
Versus 33: Disputavit Super Lignis et Jumentis
33. Et disputavit super lignis a cedro quæ est in Libano, usque ad hyssopum quæ egreditur de pariete, hoc est a maximis usque ad minimas. «Hyssopum» hic intellige parietariam, quam nonnulli apud Abulensem vocant origanum vel spartum. Levinus Lemnius, cap. XXVI De Herbis, et Pineda vocant adianthum, Serarius saturtiam, quæ idcirco Arabice nuncupatur tsatar.
Et disseruit de jumentis, et volucribus, et reptilibus, et piscibus. Verisimile est hæc olim in libris fuisse conscripta, uti de iisdem nuper fuse scripsit Ulysses Aldrovandus, Conradus Gesnerus, Gulielmus Rondeletius, Julius Scaliger et alii.
Verum hæc omnia pene interciderunt tot sæculorum intervallo, præsertim quia tum non erat typographia, sed pauca exemplaria manuscripta duntaxat, quæ facile intereunt. Sic et interciderunt omnia Patriarcharum et Sapientum Hebræorum, Ægyptiorum, Chaldæorum, Arabum, Græcorum scripta ante Moysen, cujus fere solius ex prisco illo ævo libri et scripta exstant. Addit Abulensis Dei providentia eos interiisse, eo quod nimis curiosa continerent, vel quod nos tanta scientiarum luce, quam ipse per revelationem acceperat, indigni essemus. Glossa censet eos combustos fuisse a Chaldæis; Eusebius vero, et ex eo Glycas ab Ezechia rege.
Hinc patet Salomonem tum privatim suos, tum publice omnes docuisse Physicam et scientiam rerum naturalium, hoc enim significat to disputavit et disseruit. Ad hoc enim ipse ædificavit scholam sive academiam in monte Sion, in qua ipse docebat, ut dixi Proverb. IX, 1; unde ab eo suam doctrinam hauserunt Pythagoras, Socrates, Plato, Aristoteles, teste Eusebio, S. Ambrosio, Clemente Alexandrino et aliis.
Addit Psellus Salomonem scripsisse libros de gemmis, et geniis sive dæmonibus evocandis, certo loco affigendis, et ad opera cogendis. Sed et magi nonnulli proferunt Salomonis incantationes, claviculam et annulum: verum hæc magica sunt et Salomone indigna. Vide Pinedam.