Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Elias sistit se regi Achab, et non se, sed ipsum suis idolis turbasse Israelem asseverat. Mox, vers. 21, miraculo evocationis ignis e coelo in victimam certat cum prophetis Baal, vincensque jubet omnes mactari. Denique, vers. 41, pluviam Israeli a se siccitate damnato indeque fecunditatem restituit.
Textus Vulgatae: III Regum 18:1-46
1. Post dies multos factum est verbum Domini ad Eliam, in anno tertio, dicens: Vade, et ostende te Achab, ut dem pluviam super faciem terrae. 2. Ivit ergo Elias, ut ostenderet se Achab: erat autem fames vehemens in Samaria. 3. Vocavitque Achab Abdiam dispensatorem domus suae. Abdias autem timebat Dominum valde. 4. Nam cum interficeret Jezabel prophetas Domini, tulit ille centum prophetas, et abscondit eos quinquagenos et quinquagenos in speluncis, et pavit eos pane et aqua. 5. Dixit ergo Achab ad Abdiam: Vade in terram ad universos fontes aquarum, et in cunctas valles, si forte possimus invenire herbam, et salvare equos et mulos, et non penitus jumenta intereant. 6. Diviseruntque sibi regiones, ut circuirent eas: Achab ibat per viam unam, et Abdias per viam alteram seorsum. 7. Cumque esset Abdias in via, Elias occurrit ei: qui cum cognovisset eum, cecidit super faciem suam, et ait: Num tu es, domine mi, Elias? 8. Cui ille respondit: Ego. Vade, et dic domino tuo: Adest Elias. 9. Et ille: Quid peccavi, inquit, quoniam tradis me servum tuum in manu Achab, ut interficiat me? 10. Vivit Dominus Deus tuus, quia non est gens aut regnum, quo non miserit dominus meus te requirens: et respondentibus cunctis: Non est hic: adjuravit regna singula et gentes, eo quod minime reperireris. 11. Et nunc tu dicis mihi: Vade, et dic domino tuo: Adest Elias. 12. Cumque recessero a te, Spiritus Domini asportabit te in locum quem ego ignoro: et ingressus nuntiabo Achab, et non inveniens te, interficiet me: servus autem tuus timet Dominum ab infantia sua. 13. Numquid non indicatum est tibi domino meo, quid fecerim cum interficeret Jezabel prophetas Domini, quod absconderim de prophetis Domini centum viros, quinquagenos et quinquagenos in speluncis, et paverim eos pane et aqua? 14. Et nunc tu dicis: Vade, et dic domino tuo: Adest Elias: ut interficiat me? 15. Et dixit Elias: Vivit Dominus exercituum, ante cujus vultum sto, quia hodie apparebo ei. 16. Abiit ergo Abdias in occursum Achab, et indicavit ei: venitque Achab in occursum Eliae. 17. Et cum
Versus 1: In Anno Tertio
vidisset eum, ait: Tune es ille qui conturbas Israel? 18. Et ille ait: Non ego turbavi Israel, sed tu, et domus patris tui, qui dereliquistis mandata Domini, et secuti estis Baalim. 19. Verumtamen nunc mitte, et congrega ad me universum Israel in monte Carmeli, et prophetas Baal quadringentos quinquaginta, prophetasque lucorum quadringentos, qui comedunt de mensa Jezabel. 20. Misit Achab ad omnes filios Israel, et congregavit prophetas in monte Carmeli. 21. Accedens autem Elias ad omnem populum, ait: Usquequo claudicatis in duas partes? si Dominus est Deus, sequimini eum: si autem Baal, sequimini illum. Et non respondit ei populus verbum. 22. Et ait rursus Elias ad populum: Ego remansi propheta Domini solus: prophetae autem Baal quadringenti et quinquaginta viri sunt. 23. Dentur nobis duo boves et illi eligant sibi bovem unum, et in frusta caedentes, ponant super ligna, ignem autem non supponant: et ego faciam bovem alterum, et imponam super ligna, ignem autem non supponam. 24. Invocate nomina deorum vestrorum, et ego invocabo nomen Domini mei: et Deus qui exaudierit per ignem, ipse sit Deus. Respondens omnis populus ait: Optima propositio. 25. Dixit ergo Elias prophetis Baal: Eligite vobis bovem unum, et facite primi, quia vos plures estis: et invocate nomina deorum vestrorum, ignemque non supponatis. 26. Qui cum tulissent bovem, quem dederat eis, fecerunt: et invocabant nomen Baal de mane usque ad meridiem, dicentes: Baal, exaudi nos. Et non erat vox, nec qui responderet: transiliebantque altare quod fecerant. 27. Cumque esset jam meridies, illudebat illis Elias, dicens: Clamate voce majore: Deus enim est, et forsitan loquitur, aut in diversorio est, aut in itinere, aut certe dormit, ut excitetur. 28. Clamabant ergo voce magna, et incidebant se juxta ritum suum cultris et lanceolis donec perfunderentur sanguine. 29. Postquam autem transiit meridies, et illis prophetantibus venerat tempus quo sacrificium offerri solet, nec audiebatur vox, nec aliquis respondebat, nec attendebat orantes; 30. dixit Elias omni populo: Venite ad me. Et accedente ad se populo, curavit altare Domini quod destructum fuerat. 31. Et tulit duodecim lapides juxta numerum tribuum filiorum Jacob, ad quem factus est sermo Domini, dicens: Israel erit nomen tuum. 32. Et aedificavit de lapidibus altare in nomine Domini: fecitque aquaeductum, quasi per duas aratiunculas, in circuitu altaris, 33. et composuit ligna: divisitque per membra bovem, et posuit super ligna. 34. Et ait: Implete quatuor hydrias aqua et fundite super holocaustum et super ligna. Rursumque dixit: Etiam secundo hoc facite. Qui cum fecissent secundo, ait: Etiam tertio idipsum facite. Feceruntque tertio. 35. Et currebant aquae circum altare, et fossa aquaeductus repleta est. 36. Cumque jam tempus esset ut offerretur holocaustum, accedens Elias propheta, ait: Domine Deus Abraham, et Isaac, et Israel, ostende hodie quia tu es Deus Israel, et ego servus tuus, et juxta praeceptum tuum feci omnia verba haec. 37. Exaudi me, Domine, exaudi me: ut discat populus iste, quia tu es Dominus Deus, et tu convertisti cor eorum iterum. 38. Cecidit autem ignis Domini, et voravit holocaustum, et ligna, et lapides, pulverem quoque, et aquam quae erat in aquaeductu lambens. 39. Quod cum vidisset omnis populus, cecidit in faciem suam, et ait: Dominus ipse est Deus, Dominus ipse est Deus. 40. Dixitque Elias ad eos: Apprehendite prophetas Baal, et ne unus quidem effugiat ex eis. Quos cum apprehendissent, duxit eos Elias ad torrentem Cison, et interfecit eos ibi. 41. Et ait Elias ad Achab: Ascende, comede, et bibe: quia sonus multae pluviae est. 42. Ascendit Achab, ut comederet et biberet: Elias autem ascendit in verticem Carmeli, et pronus in terram posuit faciem suam inter genua sua, 43. et dixit ad puerum suum: Ascende, et prospice contra mare. Qui cum ascendisset, et contemplatus esset, ait: Non est quidquam. Et rursum ait illi: Revertere septem vicibus. 44. In septima autem vice, ecce nubecula parva quasi vestigium hominis ascendebat de mari. Qui ait: Ascende, et dic Achab: Junge currum tuum et descende, ne occupet te pluvia. 45. Cumque se verteret huc atque illuc, ecce coeli contenebrati sunt, et nubes,
Versus 3: Abdias Timebat Dominum Valde
et ventus, et facta est pluvia grandis. Ascendens itaque Achab abiit in Jezrahel: 46. et manus Domini facta est super Eliam, accinctisque lumbis currebat ante Achab, donec veniret in Jezrahel.
Versus 4: Tulit Centum Prophetas et Abscondit Eos
1. In anno tertio, — siccitatis et famis ab Elia inductae Israeli.
Versus 18: Non Ego Turbavi Israel, Sed Tu
3. ABDIAS AUTEM TIMEBAT DOMINUM VALDE. — Hebraei, Lyranus et Rupertus putant hunc « Abdiam » esse Abdiam prophetam, qui inter minores prophetas ordine est quartus. Addit Lyranus Abdiam merito hujus beneficentiae in prophetas a Deo in praemium accepisse donum prophetiae: S. Epiphanius vero, lib. De Prophetis, censet Abdiam hunc fuisse quinquagenarium illum qui libro IV, cap. 1, Elisae supplex mortem effugit. Sed hunc Abdiam ab utroque esse diversum, ostendi prooemio in Abdiam.
Versus 19: Congrega ad Me Universum Israel in Monte Carmelo
4. TULIT ILLE CENTUM PROPHETAS, ET ABSCONDIT EOS. — Abulensis putat prophetas hosce fuisse prophetas proprie dictos. Planius Lyranus et Cajetanus censent, eos fuisse viros religiosos, qui, abdicatis curis terrenis seorsim simul habitantes divinis laudibus insistebant, uti faciunt jam Coenobitae. Simili modo legimus, I Regum cap. XIX, vers. 20, chorum prophetarum non tantum vocali cantu, sed et musicis instrumentis una cum Samuele et Saule laudasse Deum. Sic Heman et Idithun cantores dicuntur « prophetasse, » id est cecinisse psalmos in citharis et psalteriis, I Paralip. cap. XXV.
Versus 23: Ego Praeparabo Bovem Alterum
18. Non ego turbavi Israel, sed tu, et domus PATRIS TUI, QUI DERELIQUISTIS MANDATA DOMINI, ET SECUTI ESTIS BAALIM, — puta idola, et deos gentium. Vide hic libertatem Eliae qua Achab regi culpam, causamque siccitatis et famis a se inductae in faciem objectat. Idem fecere Lucifer Calaritanus, S. Athanasius et S. Hieronymus in epistolis et libris scriptis ad Constantium Imperatorem Arianum.
19. CONGREGA AD ME UNIVERSUM ISRAEL IN MONTE CARMELI, ET PROPHETAS BAAL QUADRINGENTOS QUINQUAGINTA, PROPHETASQUE LUCORUM QUADRINGENTOS. — Petiit hoc Elias, ut omnes occideret; ac iis occisis excideret pariter idola Baal, et « lucorum, » id est aliorum deorum, qui in sylvis et lucis colebantur. Fuere ergo universim pseudoprophetae, sive pseudodoctores haeresis et idololatriae 850; quos omnes Elias partim per se, partim per populum interemit. Esto enim soli subinde Baalitae quasi praecipui nominentur, tamen caeteros quoque fuisse interemptos patet cap. XIX, vers. 1.
Versus 24: Deus Qui Exaudierit per Ignem, Ipse Sit Deus
23. Et ego faciam alterum bovem, — « faciam, » id est sacrificabo. Summum enim et nobilissimum opus, quod facit homo, est sacrificium. Sic Virgilius: Cum faciam (id est, sacrificabo) vitulo pro frugibus, ipse venito.
24. DEUS, QUI EXAUDIERIT PER IGNEM IPSE SIT DEUS, —
qui scilicet ignem in hostiam sibi oblatam e coelo demiserit. Hic enim hoc ipso ostendet se ignis reque ac coeli esse Dominum, ac sacrificium illud esse suum, id est verum et divinum. Solebat enim Deus in igne apparere, ac per ignem e coelo missum absumere sacrificia sibi oblata, uti fecit in sacrificio Abelis, Genes. IV, 4; Aaronis, Levit. IX, 24; Salomonis, II Paralip. VII, 1; Davidis, I Paralip. XXI, 20; Gedeonis, Judic. VI, 21; Manue, Judic. XIII, 20, et aliorum. Ignis enim repraesentat majestatem Dei. Unde Deuter. IV, 24, Moyses ait Hebraeis: « Dominus Deus tuus ignis consumens est. » Ignis enim symbolum est castitatis et puritatis, aeque ac efficacitatis divinae, uti per 17 analogias ostendi Levit. IX, 23. Hinc et Spiritus Sanctus in specie ignis descendit in Apostolos die Pentecostes, Actor. II. Vide ibi dicta.
Versus 26: Tulerunt Bovem et Praeparaverunt
Et haec populus sciebat, atque illa tum ex Scripturis, tum ex Levitis audierat; unde statim succlamavit, dixitque: « Optima propositio. » Miraculo enim hac lis de Deo vero decidenda erat, uti hic Eliae suggessit Deus, eo quod Achab, Jezabel et Baalitae in cultu Baal essent obstinati, nec ullas rationes in contrarium ad aures admitterent.
26. QUI CUM TULISSENT BOVEM, QUEM DEDERAT EIS, FECERUNT, — id est immolarunt Baal. Tradunt, vel potius more suo fabulantur (teste Lyrano et Abulensi) Rabbini, bovem hunc fugisse a Baalitis ad Eliam, quasi qui dedignaretur immolari Baal, velletque ab Elia immolari Deo vero, ut hoc prodigio adverteret populus Baal non esse Deum, et ad Deum verum, quem colebat Elias, rediret.
TRANSILIEBANT ALTARE QUOD FECERANT. — Sic et Septuaginta; sed Hebraeus et Chaldaeus habent, quod fecerat, scilicet Elias, ait Serarius et Sanchez, qui censent Baalitas insultasse hic altari Eliae, illudque saltando diruisse, ideoque paulo post Eliam vers. 30 illud restaurasse. Favet Chaldaeus qui vertit: Insaniebant super aram, quam fecerat, scilicet Elias. Verum vers. 30, contrarium potius significat, scilicet Eliam necdum erexisse suum altare. Quare Vatablus, Hebraeum quod fecerat, exponit subaudiendo unus eorum, scilicet Baalitarum, vel eorum dux, rex Achab. Saltabant ergo Baalitae inconditi quasi amentes, ut vertit Chaldaeus, cum viderent Baal a se invocatum non respondere; tum ex pudore et anxietate, ne ab Elia male mulctarentur, uti reipsa eis mox contigit; tum ut Baalem anxio hoc suo transultu placarent, commoverent et quasi cogerent ad respondendum: hoc enim gestu significabant suum erga Baalem ejusque altare studium et devotionem, quasi qui cuperent ipsimet fieri victimae, et in altari immolare se Baali, ideoque lanceolis se incidentes, sanguine suo altare cruentabant, ut
Versus 27: Forsitan Loquitur
sequitur. Similes saltus et gestus inconditos more bacchantium edebant Corybantes, Luperci et Salii apud Romanos. Ita Salianus, Vatablus et alii.
Versus 28: Incidebant Se Cultris et Lanceolis
27. ET FORSITAN LOQUITUR, — colloquitur cum aliquo, ut ad vestras preces attendere nequeat. AUT IN DIVERSORIO EST, — ut comedat, bibat et epuletur. Putabant enim Gentiles deos instar hominum manducare et potare, ac vesci nectare et ambrosia. Unde Homerus, Iliad. II, inducit Jovem apud Aegyptios et Aethiopes, epulantem cum aliis diis.
28. INCIDEBANT SE JUXTA RITUM SUUM CULTRIS ET LANCEOLIS, — ut Baali se suumque sanguinem litarent et offerrent, itaque eum flecterent ad respondendum. Idem fecere Syri, Graeci et Romani, teste Apuleio, lib. VIII, Luciano in Dea Syria, Plutarcho, lib. De Superstitione. Audi Lactantium, lib. I De falsa religione, cap. XXI: « Alia virtutis (sacrificia) quam eamdem Bellonam vocant, in quibus ipsi sacerdotes non alieno, sed suo cruore sacrificant. Sectis namque humeris, et utraque manu districtos gladios exerentes current, efferuntur, insaniunt. » De hac Tibullus, ubi feminam sacrificantem induxit: Ipsa bipenne suos caedit violenta lacertos, Sanguineque effuso spargit inepta Deam. Statque latus praefixa veru, stat saucia pectus, Et canit eventus quos Dea magna movet.
Nimirum daemon aemulus Dei, et invidus homini, divinis honoribus gaudet, ideoque humano sanguine sibi quasi Deo litari vult; itaque simul homines sibi exosos excruciat, vulnerat et saepe necat.
Versus 29: Nulla Vox nec Respondens
29. ET ILLIS (Baalitis) PROPHETANTIBUS, — id est Baalem laudantibus et invocantibus, Chaldaice, insanientibus.
Versus 30: Curavit Altare Domini
30. CURAVIT (Elias) ALTARE (Domini) QUOD DESTRUCTUM FUERAT. Abulensis, Quaest. XXVII, putat hoc altare primitus erectum a Saule, I Reg. XV, 12, sed Saul ibi erexit fornicem triumphalem, non altare. Dico ergo Eliam, ut populum avocaret ab altari, et cultu Baal, jam ante instinctu Dei erexisse altare in monte Carmelo, et ad illud populum convocasse, ut in eo Deo vero sacrificaret: quare Jezabelem et Baalitas Eliae indignantes hoc ejus altare destruxisse; Eliam vero illud hic rursum erexisse et instaurasse.
Versus 31: Tulit Duodecim Lapides
31. ET TULIT DUODECIM LAPIDES JUXTA NUMERUM TRIBUUM FILIORUM JACOB. — Duodecim enim filii Jacob per suos filios, nepotes et abnepotes constituerunt 12 tribus Israel. Fecit hoc Elias, ut ostenderet se Deum verum colere, illique sacrificare, quem coluerat Jacob caeterique Patriarchae, et prisci Israelitae, ac proinde praesentes quoque Israelitas, utpote eorum posteros, debere iisdem vestigiis insistere, ac eumdem Deum colere. Unde subditur:
AD QUEM FACTUS EST SERMO DOMINI DICENS: ISRAEL ERIT NOMEN TUUM. — Apposite, q. d. Sicut Jacob luctans cum Deo (id est Angelo Dei vicario) eumque volentem vincens, vocatus est Israel, id est dominans Deo, Genes. XXXII, sic pariter vos, si Patriarchae vestri Jacobi fidem et cultum veri Dei imitari fueritis, fietis veri Israelitae, id est dominantes Deo, ac omnia, quae ab eo postulaveritis, impetrabitis: quod ut faciatis, ecce ישראל Israel, id est dominabitur Deus in hoc meo sacrificio, per ignem e coelo in illud missum, ac Baalitas prosternat: licet enim et ipsi ope sui Baal, id est daemonis potuissent ignem e coelo in bovem suum demittere (hoc enim faciet Antichristus ope daemonis, Apocalypsis XIII, 13), tamen sciebat Elias ex Dei revelatione, Deum id non permissurum, ut Baalem confunderet, et se solum Deum verum ostenderet.
Versus 32: Fecit Aquaeductum circa Altare
32. FECITQUE AQUAEDUCTUM QUASI PER DUAS ARATIUNCULAS, IN CIRCUITU ALTARIS, — scilicet quasi per duos sulcos, sive per duo spatia, quae arari poterant. In Hebraeo significatur aquaeductus fuisse tantus, ut caperet duo sata. Habet enim juxta domum: id est saccum vel mensuram duorum satorum seminis, q. d. Fecit alveum vel areolam excavatam circum altare tantam, ut caperet saccum continentem duo sata, id est duos modios seminis. Ita Vatablus. Male ergo quidam sic exponit, q. d. Fecit tantum alveum, quantus est in quo seminantur duo sata. Sic enim alveus hic fuisset major alveo Tiberis vel Rheni. Satum enim est mensura Hebraea capiens tantum, quantum modius apud Romanos. Jam modius, dum seminatur, integrum agrum implet. Porro Hebraei domum vocant saccum vel vas quodlibet, quod semen aliamve rem continet.
Fecit hoc Elias, tantumque aquae circa altare effudit, ne quis putaret eum sub altari abscondisse ignem, ac proinde ignem ab eo e coelo evocatum, non e coelo descendisse, sed in terra ab eo absconditum, inde in altare more suo ascendisse. Audi S. Chrysostomum, homil. De Petro et Elia, quam ex Metaphraste recitat Surius, die 1 augusti: « Attende quid dicturus sum, vidi enim ipse quod dicam. In idolorum altaribus foramina quaedam sunt ex inferiore parte altaris, et fovea quaedam obscura; descendunt autem erroris artifices in foveam illam, et ex foraminibus ignem sufflant ad sacrificium conficiendum, ita ut multi decepti ignem illum coelestem existiment esse. Ne igitur et Elias in suspicionem veniret, quod et ipse aliquid tale machinatus esset, aquam effudit, ut aqua illa, nulla esse infra altare foramina ostenderet; ubi enim aqua foramen invenerit, illic aqua non consistit, sed per foramina ipsa defluat, necesse est. »
Fabulatur R. Salomon Eliam, cum tantum alveum aqua in hydria allata implere non posset, fecisse ut pars aquae ex hydria a se effusae manus suas attingeret, itaque novo miraculo ex Eliae manibus, quasi e duobus fontibus aquas largissimas emanasse, quae totum alveum implerent, ideo-
que IV Reg. I, 41, dici ab Eliseo in Elisei manus aquam effusam.
Versus 38: Cecidit Ignis Domini
38. CECIDIT AUTEM IGNIS DOMINI, ET VORAVIT HOLOCAUSTUM, — quasi cibum Dei. Victimae enim sunt quasi cibus Dei. Scribit Josephus, lib. VIII Antiq. cap. XIII, locum hunc igne Dei consumptum usque ad sua tempora perdurasse. Vide dicta Isaiae LXIV, 2, ad illa: « Aquae arderent igni. »
Versus 39: Cecidit Populus in Faciem Suam
39. QUOD CUM VIDISSET OMNIS POPULUS, CECIDIT IN FACIEM SUAM, ET AIT: DOMINUS IPSE EST DEUS, DOMINUS IPSE EST DEUS. — Hebraice, Jehova ipse est Elohim, Jehova ipse est Elohim, q. d. יהוה Jehova qui primus hoc nomen suum indicavit Moysi, Exodi VI, 3, ac hoc nomine ab eo et ceteris Israelitis invocatus est, ipse est solus verusque Elohim, id est Deus, et Numen omnia gubernans, coelum et terram moderans, a quo proinde nos ceterique homines omnem alimoniam omneque bonum exspectare et postulare debemus; אלהים Elohim enim significat Deum, quatenus habet providentiam rerum omnium, omniaque regit, judicat et vindicat. Hinc Hebraei dicunt sumptum nomen Eliae, sive, ut Hebraice vocatur, אליהו Eliahu qui prius vocabatur Jaberscuah. Eliahu enim idem est quod אל יה וה El Ia hu, id est fortis Deus ipse. Jam El est abbreviatum Elohim, Ia est contractum Jehova, hu est ipse. Sic מכבי Machabi, id est Machabaei nomen a Juda et fratribus sumptum est ex illo Exodi XV, מי כמוך נאלים Mi camocha Baelim Jehova, id est, Quis similis tui in fortibus, Domine? Hoc enim velut insigne et emblema suae pugnae et victoriae praeferebant Machabaei, nullam in sua fortitudine spem, sed totam in Deo collocantes. Elias enim Dei ope fortior evasit Achabo, Jezabele et Baalitis, non tantum passive, eorum persecutiones fortiter sustinendo, sed active, omnes mactando, sic S. Liduina, quae in morbis plurimis et acerbissimis per annos 30, et amplius admirabile fuit patientiae speculum, hoc nomen quasi omen futurae sapientiae accepit. Liduina enim Belgice idem est quod lata patientia, uti habet ejus Vita in initio apud Surium, tom. VII, die 4 aprilis. Sic Mars Graece dictus est Ares, quod naturam habeat arrheton, id est infractam, invictam et immutabilem, ait Plato in Cratylo. Unde ad hoc etymon alludens Virgilius: Infractos adverso Marte Latinos, nuncupat. Sic Agamemnon, ait Plato, hoc nomen accepit ob laborum, quos perpessurus erat, tolerantiam; decem enim annis obsidens Trojam multa perpessus est. Unde ἀγαμέμνων dictus quasi ἀγαμένος, id est valde manens in obsidione Trojae. Sic Elias athleta divinus idem est quod fortis Domini, vel fortis Dominus, in eo ejusque operibus.
Notat Benjamin in Itinerario, in Carmelo antrum Eliae adhuc visi, altarisque diruti vestigia; cujus locus circularis fuerit, diametro fere cubitorum quatuor.
40. Apprehendite prophetas Baal, — puta universim 850, ut dixi vers. 19, quos omnes Elias jussu Dei, ut ipse ait vers. 36, praecepit occidi; quia ipsi erant antistites, doctores et auctores idololatriae, ideoque blasphemi in Deum, quos Deus per Moysen jusserat occidi: ita Abulensis et alii. Audi Auctorem De Mirabilibus S. Scripturae, lib. II: « Quippe quia Elias erat in ea lege, quae dicit Levit. cap. XXIV, blasphemum non patieris vivere. Nullus hominum idolum colit, nisi Dei blasphemas exstiterit. Ac per hoc qui idololatriae cultores mactaverat, blasphemos et sacrilegos de terra purgabat. » Et S. Basilius, hom. 20 De Ira: « Illum, qui tanquam pharmaco, ad ea quae oportet, ira utitur, Dominus minime condemnat. Moyses omnium hominum mansuetissimus, vituli idololatriam damnans, Levitarum manus in caedem fratrum armavit. Phinees justa contra publice fornicantes ira, ut oportebat, usus, protinus utrumque trucidavit. Samuel regem Amalec justa ira in medium trahens occidit. Sic itaque fit ira saepenumero bonarum actionum ministra. Elias vero zelotes quinquaginta supra quadringentos turpitudinis sacerdotes, et quadringentos sacrorum nemorum comedentes de mensa Jezabel, justa sapientique indignatione in totius Israel utilitatem, ut morte mulctarentur, effecit. »
DUXIT EOS AD TORRENTEM CISON (ubi Barac cecidit Sisaram cum suis copiis Judic. IV, vers. 7), ET INTERFECIT EOS IBI, — ne terra sancta eorum scelesto sanguine pollueretur, neve eorum cadavera aerem inficerent, idcirco ea devolvit in torrentem Cison, nec in terra, sed in aquis decurrentibus sepelivit.
Versus 40: Apprehendite Prophetas Baal
41. ET AIT ELIAS AD ACHAB: ASCENDE, COMEDE ET BIBE, QUIA SONUS MULTAE PLUVIAE EST, — q. d. Jam peracta est justa vindicta de impiis idololatris Deo injuriis: quare Deus jam quasi placatus reconciliari cupit Israeli, ac pluviam et fecunditatem illi denegatam restituere. Quocirca nunc mihi Deus revelavit pluviam mox venturam, imo ego eam video quasi venientem, ac sonitum venti vel tonitrui, qui ingentem pluviam praeire solet, videor mihi audire: nullum enim adhuc signum pluviae in aere apparebat, ut patet ex sequentibus: « Ascende » ergo, o Achab, « comede, bibe, » et exsulta ob tam laetum pluviae et fertilitatis nuntium, quod tibi affero.
42. ELIAS AUTEM ASCENDIT IN VERTICEM CARMELI, ET PRONUS IN TERRAM POSUIT FACIEM SUAM INTER GENUA SUA, — ut attentius et ardentius oraret Deum pro pluvia ab eo promissa, ut eam statim exhiberet. Hic enim gestus significabat humilitatem et attentionem orantis Eliae, et Dei misericordiam, toto affectu implorantis: hoc enim situ est embryo in ventre matris, eoque quasi tacite suam miseriam ostendens, implorat Dei misericordiam, ut se in lucem educat. Audi S. Isidorum, lib. XI Orig. cap. 1: « Genua sunt commissiones femorum et crurarum, et dicta genua, eo quod sint in utero genis opposita; cohaerent enim sibi, et cognata sunt oculis lacrymarum indicibus et misericordiae; nam a genis genua dicuntur. Denique complicatum gigni formarique hominem dicunt, ita ut genua sursum sint, quibus oculi formentur, ut cavi et reconditi fiant. Ejus genua comprimit arcta gena: inde est quod homines, dum ad genua se prosternunt, statim lacrymantur. Voluit enim eos natura uteri materni remorari, ubi, quasi in tenebris considebant, antequam ad lucem pervenirent. » Hoc ipsum dixit Aristoteles, lib. VII De Historia Animalium, cap. VIII: « Homo in semet conglobatus sic gestatur, ut nasus inter genua, aures extra genua habeat. »
Versus 41: Ascende, Comede et Bibe
Porro Abulensis hinc colligit Eliam, ab hoc tempore quo in monte Carmelo coelitus ignem devoravit, eoque Baalitas prostravit, habitationem suam in eodem ad memoriam tanti beneficii et miraculi deinceps fixisse, atque eodem confluxisse ad ipsum plures viros religiosos, qui se totos Deo, orationi, et divinis rebus laudibusque tradebant. Quos post Christum imitati sunt, qui in eodem monte religiose Deum coluerunt; indeque orta est antiqua, et sancta Carmelitarum religio et familia. Unde septem Summi Pontifices Sixtus IV, Joannes XXII, Julius III, Pius V, Gregorius XIII, Sixtus V et Clemens VIII, in Bullis huic Ordini concessis, de professoribus hujus sacri instituti ita loquuntur: « Tanquam religionis speculum, et exemplar claritate fulgentes, sanctorumque prophetarum Eliae et Elisei, et aliorum patrum, qui montem sanctum Carmeli juxta Eliae fontem habitarunt, successionem haereditariam tenentes. » Unde et Sixtus huic Religioni concessit, ut Eliam et Eliseum tanquam suae institutionis patronos coleret, dies festos in eorum honorem celebrando, propriaque officia in eorum memoriam recitando, quod et ipsa Religio studiose servat, et in ipso officio nomen et solemnitatem patroni Eliae tribuunt.
Versus 42: Elias Ascendit in Verticem Carmeli
Hinc et Nicephorus, libro VIII, cap. III, asserit Helenam, Magni Constantini matrem, in Carmelo templum aedificasse Eliae prophetae. Sane tempore Eliae et Elisei in Carmelo fuisse oratorium, vel synagogam, ad quam festis diebus populus conveniret tum orationis causa, tum ut Eliam, Eliseum et similes concionatores audiret, satis significatur lib. IV Reg. IV, 23; idque ibidem docent Lyranus, Abulensis et alii. Porro etiamnum Carmelitae Eliae festum solemne celebrant die 20 julii, quo die Elias Martyrologio Romano ascriptus est. Vide Suarez, lib. II De Religione, cap. X.
Exstat in Bibliotheca Patrum, tom. IV editionis tertiae Coloniensis, pag. 725, liber Joannis XLIV, Jerosolymorum Episcopi ad Caprasium, de institutione monachi, in quo Carmelitarum institutum per omnia ab Elia derivatum ostenditur, quem librum nonnulli recentiores vetustum esse autumant, auctoremque faciunt Joannem Jerosolymitarum Episcopum, qui vixit tempore S. Hieronymi, et ab eo velut Origenista notatus est: sed id multis refutant Doctores Colonienses in praefatione libri: ac Baronius tom. V, anno Christi 444, et Bellarminus, De Script. Eccles. pag. 95, qui censent, stylum esse hominis Latini, et posteriorum temporum.
Denique Salomon montis hujus meminit Cantic. cap. VII, 5, dicens: « Caput tuum ut Carmelus. » Vide ibi dicta. Porro Carmeli nomen apte repraesentat statum Religionis, tum quia hic piis institutis et meritis abundat, sicut Carmelus frugibus et fructibus; tum quia Carmel Hebraice idem est quod scientia circumcisionis, scilicet mortificationis, passionum, cupiditatum et affectuum terrenorum, quae dicitur in Religione, quasi in propria hujus rei schola.
Quamobrem jure S. Hieronymus hos omnes quos diximus, veteris Testamenti « monachos » vocat, idemque alio loco seipsum monachis annumerans: « Noster, inquit, princeps Elias, noster Eliseus, nostri duces filii prophetarum; » quod iisdem pene verbis dicit Isidorus, lib. II, cap. XV, qui in libro De Ecclesiasticis officiis, hunc utrumque et caeteros prophetas « monachorum » appellat « principes. » Ad quos etiam accedit aperte Cassianus, lib. I, cap. II, qui ab iis ait monasticae professionis primordia esse fundata. Elias enim sine uxore, sine liberis, sine familia castam caelibemque semper egit vitam: in tanta insuper paupertate, ut vestium loco, zona pellicea amictus describatur; victum autem modo a vidua, modo a corvo quasi mendicatum acciperet.
Hinc et S. Chrysostomus ait, hom. 2 ad Populum: « Quid, dic mihi, Elia pauperius? sed propterea omnes divites vincebat, quoniam pauper erat; ipsam vero paupertatem ex mentis opulentia elegit, etc., rex pauperis indigebat, et verbis nihil plus quam meloten habentis inhiabat. »
Addit Adrichomius in Carmelo: In hoc monte spelunca est et fons, ubi habitabant Elias et Eliseus, et filii prophetarum: postea habitaverunt (et etiamnum habitant) ibi Fratres Carmelitae; unde et originem et nomen habent.
43. PROSPICE CONTRA MARE — Mediterraneum: inde enim in terra sancta nubes et pluviae ex maris vaporibus exoriri solent. Sciebat Elias ex Dei revelatione, mox venturam pluviam; sed ut regem et populum eam avidissime exspectantem solaretur, et in pluviae spe confortet, utque appareret a Deo per preces Eliae hanc pluviam singulari dono dari; hinc mittit puerum septies, ut in mare signum pluviae, puta nubes prospectet, illudque cum apparuerit, sibi populoque renuntiet.
44. Ecce nubecula parva quasi vestigium (pedis) HOMINIS ASCENDEBAT DE MARI. — Hebraeus, parvula quasi vola hominis; Vatablus, ad magnitudinem volae hominis; Chaldaeus, nubes parva sicut vola manus hominis ascendit de Occidente, id est de mari Mediterraneo, hoc enim est ad Occidentem Judaeae.
Versus 43: Respice contra Mare
Nota: vola tam de pedibus quam de manibus dicitur: Hebraice enim כף caph, id est vola, proprie est curvitas, sive concavitas tam pedum,
Versus 44: Nubecula Parva Ascendebat de Mari
quam manuum, imo et cochlearium aliarumque rerum curvarum; Chaldaeus hic accipit volam manus: Noster vero « volam pedum. » Unde vertit, « vestigium hominis; » idque congruentius: videbatur enim Deus hic in nube, quasi pedibus descendere ad dandam Israeli pluviam et terram fecundandam.
Allegorice S. Augustinus, serm. 201 De Tempore: « Elias, inquit, figuram habuit Domini Salvatoris. Elias oravit et sacrificium obtulit, et Christus pro universo mundo seipsum immaculatum sacrificium tradidit. Elias oravit in monte Carmeli et Christus in monte Oliveti. Elias oravit, ut pluvia in terram veniret, et Christus, ut in cordibus humanis gratia divina descenderet. Quod autem Elias dixit ad puerum suum: Vade, et considera septies, septiformem Sancti Spiritus gratiam quae danda erat Ecclesiae, designabat. Et quia ipse dixit se vidisse nubeculam parvulam ascendentem de mari, carnem Christi figurabat, quae in mari mundi istius nascitura erat. » Probat idipsum ex Evangelio, dum subdit: « Quamobrem ne forte aliquis dubitet, nubem illam vestigium hominis habuisse dixit, illius utique hominis, qui dixit: Quem dicunt homines esse filium hominis? sicut ergo orante Elia, post tres annos et sex menses pluvia de coelo descendit: ita et in adventu Salvatoris tribus annis et sex mensibus, quibus praedicare dignatus est, pluvia verbi Dei totum mundum feliciter irrigavit. Et sicut tunc in adventu Eliae omnes sacerdotes idolorum interfecti sunt et deleti, ita in adventu veri Eliae, id est Domini nostri Jesu Christi observatio sacrilega Paganorum destructa est. » Eadem ex S. Augustino transcripsere Beda, Angelomus, Eucherius.
Simile et quasi parallelum Eliae fuit Aniani Episcopi factum. Cum enim Attila rex Hunnorum obsideret Aureliam ad Ligerim, Anianus cives hortatus est, ut sperarent in Deum, ejusque opem implorarent, quod cum illi humi prostrati fecissent, tum ad eos conversus dixit: « Prospicite de muris num subsidium adveniat. » Putabat enim Aetium adventurum. Prospicientes autem, neminem viderunt. At ille: « Orate iterum cum fide: vos enim hodie Dominus liberabit. » Et cum fecissent: « Prospicite iterum, » inquit. Nemine autem apparente dixit illis: « Si cum fide orabitis, Dominus sine dubio nobis aderit. » Illi vero cum fletu magno misericordiam Dei invocare coeperunt. Inde ex sancti Episcopi praecepto de integro prospicientes, nebulam quasi de terra surgentem viderant; quod renuntiantibus dixit: « Atqui hoc Domini auxilium est. » Hunnis proinde id oppidum invadentibus, tanta vis aquae de coelo decidit, ut coacti sint in castra reverti. Sequenti die trementibus et fatiscentibus assiduis jam ictibus arietum muris, ecce Aetius Valentiniani III dux, et Theodoricus Gothorum rex, ac Thorismundus filius ejus cum suis quisque exercitibus prodierunt, commissoque certamine Attilam ab urbe propulerant. Haec ita acta Gregorius Turonensis refert, libro II, cap. VII.
46. ET MANUS DOMINI FACTA EST SUPER ELIAM, ACCINCTISQUE LUMBIS CURREBAT ANTE ACHAB. — « Manus, » id est vis, virtus, alacritas, agilitas ad currendum, q. d. Deus dedit robur, vires et alacritatem Eliae, ut licet ipse esset jejunus, fessus et debilis ex longa concertatione cum Baalitis, item ex prolixa oratione, sacrificio et impetratione pluviae, tamen curreret, imo praecurreret currum Achab, qui concitatis equis procurrebat, ut pluviam evaderet. « Currebat » ergo Elias, ut Achab et Israelitae agnoscerent auctore Deo datam esse pluviam per preces Eliae; item ut officium honorarium praestaret regi suo Achab, eum stipando, praecundo et praecurrendo.
Simile et quasi parallelum Eliae fuit Aniani Episcopi factum. Cum enim Attila rex Hunnorum obsideret Aureliam ad Ligerim, Anianus cives hortatus est, ut sperarent in Deum, ejusque opem implorarent, quod cum illi humi prostrati fecissent, tum ad eos conversus dixit: « Prospicite de muris num subsidium adveniat. » Putabat enim Aetium adventurum. Prospicientes autem, neminem viderunt. At ille: « Orate iterum cum fide: vos enim hodie Dominus liberabit. » Et cum fecissent: « Prospicite iterum, » inquit. Nemine autem apparente dixit illis: « Si cum fide orabitis, Dominus sine dubio nobis aderit. » Illi vero cum fletu magno misericordiam Dei invocare coeperunt. Inde ex sancti Episcopi praecepto de integro prospicientes, nebulam quasi de terra surgentem viderant; quod renuntiantibus dixit: « Atqui hoc Domini auxilium est. » Hunnis proinde id oppidum invadentibus, tanta vis aquae de coelo decidit, ut coacti sint in castra reverti. Sequenti die trementibus et fatiscentibus assiduis jam ictibus arietum muris, ecce Aetius Valentiniani III dux, et Theodoricus Gothorum rex, ac Thorismundus filius ejus cum suis quisque exercitibus prodierunt, commissoque certamine Attilam ab urbe propulerant. Haec ita acta Gregorius Turonensis refert, libro II, cap. VII.
Versus 46: Manus Domini Facta Est Super Eliam
46. ET MANUS DOMINI FACTA EST SUPER ELIAM, ACCINCTISQUE LUMBIS CURREBAT ANTE ACHAB. — « Manus, » id est vis, virtus, alacritas, agilitas ad currendum, q. d. Deus dedit robur, vires et alacritatem Eliae, ut licet ipse esset jejunus, fessus et debilis ex longa concertatione cum Baalitis, item ex prolixa oratione, sacrificio et impetratione pluviae, tamen curreret, imo praecurreret currum Achab, qui concitatis equis procurrebat, ut pluviam evaderet. « Currebat » ergo Elias, ut Achab et Israelitae agnoscerent auctore Deo datam esse pluviam per preces Eliae; item ut officium honorarium praestaret regi suo Achab, eum stipando, praecundo et praecurrendo.