Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Eliseus mittit unum e suis, qui ungat Jehu in regem Israel, ut familiam Achab deleat; ungit ille Jehu: id ex Jehu intelligentes principes eum regem creant. Jehu ergo rex factus pergit in Jezrahel, ibique occidit Joram regem Israel, et Ochoziam regem Juda, ac Jezabelem ex domo præcipitari jubet, quam deinde canes devorant juxta oraculum Eliæ.
Textus Vulgatae: IV Regum 9:1-37
1. Eliseus autem Propheta vocavit unum de filiis prophetarum, et ait illi: Accinge lumbos tuos, et tolle lenticulam olei hanc in manu tua, et vade in Ramoth Galaad. 2. Cumque veneris illuc, videbis Jehu filium Josaphat filii Namsi: et ingressus suscitabis eum de medio fratrum suorum, et introduces in interius cubiculum. 3. Tenensque lenticulam olei, fundes super caput ejus, et dices: Hæc dicit Dominus: Unxi te regem super Israel. Aperiesque ostium, et fugies, et non ibi subsistes. 4. Abiit ergo adolescens puer prophetæ in Ramoth Galaad, 5. et ingressus est illuc: ecce autem principes exercitus sedebant, et ait: Verbum mihi ad te, o princeps. Dixitque Jehu: Ad quem ex omnibus nobis? At ille dixit: Ad te, o princeps. 6. Et surrexit et ingressus est cubiculum: at ille fudit oleum super caput ejus, et ait: Hæc dicit Dominus Deus Israel: Unxi te regem super populum Domini Israel, 7. et percuties domum Achab domini tui, et ulciscar sanguinem servorum meorum prophetarum, et sanguinem omnium servorum Domini, de manu Jezabel. 8. Perdamque omnem domum Achab: et interficiam de Achab mingentem ad parietem, et clausum et novissimum in Israel. 9. Et dabo domum Achab, sicut domum Jeroboam filii Nabath, et sicut domum Baasa filii Ahia. 10. Jezabel quoque comedent canes in agro Jezrahel, nec erit qui sepeliat eam. Aperuitque ostium et fugit.
11. Jehu autem egressus est ad servos domini sui: qui dixerunt ei: Rectene sunt omnia? quid venit insanus iste ad te? Qui ait eis: Nostis hominem, et quid locutus sit. 12. At illi responderunt: Falsum est, sed magis narra nobis. Qui ait eis: Hæc et hæc locutus est mihi, et ait: Hæc dicit Dominus: Unxi te regem super Israel. 13. Festinaverunt itaque, et unusquisque tollens pallium suum posuerunt sub pedibus ejus, in similitudinem tribunalis, et cecinerunt tuba, atque dixerunt: Regnavit Jehu. 14. Conjuravit ergo Jehu filius Josaphat filii Namsi contra Joram: porro Joram obsederat Ramoth Galaad, ipse et omnis Israel, contra Hazael regem Syriæ: 15. et reversus fuerat ut curaretur in Jezrahel propter vulnera, quia percusserant eum Syri, præliantem contra Hazael regem Syriæ. Dixitque Jehu: Si placet vobis, nemo egrediatur profugus de civitate, ne vadat, et nuntiet in Jezrahel. 16. Et ascendit, et profectus est in Jezrahel: Joram enim ægrotabat ibi: et Ochozias rex Juda descenderat ad visitandum Joram. 17. Igitur speculator qui stabat super turrim Jezrahel, vidit globum Jehu venientis, et ait: Video ego globum. Dixitque Joram: Tolle currum, et mitte in occursum eorum, et dicat vadens: Rectene sunt omnia? 18. Abiit ergo qui ascenderat currum, in occursum ejus, et ait: Hæc dicit rex: Pacatane sunt omnia? Dixitque Jehu: Quid tibi et paci? transi, et sequere me. Nuntiavit quoque speculator, dicens: Venit nuntius ad eos, et non revertitur. 19. Misit etiam currum equorum secundum; venitque ad eos, et ait: Hæc dicit rex: Numquid pax est? Et ait Jehu: Quid tibi et paci? transi, et sequere me. 20. Nuntiavit autem speculator, dicens: Venit usque ad eos, et non revertitur: est autem incessus quasi incessus Jehu filii Namsi, præceps enim graditur. 21. Et ait Joram: Junge currum. Junxeruntque currum ejus; et egressus est Joram rex Israel, et Ochozias rex Juda, singuli in curribus suis, egressique sunt in occursum Jehu, et invenerunt eum in agro Naboth Jezrahelitæ. 22. Cumque vidisset Joram Jehu, dixit: Pax est Jehu? At ille respondit: Quæ pax? adhuc fornicationes Jezabel matris tuæ, et veneficia ejus multa vigent. 23. Convertit autem Joram manum suam, et fugiens ait ad Ochoziam: Insidiæ, Ochozia. 24. Porro Jehu tetendit arcum manu, et percussit Joram inter scapulas; et egressa est sagitta per cor ejus, statimque corruit in curru suo. 25. Dixitque Jehu ad Badacer ducem: Tolle, projice eum in agro Naboth Jezrahelitæ: memini enim quando ego et tu sedentes in curru sequebamur Achab patrem hujus, quod Dominus onus hoc levaverit super eum, dicens: 26. Si non pro sanguine Naboth, et pro sanguine filiorum ejus, quem vidi heri, ait Dominus, reddam tibi in agro isto, dicit Dominus. Nunc ergo tolle, et projice eum in agrum, juxta verbum Domini. 27. Ochozias autem rex Juda videns hoc, fugit per viam domus horti: persecutusque est eum Jehu, et ait: Etiam hunc percutite in curru suo: et percusserunt eum in ascensu Gaver, qui est juxta Jeblaam: qui fugit in Mageddo, et mortuus est ibi. 28. Et imposuerunt eum servi ejus super currum suum, et tulerunt in Jerusalem; sepelieruntque eum in sepulcro cum patribus suis in civitate David. 29. Anno undecimo Joram filii Achab, regnavit Ochozias super Judam, 30. venitque Jehu in Jezrahel. Porro Jezabel introitu ejus audito, depinxit oculos suos stibio, et ornavit caput suum, et respexit per fenestram 31. ingredientem Jehu per portam, et ait: Numquid pax potest esse Zambri, qui interfecit dominum suum? 32. Levavitque Jehu faciem suam ad fenestram, et ait: Quæ est ista? et inclinaverunt se ad eum duo vel tres eunuchi. 33. At ille dixit eis: Præcipitate eam deorsum; et præcipitaverunt eam, aspersusque est sanguine paries, et equorum ungulæ conculcaverunt eam. 34. Cumque introgressus esset, ut comederet, biberetque, ait: Ite, et videte maledictam illam, et sepelite eam: quia filia regis est. 35. Cumque issent ut sepelirent eam, non invenerunt nisi calvariam, et pedes, et summas manus. 36. Reversique nuntiaverunt ei. Et ait Jehu: Sermo Domini est, quem locutus est per servum suum Eliam Thesbiten, dicens: In agro Jezrahel comedent canes carnes Jezabel, 37. et erunt carnes Jezabel sicut stercus super faciem terræ in agro Jezrahel; ita ut prætereuntes dicant: Hæccine est illa Jezabel?
Versus 1: Vade in Ramoth Galaad
1. VADE IN RAMOTH GALAAD. Jam enim urbs illa post regis Joram eam obsidentis vulnus capta erat vel tota, vel ejus pars, ait Abulensis, Sanchez et Serarius, idque patet ex vers. 15.
Versus 2: Suscitabis Eum de Medio Fratrum Suorum
2. SUSCITABIS EUM DE MEDIO FRATRUM SUORUM, ut Vatablus, jube ut surgat e medio fratrum, id est principum collegarum suorum; qui enim fratres, paulo post vocantur principes.
INTRODUCES IN INTERIUS CUBICULUM, ut secreto eum ungas in regem: ne si publice id facias, seditio concitetur a Jorami regis asseclis et fautoribus, ideoque ubi eum secreto unxeris, statim "fugies, et non ibi subsistes."
Versus 6: Unxi Te Regem Super Israel
6. UNXI TE. Hæc videtur fuisse secunda unctio Jehu: nam prima facta videtur ab Elia; hoc enim ei jusserat Deus, III Reg. XIX, 15, ideoque eum ire jusserat in Damascum, ut ibi ungeret Hazael in regem Syriæ, ac deinde in Samariam, ut ungeret Jehu in regem Israel: sed prima illa Eliæ unctio fuit prævia et prognostica regni; hæc vero secunda facta ab Eliseo fuit regni collatio, ejusque in regem creatio. Ita Cajetanus, Histor. Scholast. Sanchez et alii.
Versus 11: Quid Venit Iste Insanus ad Te
11. QUID VENIT ISTE INSANUS AD TE? Vide hic ut principes idololatræ, hominesque militares prophetam rideant, vocentque "insanum" et fanaticum. Vita enim prophetarum aspera, vestitus horridus, sermo propheticus eis videbatur esse insania, ac prophetæ videbantur eis insanire; erant enim quasi emotæ mentis, et altiori numinis spiritu afflati. Unde Plato in Phædone: "Quidam, ait, divino beneficio sunt insani, ut prophetæ et Sibyllæ," et Cicero, lib. II De divinat.: "Quid habet auctoritatis furor iste, quem divinum vocatis, ut quæ sapiens non videt, ea videat insanus, et is qui humanos sensus amiserit, divinos assecutus sit, et vaticinari idem sit quod insanire." "Animalis enim homo non percipit ea quæ sunt spiritus Dei," I Cor. II et III. Idem et magis faciebant prophetæ diaboli, qui gestus inconditos edebant, et furere videbantur: unde de Sibylla ab Ænea consulta ita canit Virgilius, lib. VI Æneid.:
Non vultus, non color unus, Non comptæ mansere comæ: sed pectus anhelum, Et rabie fera corda tument, majorque videri Nec mortale sonans, afflata est numine quando Jam propiore Dei.
NOSTIS HOMINEM, ET QUID LOCUTUS SIT, q. d. nostis eum insanum esse, ac proinde insana locutum, ideoque non credenda, nec a me enarranda. Id dicit Jehu, ne si se revera ab eo unctum dicat in regem, sibi creet periculum: ne scilicet aliquis vel pro Joram pugnans, vel Jehu regnum invidens, eum invadat et occidat. "Percunctantibus autem illis, inquit Josephus, qua de causa venisset juvenis, et insanum videri dicentibus: Recte, inquit, conjecturam facitis, nam insani verba locutus est. Illis vero magis etiam sibi exponi quid esset orantibus, regnum populi sibi a Deo delatum, ait illum dixisse."
Versus 12: Falsum Est, Sed Magis Narra Nobis
12. AT ILLI DIXERUNT: FALSUM EST, SED MAGIS NARRA NOBIS, q. d. non insana, sed seria et magni momenti locutus est propheta, cupimusque omnino ut ea nobis enarres. Unde Chaldæus vertit, falsum tu dicis, indica nunc nobis. Suspicati sunt Dei instinctu, id quod res erat, scilicet Jehu a propheta accepisse regni oraculum, illudque ab eo extorquere satagunt, unde sequitur.
Versus 13: Festinaverunt, Unusquisque Tollens Pallium Suum
13. FESTINAVERUNT ITAQUE, ET UNUSQUISQUE TOLLENS PALLIUM SUUM (vestem extimam) POSUERUNT SUB PEDIBUS EJUS IN SIMILITUDINEM TRIBUNALIS. Septuaginta, super ascensum graduum; Vatablus, in fastigio graduum, id est in supremo gradu, nimirum summo et eminentissimo loco, q. d. loco excelso vestibus suis erexerunt ei quasi thronum regium, ut in eo velut rex sederet: hoc enim ritu eum regem crearunt.
Nimirum ad vocem Prophetæ, quam a Jehu audierant principes, hi et milites divinitus excitati regnum ei detulerunt, ideoque gradus aliquos opere tumultuario construxerunt, quos palliis suis quasi aulæis constraverunt, et in summo eorum Jehu collocarunt, eique acclamarunt: "Regnavit Jehu," q. d. rex noster est Jehu, vivat ergo et regnet prospere per multos annos. Sic Plutarchus scribit de Catone Uticensi in ejus vita, stratas esse a militibus vestes per ea loca, quæ ipse pedibus calcaturus erat: quod honoris genus refert Imperatoribus impendi solere. Et in Deorum suorum quibusdam sacris, dum illos festa pompa traducerent, vestes sterni solitas esse scribit idem Plutarchus in Alcibiade.
Idem de sacris Junonis tradit Athenæus, libro XII, cap. IX. Sic et Christo quasi Messiæ regi, solemni pompa ingredienti Jerusalem in die Palmarum, turba viam stravit et palmis et vestibus, Matthæi XXI.
Versus 18: Quid Tibi et Paci
18. QUID TIBI ET PACI, q. d. non pacem veho, sed bellum; conjuravi enim contra tuum regem Joram, ut eum occidam regnumque ejus occupem.
Versus 21: Egressus Est Joram Rex Israel
21. ET EGRESSUS EST JORAM REX ISRAEL, ET OCHOZIAS REX JUDA, etc., IN OCCURSUM JEHU; ET INVENERUNT EUM IN AGRO NABOTH JEZRAHELITÆ. Justum congruumque fuit hoc Dei judicium, qui eos congregavit in agrum Naboth ut in eo cæderentur, in quo Achab pater eorum, Naboth vinea sua spoliarat et occiderat, uti ipse per Eliam eidem prædixerat, III Reg. XXI, 23.
Versus 22: Fornicationes Jezabel Matris Tuæ
22. ADHUC FORNICATIONES JEZABEL MATRIS TUÆ, ET VENEFICIA EJUS MULTA VIGENT, puta idololatria et magia Jezabelis; idololatria enim est fornicatio mystica, qua quis relicto Deo sponso, adhæret idolis, quasi adulteris. Eadem est magia, quia sacerdotes idolorum sunt magi; consulunt enim dæmonem, et ab eo oracula accipiunt. Dicit hoc Jehu, q. d. Ego ex parte Dei judicis venio, ut puniam idololatriam et magiam tuam, tuæque matris Jezabelis.
Versus 25: Dominus Onus Hoc Levaverit Super Eum
25. QUOD DOMINUS ONUS HOC LEVAVERIT SUPER EUM. "Onus" vocatur prophetia minax et onerosa, qua Deus per Eliam prædixerat posteros Achab ob ejus scelera occidendos, III Reg. XXI, 23.
Versus 27: Etiam Hunc Percutite
27. ETIAM HUNC PERCUTITE, ad exterminium domus Achab a Deo prædictum et decretum. Erat enim Ochozias rex Juda, ex parte matris Athaliæ, nepos Achab, ejusque scelera et idololatriam imitabatur.
Dices, II Paral. cap. XXII, 9, dicitur Ochozias fugisse et latuisse in Samaria? Respondeo, hac vice fugit et latuit in Samaria, sed ut ibidem additur, in Samaria postea deprehensus, deductus est ad Jehu in Gaber, ibique percussus fugit in Mageddo, ibique mortuus est. Ita Lyranus.
Versus 29: Anno Undecimo Joram Filii Achab
29. ANNO UNDECIMO JORAM FILII ACHAB REGIS ISRAEL REGNAVIT OCHOZIAS SUPER JUDAM. "Regnavit," id est regnare cœpit, et vix uno anno regnavit; nam anno duodecimo Joram una cum eo occisus est a Jehu.
Versus 30: Jezabel Depinxit Oculos Suos Stibio
30. PORRO JEZABEL INTROITU EJUS (Jehu regicidæ) AUDITO, DEPINXIT OCULOS SUOS STIBIO, non ad illiciendum Jehu in sui amorem; erat enim vetula, et sciebat Jehu esse juratum suum hostem, sed ad animositatem ostentandam, quasi quæ non timeret nec curaret Jehu; unde eum increpuit vocavitque domini sui (Joram regis) interfectorem, ut eum percelleret: putabat enim quod Jehu in se, utpote feminam et reginam, non auderet manus injicere, nec ejus in sanguine se cruentare. Quod si auderet, volebat animose et nobiliter mori, quasi mortem contemnens. Hæc est vanitas sæculi et sæcularium, æque ac mulierum vanitas est stibium et purpurissa, quam proinde Magdalena, dum pœnituit, despexit; nam ut ait S. Hieronymus, epist. ad Furiam: "Non habuit crispantes mitras, nec stridentes calceolos, nec orbes stibio fuliginatos." Unde S. Cyprianus, tract. De Opere et Eleemosyna: "Unge oculos tuos, inquit, non stibio diabolico, sed collyrio Christi."
Versus 31: Numquid Pax Potest Esse Zambri
31. NUMQUID PAX POTEST ESSE ZAMBRI, QUI INTERFECIT DOMINUM SUUM, quasi dicat, quæ pax et societas potest esse cum Jehu, qui est quasi alter Zambri tyrannus. Sicut enim Zambri occidit Ela regem suum, III Reg. XVI, 10, ejusque regnum invasit, sic Jehu occidit Joram regem suum, ejusque regnum invadit.
Versus 37: Erunt Carnes Jezabel Sicut Stercus
37. ET ERUNT CARNES JEZABEL SICUT STERCUS. Alludit ad Etymon nominis Jezabel. Jezabel enim Hebraice idem est quod אי זבל i zebel, id est ubi stercus? Zebel enim Chaldaice, Syriace et Arabice idem est quod stercus. Aut Jezabel idem est quod ויזבל i zebel, id est insula sterquilinii, vel væ sterquinio, ait Pagninus, unde nonnulli putant a zebel, id est stercus diabolum per contemptum vocari zabulum, id est stercorarium, ac Græcos Beelzebub vocare Beelzebul, quasi Deum stercoris; stercori enim insidet zebub, id est musca. Porro S. Ambrosius, Exhortat. ad virgin.: "Jezabel, inquit, idem est quod vanitatis profluvium, vel vana et vacua redundantia, qualis est in avaritia, ambitione, omnique concupiscentia, cujus idea est Jezabel."
HÆCCINE EST ILLA JEZABEL, q. d. Itane fortuna vices commutans Jezabelem ex summo gloriæ in imum ignominiæ prostravit? Erat illa decor et pulchritudo orbis: jam putet ut sordidum stercus. Erat illa regum uxor et mater, imo domina et rectrix: en tibi jam a canibus laniatur. Erat illa terror Eliæ et prophetarum, imo totius Israelis: ecce jam illa ungulis equorum calcatur.
Notat S. Chrysostomus, hom. 25 in epist. ad Roman., Jezabelem gravius punitam esse, quam Achab, qui in bello sagitta confixus decore occubuit, eo quod Jezabel fuerit ei omnis mali occasio, imo suggestrix et incentrix: "Jezabel, ait, majores pœnas dedit, quam Achab vineæ raptor: ipsa quippe universum istud negotium texuerat, regique lapsus occasionem dederat."
Sic B. Franciscus Borgia, nuper Dux Gandiæ, cum Isabellæ uxoris Caroli V defunctæ corpus ad regium sepulcrum Granatam deferret, illud adeo deforme, fædum et horridum conspexit, ut non agnosceret, nec auderet jurare, hoc esse corpus imperatricis. Quare illud contentis oculis intuens et admirans: "Hæccine, inquit, est Isabella mundi Imperatrix?" Hæccine sapiens et sancta illa Isabella gaudium Hispaniæ, decus imperii, spes orbis? ubi nuperus ille vultus decor, ubi oculorum splendor, ubi coronæ regiæ majestas? Itane caro ejus versa est in putredinem, decor in fætorem, splendor in horrorem? Quare Deo mentem illuminante, attente considerans quanta esset regum regnorumque et omnium bonorum mundi vanitas, eis valedicere, et soli Deo servire decrevit, ac Societatem Jesu ingressus, rarum virtutum omnium, tam religiosis, quam sæcularibus, quin et principibus ac regibus dedit exemplar, ut patet ex ejus Vita.