Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Athalia, exstincto semine regio, regnat: occidit eam Joiada Pontifex, ac regem constituit Joas Ochoziæ filium.
Textus Vulgatae: IV Regum 11:1-21
1. Athalia vero mater Ochoziæ, videns mortuum filium suum, surrexit, et interfecit omne semen regium. 2. Tollens autem Josaba filia regis Joram, soror Ochoziæ, Joas filium Ochoziæ, furata est eum de medio filiorum regis, qui interficiebantur, et nutricem ejus, de triclinio: et abscondit eum a facie Athaliæ, ut non interficeretur. 3. Eratque cum ea sex annis clam in domo Domini: porro Athalia regnavit super terram. 4. Anno autem septimo misit Joiada, et assumens centuriones et milites, introduxit ad se in templum Domini, pepigitque cum eis fœdus: et adjurans eos in domo Domini ostendit eis filium regis: 5. et præcepit illis, dicens: Iste est sermo, quem facere debetis: 6. Tertia pars vestrum introeat sabbato, et observet excubias domus regis. Tertia autem pars sit ad portam Sur: et tertia pars sit ad portam, quæ est post habitaculum scutariorum: et custodietis excubias domus Messa. 7. Duæ vero partes e vobis, omnes egredientes sabbato, custodiant excubias domus Domini circa regem. 8. Et vallabitis eum, habentes arma in manibus vestris: si quis autem ingressus fuerit septum templi, interficiatur: eritisque cum rege introeunte et egrediente. 9. Et fecerunt centuriones juxta omnia, quæ præceperat eis Joiada sacerdos: et assumentes singuli viros suos, qui ingrediebantur sabbatum, cum his qui egrediebantur sabbato, venerunt ad Joiadam sacerdotem. 10. Qui dedit eis hastas, et arma regis David, quæ erant in domo Domini. 11. Et steterunt singuli habentes arma in manu sua, a parte templi dextera, usque ad partem sinistram altaris et ædis, circum regem. 12. Produxitque filium regis, et posuit super eum diadema, et testimonium: feceruntque eum regem, et unxerunt: et plaudentes manu, dixerunt: Vivat rex. 13. Audivit autem Athalia vocem populi currentis: et ingressa ad turbas in templum Domini, 14. vidit regem stantem super tribunal juxta morem, et cantores, et tubas prope eum, omnemque populum terræ lætantem, et canentem tubis: et scidit vestimenta sua, clamavitque: Conjuratio, conjuratio. 15. Præcepit autem Joiada centurionibus, qui erant super exercitum, et ait eis: Educite eam extra septa templi, et quicumque eam secutus fuerit, feriatur gladio. Dixerat enim sacerdos: Non occidatur in templo Domini. 16. Imposueruntque ei manus, et impegerunt eam per viam introitus equorum, juxta palatium, et interfecta est ibi. 17. Pepigit ergo Joiada fœdus inter Dominum, et inter regem, et inter populum, ut esset populus Domini, et inter regem et populum. 18. Ingressusque est omnis populus terræ templum Baal, et destruxerunt aras ejus, et imagines contriverunt valide: Mathan quoque sacerdotem Baal occiderunt coram altari. Et posuit sacerdos custodias in domo Domini. 19. Tulitque centuriones, et Cerethi et Phelethi legiones, et omnem populum terræ, deduxeruntque regem de domo Domini: et venerunt per viam portæ scutariorum in palatium, et sedit super thronum regum. 20. Lætatusque est omnis populus terræ, et civitas conquievit: Athalia autem occisa est gladio in domo regis. 21. Septemque annorum erat Joas, cum regnare cœpisset.
Versus 1: Athalia Interfecit Omne Semen Regium
1. Athalia vero mater Ochoziæ, videns mortuum filium suum (Ochoziam occisum a Jehu, cap. ix, vers. 27,) surrexit (erexit se), et interfecit omne semen regium, — scilicet omnes Ochoziæ regis filiique sui filios, ideoque nepotes suos cæterosque ex regibus prognatos. «Athalia» impia filia fuit impii Achab et Jezabelis, nupta Joram filio Josaphat regi Juda, ex eoque genuit Ochoziam: quare videns Ochoziam filium a Jehu occisum, regnum arripuit, omnesque filios regis, quorum erat avia, interfecit.
Versus 2: Josaba Tulit Joas Filium Ochoziæ
2. Tollens autem Josaba filia regis Joram, soror Ochoziæ, Joas filium Ochoziæ, furata est eum, etc., et abscondit eum a facie Athaliæ, ut non interficeretur. — Josephus, lib. IX Antiq. cap. vii, asserit Josabam fuisse uxorem Joiadæ Pontificis, ideoque Joiadam quasi avunculum Joas, et quasi Pontificem eum in regnum restituisse. Errat ergo Philo, vel potius Pseudo-Philo in breviario temporum, quem secuti sunt Joannes Annius et Joannes Lucidus, dicens, in Ochozia defecisse stirpem Salomonis, quotquot enim eum sequuntur, descendere ex Nathan non ex Salomone; nam diserte Joas hic vocatur filius Ochoziæ, qui ex Salomone, non ex Nathan descendit. Frivolum ergo est quod iidem addunt, idcirco Joas, Amasiam et Ochoziam omitti in genealogia Christi, Matth. i, quod in Ochozia defecerit stirps Salomonis.
Versus 6: Tertia Pars Introeat Sabbato
6. Tertia pars vestrum introeat sabbato (domum Domini sive templum), et observet excubias domus regis, — id est custodiat portam templi vergentem ad regiam. Ita Abulensis, Cajetanus et alii. Fecit Joiada milites in tres partes, ut tria loca necessaria ad novi regis tutelam, et ad Athaliæ comprehensionem custodirent. Porro militum horum majorem partem Joiada assumpsit ex Levitis, quibus ipse præerat quasi Pontifex, ut conjuratio foret secretior et tutior; si enim sæculares assumpsisset, utique id statim rescivisset Athalia, eosque oppressisset. Hinc et sabbato detinuit Levitas, qui vice sua hebdomadaria perfuncti, de more domum suam erant redituri, ut majorem ex eis militum numerum conflaret. Hinc quoque Centuriones quinque assumpsit ex Levitis, qui reliquos Levitas per urbes Juda sparsos ad se congregarent, nimirum Azariam filium Jeroham, Ismael filium Johanan, Azariam filium Obed, Maasiam filium Adaiæ, et Elisaphat filium Zechri, ut dicitur II Paral. xxiii, 4. Porro Levitæ hi sine armis veniebant ad templum, quasi in eo ministraturi: sed Joiada Pontifex ibidem dabat eis hastas, lanceas, clypeos et peltas, ut ibidem dicitur vers. 9 et hic 10.
Et tertia pars sit ad portam, quæ est post habitaculum scutariorum. — Hæc est porta, qua a domo Domini sive a templo descendebatur in regiam, ut patet, vers. 3, quæ II Paral. xxiii, 20, vocatur «superior.»
Versus 7: Duæ Partes Custodiant Excubias Domus Domini
7. Duæ vero partes e vobis, omnes egredientes sabbato, custodiant excubias domus Domini circa regem. — Nota, singulis sabbatis ministros, puta sacerdotes et Levitas, in templo ad ministrandum mutari solitos, ut per hebdomadas successive singuli sua vice ministrarent, juxta ordinem a Davide præscriptum I Paral. xxiv, 3 et seq., utrosque ergo, hoc est utriusque septimanæ, scilicet unius finientis, et alterius inchoantis ministros detinuit Joiada, et novos quidem ingredientes ad ministerium templi, in tres partes sive classes divisit, singulisque portam unam custodiendam demandavit, veteres vero sive egredientes, in duas partes distribuit, quæ novum regem Joas puerum custodirent, ut hoc versu dicitur. Ita Abulensis.
Versus 8: Si Quis Ingressus Fuerit Septum Templi
8. Si quis autem ingressus fuerit septum templi, interficiatur. — Arctissime enim hic servanda erat disciplina militaris custodiæ, ne vel ordines turba affluente turbarentur, vel Athalia milites sive ministros suos immitteret, qui puerum regem interciperent, aut occiderent.
Versus 12: Produxit Filium Regis et Posuit Diadema
12. Produxitque filium regis, et posuit super eum diadema (coronavit enim eum in regem), et testimonium. — Pro diadema Hebraice est נזר nezer, pro quo Septuaginta vertunt ἁγίασμα, id est sanctificationem, per quam Theodoretus intelligit chrisma; verum de chrismate et unctione Joas paulo post sequitur, ac nezer significat diadema, sive coronam regiam, quam Septuaginta vocant sanctificationem, quia illa in sancto templo asservabatur, ut regi fideli Israelis, quasi a Deo electo et sanctificato imponeretur. Ita Abulensis. Per testimonium Pagninus et Vatablus intelligunt vestem regiam, puta purpuram sive paludamentum purpureum. Melius alii accipiunt Deuteronomium: hoc enim regi novo dari jusserat Deus Deuteronom. xvii, 18 et 19, ut rex ex eo disceret officii sui esse et Deum pie colere, et subditos benevole instar parentis regere. Ita Abulensis, Cajetanus et alii,
Versus 14: Populus Terræ
14. Populum terræ, — id est plebem, hæc enim vilis est, et «in terram» quasi abjecta, ac in terrena projecta.
Versus 16: Impegerunt Eam
16. Et impegerunt eam, — id est impactis manibus vi extraxerunt eam extra templum, ut foris eam occiderent, ne templum cæde et sanguine tam impiæ mulieris polluerent.
Versus 19: Cerethi et Phelethi
19. Cerethi et Phelethi, — quinam hi fuerint dixi lib. II, cap. viii. Hebraice est duces et cursores, id est milites expeditos, uti sunt velites. Noster nominavit, Cerethi et Phelethi, quia hi erant prætoriani et fortissimi milites, qui in hoc facinore maxime erant necessarii.
Versus 20: Athalia Occisa Est Gladio in Domo Regis
20. Occisa est gladio in domo regis, — id est juxta domum, sive palatium regis, ut dictum est vers. 16. Congrue ibi cæditur, ubi peccarat; invaserat enim palatium et regnum. Quare verum non est quod ait Josephus, lib. IX, cap. vii, Athaliam protractam fuisse ad torrentem Cedron, ibique occisam; fieri tamen potuit, ut cadaver occisæ in torrentem Cedron projiceretur. Athaliæ et Jezabeli similis in impietate æque ac Numinis vindicta tempore S. Gregorii Magni Pontificis fuit Brunichildis multorum regum Franciæ mater et avia. Hæc enim ut perpetuo regnaret, ac regina moreretur, Theodoricum regem, cujus ipsa erat avia, concubinarum amoribus implicatum detinebat, ideoque S. Columbanum eum redargentem Gallia expulit ac Desiderium Viennensem et Delfinum Lugdunensem Episcopos occidit, atque decem reges sua opera et consilio extinxit; sed tandem a Clothario rege capta, ac camelo primo imposita et circumducta ludibrium fuit toti populo, deinde indomiti equi caudæ per capillos alligata, raptataque, calcibus equi dispersum fuit ejus cerebrum, reliqua vero membra per aspera saxa, sentes et rupes protracta, discerpta fuere, uti ex Aimoino narrat Baronius anno Christi 614.