Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
David arcam cum pompa deducit in Sion, ac coram ea saltando exsultat. Idcirco despicit eum uxor Michol, sed a Deo sterilitate castigatur.
Textus Vulgatae: 1 Paralipomenon 15:1-29
1. Fecit quoque sibi domos in Civitate David; et ædificavit locum arcæ Dei, tetenditque ei tabernaculum. 2. Tunc dixit David: Illicitum est ut a quocumque portetur arca Dei nisi a Levitis, quos elegit Dominus ad portandum eam, et ad ministrandum sibi usque in æternum. 3. Congregavitque universum Israel in Jerusalem, ut afferretur arca Dei in locum suum, quem præparaverat ei; 4. necnon et filios Aaron, et Levitas. 5. De filiis Caath, Uriel princeps fuit, et fratres ejus centum viginti. 6. De filiis Merari, Asaia princeps; et fratres ejus ducenti viginti. 7. De filiis Gersom, Joel princeps; et fratres ejus centum triginta. 8. De filiis Elisaphan, Semeias princeps; et fratres ejus ducenti. 9. De filiis Hebron, Eliel princeps; et fratres ejus octoginta. 10. De filiis Oziel, Aminadab princeps; et fratres ejus centum duodecim. 11. Vocavitque David Sadoc et Abiathar sacerdotes, et Levitas, Uriel, Asaiam, Joel, Semeiam, Eliel, et Aminadab; 12. et dixit ad eos: Vos qui estis principes familiarum Leviticarum, sanctificamini cum fratribus vestris; et afferte arcam Domini Dei Israel ad locum qui ei præparatus est: 13. ne ut a principio, quia non eratis præsentes, percussit nos Dominus, sic et nunc fiat, illicitum quid nobis agentibus. 14. Sanctificati sunt ergo Sacerdotes, et Levitæ, ut portarent arcam Domini Dei Israel. 15. Et tulerunt filii Levi arcam Dei, sicut præceperat Moyses juxta verbum Domini, humeris suis, in vectibus. 16. Dixitque David principibus Levitarum, ut constituerent de fratribus suis cantores in organis musicorum, nablis videlicet, et lyris, et cymbalis, ut resonaret in excelsis sonitus lætitiæ. 17. Constitueruntque Levitas: Heman filium Joel, et de fratribus ejus, Asaph filium Barachiæ; de filiis vero Merari, fratribus eorum, Ethan filium Casaiæ. 18. Et cum eis fratres eorum: in secundo ordine, Zachariam, et Ben, et Jaziel, et Semiramoth, et Jahiel, et Ani, Eliab, et Banaiam, et Maasiam, et Mathathiam, et Eliphalu, et Maceniam, et Obededom, et Jehiel, janitores. 19. Porro cantores, Heman, Asaph, et Ethan, in cymbalis æneis concrepantes. 20. Zacharias autem, et Oziel, et Semiramoth, et Jahiel, et Ani, et Eliab, et Maasias, et Banaias, in nablis arcana cantabant. 21. Porro Mathathias, et Eliphalu, et Macenias, et Obededom, et Jehiel, et Ozaziu, in citharis pro octava canebant epinicion. 22. Chonenias autem princeps Levitarum prophetiæ præerat, ad præcinendam melodiam; erat quippe valde sapiens. 23. Et Barachias, et Elcana, janitores arcæ. 24. Porro Sebenias, et Josaphat, et Nathanael, et Amasai, et Zacharias, et Banaias, et Eliezer, sacerdotes, clangebant tubis coram arca Dei: et Obededom, et Jehias, erant janitores arcæ. 25. Igitur David, et omnes majores natu Israel, et tribuni, ierunt ad deportandam arcam fœderis Domini de domo Obededom, cum lætitia. 26. Cumque adjuvisset Deus Levitas, qui portabant arcam fœderis Domini, immolabantur septem tauri, et septem arietes. 27. Porro David erat indutus stola byssina, et universi Levitæ qui portabant arcam, cantoresque, et Chonenias princeps prophetiæ inter cantores: David autem etiam indutus erat ephod lineo. 28. Universusque Israel deducebant arcam fœderis Domini in jubilo, et sonitu buccinæ, et tubis, et cymbalis, et nablis, et citharis concrepantes. 29. Cumque pervenisset arca fœderis Domini usque ad Civitatem David, Michol filia Saul prospiciens per fenestram vidit regem David saltantem atque ludentem, et despexit eum in corde suo.
Versus 13: Quia Non Eratis Praesentes
13. Quia non eratis præsentes. — Hinc colligunt nonnulli Ozam percussum a Deo, quod ipse, cum non esset sacerdos, tetigerit arcam. Sacerdotum enim erat eam tangere et humeris portare. Vide dicta II Reg. VI. Alii, ex eo sanctificamini, colligunt Ozam percussum eo quod maculam aliquam contraxisset, nec ab ea se ante arcæ contactum expiasset et sanctificasset. Verum sanctificamini, ad sacerdotes pertinet, qui arcam tangere non poterant, nisi prius ab omni immunditie legali se purgassent et sanctificassent, alioqui percutiendi a Deo perinde ac Oza, et tantum hoc vult hic David.
Versus 20: In Nablis Arcana Cantabant
20. In nablis arcana cantabant, puta psalmos, qui Hebraice inscribuntur Alamoth, id est arcana et occulta, qualis est Psalm. IX et XIV. Qui duo psalmi ita huic loco sunt appositi, ut de hac arcæ translatione videantur esse a Davide compositi. Porro Nablum erat instrumentum musicum, quod ventriculo quasi utriculo (נבל nebel enim est uter) excipiebat aerem, et eumdem per fistulam cum harmonia emittebat, sine inflatu cujusquam. Unde eo utens vocabatur Utricularius et Ascaules; ασκος enim est uter.
Versus 21: In Citharis Pro Octava Epinicion
21. In citharis pro octava canebant epinicion. q. d. Canebant psalmos qui inscribuntur Hebraice על ששינית al sceminith, id est super octava vel pro octava, sive quod octo vocibus, sive quod octachordo, v. g. cithara octo chordis instructa (aliæ enim erant tetrachordæ, aliæ heptachordæ, aliæ decachordæ) canendi forent, scemina enim sunt octo; vide dicta II Reg. VI, 13.
Pro «epinicion,» Hebraice est נצח netsach, quod Vatablus vertit, ad prævalendum, id est ad elevandum vocem, ita ut vincantur alii cantores, qualis nunc est in Alto sive Superiore; canens enim Altum elevatione vocis superat Tenorem, Contratenorem et Bassum. Melius Noster vertit: «Epinicion,» id est carmen triumphale, sive pro victoria. Vide dicta II Reg. VI, 13.
Versus 22: Chonenias Praerat Melodiae
22. Chonenias autem, princeps Levitarum, prophetiæ præerat ad præcinendam melodiam. — Pro «prophetiæ» Hebraice est משא massa, id est elevatio, assumptio, indeque onus elevatum, et in humeros assumptum, indeque prophetia tristis et onerosa per metaphoram; unde primo, aliqui hic vertunt: Chonenias præerat oneri et oneratis; eo quod ipsi incumberet munus erudiendi arcæ bajulos, qua ratione progredi deberent, interquiescere, vices mutare, etc.
Secundo, alii vertunt: «Præerat prophetiæ,» id est præscribebat cantoribus prophetias quas canerent. Cantores enim subinde vocantur Prophetæ, et prophetare idem est quod canere, et laudare Deum. Sic Saul «prophetabat,» id est canebat Dei laudes, I Reg. X, 5.
Tertio, Hebræi apud S. Hieronymum in Tradit. «præerat prophetiæ,» hoc est, inquiunt, prophetiæ melodias et verba cantoribus ad memoriam revocabat.
Quarto, optime Septuaginta vertunt: Erat princeps in elevatione; Vatablus, in exaltatione vocis, q. d. Chonenias erat præcentor, et altiore voce intonabat, præcibatque melodiam psalmi cantandi, quam inde cæteri cantores prosequebantur, ut faciunt Cantores et Præfecti musices in choro. Id ita esse patet ex eo quod Noster explicans, subdit: «ad præcinendam melodiam,» ubi Hebraice est idem nomen משא massa quod paulo ante Noster vertit: «prophetiæ,» hæc ergo non aliud erat quam melodia.
Erat quippe valde sapiens. — Hebraice מבין mebin, id est intelligens, hoc est musices, et canendi peritissimus. Tales enim decet esse præcentores.
Versus 26: Adjuvisset Deus Levitas
26. Cumque adjuvisset Deus Levitas, ut nullum in portanda arca sentirent onus, aiunt Rabbini. Verum hoc est fabula. Audi Lyranum ex Hebræis apte ad rem præsentem: «Dicunt, inquit, Hebræi quod istud adjutorium intelligitur per hoc, quod arca portabat seipsam, hoc est, quod divina virtute sic portabatur, quod Levitæ portatores nullum pondus sentiebant; et pro illo miraculo facta fuit immolatio.» Verum dico: Deus adjuvit eos animando, vires et præsertim amorem suggerendo, ut libenter bajularent arcam, ideoque onus vix sentirent. Quare illud miraculum non tam fuit potestatis, quam charitatis. Hæc enim efficiebat ut illud onus, alioqui gravissimum, amantibus levissimum videretur. Addit Josephus illos qui cantando, et saltando, et pulsando musica instrumenta præibant arcam, quamvis totam diem in eo labore extraherent, nullam tamen ex suo labore defatigationem sensisse. Amor enim quo illi divino oraculo famulabantur, non sinebat ut minuerentur vires, sed potius ut in singulas horas vegetiores redderentur.
Versus 27: David Indutus Stola Byssina
27. Porro David erat indutus stola byssina, scilicet ephod lineo, quod alibi byssinum vocatur; byssus enim est linum subtilius et delicatius.