Cornelius a Lapide, S.J.
Argumentum
Hebraei, teste S. Hieronymo in Prologo galeato, tot numerant libros S. Scripturae, puta veteris Testamenti, quot habent ipsi litteras, puta viginti duos, eosque in tres classes dividunt: scilicet in תורה thora, id est legem: נביים nebiim, id est prophetas: כתובים ketubim, id est hagiographa. Thora sive lex complectitur Pentateuchum, puta Genesim, Exodum, Leviticum, Numeros et Deuteronomium, qui ita non a Mose, ut vult Philo, sed a Septuaginta Interpretibus divisi et nuncupati sunt, cum antea unus esset liber legis.
Prophetas duplices numerant, priores et posteriores: priores vocant Josue, Judicum, Ruth et quatuor libros Regum; posteriores recensent Isaiam, Jeremiam, Ezechielem et duodecim minores prophetas.
Hagiographa numerant Job, Psalmos, Proverbia, Ecclesiasten, Canticum Canticorum, Danielem, libros Paralipomenon, Esdram et Esther.
Pentateuchus, id est quintuplex hoc volumen Mosis, est chronicon mundi. Ejus enim argumentum est texere historiam et chronologiam mundi, ac gesta patriarcharum a prima mundi creatione usque ad mortem Mosis. In Genesi enim Moses pertexit a principio creationem mundi, et gesta Adami, Evae, Noe, Abrahae, Isaac, Jacobi et aliorum usque ad mortem Josephi. In Exodo persecutionem Pharaonis, indeque decem plagas Aegypti, egressum Hebraeorum ex Aegypto, et peregrinationem per desertum; ubi in Sina decalogum caeterasque leges a Deo acceperunt. In Levitico describuntur sacra et sacrificia, cibi vetiti, festa, aliique ritus, lustrationes et caeremoniae, tam populi quam Sacerdotum et Levitarum. In Numeris numeratur populus, principes et Levitae, item quadraginta duae mansiones Hebraeorum, eorumque aeque ac Dei gesta in deserto; insuper recensetur prophetia Balaam, ac bellum Hebraeorum cum Madianitis. Deuteronomium, sive secunda lex, repetit et inculcat Hebraeis leges antea in Exodo, Levitico et Numeris a Deo per Mosen datas.
Nota primo. Auctor Pentateuchi est Moses: ita docent omnes Graeci et Latini, imo ipse Christus, ut patet Joan. I, 17 et 45; Joan. V, 46, et alibi.
Porro Moses antiquior fuit, et tempore longe praecessit omnes Graeciae et Gentilium sapientes, puta Homerum, Hesiodum, Thaletem, Pythagoram, Socratem, et his seniores Orpheum, Linum, Musaeum, Herculem, Aesculapium, Apollinem, quin et ipsum Mercurium Trismegistum, qui omnium fuit antiquissimus. Hic enim Mercurius Trismegistus, ait S. Augustinus, lib. XVIII De Civit. cap. XXXIX, nepos fuit majoris Mercurii, cujus maternus avus Atlas astrologus, et aequalis Promethei, eo tempore floruit quo vixit Moses. Ubi adverte Mosen Pentateuchum simpliciter conscripsisse, per modum diarii vel annalium; Josue tamen, vel quem similem eosdem hos Mosis annales in ordinem digessisse, distinxisse, et sententias nonnullas addidisse et intexuisse. Sic enim in fine Deuteronomii mors Mosis, eo utique mortuo, a Josue vel alio quopiam additur et describitur. Sic non a Mose, sed ab alio quopiam, ut videtur, laus mansuetudinis Mosis intertexta est Num. XII, 3. Sic Genes. XIV, 15, urbs Lais vocatur Dan, cum diu post tempora Mosis vocata sit Dan, quare nomen Dan ibi pro Lais substitutum est, non a Josue, sed ab alio qui posterius vixit. Sic Num. XXI, ab alio pariter additi sunt vers. 14, 15, 27. Pari modo Josue mors ab alio addita est, Josue cap. ult., vers. 29. Pari modo prophetia Jeremiae a Baruch digesta, et in ordinem redacta est, uti ostendam praefatione in Jeremiam. Sic et parabolae Salomonis, non ab ipso, sed ab aliis, ex ejus scriptis congestae et digestae sunt, ut patet Prov. XXV, 1.
Porro Moses haec partim traditione, partim divina revelatione, partim oculari inspectione didicit et accepit: nam quae in Exodo, Levitico, Numeris et Deuteronomio narrat, ea praesens ipse vidit et gessit.
Nota secundo. Scripsit Genesim Moses, cum exul ageret in Madian, Exodi II, 15, ait Pererius, idque ad consolationem Hebraeorum, qui in Aegypto a Pharaone opprimebantur. Verum melius sentiunt Theodoretus, Beda et Tostatus (a quibus non dissentit Eusebius, lib. VII De Praepar. cap. 11, si verba ejus accurate expendantur) tam Genesim, quam quatuor sequentes libros a Mose scriptos esse post egressum Hebraeorum ex Aegypto, cum ipse in solitudine quasi dux, pontifex, propheta, doctor et legislator populi versaretur, atque ex coetu et Synagoga Judaeorum rempublicam et Ecclesiam Dei formaret et instrueret, ut ipsi ex rerum creatione et gubernatione Deum creatorem agnoscerent, amarent, colerent.
Canones Facem Praeferentes Pentateucho
Canon 1. Cum Moses hic historiam mundi conscribat, patet narrationem ejus non symbolicam, non allegoricam, non mysticam, sed historicam, simplicem et planam esse; ac proinde ea quae narrat de paradisi, Adami, Evae et rerum omnium creatione spatio sex dierum successive peracta, etc., historice et proprie, ut sonant, sunt accipienda. Est hoc contra Origenem, qui haec omnia allegorice et symbolice exponenda putavit, itaque litteram et litteralem sensum evertit. Verum canonem nostrum tradunt omnes alii Patres, et Ecclesia, quae hic damnat allegorias Origenis. Vide contra Origenem hic disputantem S. Basilium, hom. 3 et 9 Hexam. Vere S. Hieronymus: «Origenes, inquit, suum ingenium fecit sacramenta Ecclesiae.»
Canon 2. Philosophia et Physica adaptanda sunt sacrae Scripturae et verbo Dei, a quo omnis existit naturae numerus, ordo et modus, ait S. Augustinus. Non ergo e contrario torquenda est sacra Scriptura ad sensa philosophorum, aut ad lumen et dictamen naturae.
Canon 3. Moses saepe utitur prolepsi sive anticipatione: vocat enim urbes et loca eo nomine, quod longe posterius eis est inditum. Sic Genes. XIV, 2, Balam urbem vocat Segor, quae tamen non tunc, sed postea vocata est Segor, cum Lot eo ex Sodomis evassisset. Sic ibid. vers. 6, vocat montes Seir, qui longe post ab Esau Seir sunt dicti. Sic ibid. vers. 14, vocat Dan, quae tunc vocabatur Lais.
Canon 4. Aeternum saepe non significat proprie dictam aeternitatem, sed longum aliquod tempus cujus finis non pervidetur: hebr. enim עולם olam, id est aeternum, significat saeculum, qua occultum est, seu cujus terminus et finis non perspicitur. Radix enim עלם alam significat occultare vel abscondere. Rursum aeternum saepe non absolute, sed respective dicitur, et significat durationem integram rei, quae aeterna est, non absolute, sed respectu certi status, reipublicae et gentis. Sic dicitur lex vetus duratura in aeternum, id est semper, non absolute, sed respectu Judaeorum: quia nimirum lex illa duravit tamdiu, quamdiu duravit Judaeorum respublica et Synagoga, puta toto tempore Judaismi, donec lex nova illi succederet: duratura enim erat donec veritas per Christum illucesceret. Id ita esse patet: nam alibi eadem Scriptura dicit legem illam veterem esse abolendam, eique subrogandam novam Evangelicam, ut patet Jeremiae XXXI, 32 et seq. Sic aeternum capit Horatius cum ait: «Serviet aeternum qui parvo nesciet uti.» Non enim potest in aeternum absolute servire, cujus vita ipsa qua servit, aeterna esse non potest. Tradit hunc canonem S. Augustinus Quaest. XXXI in Genes., de quo plura vide apud Pererium tom. III in Genes., pag. 430 et seq.
Canon 5. Hebraei per enallagen saepe sensum unum cum alio commutant, et maxime visum pro quovis sensu accipiunt, tum quia visus omnium sensuum est praestantissimus et certissimus; tum quia in sensu communi, qui est supra visum et oculos, omnium sensuum sensationes conveniunt. Sic visus pro tactu capitur Joan. XX, 29: «Quia vidisti, id est tetigisti me, Thoma, credidisti.» Pro odoratu vero capitur Exodi V, 21, in hebraeo: «Faetere fecisti odorem (nomen et famam) nostrum in oculis,» id est, in naribus Pharaonis. Pro gustu capitur Psal. XXXIII, 9: «Gustate et videte (id est sapite) quoniam suavis est Dominus.» Pro auditu capitur Exodi XX, 18: «Populus videbat, id est audiebat, voces;» videre ergo idem est quod cognoscere, vel clare percipere.
Canon 6. Peccatum saepe, maxime in Levitico, sumitur metonymice: primo, pro hostia oblata pro peccato; secundo, pro poena peccati; tertio, pro irregularitate sive immunditia legali, ex fluxu menstrui sanguinis, seminis, leprae, vel ex contactu mortui contracta. Sic Levit. XII, 6, puerperium vocatur peccatum, id est, immunditia legalis, et Levit. XIV, 13, lepra dicitur peccatum, non proprie dictum, sed legale, id est irregularitas, quae leprosum arcebat a sacris, et convictu hominum.
Canon 7. Leges Dei vocantur primo, praecepta, statuta, vel custodia, quia custodienda aut cavenda praescribunt; secundo, vocantur judicia, quia inter homines dirigunt et dirimunt lites: in judicio enim secundum leges judicandum est. Tertio, vocantur justitiae, quia statuunt id quod aequum et justum est. Quarto, vocantur testimonia, quia testantur voluntatem Dei, sive quid a nobis exigat Deus, quid a nobis velit fieri. Quinto, vocantur testamentum, id est foedus et pactum, id est, conditiones pacti initi cum Deo, quia hac conditione pepigit Deus tam cum Judaeis, quam cum Christianis, se fore eis Deum et Patrem, si videlicet ipsi leges ejus servent.
Canon 8. In Pentateucho crebra est synecdoche. Sic genus capitur pro specie; ut, facere haedum, agnum, vitulum, significat sacrificare haedum, agnum, vitulum. Sic pars capitur pro toto, ut implere manum, supple oleo, significat unctione manus consecrare aliquem sacerdotem. Sic revelare turpitudinem, vel cognoscere feminam, vel ad eam ingredi, est virum cum femina misceri. Sic aperire aurem alicui, est ei ad aurem loqui, sive insusurrare, indicare et revelare aliquid.
Canon 9. Pari modo crebra est metonymia, ut Gen. XIV, 22; Exodi VI, 8: «Levo manum,» id est elevata manu coeli Dominum testor, et juro per Deum. Sic os significat verbum vel praeceptum quod ore datur. Sic manus significat potestatem, vim, vel punitionem, quae manu fit. Sic anima significat vitam, vel ipsum animal, cujus forma et vita est anima. Sic «vir sanguinum» vocatur homicida.
Canon 10. Pari modo frequens est catachresis; ut cum pater rei alicujus vocatur is qui est auctor, conditor, aut inventor rei, vel is qui est primus et praecipuus in illa re. Sic Deus vocatur pluviae pater, id est auctor. Sic daemon vocatur mendacii pater, id est auctor. Sic Tubalcain vocatur pater canentium organo: pater, id est primus, et inventor organi. Sic dicunt: «Percussit eos in ore, id est in acie, gladii,» os nimirum gladii vocatur acies ipsa gladii, quae homines absumit et devorat, perinde ut os devorat panem. Hoc enim modo leones, tigrides, lupi aliaeque ferae ore suo percutiunt oves, canes et boves, cum eos rictu oris sui laniant, discerpunt et devorant. Simili catachresi filias vocant minora oppida et vicos, quae metropoli quasi matri adjacent et subsunt. Rursum ipsas urbes ob pulchritudinem et elegantiam vocant filias, ut filia Sion est urbs et arx Sion: filia Jerusalem est urbs Jerusalem: filia Babylonis est urbs Babylonis, id est, ipsa Babylon. Pari modo aedificare alicui domum, vel eam destruere, significat alicui dare, vel destruere familiam et proles. Domus nimirum significat proles et posteritatem. Unde Hebraei filios vocant בנים banim quasi אבנים abanim, id est lapides, a rad. בנה bana, id est aedificavit; nam ex filiis ut lapidibus aedificantur domus et familiae parentum, ζύλαι οίκων παίδες είσιν άρσενες, inquit Euripides.
Canon 11. Hebraei saepe verba realia accipiunt pro verbalibus vel mentalibus. Sic Levit. XIII, 6, 11, 20, 27, 30, dicitur quod sacerdos leprosum mundabit vel contaminabit, id est, mundatum vel contaminatum declarabit et pronuntiabit, ut hominum convictui restituatur, vel ab eo arceatur. Sic Jerem. I, 10, dicitur: «Constitui te super gentes et super regna, ut evellas, et destruas, et disperdas, et dissipes, et aedifices, et plantes,» id est, ut prophetes et praedicas has gentes evellendas esse et destruendas; illas vero aedificandas esse et plantandas. Sic dicitur Lev. XX, 8, et cap. XXI, 8, 15 et 25: «Ego Dominus qui sanctifico vos,» id est, jubeo vos esse sanctos.
Canon 12. Hebraei saepe tacent suppositum, sive personam aut rem tam agentem, quam patientem, quia ex antecedentibus vel sequentibus eam intelligendam relinquunt, ut Deuter. XXXIII, 12, et alibi.
Canon 13. Verba et sententiae S. Scripturae non semper referendae sunt ad proxime praecedentes, sed subinde ad remotas quae longius ante praecesserunt. Sic illud Exodi XXII, 3: «Si non habuerit (fur) quod pro furto restituat, ipse venundabitur,» non cum proxime praecedentibus, sed cum vers. 1, ubi dicitur: «Si quis furatus fuerit bovem, quinque restituet,» connectendum est. Sic Cant. I, dicitur: «Nigra sum, sed formosa, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis,» ubi «tabernacula Cedar» non possunt connecti cum formosa; erant enim ipsa deformia, utpote aestu adusta, nigra et foeda. Sic ergo haec connecti et exponi debent: Nigra sum sicut tabernacula Cedar, cum hoc tamen simul formosa sum sicut pelles Salomonis vermiculatae et regiae.
Canon 14. Negatio Hebraeis totum quod sequitur negat; unde non omnis Hebraeis idem est quod nullus, cum Latinis idem sit quod aliquis non.
Canon 15. Solet Scriptura quaedam promittere quibusdam quae non implentur in ipsis, sed in posteris eorum, ut significet Deus se haec posteris in ipsorum gratiam praestare; quia quod posteris datur, hoc ipsis, quorum posteri sunt portio, videtur dari ut principio et capiti posteritatis. Sic Abrahae non in se, sed in posteris suis promittitur terra Chanaan, Gen. XIII, 14. Sic Jacob, id est Jacobaeis, promittitur dominium in Esau, id est, Idumaeos, Gen. XXVII, 29. Sic Genes. XXIX, duodecim Patriarchis promittitur, quod posteris eorum obventurum erat. Tradit hunc canonem S. Chrysostomus, hom. 8 in Matth.
Canon 16. Licet S. Cyprianus, lib. II Contra Judaeos, cap. V; Hilarius, lib. IV De Trinit., et Nazianzenus, tract. De fide, putent Deum in assumpto corpore visibilem apparuisse Abrahae, Mosi et Prophetis, tamen verius est omnes has apparitiones factas esse per angelos, qui in corporibus assumptis personam Dei gerebant, ideoque vocantur Deus. Ita Dionysius, cap. IV Caelest. Hierar.; S. Hieronymus in cap. III ad Gal.; Augustinus, lib. III De Trin. cap. ult.; Gregorius in praefat. Moral. 1, et alii passim. Et probatur. Nam ille qui apparuit Mosi, dixitque: «Ego sum Deus Abraham,» fuit angelus, ut docet S. Stephanus Actor. VII, 30. Sic Dominus qui tradidit legem Mosi in Sina, Exodi XIX et XX, a Paulo ad Galat. III, 19, vocatur angelus. Angeli enim sunt administratorii spiritus, per quos Deus omnia sua exsequitur. Quare quod Concilium Sirmiense, can. 14, definit eum qui contra Jacob luctatus est, Gen. 32, fuisse Filium Dei, intellige fuisse angelum qui Filium Dei repraesentabat. Adde decreta hujus Concilii non esse definitiones fidei, imo nec dogmata Ecclesiae, nisi quatenus Photini haereses damnant; constat enim hoc Concilium fuisse coetum Arianorum.
Canon 17. Quando S. Scriptura nomen novum alicui imponit, intelligenda est non adimere nomen prius, sed posterius addere priori, ut jam utroque nomine possit, modo uno, modo altero nuncupari. Sic Gen. XXXV, 10, dicitur: «Non vocaberis ultra Jacob, sed Israel:» sensus est, q. d. Non tantum Jacob, sed etiam Israel appellaberis: saepe namque postea adhuc Jacob vocatur. Sic Gedeon, Judic. VI, 32, dicitur ex eo die vocatus Jerobaal, et nihilominus pergit Scriptura eum vocare Gedeonem. Sic Simon, postquam a Domino vocatus est Cephas, non raro post adhuc Simon appellatur.
Ubi nota: Deus et Hebraei suis imposuerunt nomina ab eventu, scilicet quae significarent eventum, vel praesentem vel futurum; et tunc nomina erant quasi omina, vel monita, aut vota rei futurae; imponendo enim alicui nomen, portendebant, vel optabant eum talem fore, qualis illo nomine significabatur. Id ita esse patet in nomine Adam, Eva, Seth, Cain, Noe, Abraham, Ismael, Isaac, Jacob, etc., ut suis locis ostendam.
Idipsum imitati sunt Romani, Graeci, Germani. Romani, qui Corvinum a corvo, qui ei in castris victoriae omen dedit; Caesarem a caesarie, cum qua natus proditur; Caligulam a caliga militari, qua saepe utebatur, appellarunt. Sic Pisones, quod optime pisa sererent, ita nuncupati sunt: sicut Cicerones a cicere, Fabii a faba, Lentuli a lente optime serenda nomen acceperunt. Sic Ancus a vitioso cubito, inquit Festus, nominatus est: cubitus enim graece ἀγκών dicitur. Sic Servius, quod e matre serva genitus esset; Paulus, a parva statura; Torquatus, a torque, quem Gallo in pugna detraxit; Plancus, a planis pedibus vocatus est. Sic Scipio cognomen fuit Corneliorum, cui P. Cornelius (avus P. Cornelii Scipionis Africani, qui Annibalem devicit) initium dedit. Hic enim, eo quod patrem vice scipionis regeret et duceret, primus Scipio cognominatus est, illudque cognomen ad posteros transmisit.
Graeci, qui appellarunt Platonem, quasi latum, a latis humeris, cum antea Aristocles vocaretur; Chrysostomum, quasi os aureum, ab eloquentia; Laonicum, quasi populi victorem; Leonicum, quasi leonis; Stratonicum, quasi exercitus victorem; Demosthenem, quasi populi firmamentum; Aristotelem, quasi optimum finem; Gregorium, quasi vigilem; Diogenem, quasi Jove genitum; Aristobulum, quasi optimi consilii virum; Theodorum, quasi donum Dei; Hippocratem, quasi equino robore praeditum; Callimachum, a pulchra pugna nuncuparunt.
Germani et Belgae, qui Fredericum, quasi pacis divitem, id est plane pacificum; Leonardum, quasi leoninae indolis; Bernardum, quasi ursinae indolis; Gerardum, quasi vulturinae indolis; Cunonem, quasi audacem; Cunradum, quasi audacis consilii; Adelgisium, quasi nobilis spiritus; Canutum, ab exhauriendis poculis; Pharamundum vel Framundum, a venustate oris nominarunt. Sic Guilhelmus a deaurata galea; Gudela, quasi bona pars aut sors; Lotharius, quasi plumbeum cor; Leopoldus, quasi leoninus pes; Lanfrancus, quasi diuturna libertas, Wolfgangus, quasi lupinus incessus vocatus est. Plura vide apud Goropium, Scrieckium, et Pontum Heutterum in Belgio.
Canon 18. Quando ei qui nomen habet, nomen non commutatur, sed simpliciter, tacito et praesupposito ejus nomine, dicitur sic vel sic vocandus, tunc non imponitur ei aliud nomen, sed significatur talis futurus, ut jure alio isto nomine vocari et appellari possit: sic Isaiae VII, 14, Christus vocatur Emmanuel, et cap. VIII, vers. 3: «Accelera spolia detrahere, festina praedari;» et cap. IX, vers. 6: «Admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis;» et Zach. cap. VI, vers. 12, vocatur Oriens. Sic Joannes Baptista a Malachia vocatur Elias; et filii Zebedaei in Evangelio vocantur Boanerges, id est, filii tonitrui.
Canon 19. Viri et feminae olim erant polyonymi: unde non mirum si eadem persona in Scriptura modo uno nomine, modo alio vocatur. Sic uxor Esau quae Gen. XXXVI, 2, vocatur Ada, filia Elon Hethaei, Gen. XXVI, 34, vocatur Judith, filia Beeri Hethaei; et alia ejus uxor quae Gen. XXXVI, 2, vocatur Oolibama, filia Anae, Gen. XXVI, 34, vocatur Basemath, filia Elon. Sic saepe lib. I Paralip. per decem prima capita alia viris et mulieribus dantur nomina, alia, inquam, ab iis quae habent in Genesi, Josue, Judicum et lib. Regum. Sic idem est Abimelech et Achimelech, Job et Jobab, Achar et Achan, Aram et Ram, Areuna et Ornan, Jetro et Raguel. Ubi obiter adverte nomina, cum in aliam linguam transferuntur, ita mutari, ut vix eadem esse videantur, praesertim cum ad aliud etymon suae linguae alludunt et inclinant.
Canon 20. Solet Scriptura causam vocare, et pro vera rei causa ponere, quod tantum fuit occasio: eo quod ita soleant homines loqui, ut eventum undecumque provenientem vocent effectum, et occasionem vocent causam. Sic Gen. XLIII, 6, ait Jacob: «In meam hoc fecistis miseriam, ut indicaretis ei et alium vos habere fratrem.» Nec enim filii Jacob hanc patris sui miseriam intendebant, sed ea ex factis et verbis illorum aliud agentium, fortuito et occasionaliter consecuta est: vide Riberam in Amos II, 19.
Canon 21. Hebraei saepe abstractum ponunt pro concreto, ut abominationem pro re abominabili vel abominata, Exodi cap. VIII, vers. 28: «Abominationes Aegyptiorum immolabimus Domino?» Psal. XX, 2: «Desiderium (id est rem desideratam) cordis ejus tribuisti ei.» Sic Deus dicitur spes nostra, id est, res sperata, et patientia ac gloria nostra, id est, propter quem patimur, de quo gloriamur.
Canon 22. Hebraei verba sumunt jam in actu perfecto, jam in continuato, jam in inchoato, ut facere sit idem quod conari, moliri, incipere aliquid facere. Sic Hebraei aliquando dicuntur egressi ex Aegypto vespere, ut Deut. cap. XVI, vers. 6, aliquando noctu, ut Exodi cap. XII, 42, alibi mane, ut Num. XXIII, 3, quia scilicet vespere immolaverunt agnum, qui egressus fuit causa et initium: noctu vero caesis Aegyptiorum primogenitis acceperunt a Pharaone veniam, imo mandatum exeundi, suaque convasantes exire coeperunt: mane vero ipso facto plene et perfecte egressi sunt.
Canon 23. Hebraei cum aliquid exaggerare volunt, vel significare gradum superlativum (quo ipsi carent), utuntur nomine abstracto, vel concreto geminato, ut sanctitas est, vel sanctum sanctorum est, id est, sanctissimum est: quod crebrum est in Levitico.
Canon 24. In Scriptura crebra est hypallage, ut Exodi XII, 11: «Calceamenta habebitis in pedibus,» hoc est invertendo, pedes habebitis in calceamentis, sive calceatos. Nec enim calcei sunt in pedibus, sed pedes in calceis. Exodi III, 2, in hebr.: «Rubus ardebat in igne,» id est, ignis ardebat in rubo. Judic. I, 8, in hebr.: «Civitatem miserunt in ignem,» id est, ignem miserunt in civitatem. IV Reg. IX, 30, de Jezabele dicitur in hebraeo: «Posuit in stibio oculos suos,» hoc est, posuit stibium in oculis suis, depinxit oculos suos stibio. Psal. LXXVI, 6, in hebraeo: «Propinasti nobis in lacrymis mensuram,» hoc est, lacrymas in mensura, utique magna, ut ait R. David. Psalm. XVIII, 5: «A sole posuit tabernaculum suum,» hoc est, solem posuit in tabernaculo suo, vel soli posuit tabernaculum suum in coelis, ut habent hebraea. Psal. LXXX, 6: «Testimonium in Joseph posuit,» hoc est, posuit Josephum in testimonium; cui nimirum bene cesserunt omnia, quod legem Dei servaverit. Ita Chaldaeus: licet et alius, magis genuinus, sit ejus loci sensus, ut dixi Psal. LXXX.
Canon 25. Hebraei nomina nunc active, nunc passive accipiunt. Sic timor vocatur, tam is quo timemus aliquem, quam is qui timetur, ut Gen. XXXI, 42, Deus vocatur timor Isaac, id est, qui timebatur ab Isaac, quem Isaac metuebat et reverebatur. Sic patientia non tantum vocatur illa virtus, quae nos impellit ad fortiter patiendum; sed etiam passio ipsa, et res adversa quam patimur, imo et Deus ipse, propter quem patimur, ut Psalm. LXX, 5: «Tu es patientia mea, Domine.» Sic amor non tantum vocatur is quo amamus, sed et id quod amatur, ut «Deus meus, amor meus, et omnia.»
Canon 26. In Scriptura crebra est liptote (quae potius λιτότης, id est tenuitas, dicenda est), hoc est diminutio, qua res magnae verbis exilibus significantur, et quasi imminuuntur, qualis est illa Virgilii, lib. III Georgicon: «Quis aut Eurysthea durum, aut illaudati nescit Busiridis aras?» Illaudati, id est, sceleratissimi, et maxime vituperandi. Busiris enim hospites suos mactare et immolare solebat. Sic I Regum XII, 21, dicitur: «Nolite declinare post vana, quae non proderunt vobis,» id est, nolite declinare ad idola, quae maxime oberunt eruntque noxia vobis. I Machab. II, 21: «Non est utile nobis (id est, maxime oberit nobis) relinquere legem.» Michaeae II, 1: «Vae qui cogitatis inutile,» id est, perniciosum. Lev. X, 1: «Offerentes coram Domino ignem alienum, quod eis praeceptum non erat,» id est, quod eis prohibitum erat.
Canon 27. Moses, inquit Clemens, lib. VI Strom., quia eruditus fuit in omni sapientia Aegyptiorum, hinc subinde in suis legibus utitur hieroglyphica eorum ratione, easque tradit per symbola et aenigmata. Sic et Eleazarus pontifex Aristeae (ut ipse testatur tract. De LXX Interpret., tom. II Bibliothec. SS. Patrum) legato Ptolemaei Philadelphi, roganti cur Moses quaedam animalia vetuisset comedi, vel sacrificari, quibus aliae gentes uterentur, respondit: Haec Mosis praecepta esse symbolica et aenigmatica, qualia sunt symbola Pythagorae, et hieroglyphica Aegyptiorum. Porro aenigmata Pythagorae, inquit S. Hieronymus, lib. III Contra Ruffinum, talia erant: «Stateram ne transilias,» id est, ne praetergrediaris justitiam. «Ignem gladio ne fodias,» id est, iratum verbis ne lacessas. «Coronam minime carpendam esse,» id est, leges urbium non vellicandas, sed conservandas esse; «cor ne comedas,» id est, moerorem de animo projice; «per viam publicam ne ambules,» id est, ne multorum sequaris errorem; «hirundinem in domum non esse recipiendam,» id est, garrulos in domum non esse admittendos; «oneratis superponendum esse onus, deponentibus onus minime communicandum esse,» id est, ad virtutem contendentibus augenda esse praecepta; laborem vero fugientes, et otio deditos, esse relinquendos.
Canon 28. Hebraei recentiores ignorant significationem veram nominum propriorum, animalium, herbarum, arborum, gemmarum; sed quisque eorum divinat id quod vult: itaque in hac re certissima regula est, sequi antiquos doctissimos Hebraeos, et prae omnibus interpretem nostrum, qui Ecclesiae judicio omnium est optimus.
Canon 29. Hebraea nomina animalium, arborum, lapidum generalia sunt, et pluribus communia. Sic שפן saphan, Lev. XI, 5, significat cheerogryllum; sed Prov. XXX, 26, significat leporem; Psal. vero CIV, 18, significat herinaceum. Vide Riberam in cap. V Zachar., n. 21.
Canon 30. Hebraei saepe actum, habitum et potentiam ponunt pro objecto, et contra, per metonymiam. Sic oculum vel aspectum vocant colorem, qui est oculi et visus objectum, ut Lev. cap. XIII, vers. 10, dicitur lepra mutare aspectum, id est, speciem et colorem. Sic rursum Deus dicitur timor, amor, spes, patientia, gloria nostra, quia est objectum timoris, amoris, spei, patientiae, gloriae nostrae; est enim is quem timemus, amamus, speramus, propter quem patimur, in quo gloriamur.
Canon 31. Moses in Pentateucho agit primo historicum, secundo legislatorem, tertio prophetam; unde nunc historice, nunc juridice, nunc prophetice exponendus est.
Canon 32. Conjunctio et Hebraeis saepe est exegetica, notaque exponentis, significans id est, ut Lev. III, 3: «Quorum repletae, et (id est) consecratae manus:» replere enim manus oleo, erat eas consecrare ad sacerdotium. Sic Coloss. II, 8: «Videte ne quis vos seducat per philosophiam, et (id est) inanem fallaciam.» Non enim Apostolus damnare vult Philosophiam veram, sed tantum fallacem et sophisticam. Simili modo capitur et Matth. XIII, 41; Jerem. XXXIV, 21, et alibi.
Canon 33. Hebraei interrogatione utuntur saepe, non in re dubia, sed clara, neque ad increpandum, sed ad excitandum acuendumque audientis animum. Sic Genes. XLVII, 19, dicunt Aegyptii Josepho: «Cur moriemur te vidente?» Sic Exodi IV, 2, Deus ait Mosi: «Quid est quod tenes in manu tua?» et cap. XIV, vers. 15: «Quid clamas ad me?» Sic illud Christi ad matrem: «Quid mihi et tibi est, mulier?» non castigatio, sed spei est probatio, eam exacuens.
Canon 34. Omnia praecepta Pentateuchi, etiam judicialia, sunt juris divini, quia a Deo sancita; quaedam tamen ex iis non videntur obligasse sub peccato mortali, sed tantum veniali, ob levitatem materiae, ut «Agrum tuum non seres diverso semine,» Levit. XIX, 19. «Si inveneris nidum, pullos cape, matrem dimitte,» Deut. XXII, 6.
Canon 35. Scriptura, maxime in prophetiis, subinde simul complectitur typum et antitypum, hoc est rem quam proprie verba significant, et simul allegoriam, quam res illa repraesentat; sed ita ut quaedam magis typo, quaedam magis antitypo conveniant; tumque duplex illius loci est sensus litteralis: prior historicus, secundus propheticus. Sic enim et ingeniosi adolescentes saepe ludunt et rident socium, dicendo, v. g. Tu es longis naribus, et simul significant eum esse sagacem, q. d. Tu aeque es nasutus ac nasatus: ubi vox nares et propriam retinet significationem, et alteram asciscit, per elegantem allusionem et allegoriam. Quidni ergo Spiritus Sanctus uno conceptu et oratione complecti possit signum et signatum, typum et veritatem? Exempla sunt II Reg. VII, 12, ubi ad litteram loquitur de Salomone, sed tamen per hyperbolen quaedam de eo dicit, quae proprie et plene ad litteram soli Christo competunt. Sic Gen. III, 14, Deus serpenti loquitur, et per eum diabolo in eo latenti. Unde quaedam dicit, quae proprie serpenti competunt, quale est illud: «Super pectus gradieris, et terram comedes;» quaedam, quae proprie diabolo competunt, quale est illud: «Inimicitias ponam inter te et inter mulierem; ipsa conteret caput tuum.» Sic Moses Deuter. XVIII, 18, per Prophetam, quem post se promittit, tum quoslibet Prophetas, tum proprie Christum intelligit. Sic Balaam dicens quod Israel vastabit Moab, Idumaeam et filios Seth, Num. XXIV, 17, per Israel, tum Davidem, tum Christum intelligit. Sic Isaias, cap. XIV, 11 et seq., describit casum regis Babylonis, per casum Luciferi; unde quaedam dicit, quae proprie Lucifero, Balsasari vero figurate tantum, id est, hyperbolice vel parabolice conveniunt, ut: «Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer? detracta est ad inferos superbia tua, qui dicebas: In coelum conscendam, super astra Dei exaltabo solium meum, similis ero Altissimo.» Quaedam vero dicit, quae proprie conveniunt Balsasari, ut: «Concidit cadaver tuum, subter te sternetur tinea, et operimentum tuum erunt vermes.» Simili modo Ezechiel cap. XXVIII, vers. 2 et 14, describit opes et casum regis Tyri instar opum et casus Cherubini alicujus. Mens enim Prophetae rapitur ab altissimo lumine prophetico, in quo omnia sunt exilia et conjuncta, unumque videtur esse figura alterius; hinc saliunt saepe Prophetae ab uno ad aliud, tum ob causam jam dictam, tum ob elegantiam, qua similia similibus comparant et adumbrant.
Canon 36. Plures etiam, non tantum typicos et typice subordinatos, sed etiam dissimiles et disparatos, posse esse sensus litterales S. Scripturae, docet S. Augustinus, lib. XII Conf., cap. XVIII, XXV, XXVI, XXXI et XXXII, quem citat et sequitur D. Thomas I p., Q. I, art. 10, in corpore, idque colligitur ex Concilio Lateranensi cap. Firmiter, de summa Trinit., ubi Concilium ex illo Gen. I, «in principio creavit Deus coelum et terram,» juxta duos sensus litterales, duas concludit veritates, scilicet, quod mundus inceperit, quasi τὸ in principio significet principium temporis, et, quod nihil ante mundum sit productum, quasi τὸ in principio idem sit quod, ante omnia. Sic illud Psal. II, 7: «Ego hodie genui te,» Patres tam de humana, quam de divina Christi generatione explicant. Hinc et versio Septuaginta alium subinde dat sensum litteralem, quam nostra, et olim multae aliae versiones erant differentes ab invicem. Sic alio sensu Caiphas, alio Spiritus Sanctus per ejus os dixit: «Expedit vobis, ut unus homo moriatur pro populo,» Joan. XI, 50; et tamen utrumque, scilicet tam Caiphae, quam Spiritus Sancti, sensum et mentem enarrat, et hisce verbis significat S. Joannes. Verum in hoc, uti et in aliis plerisque, unus sensus alteri aliqua ratione conjunctus et quasi subordinatus est.
Canon 37. Apud Hebraeos, praesertim Prophetas, crebra est enallage, et commutatio, tum personae, ut transeant a prima vel secunda, in tertiam, qualis est Deut. XXXIII, 7; tum temporis, ut praeteritum ponant pro futuro, ob futuri certitudinem, qualis est Deut. XXXII, 15, 16, 17, 18, 21, 22 et seq.; tum numeri, ut a singulari transeant in pluralem, et contra, qualis est Deut. XXXII, 45 et 16; tum generis, ut a feminino transeant in masculinum, et contra, qualis est Gen. III, 15.
Canon 38. Climata, seu plagae orbis, ut Oriens, Occidens, Meridies, Septentrio, in Scriptura intelligenda sunt juxta situm Judaeae, Jerusalem et Templi. Judaeis enim scribunt Moses aliique hagiographi; et Judaea sita quasi in medio orbis habitati et culti, erat terra et peculium Dei.
Canon 39. Una res est figura duorum etiam contrariorum, sed alio et alio respectu. Sic diluvium quatenus in eo enatavit Noe per arcam, fuit fidelibus typus baptismi; quatenus vero eo mersi sunt impii, fuit typus supplicii reprobis irrogandi in extremo judicio. Sic Christus est petra et lapis angularis Ecclesiae; sed piis est lapis salutis, infidelibus vero et impiis est lapis offensionis, et petra scandali. Sic Christus vocatur leo, ob fortitudinem; diabolus vero vocatur leo ob crudelitatem et rapacitatem. Tradunt hunc canonem S. Augustinus, epist. 99 ad Evodium, et S. Basilius in Isaiae cap. II.
Canon 40. In sensu litterali omnes sententiae, omniaque verba debent explicari et accommodari rei significatae: id autem non est necesse in sensu allegorico; imo S. Hieronymus, Gregorius, Origenes, et alii saepe liberam volunt esse allegoriam, atque in ea explicanda non servant rigorem historiae. Exemplum est in Davidis adulterio, quod S. Augustinus, S. Ambrosius et alii docent fuisse typum amoris Christi in Ecclesiam Gentium, quae antea cum idolis ut adultera vixerat. Verum propria et solida allegoria debet respondere historiae, et quo aptius respondet, eo aptior est; imo alioqui non est proprius Scripturae sensus, sed quasi accommodatitius. Sicut enim litteralis est is, quem primo verba significant: ita allegoricus est, quem res per litteralem sensum significatae adumbrant et significant. Ita docet S. Hieronymus in Osee cap. V, ubi retractat contrarium, quod alibi dixerat.
Canon 41. In Mose et Scriptura non raro est hendiadys, quae figura est, qua unum in duo dividitur, unde rectius vocatur ἓν διὰ δυοῖν, id est, unum per duo, ut apud Virgilium, Aeneid. I: «Molemque et montes insuper altos imposuit,» id est moles altorum montium imposuit; et alibi: «Aurum frenosque momordit,» id est, frenos aureos momordit; et alibi: «Pateris libamus et auro,» id est, pateris aureis. Talis est Gen. I, 14: «Sint (sol et luna) in signa, et tempora, et dies, et annos,» id est, sint in signa temporum, dierum et annorum. Talis quoque est Coloss. II, 8: «Videte ne quis vos seducat per philosophiam et inanem fallaciam,» id est, per philosophiam inanis fallaciae, sive quae sit inanis fallacia, q. d. Non damno omnem philosophiam, sed eam tantum, quae non est aliud, quam inanis fallacia. Τὸ enim et ibi et alibi per id est exponi debet.
Canon 42. Solet Moses aliique Prophetae, redemptionem Christi duplici nomine, et fere copulato significare, puta strage et salute, ultione et redemptione, indignatione et pace, sanguine et incolumitate, pretio et victoria. Hinc secundo, Prophetae, nulla distinctione inter hostes et cives, Christum venientem ad redimendos homines inducunt quasi ducem cataphractum, qui divino furore actus in homines irruit, atque obvios quosque deturbat, proterit, trucidat. Sic enim canit Balaam Num. XXIV, 17, de Christo Salvatore: «Percutiet duces Moab, vastabitque omnes filios Seth,» id est, omnes homines; hi enim prognati sunt ex Adam per Seth. Et Psaltes Psalm. CIX, 6: «Judicabit in nationibus, implebit ruinas, conquassabit capita in terra multorum, de torrente in via bibet;» et Isaias cap. LXI, describit Christi consolationem et redemptionem, cap. vero LXIII ejusdem ultionem: «Conculcavi, inquit, eos in furore meo, et inebriavi eos in indignatione mea, et detraxi in terram virtutem eorum. Dies enim ultionis in corde meo.» Ac mox subjungit: «In dilectione sua, et in indulgentia sua ipse redemit eos,» etc.
Causa hujus rei et phrasis est duplex: prior, quia utraque libertas temporalis, quae spiritalem humani generis quasi typus praecessit, videlicet Aegyptia et Babylonia (ad hasce enim alludunt), non sine sanguine et caede hostium, puta Aegyptiorum in mari Rubro, et Chaldaeorum per Cyrum, parta et peracta fuit. Posterior, quia in hac Christi ultione et redemptione, iidem sunt hostes et amici, debellati et liberati, enecti et redempti, sed ingenio, moribus et affectu dissimiles. Qui enim prius erant infideles et impii, per Christum facti sunt fideles et pii. Christus ergo occidit gentes et homines, et alios, imo eosdem suscitavit; quia v. g. occidit Petrum idololatram, ebrium, adulterum; et eumdem suscitavit, fecitque Petrum deicolam, sobrium, castum, etc.
Nota: Peccator duplicem refert personam, et duplici quasi natura subsistit, puta hominis et daemonis, sive vitii et peccati: illa est militis, ista hostis Christi; illa erat liberanda, ista debellanda; ad illam pertinet annus remissionis, ad istam dies vindictae; illa comparatur Israelitis redemptis, ista Aegyptiis et Babyloniis trucidatis. Sic ergo furor Christi contra daemonem ejusque asseclas, scilicet vitia, militat, eaque ab homine expellit, ut regnum Dei in homine collocet, hominemque sibi et Deo restituat.
Sacra Chronologia
Quia vero Pentateuchus continet chronica mundi, visum est, brevem hic et probabilem chronologiam, lectori utilem et jucundam proponere, in qua quasi in synopsi unico intuitu singularum personarum, vel rerum illustrium in sacra Scriptura aetates et tempora eorumque distantias intueatur. Accepi eam a bonae memoriae R. P. Henrico Samerio, qui exacte eam elaboravit; non caruit tamen mendis, a quibus diligenter eam expurgavi. Omittit ipse Cainan; Sauli soli post Samuelem dat annos 40, ut innuitur Act. XIII, 21; et 70 annos captivitatis vel servitutis, quos praedixit Jeremias cap. XXV, 12, et cap. XXIX, 10, probabiliter orditur a deportatione et captivitate Jechoniae sive Joachin, qui fuit filius Joakim, et nepos Sedeciae, de quibus aliisque suis locis fusius agam, eaque exactius examinabo. Anni in hac tabula scripti in prima recta serie, et notati in laterculo illi conjuncto, significant annos mundi successive increscentes usque ad Christum. Anni vero notati in transversis lineis et laterculis, significant distantias eorumdem ab invicem, si ii qui in recta serie sunt combinentur, ita ut in unum eumdemque laterculum concurrant, v. g. laterculus secundus transversus concurrens cum quarto in linea recta, significat a diluvio usque ad Abraham fluxisse annos ducentos nonaginta duos.
Nota primo: Eadem res subinde uno anno anterius, subinde uno anno posterius consignatur: verbi gratia, ab exitu Hebraeorum ex Aegypto usque ad templum Salomonis, subinde numerantur anni 479, scilicet completi; subinde 480, scilicet inchoati; inchoatus enim erat annus 480 cum coepit fabrica templi: hinc commune est chronologorum axioma, unum annum in chronologia nullam afferre differentiam temporum, ac proinde non esse aestimandum.
Nota secundo: Sicut Judaei et Christiani suam chronologiam incipiunt ab Adamo, vel a diluvio, vel ab Abraham, vel ab egressu Hebraeorum ex Aegypto: ita Ethnici sua tempora supputant primo, a Nino et Semiramide, qui primam monarchiam Assyriorum condiderunt, quorum tempore vixit Abraham. Secundo, a diluvio Ogygis, ac regno Inachi et Phoronei regum, quod incidit in tempora Jacob patriarchae. Tertio, a bello et excidio Trojae; quod evenit sub tempora Samsonis et Heli pontificis. Quarto, ab initio Olympiadum, quae coeperunt sub finem regni Oziae, regis Juda. Quinto, ab origine urbis Romae, quae contigit sub finem regni Joatham, regis Juda.
Synopsis Chronologiae Mundi Veteris Testamenti ad Christum
Tabula chronologica exhibens annos ab exordio mundi, a Noe, a diluvio, ab Abraham, a repromissione Abrahae facta, ab ingressu Jacob in Aegyptum, a morte Joseph, a servitute Aegypti sub Pharaone, ab exitu ex Aegypto, ab ingressu in terram promissam et Judicibus, a templo Salomonis, a Regibus, ab Olympiadibus, a Roma condita, a captivitate X tribuum sub Salmanassar, a transmigratione Jechoniae sive Joachin, a captivitate Babylonica, a libertate sub Cyro ab ejus Monarchia, ad hebdomadas Danielis, a captivitate Babylonica et excidio Jerosolymorum per Nabuchodonosorem, ad Graecorum accorationem sive Seleucidarum, ad subjectam Judaeam Romanis a Pompeio, ad Nativitatem Christi, ad annum primum Christi, ad Baptismum Salvatoris, ad Passionem Redemptoris, ad finem hebdomadum Danielis.
Anni ab exordio mundi ad Noe: 1056
Anni ab exordio mundi ad diluvium, puta finem diluvii: 1657
Anni ab exordio mundi ad Abraham: 2024
Anni ab exordio mundi ad repromissionem Abrahae factam: 2084
Anni ab exordio mundi ad ingressum Jacob in Aegyptum: 2299
Anni ab exordio mundi ad mortem Joseph: 2370
Anni ab exordio mundi ad servitutem Aegypti in luto et paleis: 2431
Anni ab exordio mundi ad egressum Israelitarum ex Aegypto: 2531
Anni ab exordio mundi ad ingressum in terram promissam, et Judices: 2571
Anni ab exordio mundi ad templum Salomonis: 3011
Anni ab exordio mundi ad Reges: 3046
Anni ab exordio mundi ad Olympiades: 3228
Anni ab exordio mundi ad Romam conditam: 3250
Anni ab exordio mundi ad captivitatem X tribuum sub Salmanassar: 3283
Anni ab exordio mundi ad deportationem Jechoniae sive Joachin: 3405
Anni ab exordio mundi ad captivitatem Babylonicam et excidium Jerosolymorum per Nabuchodonosorem: 3416
Anni ab exordio mundi ad libertatem sub Cyro: 3486
Anni ab exordio mundi ad hebdomadas Danielis: 3486
Anni ab exordio mundi ad Graecorum accorationem sive Seleucidarum: 3694
Anni ab exordio mundi ad subjectam Judaeam Romanis a Pompeio: 3888
Anni ab exordio mundi ad Nativitatem Christi: 3950
Annus primus Christi: 3951
Anni ab exordio mundi ad Baptismum Salvatoris: 3981
Anni ab exordio mundi ad Passionem Redemptoris: 3984
Anni ab exordio mundi ad finem hebdomadum Danielis: 3984
A captivitate Babylonica usque ad annos Graecorum sive Seleucidarum, a quibus libri Machabaeorum computant et consignant suas historias, quique incipiunt post mortem Alexandri Magni anno duodecimo, quo Seleucus imposuit sibi nomen regium, fluxerunt anni 278.
Atque ut horum omnium epitomen habeas, nota et retine: Ab Adamo usque ad diluvium fluxerunt anni 1656, ut colligitur Genes. V et VII; usque ad finem vero diluvii fluxerunt anni 1657: diluvium enim duravit annum integrum, Gen. VII et VIII.
Christus ergo natus est anno mundi 3950.
Bibliorum Chronologia
Hodiernorum disquisitiones in Veterum tum libris tum monumentis interrogandis rem chronologicam ab omni trica et nodo adeo non absolverunt, ut e contra eam reliquerint intricatam magis atque arduam. Propterea egregium in hoc genere opus cui titulus, Fasti Hellenici, auctore Clinton, Lectoribus indicasse, nec non brevem tabulam, ex opere Dris Sepp gallice inscripto La Vie de N.-S. Jésus-Christ, tom. II, pag. 454, desumptam, oculis hic subjecisse, satis ad rem nostram duximus.
Genealogia Patriarcharum
Adamus, 130 ann. natus, gignit Seth. Anno mundi: 130. Anni ante Christum: 4061.
Seth, 105 ann. natus, gignit Enos. Anno mundi: 235. Anni ante Christum: 3956.
Enos, 90 ann. natus, gignit Cainan. Anno mundi: 325. Anni ante Christum: 3866.
Cainan, 70 ann. natus, gignit Malaleel. Anno mundi: 395. Anni ante Christum: 3796.
Malaleel, 65 ann. natus, gignit Jared. Anno mundi: 460. Anni ante Christum: 3731.
Jared, 162 ann. natus, gignit Enoch. Anno mundi: 622. Anni ante Christum: 3569.
Enoch, 65 ann. natus, gignit Mathusaleh. Anno mundi: 687. Anni ante Christum: 3504.
Mathusaleh, 187 ann. natus, gignit Lamech. Anno mundi: 874. Anni ante Christum: 3317.
Lamech, 182 ann. natus, gignit Noe. Anno mundi: 1056. Anni ante Christum: 3135.
Noe, 500 ann. natus, gignit Sem, Cham et Japhet. Anno mundi: 1556. Anni ante Christum: 2635.
Mathusaleh moritur 969 ann. natus. Peragitur diluvium jubilaeo post creationem 34o (quot annis Christus in terris vixit), Noe vero vitae annum 600m agente. Cessat diluvium. Anno mundi: 1657. Anni ante Christum: 2534.
Post biennium, Sem, 100 ann. natus, gignit Arphaxad. Anno mundi: 1659. Anni ante Christum: 2532.
Arphaxad, 35 ann. natus, gignit Sale. Anno mundi: 1694. Anni ante Christum: 2497.
Sale, 30 ann. natus, gignit Heber. Anno mundi: 1724. Anni ante Christum: 2467.
Heber, 34 ann. natus, gignit Phaleg. Anno mundi: 1758. Anni ante Christum: 2433.
Phaleg, 30 ann. natus, gignit Reu. Anno mundi: 1788. Anni ante Christum: 2403.
Reu, 32 ann. natus, gignit Sarug. Anno mundi: 1820. Anni ante Christum: 2371.
Sarug, 30 ann. natus, gignit Nachor. Anno mundi: 1850. Anni ante Christum: 2341.
Nachor, ann. 29 natus, gignit Thare. Anno mundi: 1879. Anni ante Christum: 2312.
Thare, 70 ann. natus, gignit Abram, Nachor et Haran. Anno mundi: 1949. Anni ante Christum: 2242.
Abram, 75 ann. natus, in terram Chanaan venit. Anno mundi: 2084. Anni ante Christum: 2107.
Abraham, 86 ann. natus, gignit Ismael. Anno mundi: 2095. Anni ante Christum: 2096.
Abraham, 100 ann. natus, gignit Isaac. Anno mundi: 2109. Anni ante Christum: 2082.
Isaac, 40 ann. natus, Rebeccam ducit. Anno mundi: 2149. Anni ante Christum: 2042.
Isaac, 60 ann. natus, gignit Esau et Jacob. Anno mundi: 2169. Anni ante Christum: 2022.
Abraham, 175 ann. natus, moritur. Anno mundi: 2184. Anni ante Christum: 2007.
Esau quadragenarius ducit filiam Beeri Hethaei. Anno mundi: 2209. Anni ante Christum: 1982.
Jacob, 77 ann. natus, in Mesopotamiam fugit. Anno mundi: 2246. Anni ante Christum: 1945.
Jacob, 91 ann. natus, gignit Joseph. Anno mundi: 2260. Anni ante Christum: 1931.
Jacob, 97 ann. natus, in terram Chanaan revertitur. Anno mundi: 2266. Anni ante Christum: 1925.
Joseph, 16 ann. natus, venditur a fratribus. Anno mundi: 2276. Anni ante Christum: 1915.
Isaac, 180 ann. natus, moritur. Anno mundi: 2289. Anni ante Christum: 1902.
Jacob, 130 ann. natus, in Aegyptum venit, anno 24 post ipsius Josephi adventum, 215 vero post Abrahami migrationem. Anno mundi: 2299. Anni ante Christum: 1892.
Jacob moritur, 147 ann. natus. Anno mundi: 2316. Anni ante Christum: 1875.
Joseph moritur, 110 ann. natus. Anno mundi: 2370. Anni ante Christum: 1821.
Israelitae Aegypto excedunt ann. captivitatis 430, mundi vero 2706, vel potius 2700, si summam rotundes, quod in tanta supputationum varietate licet. Anno mundi: 2700. Anni ante Christum: 1491.
Reges Juda
Anni 480 numerantur ab Aegyptiaca captivitate ad aedificationem Templi, anno 4 Salomonis regnantis. Anno mundi: 3011. Anni ante Christum: 1180.
Hinc ad Herodiani templi aedificationem elapsi sunt anni 1000. Salomon autem post aedificatum Templum regnat 36 ann. Anno mundi: 3046. Anni ante Christum: 1145.
Roboam 17 ann. regnat. Anno mundi: 3082. Anni ante Christum: 1109.
Abia 3 ann. regnat. Anno mundi: 3085. Anni ante Christum: 1106.
Assa 41 ann. regnat. Anno mundi: 3126. Anni ante Christum: 1065.
Josaphat 25 ann. regnat. Anno mundi: 3151. Anni ante Christum: 1040.
Joram 8 ann. regnat. Anno mundi: 3159. Anni ante Christum: 1032.
Ochosias 1 ann. regnat. Anno mundi: 3160. Anni ante Christum: 1031.
Athalia 6 ann. regnat. Anno mundi: 3166. Anni ante Christum: 1025.
Joas 40 ann. regnat. Anno mundi: 3206. Anni ante Christum: 985.
Amasias 29 ann. regnat. Anno mundi: 3235. Anni ante Christum: 956.
Ozias 52 ann. regnat. Anno mundi: 3287. Anni ante Christum: 904.
Joatham 16 ann. regnat. Anno mundi: 3303. Anni ante Christum: 888.
Achaz 16 ann. regnat. Anno mundi: 3319. Anni ante Christum: 872.
Ezechias 29 ann. regnat. Anno mundi: 3348. Anni ante Christum: 843.
Manasses 55 ann. regnat. Anno mundi: 3403. Anni ante Christum: 788.
Amon 2 ann. regnat. Anno mundi: 3405. Anni ante Christum: 786.
Josias 31 ann. regnat. Anno mundi: 3436. Anni ante Christum: 755.
Joachaz 3 mens. regnat. Anno mundi: 3436. Anni ante Christum: 755.
Joachim 11 ann. regnat. Anno mundi: 3447. Anni ante Christum: 744.
Joachin 3 mens. regnat. Anno mundi: 3447. Anni ante Christum: 744.
Sedecias 11 ann. regnat, ante Hierosolymam a Nabuchodonosore expugnatam. Quae expugnatio contigit ann. 430 post templum salomonicum aedificatum, 580 ante Christum natum, seu 166 post Urbem conditam. Anno mundi: 3611. Anni ante Christum: 580.
Joachin enim captivus egit Babyloni 37 annos, usque ad Evilmerodachi regnum (IV Reg. xxv). Hinc autem ad Babylonis a Cyro expugnationem 23 anni elapsi sunt juxta canonem Ptolemaei, 233 vero ad Ptolemaeum Lagum, deinde 275 ad Alexandriam ab Augusto captam (ann. 724 U. C.). Nunc si annos 166 ex 747 (quo Urbs condita fuit) eximas, habebis 581, seu mundi annum 4191.
Igitur a mundo creato ad natum Christum intercesserunt anni 4191 solares, lunares autem 4320, sacerdotales vero 5625.
Cf. des Vignoles, Chronologie de l'Histoire Sainte.