Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Sennacherib invadit Judæam; Ezechias cum Isaia Deum invocat; ille mittit Angelum, qui cædit 185 millia Assyriorum. Quare fugit Sennacherib, et a filiis occiditur. Inde intumescens Ezechias v. 24, morbo percutitur, sed ab Isaia curatur, ac post multa prospere gesta moritur, et successorem relinquit filium impium Manassen.
Textus Vulgatae: II Paralipomenon 32:1-33
1. Post quæ et hujuscemodi veritatem, venit Sennacherib rex Assyriorum, et ingressus Judam, obsedit civitates munitas, volens eas capere. 2. Quod cum vidisset Ezechias, venisse scilicet Sennacherib, et totum belli impetum verti contra Jerusalem, 3. inito cum principibus consilio, virisque fortissimis, ut obturarent capita fontium, quæ erant extra urbem: et hoc omnium decernente sententia, 4. congregavit plurimam multitudinem, et obturaverunt cunctos fontes, et rivum qui fluebat in medio terræ, dicentes: Ne veniant reges Assyriorum, et inveniant aquarum abundantiam. 5. Ædificavit quoque, agens industrie, omnem murum, qui fuerat dissipatus, et exstruxit turres desuper, et forinsecus alterum murum: instauravitque Mello in Civitate David, et fecit universi generis armaturam et clypeos, 6. constituitque principes bellatorum in exercitu: et convocavit universos in platea portæ civitatis, ac locutus est ad cor eorum dicens: 7. Viriliter agite, et confortamini: nolite timere: nec paveatis regem Assyriorum, et universam multitudinem, quæ est cum eo: multo enim plures nobiscum sunt, quam cum illo. 8. Cum illo enim est brachium carneum: nobiscum Dominus Deus noster, qui auxiliator est noster, pugnatque pro nobis. Confortatusque est populus hujuscemodi verbis Ezechiæ regis Juda. 9. Quæ postquam gesta sunt, misit Sennacherib rex Assyriorum servos suos in Jerusalem (ipse enim cum universo exercitu obsidebat Lachis) ad Ezechiam regem Juda, et ad omnem populum qui erat in urbe, dicens: 10. Hæc dicit Sennacherib rex Assyriorum: In quo habentes fiduciam sedetis obsessi in Jerusalem? 11. Num Ezechias decipit vos, ut tradat morti in fame et siti, affirmans quod Dominus Deus vester liberet vos de manu regis Assyriorum? 12. Numquid non iste est Ezechias, qui destruxit excelsa illius, et altaria, et præcepit Juda et Jerusalem, dicens: Coram altari uno adorabitis, et in ipso comburetis incensum? 13. An ignoratis quæ ego fecerim, et patres mei, cunctis terrarum populis? Numquid prævaluerunt dii gentium, omniumque terrarum, liberare regionem suam de manu mea? Quis est de universis diis gentium quas vastaverunt patres mei, qui potuerit eruere populum suum de manu mea, ut possit etiam Deus vester eruere vos de hac manu? 15. Non vos ergo decipiat Ezechias, nec vana persuasione deludat, neque credatis ei. Si enim nullus potuit Deus cunctarum gentium atque regnorum liberare populum suum de manu mea, et de manu patrum meorum, consequenter nec Deus vester poterit eruere vos de manu mea. 16. Sed et alia multa locuti sunt servi ejus contra Dominum Deum, et contra Ezechiam servum ejus. 17. Epistolas quoque scripsit plenas blasphemiæ in Dominum Deum Israel, et locutus est adversus eum: Sicut dii gentium cæterarum non potuerunt liberare populum suum de manu mea: sic et Deus Ezechiæ eruere non poterit populum suum de manu ista. 18. Insuper et clamore magno, lingua Judaica, contra populum qui sedebat in muris Jerusalem, personabat, ut terreret eos, et caperet civitatem. 19. Locutusque est contra Deum Jerusalem sicut adversum deos populorum terræ, opera manuum hominum. 20. Oraverunt igitur, Ezechias rex, et Isaias filius Amos propheta, adversum hanc blasphemiam, ac vociferati sunt usque in cœlum. 21. Et misit Dominus Angelum, qui percussit omnem virum robustum et bellatorem, et principem exercitus regis Assyriorum: reversusque est cum ignominia in terram suam. Cumque ingressus esset domum dei sui, filii qui egressi fuerant de utero ejus, interfecerunt eum gladio. 22. Salvavitque Dominus Ezechiam et habitatores Jerusalem de manu Sennacherib regis Assyriorum, et de manu omnium, et præstitit eis quietem per circuitum. 23. Multi etiam deferebant hostias et sacrificia Domino in Jerusalem, et munera Ezechiæ regi Juda: qui exaltatus est post hæc coram cunctis gentibus. 24. In diebus illis ægrotavit Ezechias usque ad mortem, et oravit Dominum: exaudivitque eum, et dedit ei signum. 25. Sed non juxta beneficia, quæ acceperat, retribuit, quia elevatum est cor ejus: et facta est contra eum ira, et contra Judam et Jerusalem. 26. Humiliatusque est postea, eo quod exaltatum fuisset cor ejus, tam ipse, quam habitatores Jerusalem: et idcirco non venit super eos ira Domini in diebus Ezechiæ. 27. Fuit autem Ezechias dives, et inclytus valde, et thesauros sibi plurimos congregavit argenti, et auri, et lapidis pretiosi, aromatum, et armorum universi generis, et vasorum magni pretii. 28. Apothecas quoque frumenti, vini, et olei, et præsepia omnium jumentorum, caulasque pecorum, 29. et urbes ædificavit sibi: habebat quippe greges ovium et armentorum innumerabiles, eo quod dedisset ei Dominus substantiam multam nimis. 30. Ipse est Ezechias, qui obturavit superiorem fontem aquarum Gihon, et avertit eas subter ad Occidentem Urbis David: in omnibus operibus suis fecit prospere quæ voluit. 31. Attamen in legatione principum Babylonis, qui missi fuerant ad eum, ut interrogarent de portento, quod acciderat super terram, dereliquit eum Deus ut tentaretur, et nota fierent omnia quæ erant in corde ejus. 32. Reliqua autem sermonum Ezechiæ, et misericordiarum ejus, scripta sunt in visione Isaiæ filii Amos prophetæ, et in Libro regum Juda et Israel. 33. Dormivitque Ezechias cum patribus suis, et sepelierunt eum super sepulcra filiorum David: et celebravit ejus exequias universus Juda, et omnes habitatores Jerusalem: regnavitque Manasses filius ejus pro eo.
Hoc caput explicui Isaiæ cap. xxxvi, xxxvii et xxxviii.
Versus 1: Post Quae et Hujuscemodi Veritatem
1. POST QUÆ ET HUJUSCEMODI VERITATEM VENIT SENNACHERIB, — q. d. Post hæc ab Ezechia vere gesta, et a me vere enarrata, Deus volens probare, exercere et perficere pietatem, virtutem et confidentiam Ezechiæ, quam habebat in Deum, permisit ut veniret Sennacherib, ac Judæam invaderet.
Versus 4: Rivum
4. RIVUM (fontem Gihon, ut patet vers. 30), QUI FLUEBAT IN MEDIO TERRÆ, — scilicet illius quæ adjacebat Jerosolymæ, q. d. Ezechias aquas, ac præsertim fontem Gihon partim obturavit, ut castra Sennacherib siti conficeret; partim perfodiendo rupem, in puteos urbis avertit, ut obsessi Judæi haberent aquam ad potum et cæteros usus. Vide dicta Eccli. XLVIII, 19.
Versus 21: Misit Dominus Angelum
21. MISIT DOMINUS ANGELUM. — Hanc historiam Herodotus in Euterpe depravavit, dicens Sennacherib Ægyptum invasisse, sed a sacerdote Vulcani fugatum per inductos mures, qui arcus et arma Assyriorum corrodebant; nam pro Judæa supponit Ægyptum, pro Ezechia sacerdotem, pro Deo Vulcanum, pro Angelo mures. Porro Sennacherib ipse in tanta suorum clade solus pene, ac idcirco servatus est, ait S. Hieronymus in cap. xxx Isaiæ, ut sciret potentiam Dei et blasphemantium ora comprimeret, fieretque testis illius majestatis, quam paulo ante contempserat. Pharao quoque in decem Ægypti servatur plagis, ut novissimus pereat: quod et iste passus est. » Oportebat hominem puniri gravissima jactura maximi florentissimique exercitus, et divitiarum maximarum; quam jacturam non sensisset, si momento cum suis periisset. Oportebat incredibilem apud suos subire ignominiam, cujus aut culpa, aut imperitia, tanta strages regnum potentissimum perculisset. Oportebat denique longe illum acerbiore morte, et modis omnibus exercenda consumi: multis quippe, ut apparet, gladiorum ictibus confodiendus erat, et a filiis, et in loco divinitati consecrato. Ita Salianus. Non dubium in hac clade ab Angelo cæsum, et magis excruciatum fuisse Rabsacen, utpote in Deum blasphemum, et in Ezechiam maledicum: porro opimis tot cæsorum Assyriorum spoliis ditati sunt Ezechias et Judæi.
FILII (Adramelech et Sarazar) INTERFECERUNT EUM GLADIO. — Causam dat R. Salomon et ex eo Lyranus, quod Sennacherib ad placandos deos tantæ stragis auctores, voluerit eis immolare hosce duos filios; sed illi id subodorati patrem prævenerunt et necarunt. Porro Sennacherib, accepta clade in Judæa, fugit rediitque in suam Niniven, ubi sæviit in Judæos, multosque occidit; adeo ut Tobias eos sepeliens, bonis omnibus exutus mortem fugiendo evaserit, a qua fuga post dies 43 Sennacherib a filiis occisus est: quæ omnia narrantur Tobiæ, cap. 1, vers. 21, et sequent. Eamdem R. Salomonis causam tradit S. Hieronymus in Tradit. Eamdemque ex textu Hebræo Tobiæ, cap. 1. refert Serarius, ac Genebrardus in Chronol.
Aliam causam afferunt Lyranus et Abulensis in lib. IV Reg. cap. xv, Quæst. XXXI, scilicet Sennacherib occisum esse a duobus filiis senioribus, quoniam pater eis postpositis, Assarhaddonem minorem natu successorem regni esse vellet. Cujus electionis causam refert Historia Scholastica in amorem, quo Sennacherib matrem Assarhaddonis prosequebatur. Quæ fuisse putatur causa cur pridem Roboam, Abiam filium Maacha reliquis filiis suis antetulerit, ut patet II Paralipomenon, XI, 21.
Verior certiorque causa est, quam affert Theodoretus in lib. IV Reg. dicens: « Quoniam adversus Deum, qui ipsum fecerat, rabie fuerat percitus, ab iis qui ex ipso procreati fuerant, fuit interfectus. »
Versus 31: De Portento
31. DE PORTENTO, — retrocessionis solis et umbræ in Horologio Achaz, de quo fuse egi Isaiæ cap. xxxviii.