Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Esdras mandat dimitti uxores gentilitias; designantur præfecti qui hoc mandatum exsequantur; recensentur ii qui gentilitias duxerant.
Textus Vulgatae: I Esdrae 10:1-44
1. Sic ergo orante Esdra, et implorante eo, et flente, et jacente ante templum Dei, collectus est ad eum de Israel cœtus grandis nimis virorum, et mulierum, et puerorum, et flevit populus fletu multo. 2. Et respondit Sechenias filius Jehiel de filiis Ælam, et dixit Esdræ: Nos prævaricati sumus in Deum nostrum, et duximus uxores alienigenas de populis terræ: et nunc, si est pœnitentia in Israel super hoc, 3. percutiamus fœdus cum Domino Deo nostro, ut projiciamus universas uxores, et eos qui de his nati sunt, juxta voluntatem Domini, et eorum qui timent præceptum Domini Dei nostri: secundum legem fiat. 4. Surge, tuum est decernere, nosque erimus tecum: confortare, et fac. 5. Surrexit ergo Esdras, et adjuravit principes Sacerdotum et Levitarum, et omnem Israel, ut facerent secundum verbum hoc, et juraverunt. 6. Et surrexit Esdras ante domum Dei, et abiit ad cubiculum Johanan filii Eliasib, et ingressus est illuc, panem non comedit, et aquam non bibit: lugebat enim transgressionem eorum qui venerant de captivitate; 7. et missa est vox in Juda et in Jerusalem omnibus filiis transmigrationis, ut congregarentur in Jerusalem: 8. et omnis qui non venerit in tribus diebus juxta consilium principum et seniorum, auferetur universa substantia ejus, et ipse abjicietur de cœtu transmigrationis. 9. Convenerunt igitur omnes viri Juda et Benjamin in Jerusalem tribus diebus, ipse est mensis nonus, vigesimo die mensis: et sedit omnis populus in platea domus Dei, trementes pro peccato, et pluviis. 10. Et surrexit Esdras Sacerdos, et dixit ad eos: Vos transgressi estis, et duxistis uxores alienigenas, ut adderetis super delictum Israel. 11. Et nunc date confessionem Domino Deo patrum vestrorum et facite placitum ejus, et separamini a populis terræ, et ab uxoribus alienigenis. 12. Et respondit universa multitudo, dixitque voce magna: Juxta verbum tuum ad nos, sic fiat. 13. Verumtamen quia populus multus est, et tempus pluviæ, et non sustinemus stare foris, et opus non est diei unius vel duorum (vehementer quippe peccavimus in sermone isto), 14. constituantur principes in universa multitudine: et omnes in civitatibus nostris qui duxerunt uxores alienigenas, veniant in temporibus statutis, et cum his seniores per civitatem et civitatem, et judices ejus, donec avertatur ira Dei nostri a nobis super peccato hoc. 15. Igitur Jonathan filius Azahel, et Jaasia filius Thecue, steterunt super hoc, et Mesollam, et Sebethai Levites adjuverunt eos: 16. feceruntque sic filii transmigrationis. Et abierunt Esdras Sacerdos, et viri principes familiarum, in domos patrum suorum, et omnes per nomina sua, et sederunt in die primo mensis decimi ut quærerent rem. 17. Et consummati sunt omnes viri, qui duxerant uxores alienigenas, usque ad diem primam mensis primi. 18. Et inventi sunt de filiis Sacerdotum qui duxerant uxores alienigenas. De filiis Josue filii Josedec, et fratres ejus, Maasia, et Eliezer, et Jarib, et Godolia. 19. Et dederunt manus suas ut ejicerent uxores suas, et pro delicto suo arietem de ovibus offerrent. 20. Et de filiis Emmer, Hanani, et Zebedia. 21. Et de filiis Harim, Maasia, et Elia, et Semeia, et Jehiel, et Ozias. 22. Et de filiis Pheshur, Elioenai, Maasia, Ismael, Nathanael, Jozabed, et Elasa. 23. Et de filiis Levitarum, Jozabed et Semei, et Celaia, ipse est Calita, Phataia, Juda, et Eliezer. 24. Et de cantoribus, Eliasib. Et de janitoribus, Sellum, et Telem, et Uri. 25. Et ex Israel, de filiis Pharos, Remeia, et Jezia, et Melchia, et Miamin, et Eliezer, et Melchia, et Banea. 26. Et de filiis Ælam, Mathania, Zacharias, et Jehiel, et Abdi, et Jerimoth, et Elia. 27. Et de filiis Zethua, Elioenai, Eliasib, Mathania, et Jerimuth, et Zabad, et Aziza. 28. Et de filiis Bebai, Johanan, Hanania, Zabbai, Athalai. 29. Et de filiis Bani, Mosollam, et Melluch, et Adaia, Jasub, et Saal, et Ramoth. 30. Et de filiis Phahath, Moab, Edna, et Chalal, Banaias, et Maasias, Mathanias, Beseleel, Bennui, et Manasse. 31. Et de filiis Herem, Eliezer, Josue, Melchias, Semeias, Simeon, 32. Benjamin, Maloch, Samarias. 33. Et de filiis Hasom, Mathanai, Mathatha, Zabad, Eliphelet, Jermai, Manasse, Semei. 34. De filiis Bani, Maaddi, Amram, et Vel, 35. Baneas, et Badaias, Cheliau, 36. Vania, Marimuth, et Eliasib, 37. Mathanias, Mathanai, et Jasi, 38. et Bani, et Bennui, Semei, 39. et Salmias, et Nathan, et Adaias, 40. et Mechnedebai, Sisai, Sarai, 41. Ezrel, et Selemiau, Semeria, 42. Sellum, Amaria, Joseph. 43. De filiis Nebo, Jehiel, Mathathias, Zabad, Zabina, Jeddu, et Joel, et Banaia. 44. Omnes hi acceperant uxores alienigenas; et fuerunt ex eis mulieres quæ pepererant filios.
Versus 1: Orante Esdra et Flente ante Templum
1. Sic ergo orante Esdra et implorante (Dei misericordiam), et flente, et jacente ante templum. — Fecit hoc Esdras, ut populum ad pænitentiam inveterati abusus ducendi alienigenas, sua oratione et fletu impelleret; ipse enim confitetur et deflet hic peccatum non suum, sed populi, ejusque personam et peccatum in se suscipit (æque ac fecit Christus, cujus Esdras hic est typus), ideoque publicam orationem instituit, cum gemitu et lacrymis prostratus in terram, et jacens ante templum, quasi indignum se existimans qui templum ingrederetur, ibique oraret; utque ante templum orans et plorans, ut habent Septuaginta, a toto populo circumfuso audiretur.
Versus 2: Si Est Poenitentia in Israel
2. Et nunc si est pœnitentia in Israel super hoc. — Hebræus et Septuaginta: Si est spes, scilicet Deum per pænitentiam placandi. « Pænitentia » enim est dolor de peccatis cum spe veniæ impetrandæ. Qui enim non habet spem veniæ non pœnitet, sed desperat instar Judæ. Quare pœnitentia includit spem remissionis peccati.
Versus 3: Percutiamus Foedus cum Domino
3. Percutiamus fœdus cum Domino Deo nostro, ut projiciamus universas uxores (alienigenas), et eos qui de his nati (ne natorum intuitus et amor nos sollicitet ad revocandas eorum matres alienigenas. Verum cum hi sint filii nostri, impium et inhumanum foret eos omnino abjicere: quare abjiciamus eos non plane et absolute, sed) juxta voluntatem Domini, et præceptum eorum qui timent Dominum, — ut scilicet modum abjiciendi, quem viri sapientes et timentes Deum nobis præscripserint, exsequamur.
Versus 5: Et Juraverunt
5. Et juraverunt, — se uxores alienigenas absolute et omnino dimissuros; filios vero ex eis procreatos non absolute, sed juxta consilium Esdræ et sapientum Deum timentium a se ablegaturos. Sapientes autem hunc modum præscripserunt, ut filios a se et domo sua amandarent ad collegia et pædagogia ad hoc instituta et instituenda, ut in iis a viris prudentibus erudirentur in vera Dei fide, timore et cultu, ac in bonis moribus. Ita Cajetanus.
Magna fuit hæc resolutio Judæorum, plane seria pœnitentia, et juramentum valde arduum. Jurant enim se uxores suas, quibus ardore magno tot annos agglutinati fuerant, quasque amabant ut viscera sua, abjecturos, ut Dei voluntati legique satisfaciant; idem facturos de prolibus, quos ut sua membra, imo ut vivas sui imagines, ac ut alteros se, utpote in quibus post mortem superstites futuri, et in hominum memoria continue victuri erant, abjecturos et spem posteritatis quasi succisuros, q. d. Malumus placere Deo, quam uxoribus et filiis nostris; malumus gratiam Dei, quam uxorum. Deum enim amamus supra omne amabile: quare ut ejus amori, religioni et legi obsequamur, illos a Deo nobis dilectos abdicabimus, et quasi membra nostra a nobis dissecabimus. Imitabimur Abraham patrem nostrum, qui unicum suum Isaac Deo immolare voluit.
Nota: Nonnulli cum Bellarmino, lib. I De Matrimonio, cap. XXIII, censent hæc matrimonia Judæorum cum alienigenis fuisse irrita et nulla, eo quod lex Exod. XXXIV, et Deut. VII, vetans illa, videatur eadem pariter irritare et annullare. Probabilius Cajetanus et alii censent illa lege fuisse duntaxat vetita, non autem irrita. Lex enim nil tale exprimit, quod significet illa esse nulla. Dissolvit tamen ea Esdras, quia in lege connubia solvi poterant per libellum repudii Judæis permissum, ac proinde hoc casu debebant solvi, utpote contra legem inita, et vetita ob periculum idololatriæ.
Versus 6: Abiit ad Cubiculum Johanan Filii Eliasib
6. Et surrexit Esdras ante domum Dei, et abiit ad cubiculum Johanan filii Eliasib. — Hic « Eliasib » fuit Pontifex, ac filius Joacim. Hæc enim fuit series Pontificum illius ævi: Saraia occiso a Chaldæis successit filius Josedec, huic Jesus, huic Joacim, huic Eliasib, ut patet Nehem. XII, 22, videtur ergo Joacim jam fuisse mortuus, ut ei successerit Eliasib, uti asserit Josephus, lib. XI, cap. v, et Eusebius in Chron. Certe anno Artaxerxis vigesimo Eliasib fuisse Pontificem, liquet Nehem. cap. III, vers. 1.
Versus 7: Missa Est Vox in Juda
7. Et missa est vox in Juda, — q. d. Missus est præco qui sua voce omnes Judæos citaret, et convocaret in Jerusalem sub pœna excommunicationis et confiscationis bonorum, ut audirent mandatum Esdræ et principum de dimittendis uxoribus gentilitiis. Porro sub Juda et Benjamin intellige cæteros Israelitas, qui se tribui Judæ aggregarant sub Duce Zorobabele et Jesu Pontifice.
Versus 9: Mensis Nonus Vigesimo Die Mensis
9. Ipse est mensis nonus, vigesimo die mensis. — Nota: Hebræi utebantur mensibus non solaribus ut nos, sed lunaribus. Una enim lunatio sive unus lunæ per Zodiacum cursus, unum constituebat mensem. Porro primus mensis erat is cujus novilunium proximius erat æquinoctio verno, quod modo incidit sub diem 21 martii: tunc enim liberati fuerunt Hebræi ex Ægypto per primam celebrationem Paschæ et Agni Paschalis in mense primo. Primus hic mensis vocabatur Nisan, qui respondebat nostro partim martio, partim aprili. Vide dicta Exodi XII. Nonus ergo mensis, de quo hic, vocabatur Casleu, qui respondebat nostro partim novembri, partim decembri. Ordo enim mensium Hebræorum est hic: Nisan, Jiar, Sivan, Tammuz, Ab, Elul, Tisri, Marchesvan, Casleu, Tevet, Sabat, Adar. Ita Genebrardus in Calendario Hebræorum.
Et sedit omnis populus in platea domus Dei, trementes pro peccato et pluviis, — q. d. Tremebant interius ex conscientia sceleris eos exagitante, quod scilicet uxores gentilitias duxissent, contra legem Dei: tremebant pariter exterius ob pluvias et frigora; erat enim november.
Versus 11: Date Confessionem Domino Deo
11. Et nunc date confessionem Domino Deo. — Hebræus, Date תודה todhah, id est confessionem, laudem, gloriam, q. d. Pæniteat vos, ac confitemini Domino reatum peccati vestri, cum serio et efficaci satisfactionis et emendationis proposito, repudiandi scilicet uxores alienigenas. Hæc enim confessio et pœnitentia vestra valde Deum laudabit et glorificabit. Nam primo testabitur ipsum esse justum, vos vero peccatores; secundo, subdet vos Deo Deique voluntati et legi; tertio, abdicabit a vobis periculum idololatriæ; quarto, separabit vos quasi fideles et sanctos a contactu et contaminatione infidelium et immundorum. Vide dicta Josue VII, 19, ubi Josue ait ad Achan: « Fili, da gloriam Deo. »
Versus 14: Constituantur Principes
14. Constituantur principes, — qui exsequantur edictum jam editum, ac curent, ut singuli, qui uxores alienigenas duxerunt, eas dimittant. Hinc videtur edictum hoc exsecutioni mandatum fuisse, ac singulos partim sponte, partim coactos a principibus dimisisse uxores gentilitias; id enim factum esse expresse narrat Josephus, lib. XI, cap. v, ac lib. III Esdræ cap. IX, 36. Negat tamen hoc Cajetanus, aitque Esdram non prævaluisse, ut id posset exsequi ob multitudinem resistentium, qui uxoribus suis agglutinati erant, sed id perfecisse post decem annos Nehemiam, cap. XIII, 23: « In diebus, inquit, illis vidi Judæos ducentes uxores Azotidas, Ammonitidas, Moabitidas; et filii eorum ex media parte loquebantur Azotice, et nesciebant loqui Judaice, et loquebantur juxta linguam populi et populi. »
Verum hic locus non convincit. Dici enim potest, estque valde probabile, Judæos post tot promissiones, juramenta, lacrymas et gemitus rediisse ad vomitum, ac easdem uxores alienigenas revocasse, vel alias similes duxisse. Nam diserte totus populus hoc loco consensit Esdræ in alienigenarum repudium, ut patet versu 12, ubi dicitur: « Et respondit universa populi multitudo, dixitque voce magna: Juxta verbum tuum ad nos (sicut locutus es et edixisti nobis) sic fiat. »
Et consummati sunt (plane et plene numerati, annotati, et in catalogum redacti sunt) omnes viri, qui duxerunt uxores alienigenas. — Unde eorum nomina deinceps fuse recensentur etiam sacerdotum; quæ res indicat magnam fuisse tunc morum corruptionem, ut sacerdotes quoque pervaserit. Porro, « sicut populus, sic sacerdos, » ait Isaias cap. XXIV, vers. 2.
Versus 44: Omnes Hi Acceperunt Uxores Alienigenas
44. Omnes hi acceperunt uxores alienigenas, et fuerunt ex illis mulieres quæ pepererant filios. — Pro « pepererant, » Hebraice est ישימו iasimu, id est posuerunt; quod nonnulli sic explicant, q. d. Mulieres nonnullæ alienigenæ filios suos, quos ex Judæis conceperant, exposuerunt arbitrio et voluntati judicum, ut ejicerent eos, aut retinerent. Verum hæc res non spectabat ad mulieres, sed ad maritos, et ad judices, qui hic cum viris, non cum uxoribus, rem et causam egerunt. Igitur mulieres ponere filios idem est quod parere filios, ut vertit Noster, Septuaginta, Vatablus et alii.