Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Esdras legem populo congregato legit, Nehemias et Levitæ eam interpretantur, et festum Tabernaculorum magna cum lætitia celebrant.
Textus Vulgatae: II Esdrae 8:1-18
1. Et venerat mensis septimus: filii autem Israel erant in civitatibus suis. Congregatusque est omnis populus quasi vir unus ad plateam quæ est ante portam aquarum: et dixerunt Esdræ scribæ ut afferret librum legis Moysi, quam præceperat Dominus Israeli. 2. Attulit ergo Esdras sacerdos legem coram multitudine virorum et mulierum, cunctisque qui poterant intelligere, in die prima mensis septimi. 3. Et legit in eo aperte in platea quæ erat ante portam aquarum, de mane usque ad mediam diem, in conspectu virorum et mulierum et sapientium: et aures omnis populi erant erectæ ad librum. 4. Stetit autem Esdras scriba super gradum ligneum, quem fecerat ad loquendum: et steterunt juxta eum Mathathias, et Semeia, et Ania, et Uria, et Helcia, et Maasia ad dexteram ejus: et ad sinistram, Phadaia, Misael, et Melchia, et Hasum, et Hasbadana, Zacharia et Mosollam. 5. Et aperuit Esdras librum coram omni populo: super universum quippe populum eminebat: et cum aperuisset illud, stetit omnis populus. 6. Et benedixit Esdras Domino Deo magno: et respondit omnis populus: Amen, Amen: elevans manus suas. Et incurvati sunt, et adoraverunt Deum proni in terram. 7. Porro Josue, et Bani, et Serebia, Jamin, Accub, Septhai, Odia, Maasia, Celita, Azarias, Jozabed, Hanan, Phalaia, Levitæ, silentium faciebant in populo ad audiendam legem: populus autem stabat in gradu suo. 8. Et legerunt in libro legis Dei distincte, et aperte ad intelligendum: et intellexerunt cum legeretur. 9. Dixit autem Nehemias (ipse est Athersatha) et Esdras sacerdos et scriba, et Levitæ interpretantes omni populo: Dies sanctificatus est Domino Deo nostro: nolite lugere, et nolite flere. Flebat enim omnis populus cum audiret verba legis. 10. Et dixit eis: Ite, comedite pinguia, et bibite mulsum, et mittite partes his qui non præparaverunt sibi, quia sanctus dies Domini est: et nolite contristari: gaudium etenim Domini est fortitudo nostra. 11. Levitæ autem silentium faciebant in omni populo, dicentes: Tacete, quia dies sanctus est, et nolite dolere. 12. Abiit itaque omnis populus ut comederet et biberet, et mitteret partes, et faceret lætitiam magnam: quia intellexerant verba quæ docuerat eos. 13. Et in die secundo congregati sunt principes familiarum universi populi, sacerdotes, et Levitæ, ad Esdram scribam, ut interpretaretur eis verba legis. 14. Et invenerunt scriptum in lege præcepisse Dominum in manu Moysi, ut habitent filii Israel in tabernaculis in die solemni, mense septimo: 15. et ut prædicent, et divulgent vocem in universis urbibus suis, et in Jerusalem, dicentes: Egredimini in montem, et afferte frondes olivæ, et frondes ligni pulcherrimi, frondes myrti, et ramos palmarum, et frondes ligni nemorosi, ut fiant tabernacula, sicut scriptum est. 16. Et egressus est populus, et attulerunt. Feceruntque sibi tabernacula unusquisque in domate suo, et in atriis suis, et in atriis domus Dei, et in platea portæ aquarum, et in platea portæ Ephraim. 17. Fecit ergo universa ecclesia eorum qui redierant de captivitate, tabernacula, et habitaverunt in tabernaculis: non enim fecerant a diebus Josue filii Nun taliter filii Israel usque ad diem illum. Et fuit lætitia magna nimis. 18. Legit autem in libro legis Dei per dies singulos, a die primo usque ad diem novissimum. Et fecerunt solemnitatem septem diebus, et in die octavo collectam juxta ritum.
Versus 1: Venerat Mensis Septimus
1. ET VENERAT MENSIS SEPTIMUS. — Videntur haec gesta anno septimo Artaxerxis sub Esdra, qui ab eo missus rediit in Jerusalem. Unde sicut catalogus cap. praecedentis Nehemiae idem est cum catalogo Esdrae cap. II; sic et quae hoc cap. VIII dicuntur, videntur esse eadem cum iis quae narravit Esdras cap. III, ut patet utrumque conferenti. Utrobique enim nominatur mensis septimus, Esdras, festum Tabernaculorum, etc. Nec dubium est Esdram scribam officio et zelo suo perfunctum, mox ut anno septimo Artaxerxis rediit in Jerusalem, ut populum in captivitate legis oblitum legem doceret. Ad hoc enim ipse missus erat ab Artaxerxe dicente, «ut libere doceat imperitos» Esdrae cap. VII, vers. 15, sicut Zorobabel et Jesus missi sunt ad reaedificandum templum, Nehemias vero ad restaurandos muros et urbem.
Adde: Non videtur Esdras vixisse usque ad annum vigesimum Artaxerxis, quo Nehemias muros instauravit; sic enim fuisset annorum 147 (quod illo aevo erat insolens): tot enim fluxere ab anno ultimo Sedeciae, quo occisus est Saraias pater Esdrae, usque ad annum vigesimum Artaxerxis. Verum haec ratio non est solida: nam Esdram anno 20 Artaxerxis vixisse patet cap. XII, vers. 33 et 35, ubi dicitur interfuisse Esdras scriba dedicationi urbis factae a Nehemia; licet Cajetanus putet ibi alium esse Esdram ab hoc nostro diversum. Quocirca nonnulli censent haec contigisse sub Nehemia anno 20 Artaxerxis, ut Esdras cum eo tertio redierit in Jerusalem, fueritque grandaevus, nimirum 147 annorum.
Versus 4: Stetit Esdras Super Gradum Ligneum
4. Stetit Esdras super gradum ligneum, — Hebraeus, super turrim ligneam, id est super suggestum, quod instar turriculae e terra assurgebat in altum.
Versus 5: Stetit Omnis Populus
5. Stetit omnis populus, — tum ut reverentiam Dei legi stando deferret, tum ut arrectis auribus stans facilius lectionem Esdrae perciperet. Hinc et Christiani ad Evangelium assurgunt reverentiae causa.
Versus 8: Legerunt in Libro Legis
8. ET LEGERUNT (tum Esdras, tum ejus socii, qui Esdrae seni et fesso in lectione succedebant; sed ubi quid difficultatis occurrebat, explicabat illud Esdras) in Libro Legis (in Pentateucho, ac praesertim in Deuteronomio ubi lex tota repetitur et iteratur) distincte (ut omnes singula perfecte audire possent. Septuaginta vertunt: et distinxit in scientia Domini, id est distincte legem legit et explicuit per scientiam a Domino acceptam. Perperam ergo nonnulli hoc torquent ad restaurationem librorum a Chaldaeis combustorum, quasi illos Esdras restaurarit ex memoria per scientiam a Deo infusam): ET APERTE AD INTELLIGENDUM. — Hebraeus, ponendo (id est dando) intellectum: q. d. Esdras inter legendum explicabat ubi opus erat Syriace vel Chaldaice, quae Hebraice scripta ex Deuteronomio legebantur; atque insuper sententias quae occurrebant paraphrastice interpretabatur, ut dicitur vers. 13. Populus enim in Babylone linguam suam Hebraeam corruperat, et cum Chaldaea miscuerat: quare pure Hebraeam non satis capiebat. Esdras ergo Hebraice dicta interpretabatur lingua Syriaca, quae populo redeunti erat jam propria et nativa.
Versus 9: Nehemias Athersatha
DIXIT AUTEM NEHEMIAS (IPSE EST ATHERSATHA). — Vero Nehemias dictus est Athersatha a radice ירש iaras, id est haereditavit, q. d. Athersatha, id est הת אתא hatte atta irrasta, hoc est secundo a ירש haereditasti tu, quia tu solus prae omnibus haereditatem patrum possedisti, qui urbem destructam restaurasti, muris cinxisti, tutamque posteris tuis possidendam tradidisti. Ita Vilalpandus: vel תירש, id est mustum, et שתח scata, id est bibit; q. d. praelibator vini regis; erat enim pincerna. Ita Marinus in Lexico. Tertio, Athersatha valde convenit cum Artaesatha, id est Artaxerxe. Videtur enim rex sui nominis potestatem Nehemiae fecisse, aut certe ipse, utpote regi charissimus, ipsius regis nomine compellatus fuit ab aulicis. Ita Vilalpandus, part. I De templo, lib. III, cap. IV.
Porro fabulosum videtur quod Lyranus ait, «Athersatha» Hebraice idem esse quod relaxatus: sicque Nehemiam vocari, eo quod per sapientes Hebraeorum relaxatus sit, cum eoque dispensatum ut biberet vinum regis Gentilis, puta Artaxerxis, cujus pincerna erat Athersatha; quia Athersatha non est nomen Hebraeum, sed Chaldaeum et a Chaldaeis inditum.
FLEBAT ENIM OMNIS POPULUS, CUM AUDIRET VERBA LEGIS; — quia videbat legis minas, puta clades omnis generis sibi accidisse ob ejus praevaricationem in iisque adhuc se magna ex parte perdurare ab initio captivitatis Babylonicae usque ad annum 20 Artaxerxis, quod erat spatium 147 annorum.
Versus 10: Ite, Comedite Pinguia
10. Ite, comedite pinguia. — Sic Christiana lex vetat jejunium in Dominica, ob Festi laetitiam. Ita S. Thomas, II II, Quaest. CXLVII, art. V, ad 3. Nolite contristari, — quia licet jure lugeatur et fleatur, tamen hoc die festo Neomeniae, quo recolimus beneficia Dei tum antiqua, tum nova et continua in nos collata, gaudendum est, non lugendum.
GAUDIUM ETENIM DOMINI EST FORTITUDO NOSTRA. — Gaudium Domini dupliciter accipi potest. Primo active, quod est gaudium, quo gaudet Dominus, cum videt nos in adversis esse forti magnoque animo, non parvo et abjecto. Hic enim stimulus valde pungit animos pios, ut in quantalibet adversitate et tribulatione animum non dimittant, sed roborent, ut in ea gaudeant, et exultent, si cogitent id Deo gratum esse, Deumque gaudere et delectari nostra fortitudine et gaudio in adversis: ita Sanchez; secundo passive gaudium Domini est, quod de Domino vel ex Domini amore, reverentia, imitatione et obedientia concipitur; q. d. Gaudet Deus diebus festis, eo quod illis a fidelibus magis colatur, adoretur, invocetur: quare ipse pariter cupit ut fideles hoc suum gaudium imitentur, et induant, gaudeantque die festo, at gaudentes illi sacrificent victimas pacificas ex quibus hilariter comedant, ac cum Deo ipso quasi epulentur. Hoc enim gaudio acquiritur fortitudo mentis et corporis, tum ad legem Dei implendam, tum ad adversa (quibus jam opprimimur) quaelibet fortiter ferenda; imo per gaudium hoc lenienda et discutienda, ac per Deum amovenda. Deus enim si nos laetos et gaudentes, indeque fortes et constantes viderit in lege festorumque suorum cultu, amovebit a nobis plagas, quas ob tristem et pusillanimem eorum neglectum nobis immisit. Sicut enim tristitia facit mestos, pusillanimes, tardos: ita laetitia ex adverso facit hilares, magnanimos et celeres Dei cultores legisque custodes; unde Vatablus vertit: Gaudium Domini est robur vestrum: seque explicat: divino gaudio efficiemini fortiores animis et alacriores. Gaudium enim spiritus vitales et animales multiplicat, excitat, acuit, et per totum corpus diffundit, ut illud vegetent, excitent et ad opus alacres efficiant; tristitia vero eosdem attenuat, arctat, gravat, avocat, ut totus homo sit moestus, gravis, contractus et ineptus ad omne bonum. Quocirca Apostolus ad hoc gaudium perenne fideles adhortatur dicens: «Gaudete in Domino semper; iterum dico, gaudete;» Philipp. IV. Vide ibi dicta.
Adde quod Deus in se et de se gaudentibus novam gratiam, novas vires, novum robur assidue suggerat, quibus ad omnia licet tristia et ardua, fiant generosi, fortes et alacres. Deus enim, cum sit summus et liberalissimus laetissimusque Dominus, vult a nobis famulis suis sibi serviri in laetitia, exultatione et jubilo, juxta illud: «Servite Domino in laetitia.» Et illud: «Laetamini in Domino, et exultate justi.» cap. XXXI, vers. 11.
Versus 13: Ut Interpretaretur Verba Legis
13. UT INTERPRETARETUR (Esdras) EIS VERBA LEGIS, — ut solveret dubia quae ex pridiana legis lectione eis suborta erant, praesertim circa ritus celebrandi instans festum Scenopegiae, sive Tabernaculorum, quos lex praescribit Levit. XXIII, ubi de iis fuse egi.
Versus 15: Divulgent Vocem
15. DIVULGENT VOCEM, — id est voce praeconis ubique promulgent, ut omnes conveniant in Jerusalem ad festum Tabernaculorum imminens, juxta legem per octo dies celebrandum.
AFFERTE FRONDES LIGNI PULCHERRIMI. — Hebraeus, ligni olei, id est pinguis et oleati, quod Septuaginta interpretantur cypressum; Pagninus, pinum; melius alii cedrum. Vide dicta Levit. XXIII, 36.
Versus 16: Fecerunt Tabernacula
16. FECERUNTQUE TABERNACULA IN DOMATE SUO, — id est in tecto domus suae. Ita Hebraei; tecta enim apud Hebraeos erant plana, ut in illis sub dio ambulare, stare, sedere, pernoctare, dormire possent. Clima enim Judaeae est calidum et siccum; unde ejus incolae noctu in tectis frigidum aerem sudumque captant.
Versus 17: A Diebus Josue
17. A DIEBUS JOSUE (id est ab ingressu Hebraeorum in Chananaean eis a Deo promissam) NON FECERUNT TALITER FILII ISRAEL, — non celebrarant tale festum Tabernaculorum tanta laetitia, tanta devotione legendo legem publice, ejusque explicationem faciendo tanto populi undique confluentis concursu, ut etiam in tectis Tabernacula construere debuerint: ita Cajetanus et alii.
Versus 18: In Die Octavo Collectam
18. ET IN DIE OCTAVO COLLECTAM, — id est festum coetus populis, quod quale fuerit explicui Levit. XXIII, 40.