Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Judaei in jejunio et sacco confitentur peccata Deo. Levitae celebrant prisca beneficia, quibus Deus cum malefactis populi certavit: ac foedus inter Deum et populum renovant.
Textus Vulgatae: II Esdrae 9:1-38
1. In die autem vigesimo quarto mensis hujus, convenerunt filii Israel in jejunio et in saccis, et humus super eos. 2. Et separatum est semen filiorum Israel ab omni filio alienigena: et steterunt, et confitebantur peccata sua, et iniquitates patrum suorum. 3. Et consurrexerunt ad standum: et legerunt in volumine legis Domini Dei sui, quater in die, et quater confitebantur, et adorabant Dominum Deum suum. 4. Surrexerunt autem super gradum Levitarum, Josue, et Bani, et Cedmihel, Sabania, Bonni Sarebias, Bani et Chanani: et clamaverunt voce magna ad Dominum Deum suum. 5. Et dixerunt Levitae, Josue, et Cedmihel, Bonni, Hasebnia, Serebia, Odaia, Sebnia, Phathathia: Surgite, benedicite Domino Deo vestro ab aeterno usque in aeternum; et benedicant nomini gloriae tuae excelso in omni benedictione et laude. 6. Tu ipse, Domine, solus, tu fecisti coelum, et coelum coelorum, et omnem exercitum eorum: terram, et universa quae in ea sunt: maria, et omnia quae in eis sunt; et tu vivificas omnia haec, et exercitus coeli te adorat. 7. Tu ipse, Domine Deus, qui elegisti Abram, et eduxisti eum de igne Chaldaeorum, et posuisti nomen ejus Abraham. 8. Et invenisti cor ejus fidele coram te: et percussisti cum eo foedus, ut dares ei terram Chananaei, Hethaei, et Amorrhaei, et Pherezei, et Jebusaei, et Gergesaei, ut dares semini ejus: et implesti verba tua, quoniam justus es. 9. Et vidisti afflictionem patrum nostrorum in Aegypto, clamoremque eorum audisti super mare Rubrum. 10. Et dedisti signa atque portenta in Pharaone, et in universis servis ejus, et in omni populo terrae illius: cognovisti enim quia superbe egerant contra eos; et fecisti tibi nomen, sicut et in hac die. 11. Et mare divisisti ante eos, et transierunt per medium maris in sicco: persecutores autem eorum projecisti in profundum, quasi lapidem in aquas validas. 12. Et in columna nubis ductor eorum fuisti per diem, et in columna ignis per noctem, ut appareret eis via per quam ingrediebantur. 13. Ad montem quoque Sinai descendisti, et locutus es cum eis de coelo, et dedisti eis judicia recta, et legem veritatis, caeremonias, et praecepta bona; 14. et sabbatum sanctificatum tuum ostendisti eis, et mandata, et caeremonias, et legem praecepisti eis in manu Moysi servi tui. 15. Panem quoque de coelo dedisti eis in fame eorum, et aquam de petra eduxisti eis sitientibus, et dixisti eis ut ingrederentur et possiderent terram, super quam levasti manum tuam, ut traderes eis. 16. Ipsi vero et patres nostri superbe egerunt, et induraverunt cervices suas, et non audierunt mandata tua. 17. Et noluerunt audire, et non sunt recordati mirabilium tuorum quae feceras eis. Et induraverunt cervices suas, et dederunt caput ut converterentur ad servitutem suam, quasi per contentionem. Tu autem Deus propitius, clemens et misericors, longanimis et multae miserationis, non dereliquisti eos, 18. et quidem cum fecissent sibi vitulum conflatilem, et dixissent: Iste est Deus tuus, qui eduxit te de Aegypto: feceruntque blasphemias magnas. 19. Tu autem in misericordiis tuis multis non dimisisti eos in deserto: columna nubis non recessit ab eis per diem, ut duceret eos in viam; et columna ignis per noctem, ut ostenderet eis iter per quod ingrederentur. 20. Et spiritum tuum bonum dedisti qui doceret eos, et manna tuum non prohibuisti ab ore eorum, et aquam dedisti eis in siti. 21. Quadraginta annis pavisti eos in deserto, nihilque eis defuit: vestimenta eorum non inveteraverunt, et pedes eorum non sunt attriti. 22. Et dedisti eis regna, et populos, et partitus es eis sortes: et possederunt terram Sehon, et terram regis Hesebon, et terram Og regis Basan. 23. Et multiplicasti filios eorum sicut stellas coeli, et adduxisti eos ad terram, de qua dixeras patribus eorum ut ingrederentur et possiderent. 24. Et venerunt filii, et possederunt terram, et humiliasti coram eis habitatores terrae Chananaeos, et dedisti eos in manu eorum, et reges eorum et populos terrae, ut facerent eis sicut placebat illis. 25. Ceperunt itaque urbes munitas, et humum pinguem, et possederunt domos plenas cunctis bonis; cisternas ab aliis fabricatas, vineas et oliveta, et ligna pomifera multa: et comederunt, et saturati sunt, et impinguati sunt; et abundaverunt deliciis in bonitate tua magna. 26. Provocaverunt autem te ad iracundiam, et recesserunt a te, et projecerunt legem tuam post terga sua: et prophetas tuos occiderunt, qui contestabantur eos ut reverterentur ad te; feceruntque blasphemias grandes. 27. Et dedisti eos in manu hostium suorum, et afflixerunt eos. Et in tempore tribulationis suae clamaverunt ad te, et tu de coelo audisti, et secundum miserationes tuas multas dedisti eis salvatores, qui salvarent eos de manu hostium suorum. 28. Cumque requievissent, reversi sunt ut facerent malum in conspectu tuo: et dereliquisti eos in manu inimicorum suorum, et possederunt eos. Conversique sunt, et clamaverunt ad te: tu autem de coelo exaudisti, et liberasti eos in misericordiis tuis, multis temporibus. 29. Et contestatus es eos ut reverterentur ad Legem tuam. Ipsi vero superbe egerunt, et non audierunt mandata tua, et in judiciis tuis peccaverunt, quae faciet homo, et vivet in eis: et dederunt humerum recedentem, et cervicem suam induraverunt, nec audierunt. 30. Et protraxisti super eos annos multos, et contestatus es eos in spiritu tuo per manum prophetarum tuorum: et non audierunt, et tradidisti eos in manu populorum terrarum. 31. In misericordiis autem tuis plurimis non fecisti eos in consumptionem, nec dereliquisti eos: quoniam Deus miserationum, et clemens es tu. 32. Nunc itaque Deus noster magne, fortis, et terribilis, custodiens pactum et misericordiam, ne avertas a facie tua omnem laborem qui invenit nos, reges nostros, et principes nostros, et sacerdotes nostros, et prophetas nostros, et patres nostros, et omnem populum tuum, a diebus regis Assur usque in diem hanc. 33. Et tu justus es in omnibus quae venerunt super nos: quia veritatem fecisti, nos autem impie egimus. 34. Reges nostri, principes nostri, sacerdotes nostri et patres nostri non fecerunt legem tuam, et non attenderunt mandata tua, et testimonia tua quae testificatus es in eis. 35. Et ipsi in regnis suis, et in bonitate tua multa quam dederas eis, et in terra latissima et pingui quam tradideras in conspectu eorum, non servierunt tibi, nec reversi sunt a studiis suis pessimis. 36. Ecce nos ipsi hodie servi sumus, et terra quam dedisti patribus nostris ut comederent panem ejus, et quae bona sunt ejus, et nos ipsi servi sumus in ea. 37. Et fruges ejus multiplicantur regibus, quos posuisti super nos propter peccata nostra, et corporibus nostris dominantur, et jumentis secundum voluntatem suam, et in tribulatione magna sumus. 38. Super omnibus ergo his nos ipsi percutimus foedus, et scribimus, et signant principes nostri, Levitae nostri et Sacerdotes nostri.
Versus 1: Et Humus Super Eos
1. ET HUMUS (id est pulvis et cinis) SUPER EOS. — Nota hic tria poenitentiae officia, aeque ac Symbola. Primum est, caput aspergere cinere, quasi confitendo quod viles et cinerei sumus, utpote ex cinere formati et in cinerem redituri, juxta illud Genes. III, 19: «Pulvis es et in pulverem reverteris.» Secundum est publicum et solemne jejunium. Tertium, saccus, sive cilicium.
Versus 2: Separatum Est ab Omni Filio Alienigena
2. Separatum est semen filiorum Israel ab omni FILIO ALIENIGENA, — q. d. Separarunt se ab uxoribus gentilitiis, ac filios, quos ex eis procrearant, separarunt a filiis, quos ex uxoribus Israeliticis genuerant eo modo quem dixi I Esdrae X, 3.
Versus 3: Consurrexerunt ad Standum
3. ET CONSURREXERUNT (Levitae) AD STANDUM, — in loco editiore, e quo a populo videri et audiri possent. Et quater confitebantur, — q. d. Ad singulas lectiones canebant Deo psalmos et hymnos, quibus Dei beneficentiam celebrarent, ac populi ingrati malefacta confiterentur, supplicesqne veniam eorum a Deo postulabant.
Versus 6: Coelum Coelorum
6. COELUM COELORUM, (id est coelum altissimum, vastissimum et praestantissimum, scilicet empyreum;) et omnem exercitum eorum, — puta omnes angelos et omnia astra.
Versus 7: Elegisti Abram
7. ELEGISTI ABRAM, ET EDUXISTI EUM DE IGNE CHALDAEORUM. — Dices: Hebraeus et Septuaginta habent, de Ur Chaldaeorum, et sic vertit Noster Genes. XI, 31, et alibi. Respondeo: Ur sive Ura, ut habet Josephus, est nomen proprium urbis Chaldaeorum, ex qua Deus eduxit Abraham, quam Eupolemus apud Eusebium, lib. IX Praepar. cap. IV, vocat Camirinem. Dicta videtur a cultu igni (hunc enim Hebraice significat ur) quem teste S. Hieronymo, Quaest. in Genesim, ut Deum coluerunt Chaldaei. Sicut Heliopolis in Aegypto dicta est a cultu solis: «Heliopolis» enim idem est quod solis urbs; ideoque Noster ut interpretetur nomen Hebraicum ur, vertit ignis. Unde et quaedam Biblia to ignis hoc loco scribunt per majusculam I, quasi nomen proprium urbis; omnino enim hic alluditur ad Genes. XI, 31, ubi dicitur: «Eduxi eos de Ur Chaldaeorum;» sic enim et alibi saepe Noster interpretatur etyma nominum propriorum Hebraeorum, quia in eis latet aliquod mysterium, aut vis et energia, ut Judic. XV, 19, Genes. XXVI, 20 et 22.
Hinc secundo, To ur potest accipi quasi nomen non proprium, sed appellativum, ut significet ignem, id est pressuram et afflictionem: sicut et Psalm. XVI, 3, et Psalm. LXV, 12; multas enim afflictiones passum esse Abraham a Chaldaeis, eo quod nollet adorare ignem, quem ipsi aeque ac Persae ut Deum colebant, testatur Josephus, libro I Antiq. VIII, et S. Augustinus libro XVI De Civit. Dei, cap. XIII. Imo Hebraeorum traditio est hac de causa Abrahamum in ignem fuisse conjectum, sed a Deo miraculose liberatum, quam approbat S. Hieronymus, Quaest. in Genesim. Nec mirum hujus rei non meminisse Josephum, nec Philonem, nec S. Paulum, Hebr. XI, (quod objicit Pererius), quia illi fere ea tantum referunt, quae exstant in Scripturis, ut saepe de se profitetur Josephus. Vide dicta Genes. XI, 31.
Versus 10: Signa Atque Portenta in Pharaone
10. ET DEDISTI SIGNA ATQUE PORTENTA IN PHARAONE, — puta decem plagas, quibus Deus percussit Pharaonem, ut cogeret eum dimittere Hebraeos in Chanaan. Celebrant hic Levitae magnificentiam et beneficentiam Dei, recensendo omnia quae Deus pro Hebraeis gessit in Aegypto et Chanaan; scilicet quod pro eis afflixerit Aegyptum decem plagis, quod dederit eis columnam ignis quasi ducem viae, item manna, legem, aquam de petra, terram Chanaan. Unde confitentur pariter ingratitudinem populi Deo inobedientis. Itaque haec eorum confessio et oratio est quasi compendium librorum Pentateuchi, Judicum et Regum.
Versus 15: Panem de Coelo
15. Panem quoque de coelo dedisti eis, — scilicet manna, de quo Exodi XVI. LEVASTI MANUM TUAM, — id est jurasti. Juramus enim manu elevata, quasi Deum invocantes in testem.
Versus 17: Dederunt Caput
17. ET DEDERUNT CAPUT. — Vatablus, ut elegerunt, id est eligere voluerunt ducem, qui eos reduceret in Aegyptum ad pristinam servitutem, Num. XIV. Secundo simplicius, «dederunt caput ut converterentur,» id est obfirmata cervice, ut praecessit, ac obdurato capite resolute voluerunt reverti in Aegyptum. Sic versu 29, dicitur: «Dederunt humerum recedentem et cervicem suam induraverunt.»
Versus 32: Ne Avertas a Facie Tua
32. NE AVERTAS A FACIE TUA (sed assidue aspice benignis oculis, ut nobis compatiaris et miserearis) omnem Laborem (omnes aerumnas nostras), A DIEBUS REGIS ASSUR, — qui decem tribus anno sexto Ezechiae captivas abduxit in Assyriam.
Versus 33: Veritatem Fecisti
33. VERITATEM FECISTI, — id est vere implesti, vere exhibuisti praemia quae promiseras, et poenas quas transgressoribus comminatus fueras.
Versus 37: Fruges Multiplicantur Regibus
37. Fruges multiplicantur regibus, — q. d. Judea multas quidem profert fruges, at non nobis, sed regibus Persarum, quibus eas pro tributo solvere cogimur.
Versus 38: Percutimus Foedus
38. Super omnibus ergo his, — q. d. Propter omnia ergo haec, ut nostri miserearis, ecce nova promissione et foedere pollicemur nos, abdicatis idolis et sceleribus, deinceps tibi soli fideliter et constanter perpetim servituros. ET SCRIBIMUS — litteras hujus foederis quod tecum inimus, illudque nomine omnium subscribi et obsignari faciemus a Principibus nostris, quorum nomina sequenti capite referentur.