Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Holofernes obsidione cingit Bethuliam, aquaeductum incidit, fontes occupat, itaque siti obsessos ad deditionem flagitandam cogit; sed Ozias suadet ut ad quinos dies opem exspectent.
Textus Vulgatae: Judith 7:1-25
1. Holofernes autem altera die praecepit exercitibus suis, ut ascenderent contra Bethuliam. 2. Erant autem pedites bellatorum centum viginti millia, et equites viginti duo millia praeter praeparationes virorum illorum quos occupaverat captivitas, et adducti fuerant de provinciis et urbibus universae juventutis. 3. Omnes paraverunt se pariter ad pugnam contra filios Israel, et venerunt per crepidinem montis usque ad apicem, qui respicit super Dothain, a loco qui dicitur Belma, usque ad Chelmon qui est contra Esdrelon. 4. Filii autem Israel, ut viderunt multitudinem illorum, prostraverunt se super terram, mittentes cinerem super capita sua, unanimes orantes ut Deus Israel misericordiam suam ostenderet super populum suum. 5. Et assumentes arma sua bellica, sederunt per loca quae ad angusti itineris tramitem dirigunt inter montosa, et erant custodientes ea tota die et nocte. 6. Porro Holofernes, dum circuit per gyrum, reperit quod fons, qui influebat, aquaeductum illorum a parte australi extra civitatem dirigeret; et incidi praecepit aquaeductum illorum. 7. Erant tamen non longe a muris fontes, ex quibus furtim videbantur haurire aquam, ad refocillandum potius quam ad potandum. 8. Sed filii Ammon et Moab accesserunt ad Holofernem, dicentes: Filii Israel non in lancea nec in sagitta confidunt; sed montes defendunt illos, et muniunt illos colles in praecipitio constituti. 9. Ut ergo sine congressione pugnae possis superare eos, pone custodes fontium, ut non hauriant aquam ex eis, et sine gladio interficies eos, vel certe fatigati tradent civitatem suam, quam putant in montibus positam superari non posse. 10. Et placuerunt verba haec coram Holoferne, et coram satellitibus ejus, et constituit per gyrum centenarios per singulos fontes. 11. Cumque ista custodia per dies viginti fuisset expleta, defecerunt cisternae, et collectiones aquarum, omnibus habitantibus Bethuliam, ita ut non esset intra civitatem, unde satiarentur vel una die, quoniam ad mensuram dabatur populis aqua quotidie. 12. Tunc ad Oziam congregati omnes viri, feminaeque, juvenes et parvuli, omnes simul una voce, 13. dixerunt: Judicet Deus inter nos et te, quoniam fecisti in nos mala, nolens loqui pacifice cum Assyriis, et propter hoc vendidit nos Deus in manibus eorum. 14. Et ideo non est qui adjuvet, cum prosternamur ante oculos eorum in siti, et perditione magna. 15. Et nunc congregate universos qui in civitate sunt, ut sponte tradamus nos omnes populo Holofernis. 16. Melius est enim ut captivi benedicamus Dominum, viventes, quam moriamur, et simus opprobrium omni carni, cum viderimus uxores nostras et infantes nostros mori ante oculos nostros. 17. Contestamur hodie coelum et terram, et Deum patrum nostrorum, qui ulciscitur nos secundum peccata nostra, ut jam tradatis civitatem in manu militiae Holofernis, et sit finis noster brevis in ore gladii, qui longior efficitur in ariditate sitis. 18. Et cum haec dixissent, factus est fletus et ululatus magnus in ecclesia ab omnibus, et per multas horas una voce clamaverunt ad Deum, dicentes: 19. Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus. 20. Tu, quia pius es, miserere nostri, aut in tuo flagello vindica iniquitates nostras, et noli tradere confitentes te populo qui ignorat te, 21. ut non dicant inter Gentes: ubi est Deus eorum? 22. Et cum fatigati his clamoribus, et his fletibus lassati siluissent, 23. exsurgens Ozias infusus lacrymis, dixit: Aequo animo estote, fratres, et hos quinque dies exspectemus a Domino misericordiam. 24. Forsitan enim indignationem suam abscindet, et dabit gloriam nomini suo. 25. Si autem transactis quinque diebus non venerit adjutorium, faciemus haec verba, quae locuti estis.
Versus 2: Centum viginti millia peditum
2. Centum viginti millia (Graeca habent: "170 millia peditum"), EQUITUM VIGINTI DUO MILLIA. — Accesserant ergo auxiliares copiae, et novorum equitum decem millia; nam cap. II, vers. 7, tantum recensita sunt equitum decem millia. Haec auxilia submittebat Nabuchodonosor, qui et ipse cum toto exercitus robore subsequi destinabat, ut habet Graecus, cap. II.
Versus 3: A loco qui dicitur Belma
3. A LOCO QUI DICITUR BELMA USQUE AD CHELMON. — Belma est urbs ad radices montis, in quo sita est Bethulia, quae a Brocardo Abellina vocatur. Ibidem juxta Dothain est urbs "Chelmon," vel ut Graecus habet, Cyamon: in utraque castra metatus est Holofernes, ut habet Graecus, aciemque instruxit ad pugnam et urbis oppugnationem.
Versus 6: Fons qui influebat aquaeductum dirigeret
6. QUOD FONS, QUI INFLUEBAT, AQUAEDUCTUM, etc. DIRIGERET, — hoc est, aquam in urbem per aquaeductum transfunderet, ideoque aquaeductum incidens Holofernes aquam ab urbe avertit. Suspicatur Serarius pro "dirigeret" legendum "diriguret," id est irrigaret; sed to "dirigeret" sat plane huic loco convenit. Fons enim per canalem aquam dirigit et transmittit in urbem.
Versus 8: Filii Ammon et Moab accesserunt
8. FILII AMMON ET MOAB ACCESSERUNT AD HOLOFERNEM. — Graeca habent: Principes Idumaei et Moabitici. Idumaei enim invadentes Judaeos fingebant se esse Ammonitas, ut dixi cap. V, vers. 5. Hi ergo suaserunt Holoferni, ut fontes occuparet, itaque Judaeos siti conficeret.
Mystice: "Tunc incidit diabolus aquaeductum, cum facit interrumpere studia litterarum. Erant autem non longe a muris fontes, dogmata Philosophorum, qui scientiae et honestatis aliquod conferunt scitillum, ex quibus videbantur haurire aquam ad refocillandum potius quam ad potandum;" ita Rabanus; sic et S. Augustinus in Psalm. LXXIII, et S. Gregorius in cap. IV Cant. Rursum incidit diabolus aquaeductum, cum nos ab oratione avertit: per orationem enim quasi canalem omnis Dei gratia in nos influit; unde ea succisa diabolus nos superat et capit.
Versus 11: Defecerunt cisternae et collectiones aquarum
11. DEFECERUNT CISTERNAE ET COLLECTIONES AQUARUM. — Addunt Graeca: Et consternati sunt infantes eorum, et juvenes defecerunt prae siti, et cadebant in plateis civitatis, et transitibus portarum, et non erat ultra robur in eis.
12. Tunc ad Oziam congregati, — siti confecti postulantes magnis vocibus, ut Bethuliam Holoferni dederet. Nihil enim atrocius obsessis accidit, quam sitis; longe enim acrius cruciat sitis quam fames: unde Duces, urbem quampiam obsidentes, solent avertere aquas, ut cives siti conficiant, itaque ad deditionem cogant, juxta illud: "Adhaesit lingua lactentis ad palatum ejus in siti," Thren. cap. IV. Nota est Lysimachi regis Macedonum historia, qui, cum in Thracia aquae penuria sitique laboraret, se cum castris tradidit hosti, sed hausta aqua, exclamavit: "O dii! quam parvae voluptatis causa me ex rege servum effeci!" Idem dicant cupidi, qui pro puncto voluptatis se mancipia efficiunt infernalis Holofernis, hoc est diaboli, qui eos in gehenna siti conficiet, ut clament cum divite epulone: "Pater Abraham, miserere mei, et mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma," Lucae XVI.
Versus 18: Factus est fletus et ululatus magnus
18. FACTUS EST FLETUS ET ULULATUS MAGNUS IN ECCLESIA. — Graece ἐν προσευχῇ, id est in synagoga, ubi erat locus orationis.