Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Judith jubet caput Holofernis e muris suspendi; Achior ad Judaismum convertitur: irruunt Hebræi in Assyrios; illi cæde Holofernis consternantur, et magno clamore complorant.
Textus Vulgatae: Judith 14:1-18
1. Dixit autem Judith ad omnem populum: Audite me, fratres, suspendite caput hoc super muros nostros; 2. et erit, cum exierit sol, accipiat unusquisque arma sua, et exite cum impetu, non ut descendatis deorsum, sed quasi impetum facientes. 3. Tunc exploratores necesse erit ut fugiant ad principem suum excitandum ad pugnam. 4. Cumque duces eorum cucurrerint ad tabernaculum Holofernis, et invenerint eum truncum in suo sanguine volutatum, decidet super eos timor. 5. Cumque cognoveritis fugere eos, ite post illos securi, quoniam Dominus conteret eos sub pedibus vestris. 6. Tunc Achior videns virtutem quam fecit Deus Israel, relicto gentilitatis ritu, credidit Deo, et circumcidit carnem præputii sui, et appositus est ad populum Israel, et omnis successio generis ejus usque in hodiernum diem. 7. Mox autem, ut ortus est dies, suspenderunt super muros caput Holofernis, accepitque unusquisque vir arma sua, et egressi sunt cum grandi strepitu et ululatu. 8. Quod videntes exploratores, ad tabernaculum Holofernis cucurrerunt. 9. Porro hi qui in tabernaculo erant, venientes, et ante ingressum cubiculi perstrepentes, excitandi gratia, inquietudinem arte moliebantur, ut non ab excitantibus, sed a sonantibus Holofernes evigilaret. 10. Nullus enim audebat cubiculum virtutis Assyriorum pulsando aut intrando aperire. 11. Sed cum venissent ejus duces ac tribuni, et universi majores exercitus regis Assyriorum, dixerunt cubiculariis: 12. Intrate, et excitate illum, quoniam egressi mures de cavernis suis, ausi sunt provocare nos ad prælium. 13. Tunc ingressus Vagao cubiculum ejus, stetit ante cortinam, et plausum fecit manibus suis: suspicabatur enim illum cum Judith dormire. 14. Sed cum nullum motum jacentis sensu aurium caperet, accessit proximans ad cortinam, et elevans eam, vidensque cadaver absque capite Holofernis in suo sanguine tabefactum jacere super terram, exclamavit voce magna cum fletu, et scidit vestimenta sua. 15. Et ingressus tabernaculum Judith, non invenit eam, et exiliit foras ad populum, 16. et dixit: Una mulier Hebræa fecit confusionem in domo regis Nabuchodonosor; ecce enim Holofernes jacet in terra, et caput ejus non est in illo. 17. Quod cum audissent principes virtutis Assyriorum, sciderunt omnes vestimenta sua, et intolerabilis timor et tremor cecidit super eos. Et turbati sunt animi eorum valde. 18. Et factus est clamor incomparabilis in medio castrorum eorum.
Versus 1: Suspendite caput super muros
1. DIXIT AUTEM JUDITH: SUSPENDITE CAPUT SUPER MUROS, — ut Assyrii videntes ducem suum cæsum percellantur et fugiant. 2. ET ERIT, CUM EXIERIT (ortus fuerit) SOL, ACCIPIAT UNUSQUISQUE ARMA SUA, ET EXITE CUM IMPETU, NON UT DESCENDATIS DEORSUM (ad verum et serium cum Assyriis longe potentioribus prælium), SED QUASI IMPETUM FACIENTES, — id est, quasi impressionem agentes in proximam hostium stationem, q. d. Nolite plena acie confligere, utpote pauci contra innumeros, sed simulate vos velle confligere, ut scilicet Assyrii confugiant ad Holofernem, ut aciem instruat, ac videntes eum cæsum consternentur et fugiant. Nolebat enim Judith Assyrios invadi, antequam mors Holofernis percrebuisset, et Assyrios inopes animi et consilii reddidisset; sed eo facto jussit ut illico in pavidos et fugientes irruerent. Si enim tempus dedissent Assyriis, potuissent ipsi communi consilio alium ducem sibi deligere, qui obsidionem Bethuliæ prosequeretur; itaque urbem fame sitique confectam caperet. Sed Judith, prudenter id providens, jussit ut morte Holofernis vulgata subito in perculsos totis viribus et agminibus involarent. Quo facto hostes stupefacti fugientes ab Hebræis victi cæsique fuere. Vide ergo hic prudentiam et solertiam bellicam Judithæ, quæ cæptam victoriam ad finem usque prosecuta est; quare prudentior fuit Annibale, qui cum Romanos in Cannensi pugna plane concidisset, suaderetque Maharbal præfectus equitum, ut illico Romam pergeret; sine dubio enim eam perculsam occupaturum, ac die quinto in Capitolio cœnaturum, cum tardaret Annibal, diceretque maturius hac de re cogitandum, subjunxit Maharbal: « Vincere scis, Annibal, sed victoria nescis uti. » Ita Livius, lib. XXII. Audi S. Ambrosium libro De viduis: « Nec dexteræ tantum hoc opus, sed majora trophæa sapientiæ. Nam manu solum Holofernem vicit, consilio autem omnem hostium vicit exercitum. Suspenso enim Holofernis capite, quod virorum non potuit excogitari consilio, suorum erexit animos, hostium fregit: suos pudore excitans, hostes quoque terrore percellens, eoque cæsi sunt et fugati. Ita unius viduæ temperantia atque sobrietas, non solum naturam suam vicit, sed quod est amplius, fecit viros etiam fortiores. » Simili modo David, amputato capite Goliath, eoque Philisthæis ostenso, ipsos perculit, et in fugam egit, I Reg. XVII. Idem fecit Judas Machabæus, resecto et ex arce Sion suspenso capite Nicanoris, II Mach. XV, 35. Sic et M. Livius et Claudius Nero Consules Romani, cæso Asdrubale cum 56 millibus Carthaginiensibus, capiteque ejus ex inopinato ante castra Annibalis fratris projecto, eum ita perculerunt, ut diceret actum esse de fortuna Carthaginiensium; atque illico fugiens in angulum Italiæ ad Brutios se receperit, teste Livio in fine lib. XXVI.
Versus 6: Achior videns virtutem quam fecit Deus
6. TUNC ACHIOR VIDENS VIRTUTEM (potentiam et fortitudinem scilicet tam fortem, prodigiosam et divinam victoriam de cæso Holoferne), QUAM FECIT DEUS ISRAEL (Græce Israelis, id est populi Israelitici), RELICTO GENTILITATIS RITU (idololatria et gentilismo), CREDIDIT DEO, ET CIRCUMCIDIT (non sua, sed Levitæ alicujus manu) CARNEM PRÆPUTII SUI, — factus proselytus et Judæus; licet enim Ammonitæ, Arabes, Phœnices, Ægyptii, Æthiopes circumcisionem jam olim ab Abraham et Judæis accepissent, tamen acceperant eam ut liberam, non ut obligantem et necessariam, uti eam a Deo jubente acceperant Hebræi. Unde multi se non circumcidebant ob pudorem et dolorem circumcisionis: quare paulatim circumcisio apud eos quasi evanuit. Achior ergo, licet Ammonita, fuit incircumcisus, sed hoc facto Judith conversus ad Judaismum, se circumcidit. Circumcisio enim erat professio Judaismi et legis Mosaicæ, sicut baptismus jam est professio Christianismi et legis Evangelicæ.
ET APPOSITUS EST AD POPULUM ISRAEL, — ut quasi civis Israelitarum jus civicum haberet ad omnia eorum privilegia, jura, dignitates etiam et magistratus. Licet enim Deus vetuisset Deut. XXIII, 3, Ammonitas et Moabitas admitti in cœtum Israel, tamen in hac lege permisit dispensari ob insignia alicujus in Israelem merita, qualia fuerunt Achior, qui coram Holoferne Dei erga Israelem providentiam et protectionem publice erat professus, et dignis encomiis celebrarat. Sic Ruth Moabitis admissa fuit in cœtum Israel, nubensque Booz, facta est avia Davidis indeque Christi. Hanc enim esse Dei mentem responderunt legisperiti, vel Prophetæ, vel Pontifices consulentes Deum per Urim et Thummim, de quibus dixi Exodi cap. XXVIII, vers. 28.
Versus 10: Nullus audebat cubiculum aperire
10. NULLUS ENIM AUDEBAT CUBICULUM VIRTUTIS ASSYRIORUM PULSANDO AUT INTRANDO APERIRE. — « Virtutis, » id est, potentiæ et majestatis « Assyriorum, » ita vocant Holofernem suum ducem et principem. Sicut nos regem vel principem vocamus Regiam Majestatem, suam Celsitudinem, suam Excellentiam.
Versus 12: Egressi mures de cavernis
12. EGRESSI MURES DE CAVERNIS. — Ita ex contemptu vocant etiam Judæos, quasi inermes et imbelles, sed mures hosce mox experti sunt evasisse leones, qui elephantes eorum prosternerent.
Versus 13: Ingressus Vagao stetit ante cortinam
13. TUNC INGRESSUS VAGAO CUBICULUM EJUS STETIT ANTE CORTINAM.
ANTE CORTINAM. — Adeo enim principes Assyriorum et Persarum servabant suam gravitatem et majestatem, ut non nisi per cortinam loquerentur, darentque responsa, uti etiamnum faciunt reges Sinarum. Unde Athenæus, lib. IV, cap. VI, ex Heraclide tradit principes, invitatos a rege Persarum ad convivium, in eodem cubiculo cum eo cœnasse, sed interjecto velo, ita ut ab eis videri non posset, cum ipse eos facile videret.
Versus 14: Cadaver jacere super terram
14. CADAVER, etc., JACERE SUPER TERRAM, — Græca, super lectum, vel lectus hic erat terra prope lectum, ut habent Græca, vers. 16.
Versus 16: Una mulier Hebraea fecit confusionem
16. UNA MULIER HEBRÆA FECIT CONFUSIONEM IN DOMO REGIS, — dum principem occidendo tota castra confudit, perculit, turbavit. Vide hic prudentiam Judith, quæ caput ducis petiit: eo enim sublato castra tota sustulit. Castra enim sine duce, idem sunt quod populus sine rege, oves sine pastore, discipuli sine magistro, filii sine patre, cives sine consule. Unde Tarquinius rex Romanorum capita papaverum in horto demetens, hoc ipso filio, qui ficte ad Gabinos transfugerat, per nuntium significavit, capita principum Gabinorum esse tollenda: quo facto Gabini quasi acephali se dedidere Tarquinio, teste Livio. Hanc gnomen mystice doctores applicant D. Virgini, quæ caput Draconis infernalis conterens, tota ejus infernalium spirituum agmina pessumdedit.