Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Assuerus repudiat Vasthi, ac pro ea reginam sibi adsciscit Esther, per quam Mardochæus Assuero revelat conjurationem duorum Palatinorum contra regem, quos Assuerus crucifigit, et Mardochæi fidem in Annales referri jubet.
Textus Vulgatae: Esther 2:1-23
1. His ita gestis, postquam regis Assueri indignatio deferbuerat, recordatus est Vasthi et quæ fecisset, vel quæ passa esset; 2. dixeruntque pueri regis, ac ministri ejus: Quærantur regi puellæ virgines ac speciosæ, 3. et mittantur qui considerent per universas provincias puellas speciosas et virgines, et adducant eas ad civitatem Susan, et tradant eas in domum feminarum sub manu Egei eunuchi, qui est præpositus et custos mulierum regiarum: et accipiant mundum muliebrem, et cætera ad usus necessaria. 4. Et quæcumque inter omnes oculis regis placuerit, ipsa regnet pro Vasthi. Placuit sermo regi: et ita ut suggesserant, jussit fieri. 5. Erat vir Judæus in Susan civitate, vocabulo Mardochæus, filius Jair, filii Semei, filii Cis, de stirpe Jemini, 6. qui translatus fuerat de Jerusalem eo tempore, quo Jechoniam regem Juda Nabuchodonosor rex Babylonis transtulerat, 7. qui fuit nutritius filiæ fratris sui Edissæ, quæ altero nomine vocabatur Esther, et utrumque parentem amiserat: pulchra nimis, et decora facie. Mortuisque patre ejus ac matre, Mardochæus sibi eam adoptavit in filiam. 8. Cumque percrebruisset regis imperium, et juxta mandatum illius multæ pulchræ virgines adducerentur Susan, et Egeo traderentur eunucho, Esther quoque inter cæteras puellas ei tradita est, ut servaretur in numero feminarum. 9. Quæ placuit ei et invenit gratiam in conspectu illius. Et præcepit eunucho, ut acceleraret mundum muliebrem, et traderet ei partes suas, et septem puellas speciosissimas de domo regis, et tam ipsam, quam pedissequas ejus ornaret atque excoleret. 10. Quæ noluit indicare ei populum et patriam suam: Mardochæus enim præceperat ei ut de hac re omnino reticeret; 11. qui deambulabat quotidie ante vestibulum domus, in qua electæ virgines servabantur, curam agens salutis Esther, et scire volens quid ei accideret. 12. Cum autem venisset tempus singularum per ordinem puellarum, ut intrarent ad regem, expletis omnibus quæ ad cultum muliebrem pertinebant, mensis duodecimus vertebatur; ita duntaxat ut sex mensibus oleo ungerentur myrrhino, et aliis sex quibusdam pigmentis et aromatibus uterentur. 13. Ingredientesque ad regem, quidquid postulassent ad ornatum pertinens, accipiebant, et ut eis placuerat, compositæ de triclinio feminarum ad regis cubiculum transibant. 14. Et quæ intraverat vespere, egrediebatur mane, atque inde in secundas ædes deducebatur, quæ sub manu Susagazi eunuchi erant, qui concubinis regis præsidebat: nec habebat potestatem ad regem ultra redeundi, nisi voluisset rex, et eam venire jussisset ex nomine. 15. Evoluto autem tempore per ordinem, instabat dies quo Esther filia Abihail fratris Mardochæi, quam sibi adoptaverat in filiam, deberet intrare ad regem. Quæ non quæsivit muliebrem cultum, sed quæcumque voluit Egeus eunuchus custos virginum, hæc ei ad ornatum dedit. Erat enim formosa valde, et incredibili pulchritudine, omnium oculis gratiosa et amabilis videbatur. 16. Ducta est itaque ad cubiculum regis Assueri mense decimo, qui vocatur Thebeth, septimo anno regni ejus. 17. Et adamavit eam rex plus quam omnes mulieres, habuitque gratiam et misericordiam coram eo super omnes mulieres, et posuit diadema regni in capite ejus, fecitque eam regnare in loco Vasthi. 18. Et jussit convivium præparari permagnificum cunctis principibus, et servis suis, pro conjunctione et nuptiis Esther. Et dedit requiem universis provinciis, ac dona largitus est juxta magnificentiam principalem. 19. Cumque secundo quærerentur virgines et congregarentur, Mardochæus manebat ad januam regis: 20. necdum prodiderat Esther patriam et populum suum, juxta mandatum ejus. Quidquid enim ille præcipiebat, observabat Esther: et ita cuncta faciebat, ut eo tempore solita erat, quo eam parvulam nutriebat. 21. Eo igitur tempore quo Mardochæus ad regis januam morabatur, irati sunt Bagathan et Thares duo eunuchi regis, qui janitores erant, et in primo palatii limine præsidebant, volueruntque insurgere in regem, et occidere eum. 22. Quod Mardochæum non latuit, statimque nuntiavit reginæ Esther; et illa regi, ex nomine Mardochæi, qui ad se rem detulerat. 23. Quæsitum est, et inventum: et appensus est uterque eorum in patibulo. Mandatumque est historiis, et annalibus traditum coram rege.
Versus 1: Recordatus est Vasthi
1. RECORDATUS EST (ita Hebræus, Septuaginta, Chaldæus, Romani. Male ergo nonnulli legunt: « recordata est, » scilicet Vasthi) VASTHI, quod scilicet eam adeo speciosam et dilectam repudiasset. Unde subiit animum regis dolor et mæstitia, tam sui, quam Vasthi quam deamabat, causa: quem mœrorem ut abstergant regis ministri, suggerunt ei ut uxorem speciosiorem quæri curet per universum regnum, ne decretum repudii revocet; itaque aliquid de regia constantia et auctoritate deperdat, nimirum sicut clavus clavo truditur, sic amor amore pellitur.
QUÆ PASSA ESSET, id est ut Hebræus qua sententia in eam lata esset, nimirum repudii et privationis regni.
Versus 3: Egei eunuchi
3. EGEI EUNUCHI. To « Egei » alludit ad Vagao, sive Bagous, quod Persice significat eunuchum. Vide dicta Judith XII, 10. Porro eunuchi olim erant intimi regi et principes aulæ, qui videbant faciem regis, illique erant familiarissimi, ut patet cap. I, vers. 10, ubi Chaldæus pro eunuchis vertit satrapas.
Versus 5: Erat vir Judaeus in Susan
5. ERAT VIR JUDÆUS IN SUSAN CIVITATE, VOCABULO MARDOCHÆUS. Licet enim Mardochæus cum Zorobabel et Jesu Pontifice sub Cyro e Babylone rediisset in Jerusalem, imo unus e primoribus et ducibus redeuntium fuisset, ut patet lib. I Esdræ cap. II, vers. 2; tamen ipse mox e Jerusalem rediit in Susan, eo quod esset « vir magnus, et inter primos aulæ regiæ, » ut dicitur cap. XI, vers. 4. Erat enim « ad januam regis, » quasi ejus ostiarius, cubicularius, et corporis regii custos. Ostiarios enim regiæ fuisse regis custodes testatur Xenophon et Herodotus. Unde Josephus Ben Gorion ait Mardochæum unum fuisse e tribus Parthenim, id est aulæ principibus et palatinis, de quibus vers. 3. Sic Daniel ob suam probitatem et prophetiam a Nabuchodonosor præpositus fuit toti Babyloni, Daniel. II, 48. Et Tobias, licet Hebræus et captivus, ob suam fidelitatem fuit œconomus Salmanasar, Tobiæ cap. I, ita virtus extulit priscos Judæos, alias gentilibus invisos.
Porro « Mardochæus, » Hebraice idem est quod Mardachat, id est myrrha, vel amaritudo contritionis, vel myrrha contrita, vel docens contritionem, vel myrrha purissima. Ita Serarius. Item myrrha contritionum mearum, vel paupertatum mearum, vel pauperum meorum (dach enim est pauper) vel myrrha puritatum mearum, aut justorum meorum; dacha enim Syriace est mundare, purificare, justificare. Hæc omnia habet Pagninus in Nom. Hebr. omniaque apte competunt Mardochæo qui, cum Hebræis per Aman destinatus ad necem, amara passus est; sed per Esther omne fel in mel, amaritudo in dulcedinem; mæstitia in lætitiam conversa est.
MARDOCHÆUS FILIUS JAIR, FILII SEMEI, FILII CIS, DE STIRPE JEMINI, id est de tribu Benjamin, ait Chaldæus, Septuaginta et Josephus. Nam Jemini fuit vir nobilis ex hac tribu; vel certe Benjamin per aphæresim בן Ben idem est quod Jamin, vel Jemini. Hinc colligimus Mardochæum et Esther oriundos fuisse ex Benjamin, et de stirpe regia Saulis; idque asserit Josephus, Serarius et alii. Cis enim fuit pater Saulis, hic Jonathæ et Miphiboseth, ex quo descendere videtur Mardochæus et Esther. Multæ enim generationes intermediæ subticentur hic, æque ac alibi. Addit Chaldæus: « Mardochæus erat vir pius, et orans ante Deum suum pro populo suo. » Quam id verum sit patebit ex decursu historiæ.
Hinc patet Esther fuisse filiam Cis, pro quo Herodotus, lib. III, habet, filia Cyri, quia ipse non norat Cis, sed Cyrum; putabatque Esther esse Persianam, non Judæam, Esther enim, sive Hadasa, videtur esse Atossa Herodoti.
Versus 6: Qui translatus fuerat de Jerusalem
6. QUI TRANSLATUS FUERAT DE JERUSALEM EO TEMPORE, QUO JECHONIAM REGEM JUDA NABUCHODONOSOR REX BABYLONIS TRANSTULERAT in Babylonem, IV Regum cap. ultimo. To « qui » Rupertus, lib. VIII, cap. V, Cajetanus, Scaliger et Serarius referunt ad « Cis, » quasi hic cum Jechonia translatus sit, non vero Mardochæus; sic enim, inquiunt, ipse vixisset ducentos circiter annos, quod illo ævo erat insolitum. Verum to « qui » referre ad « Mardochæum, » non ad « Cis, » liquet; tum quia hoc sermonis nexus, et plana constructio, quæ tota est de Mardochæo, exigit; tum quia Mardochæum cum Jechonia translatum esse diserte dicitur, capite XI, versu 4; ex quo liquet ipsum in sua persona, non in suo patre, vel avo (uti nonnulli explicant) fuisse translatum.
Unde colligo et concludo historiam hanc contigisse, non sub Artaxerxe Longimano, ut multi volunt, multo minus sub Artaxerxe Mnemone; quia tamdiu vivere non potuit Mardochæus: quod enim Scaliger ait eum vixisse ducentos annos, alii 465, alii 490, incredibile videtur, et confutatur ex eo quod Esther, quæ erat Mardochæi neptis ex fratre, vers. 8, vocetur puella, id est juvencula. Erat enim ipsa sine dubio in ætate florenti, cum, ob formam cæteris virginibus prælata, conjux data est Assuero; quomodo enim rex anum rugosam et deformem appetiisset, vel admisisset in uxorem? Quare Mardochæus patruus Esther non potuit tunc esse centum annorum.
Concludo ergo et assero historiam hanc contigisse sub Dario Hystaspis, illumque fuisse Assuerum maritum Esther, uti ostendi in Proœmio, cujus ætatem et annos sic subduco et calculo: Mardochæus, cum Jechonia translatus in Babylonem, erat puer circiter triennis. Adde 70 annos captivitatis Babylonicæ, deinde tres annos Cyri, sex Cambysis, et tres Darii Hystaspis (tertio enim regni anno duxit Estherem, ut patet cap. I, vers. 3), conflabis annos vitæ et ætatis Mardochæi 83. Ita ut Esther a fratre juniore Mardochæi genita fuerit 30 circiter annorum, quæ ætas est juventutis floridæ, aptæque conjugio.
Hinc liquet unum eumdemque fuisse Mardochæum (non duos, ut vult Serarius et alii), qui cum Esdra, Nehemia, Zorobabel, Jesu Pontifice vixit, fuitque unus e ducibus populi redeuntis e Babylone, I Esdræ capite II, versu 2.
Versus 7: Qui fuit nutritius filiae fratris
7. QUI FUIT NUTRITIUS FILIÆ FRATRIS. Hebræus, Chaldæus et Septuaginta habent fratris patris, id est patrui, quasi Esther fuerit patruelis, sive consobrina.
ALTERO NOMINE VOCABATUR ESTHER. Hebraice ergo vocabatur Hadasa (Noster Edissa, Persice); et cum ascita est in thorum Darii regis Persarum, dicta est Esther. Unde Xerxes filius Darii uxorem habuit, cui nomen Amester vel Amestris, teste Herodoto, lib. VII, q. d. altera Esther.
Porro Hadasa, sive Edissa, Hebraice idem est quod myrtus, vel myrtea; ita ergo fuit appellata ob eximiam pulchritudinem, probitatem, comitatem, et venustatem tum corporis, tum morum, præsertim virginalis pudoris et pudicitiæ, in qua fuit typus B. Virginis cæterarumque virginum sanctorum, uti per multas analogias ostendi, Zachariæ 1, 8; ubi hac de causa anno secundo Darii Hystaspis Zacharias vidit Angelum stantem inter myrteta, id est in aula Esther, quæ dicta est Hadasa, id est myrtus, quæque jam destinabatur uxor Dario ad salutem populi sui, uti ibidem ostendi. Itaque vocata est Hadasa, id est myrtus, ob eminentem pulchritudinem; myrtus enim est herbarum pulcherrima: unde et Venus speciosissima cognominata est myrtea. Sic et Philippus rex Franciæ a forma eximia cognominatus est pulcher. Ita Sanchez, Serarius et alii. Hæc autem pulchritudo corporis, et magis animi in Esther, æque ac in myrto, fuit solida et constans, juxta illud: « Myrtus semper est myrtus, etiamsi inter urticas sit, » uti Esther fuit inter Persas.
ESTHER — ita dicta est a Persis, uti jam ostendi, quæ prius Hebraice vocabatur Hadasa, id est myrtus. Solebant enim Chaldæi et Persæ alienigenis, ac præsertim Hebræis, cum in urbem vel aulam adsciscerentur, mutare nomina, ac patria suæ gentis dare, uti Danieli dedere et sociis, cap. 1.
Porro « Esther » Hebraice idem est quod abscondam, ait Pagninus, a radice סתר Satar, id est abscondit. Addit Serarius initio Prolegom. Esther idem est quod occulta demoliens, vel medicina exploratio et contemplatio, vel medicina turturis, vel pulchra ut luna, aut Venus. Unde ab Esther dici כוכבה, id est stella, quæ inde a Germanis dicitur sterre. Esther enim fuit astrum lucidius cæteris virginibus regiis; imo sol Israelis æque ac Persidis. Hinc iterum nomen Esther alludit ad Astartem Deam Syrorum, quam Venerem fuisse pulcherrimam Dearum tradit Cicero, lib. III De natura Deorum; et ad Asterem filiam Cei, Titanis filii, ex qua Jupiter genuit Herculem, uti aiunt, et fingunt Poetæ. Rursum « Esther » Hebraice idem est quod ignis absconditus: אש es enim est ignis, סתר satar abscondere; vel ignis turturis, vel ignis investigans et scrutans; es enim est ignis, תור tor est turtur, vel investigans et scrutans.
Verum quia Esther est nomen Persicum, hinc et etymon ejus ab Arabibus et Persis (quorum lingua vicina est, et utraque ab Hebræa descendens) arcendum est. « Esther » ergo Arabice et Persice idem est quod receptatrix et protectrix, scilicet Judæorum ab Aman neci destinatorum: Satar enim est recipere, celare, abscondere, et protegere. Unde Satir Arabice est protector; satar est receptator, qui servos fugientes recipit, et occultat. Rursum Chaldaice et Syriace Satar significat opponere, contradicere, destruere, qualis fuit Esther, quæ se opposuit Amano, eumque destruxit, et crucifixit. Denique Pagninus, Esther, inquit, Chaldaice idem est quod hilaritas; et sic « Esther » Persice idem est quod Hebræum Hadasa, id est myrtus: hæc enim est symbolum lætitiæ et hilaritatis, quam Israeli attulit Esther eum liberando ab Amano et morte.
Allegorice Esther est B. Virgo, ipsa enim sub alis suis recipit et protegit peccatores, et justos afflictos ad se confugientes; ipsa est hilaritas sanctorum et fidelium. Hinc ejus ope S. Hilaria mater S. Afræ martyris, orans ad filiæ sepulcrum a Gentilibus in ignem conjecta, hilariter martyrium obiit, æque ac S. Hilaria Claudii tribuni et martyris uxor, quæ orans ad sepulcrum Jasonis et Mauri filiorum suorum martyrum, capta a Paganis, percepta sancta synaxi, hilaris emisit spiritum, uti refert Ado in Martyrol. ad diem 12 augusti, et ad diem 3 decembris. Quocirca Ecclesia quotidie ita B. Virginem compellat et invocat: « Salve, Regina, mater misericordiæ, vita, dulcedo, et spes nostra, salve. » Et alibi: « Maria mater gratiæ, mater misericordiæ, tu nos ab hoste protege, et in hora mortis suscipe. » Et: « Ave, maris stella, Dei mater alma, » etc. « Pulchra ut luna, electa ut sol, terribilis ut castrorum acies ordinata. » Audi S. Bernardum, serm. 4 De Assumpt.: « Sileat misericordiam tuam, Virgo beata, si quis est qui invocatam te in necessitatibus suis sibi meminerit defuisse; nos quidem servuli tui cæteris in virtutibus congaudemus tibi, sed in hoc potius nobis ipsis; laudamus virginitatem, humilitatem miramur, sed misericordia miseris sapit dulcius, misericordiam amplectimur carius, recordamur sæpius, crebrius invocamus. »
Porro Hadasa, sive Edissa, videtur esse Atossa, quam Herodotus, lib. III, uxorem Darii Hystaspis nuncupat, additque, lib. VII, sub initium, ejus filium primogenitum fuisse Xerxem, qui Dario patri in regno successit. Quare nonnulli censent Xerxem Estheris ex Dario fuisse filium. Audi Herodotum, lib. VII, ubi cum narrasset Darium, antequam rex crearetur, habuisse uxorem filiam Gobriæ, ex eaque genuisse Artabazanem, cum vero creatus fuit rex, duxisse Atossam, ex eaque genuisse Xerxem, cui Artabazani fratri de jure successionis in regnum litem movit, eique favens Demaratus Spartanus suggessit: « Ut ad cætera quæ dicebat, hoc adderet, se quidem genitum a Dario jam rege, et Persarum imperium obtinente; Artabazanem vero e Dario, cum erat privatus; proinde neque æquum, neque justum esse, alium quempiam potius quam se illam dignitatem adipisci. Quoniam Spartæ quoque sic usurparetur, ut, si cui, antequam regnet, filii nascantur; deinde regi jam alius nascatur, hujus postea nati successio regni sit. Hac a Demarato subjecta ratione utentem Xerxem tanquam juste dicentem, Darius regem declaravit, quamquam etiam citra præceptum Demarati Xerxes (ut mea fert opinio) regnasset; quippe cum omnis potentia penes Atossam esset. » Hæc Herodotus qui et inferius addit Xerxem movisse bellum Græcis, ac numerasse in castris militum 170 myriades, hoc est decies septies centena millia, sed in tanto numero nullum fuisse, qui cum Xerxe, vel magnitudine, tam animi, tum corporis, vel forma et specie tam augusta comparari posset; Xerxem vero ex alta specula tantas copias contemplantem illacrymasse; ac ab Artabano rogatum causam dixisse: « Reputantem me quam brevis est humana vita, subiit horum miseratio, quorum cum tot sint, nemo ad centesimum annum supererit, » tum subjunxisse Artabanum: « Vita hæc tam misera est, totque ærumnis referta, ut nullus hominum sit, cujus animo non crebro subeat moriendi voluntas potius quam vivendi, cuique vita, licet brevis sit, non perlonga videatur; itaque mors optatissimum est ærumnosæ vitæ perfugium, ac proinde non lugenda sed optanda potius et ambienda. »
MARDOCHÆUS SIBI EAM ADOPTAVIT IN FILIAM. Hinc patet primo Esther fuisse e tribu Benjamin, et stirpe regali Saulis; ex illa enim erat Mardochæus ejus patruus, imo pater adoptivus; secundo, eam fuisse orphanam; tertio, pie et sancte educatam a pio et sancto Mardochæo, qui ei quasi filiæ suum virtutis et pietatis spiritum inhalavit. Unde S. Hieronymus, epist. 140: « Ruth, inquit, Esther et Judith tanta gloria fuit, ut sacris voluminibus nomina indiderint. » Porro litteræ nominis Judith, et nominis Esther acceptæ, ut notæ numerorum eumdem numerum efficient, scilicet 161, ut ostendit Serarius initio Prolegomenorum.
Versus 9: Quae placuit ei
9. QUÆ PLACUIT EI, Egeo eunucho, conquirenti virgines speciosas Assuero.
ET PRÆCEPIT (Egeus præfectus eunuchorum) EUNUCHO (se inferiori et subdito) UT ACCELERARET MUNDUM (id est ornatum) MULIEBREM, ET TRADERET EI PARTES, id est demensam, statutamque cibi et epularum portionem: מנות Manoth enim Hebraice vocantur fercula, quæ unicuique apponuntur sigillatim, quales partes Eleana dedit Annæ uxori, I Reg. 1; et Samuel Sauli Regi, I Reg. x. Porro non dubium Estherem feminam religiosam abstinuisse a cibis lege Mosis sibi vetitis, uti ab idolothytis se abstinuisse ipsamet profitetur, cap. XIV, vers. 17.
ET SEPTEM PUELLAS SPECIOSISSIMAS, quasi comites et pedissequas honorarias.
Versus 12: Mensis duodecimus
12. MENSIS DUODECIMUS. Integro ergo anno singulæ virgines ornabantur et excolebantur, antequam Assuerum adirent; nimirum sex prioribus mensibus ungebantur oleo myrrhino, sive ex myrrha confecto, aliis sex pigmentis, et aromatibus delicatis, et odoribus utebantur, ac præsertim confectis ex Heliocallide: « Hac enim cum adipe, inquit Plinius, lib. XXIV, cap. XVII, leonino decocta, addito croco et palmeo vino, perungunt Magos, et Persarum reges, ut fiat corpus aspectu jucundum, ideoque eamdem Heliocallidem nominari. »
Causa fuit quod feminæ Judææ, æque ac Persicæ, ob regionis calorem graviter oleant, et hircinum odorem sub axillis exhalent, qui unguentis sensim a corpore imbibitis abstergendus est, ut suavem, quo imbuti sunt, odorem exhalent. Unde Plinius, libro XIII, capite I, unguenti et ungendi usum et originem Persis adscribit: « Persarum, inquit, esse debet gentis unguentum; illi madent eo, et accersita commendatione ingluvie naturæ virus exstinguunt. Primum, quod equidem inveniam, castris Darii regis expugnatis, in reliquo ejus apparatu Alexander cepit scrinium unguentorum; postea voluptas ejus a nostris quoque inter laudatissima atque honestissima vitæ bona admissa est. » Quin et Scriptura, Cant. IV, unguenta ex myrrha, croco, nardo, etc. eisdem assignat. Ita Lyranus, Sanchez et alii.
Si ita uncta et ornata est Esther, ut placeret homini mortali, quomodo gratia et virtutibus uncta et ornata fuit B. Virgo, ut fieret sponsa Dei et mater Christi? Porro feminæ sunt philocosmæ, et ornatus studiosæ, unde Comicus: « Negotii, ait, quantum in muliere una est? quæ noctes diesque omni ætate semper ornantur, lavantur, poliuntur. » Et rursum: « Dum comantur, dum poliuntur, annus est. » Addit Athenæus, lib. I: « Persicæ mulieres ornatus plus æquo studiosæ. »
Versus 16: Ducta est ad cubiculum regis
16. DUCTA EST ITAQUE AD CUBICULUM REGIS ASSUERI MENSE DECIMO (qui nostro partim decembri, partim januario respondet) SEPTIMO ANNO REGNI EJUS. Ergo per quadriennium exspectavit Esther ob multitudinem virginum, quæ adducebantur, antequam ipsa duceretur ad Assuerum; nam ipse tertio anno regni sui repudiata Vasthi, curavit quæri alias feminas speciosas, inter quas erat Esther.
Porro hæ feminæ, hoc ipso quod ducebantur ad Assuerum, fiebant ejus concubinæ, id est secundariæ uxores; e quibus deinde unam primariam rex in Reginam eligebat, uti hic elegit Esther. Matrimonium enim fiebat per mutuum viri et feminæ consensum in copulam maritalem.
Unde Josephus, lib. XI, cap. VI: « Cum, inquit, venisset ad regem Esther, ipse illa delectatus, ejusque amore captus, eam legitime ducit uxorem, et nuptias cum ea peragit, duodecimo mense septimi anni regni ejus, qui mensis Adar vocatur. »
Quæres an Esther fidelis licite potuerit nubere Assuero infideli. Respondeo potuisse, quia Deut. VII, 3, tantum vetantur Judæis conjugia cum Chananceis, non autem cum Persis aliisque Gentibus. Ita Bellarminus, Serarius, Sanchez et alii. Adde Estherem non potuisse recusare hoc Regis edictum, ne ejus in se cæterosque Judæos iram provocaret; imo si ipsa restitisset, potuisset rex ea nolenti abuti, illique vim inferre. Denique sentiebant Esther et Mardochæus Dei instinctum ad conjugium cum rege ineundum, ut eum toti genti suæ conciliarent; itaque periculum necis ab Amano illi impendens discuterent.
Allegorice « Esther regina est B. Virgo Maria, ait S. Bonaventura in Speculo, cap. VII, quæ ducta est in cubiculum Regis in Assumptione, in cubiculum quietis æternæ, gratiam veri Regis habens super omnes mulieres, id est super omnes intelligentias angelicas, et super omnes beatas animas, ut sit in Maria gratia super gratiam omnium beatorum; nam revera in capite ejus Rex regum diadema regni posuit tam impretiabile, tam delectabile, tam mirabile, quod hoc omni linguæ inenarrabile, omni ingenio inscrutabile est. » Quocirca Methodius in Hypapantem docet sacrum Mariæ caput a Deo coronatum esse. Idcirco Robertus, lib. III in Cant. IV, de illa exponit: « Coronaberis de cubilibus leonum, de montibus pardorum: Coronaberis, ait, ut in cœlis Regina Sanctorum, et in terris Regina sis regnorum. »
Anagogice B. Virgo in cœlum assumpta ibidem coronata est Regina cœlorum, hominum et Angelorum. Unde Apoc. XII, 1, ipsa vocatur « mulier amicta sole, et luna sub pedibus ejus et in capite ejus corona stellarum duodecim, » vide ibi dicta. Audi S. Bernardum De Assumpt.: « Tunc B. Virgo quasi altera Esther de triclinio feminarum, id est, de Ecclesia militante adducta, et per totam militiam cœlestis exercitus ad cubiculum Assueri, scilicet summi Dei, ita ut illi conveniat Propheticum illud: Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria suscepisti me. Quod hodie vere fuit completum, quando omnes cœli cives viderunt eam ascendentem, et deliciis divinorum amplexuum affluentem, innixam super dilectum suum. » Merito igitur canit Ecclesia, ut testatur S. Ildephonsus, serm. De Assumpt.: « Maria Virgo assumpta est ad æthereum thalamum, in quo Rex regum stellato, imo ineffabili, ut ait Ildephonsus, sedet solio. »
Versus 17: Adamavit eam rex plus quam omnes mulieres
17. ET ADAMAVIT EAM REX PLUSQUAM OMNES MULIERES, quia Esther et pulchritudine, et modestia, verecundia, puritate, gratia, ac sanctitate omnes superabat; unde fuit typus B. Virginis quam Angelus salutavit, dicens: « Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus, » Lucæ 1.
Versus 18: Dedit requiem universis provinciis
Vers. 18. ET DEDIT REQUIEM UNIVERSIS PROVINCIIS, a vectigalibus aliisque oneribus, hoc est, tributa relaxavit, quæ prius ipse populo imposuerat. Darium enim plura imposuisse docet Herodotus, lib. III: « Etenim sub Cyro, inquit, atque deinde sub Cambyse, nihil dum fuerat circa tributa institutum, sed munera afferebantur. Ob hanc tributorum ordinationem, et alia hujusmodi, Persæ aiunt Darium fuisse institorem, Cambysem autem dominum, Cyrum vero patrem: quoniam Darius res omnes quæstui habebat, Cambyses asper erat ac morosus; Cyrus autem mitem agens, et omni ratione de illis bene mereri studens. »
Alii « requiem » hanc intelligunt a laboribus. q. d. Jussit Darius omnes ab operibus quiescere, et dies festos agere in lætitia et conviviis, ob tam insignes nuptias cum Esthere initas.
AC DONA LARGITUS EST JUXTA MAGNIFICENTIAM PRINCIPALEM, id est regiam; nam Hebraice est juxta magnificentiam regis, quæ scilicet tantum regem decebat, quantus erat Darius.
Versus 19: Cumque secundo quaererentur virgines
19. CUMQUE SECUNDO QUÆRERENTUR VIRGINES. Hinc apparet bis quæsitas virgines Assuero, hoc enim verba sonant. Usitata enim erat tum polygamia, præsertim apud reges. Unde Salomon habuit 700 reginas et 300 concubinas, id est secundarias uxores. Sic etiamnum reges Turcarum, Arabum, Indorum, magnam habent turbam uxorum. Libido enim est insatiabilis, æque ac fastidiosa et curiosa; quam enim semel cognoverunt, mox fastidiunt, ac aliam quærunt, ut luxuriam non tam expleant, quam mutent, et experiantur num alibi voluptas sit major.
Versus 20: Ita cuncta faciebat
20. ITA CUNCTA FACIEBAT, UT EO TEMPORE SOLITA ERAT, QUO EAM PARVULAM NUTRIEBAT. Vide hic raram Estheris obedientiam, qua jam regina, imo imperatrix effecta, ita tamen obedit Mardochæo, uti obediebat parvula, atque per hanc obedientiam Deus eam prudentissime per omnia direxit, ut Amanum supplantaret, et populum a nece liberaret.
Versus 21: Irati sunt Bagathan et Thares
21. IRATI SUNT BAGATHAN ET THARES DUO EUNUCHI (Palatini, et aulici Darii), etc., VOLUERUNTQUE INSURGERE IN REGEM, ET OCCIDERE EUM. Qua de causa? Varii varias probabiliter assignant. Septuaginta hanc dant, quod rex ipsis prætulisset Mardochæum. Alii, quod Vasthi repudiasset, eique surrogasset Estherem. Alii, quod sua dignitate et gradu non essent contenti, sed majorem, imo regnum ambirent, sicut Smerdes Magus ante Darium per dolum regnum occuparat. Alii verisimilius, quod voluerint regnum ad alium, qui erat primus a rege, transferre; ideoque Aman conjurationis eorum fuisse conscium, vel auctorem arbitrantur, idque colligunt ex eo quod cap. XII, vers. 6, dicitur Aman offensus fuisse Mardochæo, eo quod ipse causa exstiterit, quod hi duo eunuchi suspenderentur. Erant ergo illi amici, fautores et administri Aman, ut cæso per eos rege, ipse illud quasi primus a rege occuparet; et eo quod, ait rex, cap. XVI, 12, de Aman: « Qui in tantum arrogantiæ tumorem sublatus est, ut regno privare nos niteretur et spiritu, » id est vita. Ambitio enim regnandi nihil non molitur, et omnia subvertit. Favet quod scribit Josippus filius Gorionis: « Cum sederet, inquit, Mardochæus in porta regis, advertit susurrum duorum eunuchorum regis, custodientium portam, et consultantium quomodo levarent manum contra regem, et ablatum ejus caput deferrent ad regem Macedoniæ, qui jam bellum indixerat regibus Persarum. Cum autem eunuchi suspensi essent in cruce, iratus est Aman valde, quod consiliarii sui sic acti essent in crucem, et conatus est exterminare omnes Judæos. » De bello hoc a rege Macedoniæ Dario et Persis indicto, nil alibi legimus; potuit tamen aliqua esse ejus suspicio, tum quia paulo post Xerxes filius Darii bellum gessit contra Macedones et Græcos; tum quia Alexander Magnus, qui fuit rex Macedoniæ, post aliquot annos monarchiam a Dario Codomano et Persis transtulit ad se et Macedones; tum quod Aman, qui erat Macedo, ambiret regnum, de quo plura cap. III, vers. 1.