Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Alexander Magnus moriturus sua regna inter Principes partitur. Ex horum uno, scilicet, Seleuco prognatus est Antiochus Epiphanes, qui Judæam vastavit, templum diripuit, in eoque Jovis idolum collocavit, plurimos occidit Judæos, cæteros ad idololatriam compulit, ac resistentes per varia tormenta martyrio affecit.
Textus Vulgatae: I Machabaeorum 1:1-67
1. Et factum est, postquam percussit Alexander Philippi Macedo, qui primus regnavit in Græcia, egressus de terra Cethim, Darium regem Persarum et Medorum; 2. constituit prælia multa, et obtinuit omnium munitiones, et interfecit reges terræ; 3. et pertransiit usque ad fines terræ; et accepit spolia multitudinis Gentium; et siluit terra in conspectu ejus. 4. Et congregavit virtutem, et exercitum fortem nimis; et exaltatum est, et elevatum cor ejus, 5. et obtinuit regiones Gentium, et tyrannos; et facti sunt illi in tributum. 6. Et post hæc decidit in lectum; et cognovit quia moreretur. 7. Et vocavit pueros suos nobiles, qui secum erant nutriti a juventute; et divisit illis regnum suum, cum adhuc viveret. 8. Et regnavit Alexander annis duodecim, et mortuus est. 9. Et obtinuerunt pueri ejus regnum, unusquisque in loco suo; 10. et imposuerunt omnes sibi diademata post mortem ejus, et filii eorum post eos annis multis, et multiplicata sunt mala in terra. 11. Et exiit ex eis radix peccatrix, Antiochus illustris, filius Antiochi regis, qui fuerat Romæ obses, et regnavit in anno centesimo trigesimo septimo regni Græcorum. 12. In diebus illis exierunt ex Israel filii iniqui, et suaserunt multis, dicentes: Eamus, et disponamus testamentum cum Gentibus, quæ circa nos sunt; quia ex quo recessimus ab eis, invenerunt nos multa mala. 13. Et bonus visus est sermo in oculis eorum. 14. Et destinaverunt aliqui de populo, et abierunt ad regem; et dedit illis potestatem ut facerent justitiam Gentium. 15. Et ædificaverunt gymnasium in Jerosolymis secundum leges Nationum; 16. et fecerunt sibi præputia, et recesserunt a testamento sancto, et juncti sunt Nationibus, et venumdati sunt ut facerent malum. 17. Et paratum est regnum in conspectu Antiochi, et cœpit regnare in terra Ægypti, ut regnaret super duo regna. 18. Et intravit in Ægyptum in multitudine gravi, in curribus, et elephantis, et equitibus, et copiosa navium multitudine: 19. et constituit bellum adversus Ptolemæum regem Ægypti, et veritus est Ptolemæus a facie ejus, et fugit, et ceciderunt vulnerati multi. 20. Et comprehendit civitates munitas in terra Ægypti, et accepit spolia terræ Ægypti. 21. Et convertit Antiochus, postquam percussit Ægyptum in centesimo et quadragesimo tertio anno; et ascendit ad Israel, 22. et ascendit Jerosolymam in multitudine gravi. 23. Et intravit in sanctificationem cum superbia, et accepit altare aureum, et candelabrum luminis, et universa vasa ejus, et mensam propositionis, et libatoria, et phialas et mortariola aurea, et velum, et coronas, et ornamentum aureum, quod in facie templi erat; et comminuit omnia. 24. Et accepit argentum, et aurum, et vasa concupiscibilia; et accepit thesauros occultos, quos invenit; et sublatis omnibus abiit in terram suam. 25. Et fecit cædem hominum, et locutus est in superbia magna. 26. Et factus est planctus magnus in Israel, et in omni loco eorum; 27. et ingemuerunt principes et seniores: virgines et juvenes infirmati sunt, et speciositas mulierum immutata est. 28. Omnis maritus sumpsit lamentum; et quæ sedebant in thoro maritali, lugebant; 29. et commota est terra super habitantes in ea, et universa domus Jacob induit confusionem. 30. Et post duos annos dierum, misit Rex principem tributorum in civitates Juda, et venit Jerusalem cum turba magna. 31. Et locutus est ad eos verba pacifica in dolo, et crediderunt ei. 32. Et irruit super civitatem repente, et percussit eam plaga magna, et perdidit populum multum ex Israel. 33. Et accepit spolia civitatis: et succendit eam igni, et destruxit domos ejus, et muros ejus in circuitu; 34. et captivas duxerunt mulieres; et natos, et pecora possederunt. 35. Et ædificaverunt civitatem David muro magno et firmo, et turribus firmis, et facta est illis in arcem; 36. et posuerunt illic gentem peccatricem, viros iniquos, et convaluerunt in ea, et posuerunt arma, et escas, et congregaverunt spolia Jerusalem; 37. et reposuerunt illic; et facti sunt in laqueum magnum. 38. Et factum est hoc ad insidias sanctificationi, et in diabolum malum in Israel; 39. et effuderunt sanguinem innocentem per circuitum sanctificationis, et contaminaverunt sanctificationem. 40. Et fugerunt habitatores Jerusalem propter eos, et facta est habitatio exterorum, et facta est extera semini suo, et nati ejus reliquerunt eam. 41. Sanctificatio ejus desolata est sicut solitudo, dies festi ejus conversi sunt in luctum, sabbata ejus in opprobrium, honores ejus in nihilum. 42. Secundum gloriam ejus multiplicata est ignominia ejus; et sublimitas ejus conversa est in luctum. 43. Et scripsit rex Antiochus omni regno suo, ut esset omnis populus unus, et relinqueret unusquisque legem suam. 44. Et consenserunt omnes Gentes secundum verbum regis Antiochi; 45. et multi ex Israel consenserunt servituti ejus, et sacrificaverunt idolis, et coinquinaverunt sabbatum. 46. Et misit Rex libros per manus nuntiorum in Jerusalem, et in omnes civitates Juda, ut sequerentur leges Gentium terræ; 47. et prohiberent holocausta, et sacrificia, et placationes fieri in templo Dei; 48. et prohiberent celebrari sabbatum, et dies solemnes; 49. et jussit coinquinari sancta, et sanctum populum Israel. 50. Et jussit ædificari aras, et templa, et idola, et immolari carnes suillas, et pecora communia; 51. et relinquere filios suos incircumcisos, et coinquinari animas eorum in omnibus immundis, et abominationibus, ita ut obliviscerentur legem, et immutarent omnes justificationes Dei. 52. Et quicumque non fecissent secundum verbum regis Antiochi, morerentur. 53. Secundum omnia verba hæc scripsit omni regno suo; et præposuit principes populo, qui hæc fieri cogerent. 54. Et jusserunt civitatibus Juda sacrificare. 55. Et congregati sunt multi de populo, ad eos qui dereliquerant legem Domini, et fecerunt mala super terram; 56. et effugaverunt populum Israel in abditis, et in absconditis fugitivorum locis. 57. Die quinta decima mensis Casleu, quinto et quadragesimo et centesimo anno, ædificavit rex Antiochus abominandum idolum desolationis super altare Dei, et per universas civitates Juda in circuitu ædificaverunt aras; 58. et ante januas domorum, et in plateis incendebant thura, et sacrificabant; 59. et libros legis Dei combusserunt igni, scindentes eos; 60. et apud quemcumque inveniebantur libri testamenti Domini, et quicumque observabat legem Domini, secundum edictum regis, trucidabant eum. 61. In virtute sua faciebant hæc populo Israel, qui inveniebatur in omni mense et mense in civitatibus. 62. Et quinta et vigesima die mensis sacrificabant super aram, quæ erat contra altare. 63. Et mulieres, quæ circumcidebant filios suos, trucidabantur secundum jussum regis Antiochi, 64. et suspendebant pueros a cervicibus per universas domos eorum; et eos, qui circumciderant illos, trucidabant. 65. Et multi de populo Israel definierunt apud se, ut non manducarent immunda; et elegerunt magis mori, quam cibis coinquinari immundis; 66. et noluerunt infringere legem Dei sanctam, et trucidati sunt; 67. et facta est ira magna super populum valde.
Versus 1: Et Factum Est, Postquam Percussit Alexander
1. ET FACTUM EST, POSTQUAM PERCUSSIT ALEXANDER (Magnus) PHILIPPI (filius) MACEDO, QUI PRIMUS REGNAVIT IN GRÆCIA, (scilicet, tota, ait Serarius): EGRESSUS DE TERRA CETHIM, — id est de regionibus Judæis transmarinis (has enim Judæi vocant Cethim) uti sunt Macedonia, Græcia, Cyprus, etc. sic hodie eos, qui trans Alpes habitant Itali vocant transmontanos. Rursum nonnulli per « Cethim » accipiunt proprie Macedoniam (quæ hodie Albania dicitur), tum quia Philippus et Persæ vocantur reges Cethæorum, id est Macedonum, I Mach. VIII, 5; tum quia Suidas verbo Latini et κίτιον asserit Macedoniam per prosthesin dictam a Cethim, nempe πάτεις et Attice μάκεττα; sic et S. Hieronymus, lib. V in Isaiam cap. XXIII et in cap. XXVII Ezech. et XI Daniel, per Cethim accipit insulas Macedoniæ; et S. Epiphanius, hæresi 30, ait Alexandrum dici egressum ex Cethim, id est ex Macedonia, quia in ea erat genus Cypriorum, ac Rhodiorum, quibus proprie competit hoc nomen: Cethim enim, teste Josepho, lib. 1 Ant. cap. VII, proprie dicta est Cyprus, et inde quævis aliæ insulæ. Insulas autem vocant Hebræi omnes transmarinas regiones, uti sunt Italia, Græcia, Macedonia. Favet quod Livius, lib. V, Decade II, nominet in Macedonia Citium, quo totus exercitus Persei convenerat. Favet quoque vocis Macedoniæ affinitas cum Cethim. Quare Dionysius de situ orbis et Hesychius in Lexico Macedoniam vocant Macetam, et Macedones Macetas. Unde Ausonius, in claris urb. Epigr. II, « Macetumque attollere nomen. » Quin et Thucidides, lib. II, cap. II, ait Cyprios in Macedoniam transmigrasse, ut eis suum nomen Cethim indere potuerint. Sic et Theodorus Annius, Pintus, Pererius in Isaiæ II, per Cethim accipiunt Macedoniam.
DARIUM REGEM PERSARUM — ultimum, cognomento Codomannum. Hunc percussit et occidit Alexander Magnus anno sexto regni sui, tumque monarchiam a Dario et Persis ad se et ad Græcos transtulit, factusque monarcha regnavit alios sex annos: mortuus est enim anno regni sui duodecimo. Porro Darius prius vocatus est Codamus, et cauponam exercuit Susis, ait Dionysius, Chrysostomus, orat. 5; inde creatus est præfectus Armeniæ, ac tandem rex: quare non erat ex stirpe regia, sed id simulavit assumendo nomen regale Darii, ideoque eum Alexander invasit, et regno sibi non debito privavit.
Versus 3: Et Pertransiit Usque Ad Fines Terrae
3. ET PERTRANSIIT USQUE AD FINES TERRÆ, — omnia sibi armis subjugans usque ad Gangem et Oceanum Indicum, ait Josephus, Livius et Justinus. ET SILUIT TERRA IN CONSPECTU EJUS — præ terrore fortitudinis et victoriarum ejus continuarum, ut nemo ei auderet resistere, nec contra eum hiscere, sicut mures silent in conspectu felis, et canes coram leone.
Versus 4: Et Congregavit Virtutem Et Exercitum
4. ET CONGREGAVIT VIRTUTEM ET EXERCITUM, — id est exercitum non tam multitudine, quam virtute militum metuendum. Alexandri enim milites erant veterani, laboribus et præliis assueti, continuis victoriis animosi, ut omnia pervaderent et subjicerent. Est hendiadis. Unde Græce est: congregavit virtutem, id est exercitum fortem. ET ELEVATUM EST COR EJUS, — adeo ut divinitatem affectaret, et ab ipso Jove satum se esse contenderet. Quam opinionem vanam ex ingentibus victoriis, et adulantium blandimentis, et rebus supra fidem prosperis imbiberat, ut Olympiadem teste Agellio, lib. XIII, cap. IV, Junonis pellicem faceret. Ad Græcos scripsit stolidus, et ut ipsum Deum facerent jussit, ut ait Ælianus, lib. II variæ historiæ, cap. XIX; sed a Lacedæmoniis derisus, vecordiæ et stuporis incusatur, ut idem Ælianus est auctor, lib. V, cap. II. Adulatus est ei sacerdos Hammonis pro παιδίες, id est puer, fili, vocans eum παιδίος, id est fili Jovis.
Versus 6: Post Haec Decidit In Lectum
6. Post hæc, (anno regni sui 12, monarchiæ vero sexto, ætatis 33), DECIDIT IN LECTUM, — vel ex nimio potu, uti narrat Plutarchus in ejus vita, et Seneca, epist. 83, vel ex veneno, uti censet Curtius.
Versus 7: Et Vocavit Pueros Suos Nobiles
7. ET VOCAVIT PUEROS, id est duces, principes sibi intimos, uti fuere Ptolemæus Lagi filius, Seleucus, Antigonus, Aridæus, Perdiccas, Cassander et alii: ET DIVISIT ILLIS REGNUM SUUM. — Idem asserit Josephus Gorionides, lib. III, ac S. Cyrillus Jerosolymitanus, Catechesi 4 de S. Scriptura, et alii. Favet quod scribit Curtius, lib. X, cap. x: « Credidere, inquit, quidam testamento Alexandri distributas esse provincias; » idque a variis auctoribus traditum asserit, licet ipse contrarium sentiat. Porro Auctori nostro, cui quasi scriptori hagiographo Patres Græci et Latini, imo tota Ecclesia fidem sacram tribuit, magis credendum est, quam Diodoro, Justino, Curtio et Orosio asserentibus, Perdiccam post mortem Alexandri provincias inter Principes distribuisse: quod tamen fieri quoque potuit, nimirum ut Alexander Perdiccæ dato annulo, quasi secreti sui conscio mandarit, ut imperium suum in duodecim Principes divideret. Id enim fecit Perdiccas, utique id non facturus, sed sibi plurima retenturus, nisi id ei Alexander mandasset. Rursum S. Thomas, Glossa, Dionysius, Josephus, Stephanus sic exponunt: « Divisit illis regnum, » id est dividendum reliquit, exposuit et obtulit, q. d. Alexander moriens nullum certum hæredem designavit, sed voluit ut principes inter se illud ex æquo dividerent. Audi nunc Justinum, lib. XII: « Cum deficere eum amici viderent, quærunt quem imperii faciat hæredem. Respondit, dignissimum. Tanta illi magnitudo animi fuit, ut cum Herculem filium suum, cum fratrem Aridæum, et cum Roxanem uxorem prægnantem relinqueret, oblitus necessitudinem, dignissimum nuncuparet hæredem. Sexto die, præclusa voce, exemptum digito annulum Perdiccæ tradidit. Quæ res gliscentem amicorum dissensionem sedavit. Nam etsi non voce nuncupatus hæres, indicio tamen electus esse videbatur. » Porro inter hos duodecim Alexandri hæredes et successores primarii fuere quatuor, nimirum Ptolemæus, qui Ægyptum; Antigonus, qui Asiam; Aridæus, qui Macedoniam; Seleucus, qui Syriam, Babyloniam et Persiam, ac victo Antigono Asiam occupavit.
Versus 8: Et Mortuus Est
8. ET MORTUUS EST — Babylone, ex veneno dolo Antipatri ei dato, ait Beda et Q. Curtius; vel ut alii ex crapula, vel ex utroque: plura de gestis Alexandri dixi Daniel. cap. VIII. Vide hic vanitatem regum et regnorum mundi. En tibi Alexander, qui mundum subjugarat et novos mundos, quos subjugaret, quærebat, sex tantum annis imperio suo gavisus est, ac sexto anno mortuus exiguo tumulo conditus, sepultusque jacet. Vere Juvenalis, Satyra x: Unus Pellæo juveni (Alexandro) non sufficit orbis, Æstuat infelix angusto limite mundi, etc. Sarcophago contentus erit: mors sola fatetur Quantula sunt hominum corpuscula. Hinc Apelles pinxit Alexandrum, quasi fulmen manu tenentem, eo quod instar fulminis omnia pervaserit, sed et illico disparuerit, ut fulmen. Narrat Petrus Alphonsus plures philosophos (forte Gymnosophistas, qui olim quæstiones ab Alexandro propositas resolverant) audita morte Alexandri ad funus accurrisse. Atque unus, inquit, dicebat: « Heri totius terræ spatiositas Alexandro non suffecit; nunc trium quatuorve ulnarum spatium illi ipsi sufficit. » Aiebat alius: « Heri potuit Alexander a morte multos liberare; hodie seipsum non potest. » Alius, cum aureum ejus loculum videret: « Heri Alexander ex auro fecit thesaurum, hodie aurum ex ipso fecit thesaurum. » Alius: « Heri Alexander terram oppressit, hodie a terra opprimitur. » Denique mater Alexandri Olympias ingemuit: « O fili, inquit, qui cœli particeps esse studebas, ne iis quidem potiri vales, quæ mortalium omnium communia sunt, terra et sepultura. » Mansit enim cadaver insepultum Alexandri ad triginta dies ob principum dissidia. Ite nunc, filii Adæ, terræ, ut talpæ inhiate, agros agris, urbes urbibus, regna regnis accumulate, cras morituri. O curas hominum! O quantum est in rebus inane! Pulcher fuit Alexander, nunc est putre cadaver: fuit Cyrus, nunc est Irus: fuit remex calicum, nunc est esca vermium; fuit terror gentium, nunc est præda dæmonum: fuit inclytus rex gloriæ, nunc est follis et fomentum gehennæ, eritque semper in omnem æternitatem. Hoc speculum intuere, o Lector, tibique dicito: « Hodie Alexandro, cras mihi. »
Versus 11: Et Exiit Ex Eis Radix Peccatrix, Antiochus Illustris
11. ET EXIIT EX EIS RADIX PECCATRIX ANTIOCHUS ILLUSTRIS, — q. d. Ex uno ducum Alexandri, et post ejus mortem regum, prognatus est Antiochus Epiphanes, puta ex Seleuco, qui victo Antigono sibi diadema Asiæ imposuit, anno 12 post mortem Alexandri; a Seleuco enim sexta generatione descendit Epiphanes, id est illustris. Verius ab aliis dictus Epimanes, id est insanus; tum, quia multa stulta et insana factitavit, quæ ex Leonico recensuit Daniel. XI, 21; tum quia, quasi furiis infernalibus actus insanuit, et crudelissime sæviit in Judæos. Aliam causam dat Polybius, quod a Magis per magiam fuerit intoxicatus, et in mentis delirium vesaniamque actus. Epiphanes vocatur « radix peccatrix, » quia sicut ex radice germinant poma et fructus, sic ex Epiphane germinarunt omnia peccata, superbiæ, avaritiæ, libidinis, crudelitatis, impietatis, sacrilegiorum, etc., quæ toto hoc capite et seq. audiemus. Hinc ipse fuit expressus typus et præcursor Antichristi, qui II Thessal. II, a Paulo vocatur « homo peccati, » quia erit impiissimus et sceleratissimus.
FILIUS ANTIOCHI REGIS (cognomento Magni), QUI FUERAT ROMÆ OBSES. — Antiochus enim Magnus cum Annibale victus a Scipione Asiatico fratre Scipionis Africani, eo quod Annibalis consilia neglexisset, Scipioni et Romanis obsidem pacis et fœderis dedit filium suum juniorem Antiochum Epiphanem. Sed Epiphanes, mortuo patre et fratre seniore Seleuco Philopatore per dolum ab Heliodoro interfecto, clam Roma elapsus in Syriam, ibi regnare cœpit anno 137 REGNI GRÆCORUM, id est post mortem Alexandri Magni anno 145. Nam anni Græcorum incipiunt a Seleuco, qui 12 anno a morte Alexandri regem Asiæ se fecit, regnumque ad posteros propagavit, uti dixi in Proœmio, Quæst. III.
Versus 12: Exierunt Ex Israel Filii Iniqui
12. IN DIEBUS ILLIS EXIERUNT EX ISRAEL FILII INIQUI, — quorum dux fuit Jesus Oniæ Pontificis frater, qui gentilizans et græcizans Jasonem se vocavit, et Pontificatum, fratre Onia ejecto, invasit, de quo, lib. II, cap. IV, vers. 7. Item Menelaus, Simon et similes, de quibus, lib. II, cap. V. Hi videntes iniquitatem æque ac potentiam Antiochi Epiphanis Syriæ et Judææ dominantis, ejus impietati se conformarunt, ut ab eo opes et honores consequerentur, ac cæteris Judæis præficerentur, fierentque Pontifices et gubernatores, imo Domini Judæorum, nimirum: Regis ad exemplum totus componitur orbis. Sicut ergo pius rex David Judæos fecit pios, sic impius Epiphanes eos fecit impios.
Versus 14: Dedit Illis Potestatem Ut Facerent Justitiam Gentium
14. DEDIT (Epiphanes) ILLIS POTESTATEM, UT FACERENT JUSTITIAM GENTIUM, — ut scilicet Gentilium ritus et mores, ac præsertim falsam religionem et idololatriam, liberamque libidinem sequerentur, et in Judæam inducerent; unde sequitur:
15. ET ÆDIFICAVERUNT GYMNASIUM IN JEROSOLYMIS SECUNDUM LEGES NATIONUM. — in quo scilicet adolescentes discerent non tantum Gentilium fabulas et litteras, uti censent S. Thomas et Lyranus, idem digladiari, sagittare, certare cursu, saltu, disco, ac luctari in palæstra, etc., sed etiam docerentur omnem luxuriam, etiam contra naturam pederasticam et sodomiticam, unde gymnasiis hisce adduntur ephebiæ sive lupanaria, lib. II, cap. IV, vers. 12. Et talia erexere impii reges olim in Juda, quæ effeminatorum vocantur, quibus præerat quasi sacerdotissa et principissa mater Asæ regis Juda, III Reg. XV, 12; sed Asa aliique pii reges ea sustulerunt, restituit vero Herodes, teste Josepho, libro XIV, cap. IX et libro XV, cap. XI. Disce hic quod sicut veræ religionis comes est puritas ac castitas; sic falsæ, ac hæresis comes est impuritas et libido: certe virginum tam virorum, quam feminarum agmina, quæ votam Deo castitatem religiose per omnem vitam servant, non nisi in orthodoxa fide reperies.
Versus 16: Et Fecerunt Sibi Praeputia
16. Et fecerunt sibi præputia, — id est præputia sibi in circumcisione resecta certis instrumentis et medicamentis attraxerunt, et recrescere fecerunt, ut circumcisionem et Judaismum hoc facto evitarent, et Gentilismum profiterentur; hujus enim rei symbolum erat præputii reductio. Vide dicta I Corinth. VII, 18, ad illa: « Non adducat præputium. »
Versus 17: Et Paratum Est Regnum In Conspectu Antiochi
17. ET PARATUM EST REGNUM (Asiæ et Syriæ) IN CONSPECTU ANTIOCHI (Epiphanis); — Seleucus enim Philopator senior frater Epiphanis dolo Heliodori fuit occisus; quare Epiphanes, adjuvantibus Eumene et Attalo vicinis regibus, facile patris regnum solus occupavit. Nec hoc contentus: CŒPIT REGNARE IN TERRA ÆGYPTI, — nam ut sequitur:
18. ET INTRAVIT IN ÆGYPTUM IN MULTITUDINE GRAVI, — id est copiosa, puta numeroso magnoque exercitu. Est enallage; ponitur enim quantitas continua, pro discreta, puta gravis, sive magna pro multa. Sic « musca gravissima » vocatur plurima, Exodi VIII, 24. Vide ibi dicta. Porro Antiochus Epiphanes bis intravit in Ægyptum, simulans se velle adjuvare Ptolemæum Philometorem suum ex Cleopatra sorore nepotem et puerum, sed revera ea mente, ut excluso nepote ipse regnum Ægypti suo regno Asiæ adjiceret. Primo, intravit anno secundo regni sui, de quo agitur II Machab. IV, 21. Secundo, anno sexto regni sui, qui fuit Græcorum 142, de quo hic agitur; nam anno sequenti 143 ex Ægypto ascendit in Israel, ut dicitur vers. 21.
Versus 23: Et Intravit In Sanctificationem
23. ET INGRESSUS EST SANCTIFICATIONEM, — id est sanctuarium, puta templum Judæis sanctissimum, indeque sacrilege abstulit ALTARE AUREUM, id est altare thymiamatis; ET MENSAM AUREAM, in qua 12 tribus Deo offerebant 12 panes PROPOSITIONIS, ET libatoria, — id est cyathos, crateres, aliaque vasa, quibus vinum, oleum, sanguis victimarum Deo libabatur, id est ad cornu altaris effundebatur.
Versus 25: Et Fecit Caedem Hominum
25. ET FECIT CÆDEM HOMINUM, nimirum, — ut dicitur II Mach. V, 12: « Fiebant cædes juvenum, ac seniorum et mulierum, et natorum exterminium, virginumque et parvulorum neces. Erant autem toto triduo 80 millia interfecti, 40 millia vincti, non minus autem venundati. » Causa fuit, quod Romani jusserint Antiochum Epiphanem ex Ægypto excedere, ac Ptolemæo Philometori regi amico illam liberam relinquere; Publius enim Popilius Lænas Legatus Romanus qui Romæ Antiocho Epiphani familiaris fuerat, navibus appulsus Alexandriam, Antiochum virga circumscribens circulo in arena illi dixit: « Senatus populusque Romanus præcipiunt ut Ægypto recedas, nec pugnes in Ptolemæos, et isto in loco respondeas quid consilii geras: an pacem, an bellum cupias. » Quibus ille perterritus ait: « Si hoc placet Romanis, recedendum est. » Itaque statim movit exercitum. Ita Josephus, lib. XII Antiq. cap. VI. Livius, lib. V, decad. 5. Appianus in Syriaco, Justinus et alii. Quare tunc frendens Antiochus castra movit in vicinos Judæos, in eosque suam indignationem et furorem effudit. ET LOCUTUS EST IN SUPERBIA MAGNA, — jactans se, quasi esset Deus quidam terrestris, cui omnes obedire deberent, et cui nemo resistere posset, uti faciet ejus antitypus Antichristus. Vide dicta Daniel. XI, 36.
Versus 27: Et Speciositas Mulierum Immutata Est
27. ET SPECIOSITAS MULIERUM IMMUTATA EST, — tum quia ipsæ depositis vestibus speciosis in communi luctu lugubres, id est nigras et squalidas induerunt; tum quia timor, mœror et angor faciebat eas pallidas et luridas. Sic in Chaldæorum clade ait Jeremias Thren. I, De virginibus: « Egressus est a filia Sion omnis decor ejus; » De adolescentibus, cap. IV, 2: « Filii Sion inclyti, et amicti auro primo, quomodo reputati sunt in vasa testea; » et vers. 7 De Nazaræis: « Candidiores Nazaræi nive, nitidiores lacte, rubicundiores ebore antiquo, sapphiro pulchriores; denigrata est super carbones facies eorum, et non sunt cogniti in plateis. »
Versus 29: Et Commota Est Terra
29. ET COMMOTA EST TERRA, Judæa perculsa et concussa fuit ingenti terrore, mœrore et angore, SUPER HABITANTES IN EA, — scilicet propter incolas Judæos ab Antiocho occisos, captos et venditos.
30. ET POST DUOS ANNOS DIERUM, id est, post duos integros annos omnibus suis diebus plane expletos, ita ut insuper aliquot dies excurrerent, Antiochus Epiphanes MISIT PRINCIPEM TRIBUTORUM, — quem ipse colligendis tributis præfecerat, nomine Apollonium ad Judæos non tantum spoliandos, sed et jugulandos, ut dicitur II Machab. V, 24, qui præterea.
33. SUCCENDIT EAM (Jerosolymam jam a se spoliatam) IGNI, ET DESTRUXIT DOMOS ET MUROS EJUS IN CIRCUITU, — ne Antiocho rebellare posset.
35. ET ÆDIFICAVERUNT CIVITATEM DAVID, — scilicet arcem Sion, quæ toti urbi subjacenti quasi rupes, vel turris dominabatur, MURO MAGNO (alto) ET FIRMO.
36. ET POSUERUNT ILLIC GENTEM PECCATRICEM, scilicet milites rapaces, homicidas et sceleratos, qui Judæos diriperent, vincirent, mactarent.
38. ET FACTUM EST HOC AD INSIDIAS SANCTIFICATIONI, — id est sanctuario, sive templo, ut scilicet insidiarentur Judæis euntibus ad templum sacrificii, vel orationis causa, ac erumpentes ex arce in eos irruerent, eosque spoliarent, caperent, vulnerarent. Volebat enim Antiochus abolere Dei veri cultum, ac Judæos compellere ad adorandum sua idola, ideoque imaginem Jovis Olympii collocarat in templo. ET IN DIABOLUM MALUM IN ISRAEL, — tum quia milites hi erant diaboli, id est calumniatores; calumniabantur enim euntes ad templum, quasi illud contra Antiochum munire vellent; tum quia ipsi quasi dæmones eos expilabant, verberabant, laniabant, adeo ut ipsum templum cæsorum sanguine implerent et polluerent; tum denique quia eos a cultu Dei ad cultum Jovis, id est diaboli compellebant, simulque ad scortandum in lupanaribus templo adjectis invitabant; quod erat opus plane diabolicum.
Versus 43: Et Scripsit Rex Antiochus
43. ET SCRIPSIT REX ANTIOCHUS decretum, quo præcipiebat UT OMNIS POPULUS ESSET UNUS, id est uniformis in fide et religione, ut scilicet omnes sibi subditi unirentur sibi in eadem superstitione et idololatria, sicut uniebantur in eodem regno, ideoque UT RELINQUERET UNUSQUISQUE LEGEM SUAM, — nimirum ut Judæi relinquerent legem et cultum Dei sui datam per Mosen, et capesserent legem et cultum Antiochi. Expedit ut in uno regno una sit religio, sed vera et orthodoxa. Nam si falsa sit, expedit esse plures, ut vera ex falsarum varietate emicet et agnoscatur, uti aiebat Cardinalis Hosius.
Versus 45: Et Multi Ex Israel Consenserunt Servituti Ejus
45. ET MULTI EX ISRAEL CONSENSERUNT SERVITUTI EJUS. — Græce τῇ λατρείᾳ, id est latriæ, sive sacræ ejus servituti, cultui et adorationi, ut scilicet non alium Deum colerent latria, nec alteri Deo servirent, quam Deo Antiochi regis sui, puta Jovi Olympio, ipsique Antiocho. Ipse enim una cum Jove volebat coli ut Deus.
46. ET MISIT REX LIBROS, — id est litteras et epistolas. Has enim significat Hebræum sepher, id est liber.
49. ET JUSSIT COINQUINARI SANCTA, id est violari et profanari sanctum templum, sanctaque ejus sacrificia, ritus, sabbata, festa, etc. ET SANCTUM POPULUM ISRAEL, — ut abjecta sancta fide et lege Dei pollueret se sacrilegis victimis et superstitionibus gentium, et idolorum; unde explicans subdit:
50. IMMOLARI CARNES SUILLAS, id est sues et porcos lege Mosi immundos, ideoque comedi et immolari vetitos; ET PECORA COMMUNIA, id est immunda; quæ enim immunda sunt, gentibus erant communia; quæ vero munda, Judæis peculiaria et propria Levit. XI. Hinc Deus volens S. Petrum convertere Cornelium et gentes immundas ad Christum, per visum jussit ei immunda animalia comedere, dicens: « Quod Deus purificavit, tu commune, id est immundum, ne dixeris. » Actor. X, 15.
Versus 51: Et Immutarent Omnes Justificationes Dei
51. ET IMMUTARENT OMNES JUSTIFICATIONES DEI, id est violarent omnes Dei sanctiones et leges; hæ enim vocantur justitiæ et justificationes, quia præscribunt id quod æquum et justum est.
55. ET CONGREGATI SUNT MULTI DE POPULO AD EOS QUI DERELIQUERANT LEGEM DOMINI, — ad apostatas cum eis apostatando a lege Dei, puta ad Jasonem, Alcimum, Menelaum, cæterosque Apostasiæ duces.
56. ET EFFUGAVERUNT DE POPULO ISRAEL — eos qui apostatare nolebant; sed in vera Dei lege, cultuque constanter perseverabant, ut cogerentur fugere ad antra et speluncas, ibique se abdere.
57. DIE QUINTA DECIMA MENSIS CASLEU (qui nostro novembri respondet) ÆDIFICAVIT (et collocavit) SUPER ALTARE DEI in templo Jerosolymitano, ABOMINANDUM IDOLUM DESOLATIONIS — Jovis Olympii, quod futurum erat causa omnis calamitatis et desolationis, uti prædixerat Daniel cap. XI, 11.
61. IN VIRTUTE SUA (Græce ἐν ἰσχύι, id est vi et robore suo, hoc est violenter) FACIEBANT satellites Antiochi HÆC POPULO ISRAEL, QUI INVENIEBATUR IN OMNI MENSE ET MENSE, id est quolibet mense, IN CIVITATIBUS, — per mensem intellige Neomeniam, sive primum diem mensis, qui Judæis erat solemnis et quasi sacer; unde tunc ex pagis et villis confluebant in urbem audituri Dei legem, sicut accolæ Romæ eodem die confluebant Romam, indeque Calendæ sunt dictæ, ut ostendit Levit. XXVIII, 11. Sensus est, q. d. Milites Antiochi observabant eos qui Neomeniam ex lege Mosis observabant, eosque male mulctabant, imo mactabant. Atque ut Neomeniam, id est solemnitatem primæ diei mensis abolerent, ipsi.
Versus 62: Quinta Et Vigesima Die Mensis Sacrificabant
62. QUINTA ET VIGESIMA DIE MENSIS SACRIFICABANT SUPER ARAM, a se Jovi Olympio erectam, QUÆ ERAT CONTRA ALTARE — holocaustorum, Deo dicatum in templo Jerosolymitano. In hac ergo ara non tantum Jovi, sed et ipsi Antiocho, quasi Deo sacrificabant. Ipse enim voluit coli ut Deus, uti prædixit Daniel cap. XI, 36; ideoque typus fuit Antichristi. Nolebant idololatræ sacrificare in altari Dei, ne viderentur Deo Hebræorum sacrificare; et ut illud quasi profanum populo facerent abominabile, unde et in eodem collocarunt statuam Jovis Olympii, coram qua in ara vicina ab eisdem Jovi erecta sacrificabant.
65. ET ELEGERUNT MAGIS MORI, et varie excruciati, QUAM CIBIS COINQUINARI IMMUNDIS, — quam comedere carnem porcinam, similesque Levit. XI vetitas, uti idcirco excruciatus fuit Eleazarus et septem fratres Machabæi, II Machab. VII. Hi ergo omnes gloriosi fuere illo prisco rudique sæculo martyres. Audi Josephum, lib. XII, cap. VII: « Quamobrem quotidie necabantur excruciati tormentis crudelissimis, flagris etiam cæsi et lacerati corpora, vivi adhuc et spirantes suffigebantur crucibus; uxores autem eorum, et circumcisos liberos strangulabant juxta mandatum regium, et suspendebant a crucifixorum parentum cervicibus. » Hoc est, quod prædixit Daniel. XI 33 et 35: « Et de eruditis ruent, ut conflentur, et eligantur, et dealbentur usque ad tempus præfinitum.
67. ET FACTA EST IRA MAGNA DEI SUPER POPULUM VALDE, — q. d. Deus, indignans Judæis ob eorum scelera, permisit eos tam atrociter affligi ab Antiocho.