Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Judas patri succedens contra Antiochum pugnat ut leo, ac duos ejus duces profligat, scilicet Apollonium vers. 10, et Seron vers. 13. Quare Antiochus tertium ducem mittit Lysiam, contra quem prælium instruit Judas, Dei opem jejuniis et ardenti prece implorans.
Textus Vulgatae: I Machabaeorum 3:1-60
1. Et surrexit Judas, qui vocabatur Machabæus, filius ejus pro eo; 2. et adjuvabant eum omnes fratres ejus, et universi qui se conjunxerant patri ejus, et præliabantur prælium Israel cum lætitia. 3. Et dilatavit gloriam populo suo, et induit se loricam sicut gigas, et succinxit se arma bellica sua in præliis, et protegebat castra gladio suo. 4. Similis factus est leoni in operibus suis, et sicut catulus leonis rugiens in venatione. 5. Et persecutus est iniquos, perscrutans eos; et qui conturbabant populum suum, eos succendit flammis; 6. et repulsi sunt inimici ejus præ timore ejus, et omnes operarii iniquitatis conturbati sunt; et directa est salus in manu ejus. 7. Et exacerbabat reges multos, et lætificabat Jacob in operibus suis, et in sæculum memoria ejus in benedictione. 8. Et perambulavit civitates Juda, et perdidit impios ex eis, et avertit iram ab Israel. 9. Et nominatus est usque ad novissimum terræ, et congregavit pereuntes. 10. Et congregavit Apollonius Gentes, et a Samaria virtutem multam et magnam, ad bellandum contra Israel. 11. Et cognovit Judas, et exiit obviam illi; et percussit, et occidit illum; et ceciderunt vulnerati multi, et reliqui fugerunt. 12. Et accepit spolia eorum; et gladium Apollonii abstulit Judas, et erat pugnans in eo omnibus diebus. 13. Et audivit Seron princeps exercitus Syriæ, quod congregavit Judas congregationem fidelium et ecclesiam secum, 14. et ait: Faciam mihi nomen, et glorificabor in regno, et debellabo Judam, et eos qui cum ipso sunt, qui spernebant verbum regis. 15. Et præparavit se; et ascenderunt cum eo castra impiorum, fortes auxiliarii, ut facerent vindictam in filios Israel. 16. Et appropinquaverunt usque ad Bethoron; et exivit Judas obviam illi cum paucis. 17. Ut autem viderunt exercitum venientem sibi obviam, dixerunt Judæ: Quomodo poterimus pauci pugnare contra multitudinem tantam, et tam fortem, et nos fatigati sumus jejunio hodie? 18. Et ait Judas: Facile est concludi multos in manus paucorum; et non est differentia in conspectu Dei cœli liberare in multis, et in paucis; 19. quoniam non in multitudine exercitus victoria belli, sed de cœlo fortitudo est. 20. Ipsi veniunt ad nos in multitudine contumaci et superbia, ut disperdant nos, et uxores nostras, et filios nostros, et ut spolient nos; 21. nos vero pugnabimus pro animabus nostris et legibus nostris; 22. et ipse Dominus conteret eos ante faciem nostram: vos autem ne timueritis eos. 23. Ut cessavit autem loqui, insiluit in eos subito; et contritus est Seron, et exercitus ejus in conspectu ipsius; 24. et persecutus est eum in descensu Bethoron usque in campum, et ceciderunt ex eis octingenti viri, reliqui autem fugerunt in terram Philistiim. 25. Et cecidit timor Judæ ac fratrum ejus, et formido super omnes gentes in circuitu eorum; 26. et pervenit ad regem nomen ejus, et de præliis Judæ narrabant omnes gentes. 27. Ut audivit autem rex Antiochus sermones istos, iratus est animo; et misit, et congregavit exercitum universi regni sui, castra fortia valde; 28. et aperuit ærarium suum, et dedit stipendia exercitui in annum; et mandavit illis ut essent parati ad omnia. 29. Et vidit quod defecit pecunia de thesauris suis, et tributa regionis modica propter dissensionem, et plagam quam fecit in terra, ut tolleret legitima quæ erant a primis diebus; 30. et timuit ne non haberet ut semel et bis, in sumptus et donaria, quæ dederat ante larga manu; et abundaverat super reges, qui ante eum fuerant. 31. Et consternatus erat animo valde, et cogitavit ire in Persidem, et accipere tributa regionum, et congregare argentum multum. 32. Et reliquit Lysiam hominem nobilem de genere regali, super negotia regia, a flumine Euphrate usque ad flumen Ægypti; 33. et ut nutriret Antiochum filium suum, donec rediret. 34. Et tradidit ei medium exercitum, et elephantos; et mandavit ei de omnibus quæ volebat, et de inhabitantibus Judæam et Jerusalem; 35. et ut mitteret ad eos exercitum, ad conterendam et extirpandam virtutem Israel, et reliquias Jerusalem, et auferendam memoriam eorum de loco; 36. et ut constitueret habitatores filios alienigenas in omnibus finibus eorum, et sorte distribueret terram eorum. 37. Et rex assumpsit partem exercitus residui, et exivit ab Antiochia civitate regni sui, anno centesimo et quadragesimo septimo; et transfretavit Euphraten flumen, et perambulabat superiores regiones. 38. Et elegit Lysias Ptolemæum filium Dorymini, et Nicanorem, et Gorgiam, viros potentes ex amicis regis; 39. et misit cum eis quadraginta millia virorum, et septem millia equitum, ut venirent in terram Juda, et disperderent eam secundum verbum regis. 40. Et processerunt cum universa virtute sua, et venerunt et applicuerunt Emmaum in terra campestri. 41. Et audierunt mercatores regionum nomen eorum; et acceperunt argentum et aurum multum valde, et pueros; et venerunt in castra, ut acciperent filios Israel in servos; et additi sunt ad eos exercitus Syriæ, et terræ alienigenarum. 42. Et vidit Judas, et fratres ejus, quia multiplicata sunt mala, et exercitus applicabant ad fines eorum; et cognoverunt verba regis, quæ mandavit populo facere in interitum et consummationem. 43. Et dixerunt unusquisque ad proximum suum: Erigamus dejectionem populi nostri, et pugnemus pro populo nostro, et sanctis nostris. 44. Et congregatus est conventus ut essent parati in prælium; et ut orarent, et peterent misericordiam et miserationes. 45. Et Jerusalem non habitabatur, sed erat sicut desertum; non erat qui ingrederetur et egrederetur de natis ejus; et sanctum conculcabatur; et filii alienigenarum erant in arce, ibi erat habitatio Gentium; et ablata est voluptas a Jacob, et defecit ibi tibia et cithara. 46. Et congregati sunt, et venerunt in Maspha contra Jerusalem; quia locus orationis erat in Maspha ante in Israel. 47. Et jejunaverunt illa die, et induerunt se ciliciis, et cinerem imposuerunt capiti suo, et disciderunt vestimenta sua. 48. Et expanderunt libros legis, de quibus scrutabantur Gentes similitudinem simulacrorum suorum; 49. et attulerunt ornamenta sacerdotalia, et primitias, et decimas; et suscitaverunt Nazaræos, qui impleverant dies; 50. et clamaverunt voce magna in cœlum, dicentes: Quid faciemus istis, et quo eos ducemus? 51. Et sancta tua conculcata sunt, et contaminata sunt, et sacerdotes tui facti sunt in luctum et in humilitatem. 52. Et ecce Nationes convenerunt adversum nos ut nos disperdant; tu scis quæ cogitant in nos. 53. Quomodo poterimus subsistere ante faciem eorum, nisi tu, Deus, adjuves nos? 54. Et tubis exclamaverunt voce magna. 55. Et post hæc constituit Judas duces populi, tribunos, et centuriones, et pentacontarchos, et decuriones. 56. Et dixit his qui ædificabant domos, et sponsabant uxores, et plantabant vineas, et formidolosis, ut redirent unusquisque in domum suam secundum legem. 57. Et moverunt castra, et collocaverunt ad Austrum Emmaum. 58. Et ait Judas: Accingimini, et estote filii potentes, et estote parati in mane, ut pugnetis adversus Nationes has quæ convenerunt adversus nos, disperdere nos et sancta nostra; 59. quoniam melius est nos mori in bello, quam videre mala gentis nostræ, et sanctorum. 60. Sicut autem fuerit voluntas in cœlo, sic fiat.
Versus 1: Et Surrexit Judas
1. Et surrexit Judas. — Josippus ben Gorion asserit Judam a patre Mathathia oleo unctum in Ducem. Sic enim ait: «Protulit Mathathias cornu cum oleo, et effundens super caput ejus unxit eum ad prælia, vociferatusque est universus populus et dixerunt: Vivat unctus.» Addit Josephus eum unctum Jerosolymis in templo; sed hoc videtur falsum; nam Jerusalem cum templo obtinebant milites Antiochi, ut patet cap. 1.
Machabæus. — Gorionides asserit hoc nomen hic Judæ primo inditum fuisse a Mathathia patre, ac significare exstinctorem, q. d. Tu, o Juda, esto Machabeus, id est exstinctor Antiochi, cæterorumque hostium Israelis. Melius alii censent id jam ante Judæ fuisse inditum ex Machabi, quod Judas vexillis suis inscribebat; quare illud sic a Mathathia ei non indi, sed jam inditum confirmari, idque verba ipsa satis insinuant. Vide dicta in Proœmio.
Versus 3: Et Induit Se Loricam Sicut Gigas
3. Et induit se lorica sicut gigas, — tum quia Judas procero vastoque erat corpore, ac proinde illo ævo, quo non bombardis, sed brachiis et gladiis certabatur fortissimus; unde explicans subdit: ET PROTEGEBAT CASTRA GLADIO SUO, — tum quia eximio et giganteo erat robore, tam corporis quam animi; hoc enim Deus illi, utpote in se solo speranti assidue et continue indebat ad Israelis tutelam. Sic Saul, David, Julius Cæsar, Constantinus, Heraclius, Carolus Magnus, Godefridus Bullonius, procero validoque fuere corpore, idque ac animo, ideoque eximii bellatores, suis manibus et gladiis multos hostium obtruncantes. Gigas enim symbolum est rari roboris et fortitudinis; gigantes enim olim fuere vastissimi et robustissimi, ideoque omnibus terribiles, ut nemo eis se opponere auderet. Talis fuit Judas.
Morale. In lege veteri ergo sacerdotes et Pontifices sæpe erant milites et belli duces, ac Judas et fratres ejus sacerdotes; ad hoc proprie a Deo et populo electi sunt, ut Israelem jam pene prostratum, et ab omnibus desertum morigerent et fulcirent. Primario ergo electi fuere in belli duces; additus vero fuit eis Pontificatus, ut ardentius pro religione, templo et Deo contra Antiochum dimicarent, et ob alias causas superius recensitas. Nec id mirum; nam rude et carnale erat tunc sacerdotium; sacerdotes enim erant quasi laniones in mactandis et laniandis ovibus, et bobus Deo immolandis: quare in iis discebant mactare hostes Israelis. Nulli enim milites sæviores sunt lanionibus, qui assidue in cæde et sanguine versantur. Secus est in novo Testamento, ubi sacerdotium longe sublimius et sanctius est, ac sacerdotes circa corpus Christi in Eucharistia consecrandum et offerendum versantur: quare decet eos instar Christi esse mansuetos, pios, Deoque intentos, ac proinde procul abesse a pugnando et occidendo.
Versus 4: Similis Factus Est Leoni In Operibus Suis
4. Similis factus est leoni, — juxta illud de Juda filio a Jacobo Patriarcha prædictum, Genes. xlix, 9: «Catulus leonis Juda: ad prædam, fili mi, ascendisti; requiescens accubuisti ut leo, et quasi leæna, quis suscitavit eum?» quia in locum hujus Judæ, cui Jacob attribuit principatum, successit noster hic Judas Machabæus, populi dux et princeps, licet non ex Juda, sed ex Levi oriundus, ac eo viribus, robore et victoriis fuit non inferior, sed superior. Tradunt Hebræi Judam pro insigni in vexillis suis gestasse leonem.
ET SICUT CATULUS LEONIS RUGIENS IN VENATIONE. — Græce εἰς θήραν, id est in venationem, vel in prædam. Catuli enim leonum cum latrante stomacho esuriunt, rugiunt, et rugiendo irruunt in oves et vaccas, ut famem satient.
Versus 6: Et Directa Est Salus In Manu Ejus
6. Et directa est salus in manu ejus, — q. d. Recte et directe salus Israeli obtigit per manum, robur et prælia Judæ; Judas enim sua industria et fortitudine recte dirigebat Israelem ad salutem, faciebatque ut ad eam recto tramite, cursuque tenderet. Potest secundo per hypallagen sic exponi, q. d. Directa est manus Judæ ad salutem Israeli afferendam. Deus enim Judæ manum direxit ad continuas victorias, quibus salus Israeli directe obvenit. Pro «directa» Græce est εὐοδώθη, id est facili via incessit, prosperata est; unde εὐοδία, est prosperum iter, item prosperitas. Rursum salus hic accipi potest pro victoria; in hac enim consistebat salus et incolumitas populi. Sic salus capitur pro victoria per metonymiam, Judic. xv, 18. I Reg. xi, 9, et xliv, 45, xvii, 47, et I Mach. iv, 25.
Versus 7: Et Exacerbabat Reges Multos
7. Exacerbavit (irritabat, lacessebat, ad iram et indignationem provocabat) REGES MULTOS, — nimirum Antiochum Epiphanem, et ejus filium Antiochum Eupatorem, et Demetrium, eorumque vicinos et amicos; cum his enim multa prælia commisit semper vincens et triumphans.
Versus 10: Virtutem Multam Et Magnam
10. VIRTUTEM MULTAM. — Græce δύναμιν, id est vim magnam militum.
Versus 11: Et Cognovit Judas Et Exiit Obviam Illi
11. ET COGNOVIT JUDAS ET EXIIT (cum paucis) OBVIAM ILLI, ET PERCUSSIT ET OCCIDIT ILLUM — Apollonium ducem hostium. Audi rem graphice narrantem Josephum Gorionidem:
«Cum videret Judas Apollonium stantem in medio exercitus sui, summo furore decurrit ad eum, ad medium usque castrorum, omnia penetrans ad dextram, ad sinistram fortissimos hostium prosternens, haud secus ac messor manipulos ac spicas messis suæ dejicit, pergensque ad Apollonium percutit eum sternitque suo gladio.»
Versus 12: Et Gladium Apollonii Abstulit Judas
12. ET GLADIUM APOLLONII ABSTULIT JUDAS, ET ERAT PUGNANS IN EO OMNIBUS DIEBUS, — tum quia gladius hic, utpote tanti ducis erat insignis, magnus, fortis et acutus; tum in signum victoriæ et trophæum.
Divinatione. Apollinis enim templum cum a Brenno vastatum fuisset, Pythiam ex oraculo hæc factam fuisse commemorat: Ἐμοὶ πατρῷον ταῦτα μὴ λέγε· φρουρήσω, «Ego providebo rem istam, et virgines albæ.» Spectra vero alba mox Gallorum exercitui oblata funditus illum deleverunt et obruerunt. At istud fictum est. Vere tamen Constantinum Dei auxilio et miraculis evidenter ostensis vicisse in bellis testatur Eusebius I, vita Constantini, et lib. IX Histor. cap. ix. Cum Theodosio Imperatore I Joannem et S. Philippum Apostolos palam pugnasse contra hostes ipsius testatur Theodoretus, et alii. Sanctorum militiam et pugnam pro fidelibus fuse prosequitur Bellarm. lib. I de Beatitud. Sanct. cap. 18. De Christo vero Jesus nato, non autem simulacro ejus, testis est Eusebius l. 9 c. 9, ubi hæc ait: «In hoc signo vinces.» Idem testatur Nicephorus lib. VII, cap. 28. D. Carolus Borromæus cum oratione sua, tanquam gladio, exercitus hæreticorum in Helvetia fugavit. Nihil enim tam potenter hostes fugat, quam preces sanctorum piorum hominum ad Deum fusæ, vel sancta crux fideliter adorata, vel fidei confessio cum invocatione Christi.
Versus 13: Et Audivit Seron Princeps Exercitus Syriæ
13. ET AUDIVIT SERON PRINCEPS EXERCITUS SYRIÆ.
Seron hic erat dux, et quasi prorex totius Syriæ. Is invidebat Apollonio, ac ejus prælio et cæde duce Juda factæ, ideoque sperabat se Judam superaturum, et gloriam hanc sibi arrogaturum. Sed idem occubuit eidem Judæ.
Versus 14: Faciam Mihi Nomen
14. ET DIXIT: FACIAM MIHI NOMEN, ET GLORIFICABOR IN REGNO, ET DEBELLABO JUDAM, ET EOS QUI CUM EO SUNT, QUI SPERNEBANT VERBUM REGIS. — Id est mandatum regis Antiochi, de colendo Jove Olympio, deque abolendo cultu Dei veri. Hoc est enim quod addit:
Versus 15: Et Præparavit Se
15. ET PRÆPARAVIT SE; ET ASCENDERUNT CUM EO CASTRA IMPIORUM, AUXILIARES FORTES, — ut de filiis Israel vindictam sumeret, id est ut Judæos Machabæos puneret, quod defecissent ab Antiocho, ejusque idololatriam non susciperent.
Versus 16: Et Accesserunt Usque Ad Bethoron
16. ET ACCESSERUNT USQUE AD BETHORON, — ubi olim Josue fugavit quinque reges Chananæorum, Josue x. Est autem Bethoron urbs in tribu Ephraim, in confinio tribus Benjamin, in limite Samariæ et Judææ. Unde patet Seronem e Syria per Samariam in Judæam irrupisse. Addit Josephus lib. XII Antiq. cap. 11 Seronem habuisse viginti millia peditum, et equitum vim magnam.
ET EXIIT JUDAS OBVIAM ILLI CUM PAUCIS — scilicet 800, ut ait Josephus lib. XII Antiquit. c. 11. Alii putant fuisse mille, alii plures; sed pauci utique erant respectu exercitus Seronis. Hac enim paucitate Judas de industria et fiducia in Deo usus est, ut clarius Deum auctorem victoriæ declararet.
Versus 17: Quomodo Poterimus Pauci Pugnare
17. UT AUTEM VIDERUNT EXERCITUM VENIENTEM SIBI OBVIAM, DIXERUNT JUDÆ: QUOMODO POTERIMUS PAUCI PUGNARE CONTRA MULTITUDINEM TANTAM ET TAM FORTEM, ET NOS FATIGATI SUMUS JEJUNIO HODIE? — Jejunabant enim illo die Judæi; erat scilicet dies jejunii vel ordinarii ex lege, vel extraordinarii, quod sibi indixerant, ut patet ex fine hujus capitis.
Nota hic duos Judæ sermones ad milites, quibus eorum animos erexit. Prior est v. 18, 19 et 20; posterior v. 21 et 22. PRIMUS SERMO.
Versus 18: Facile Est Concludi Multos In Manus Paucorum
18. ET DIXIT JUDAS: FACILE EST CONCLUDI MULTOS IN MANUS PAUCORUM, — hæc est prima ratio et argumentum Judæ, q. d. Non est nova aut insolita res, paucos cum multis pugnare, eosque vincere, Deo adjuvante: multi enim sæpe a paucis conclusi et victi sunt. ET NON EST DIFFERENTIA IN CONSPECTU DEI CŒLI LIBERARE IN MULTIS, ET IN PAUCIS; — hoc est alterum argumentum Judæ, scilicet Deum æque posse per paucos vincere hostes ac per multos.
19. QUONIAM NON IN MULTITUDINE EXERCITUS VICTORIA BELLI, SED DE CŒLO FORTITUDO EST. — Hæc est tertia ratio, q. d. Victoria non pendet a multitudine aut robore exercitus, sed a Deo in cœlo sedente, qui fortitudinem et victoriam largitur cui vult. Idem docet Ecclesiastes 9. 11: «Non est velocium cursus, nec fortium bellum, nec sapientium panis,» etc. Et Psalm. 32: «Non salvatur rex per multam virtutem, et gigas non salvabitur in multitudine virtutis suæ.» Et II Paralip. 14, 10: «Domine, non est apud te ulla distantia, utrum in paucis auxilieris, an in pluribus; adjuva nos, Domine Deus noster.» Et I Reg. xiv, 6: «Non est Domino difficile salvare, vel in multis, vel in paucis.»
20. IPSI VENIUNT AD NOS IN MULTITUDINE CONTUMACI ET SUPERBIA, UT DISPERDANT NOS, ET UXORES NOSTRAS, ET FILIOS NOSTROS, ET UT SPOLIENT NOS; — hæc est quarta ratio, q. d. Hostes pugnant pro superbia, tyrannide et avaritia sua, ut nos bonis, uxoribus et liberis spolient: nos vero pugnamus pro vita, lege et libertate nostra, idque in defensionem Dei nostri ejusque religionis et cultus; quare Deum habebimus pugnantem pro nobis, ut sequitur:
Versus 21: Nos Vero Pugnamus Pro Animabus Nostris
SECUNDUS SERMO. 21. NOS VERO PUGNAMUS PRO ANIMABUS NOSTRIS ET LEGIBUS NOSTRIS; 22. ET IPSE DOMINUS CONTERET EOS ANTE FACIEM NOSTRAM; VOS AUTEM NE TIMUERITIS EOS. — Hæc est quinta ratio, ac robur et conclusio omnium, q. d. Deus Dominus, pro cujus cultu pugnamus, pro nobis pugnabit, et hostes nostros conteret ac prostrabit; quare audacter in eos irruite; nil enim est quod timeatis. Sicut enim olim Deus per Gedeonem cum 300 militibus delevit exercitum Madianitarum. Ita et per nos paucos delebit exercitum Seronis. Judic. cap. 7.
Versus 23: Insiluit In Eos Subito
23. ET UT CESSAVIT LOQUI, INSILUIT IN EOS SUBITO, ET CONTRITIUS EST SERON ET EXERCITUS EJUS IN CONSPECTU IPSIUS; — Josephus ait, quotquot priores in ipso aditu et angustiis Bethoron restiterunt, omnes ab ipso concidisse; reliquos vero eorum prostratione perterritos terga vertisse, et in campestria fugisse: eos insecutum Judam plurimos in fuga occidisse.
24. ET PERSECUTUS EST EUM IN DESCENSU BETHORON USQUE IN CAMPUM, — Bethoron enim erat in monte sita, ex eo itaque fugientes hostes in campum, in descensu montis, Judas persecutus est et stravit. Gorionides ait Judæos in descensu Bethoron Seroni insiliisse, eumque cum exercitu suo funditus prostrasse. ET CECIDERUNT EX EIS OCTINGENTI VIRI, RELIQUI AUTEM FUGERUNT IN TERRAM PHILISTHIIM. — Josephus ait cecidisse 800, hostes autem fugisse Antiochiam. Gorionides vero ait plurimos cecidisse, reliquos fugisse in Azotum Philistæorum.
Versus 25: Et Cecidit Timor Judæ
25. ET CECIDIT TIMOR JUDÆ AC FRATRUM EJUS, ET FORMIDO SUPER OMNES GENTES IN CIRCUITU EORUM; 26. ET PERVENIT AD REGEM NOMEN EJUS, ET DE PRÆLIIS JUDÆ NARRABANT OMNES GENTES. — Quod scilicet tam pauci tam multos vicissent; id quod in admirationem et stuporem omnes rapiebat.
Versus 27: Iratus Est Animo Suo
27. UT AUDIVIT AUTEM REX ANTIOCHUS SERMONES ISTOS, IRATUS EST ANIMO SUO, — quia scilicet duo ejus duces, Apollonius et Seron, cum magnis exercitibus a paucis Judæis victi et cæsi essent.
ET MISIT ET CONGREGAVIT EXERCITUM UNIVERSI REGNI SUI, CASTRA FORTIA VALDE; 28. ET APERUIT ÆRARIUM SUUM, ET DEDIT EXERCITUI STIPENDIA IN ANNUM, ET MANDAVIT ILLIS UT ESSENT PARATI AD OMNIA. — Lege librum I Machab. cap. 3 ab hoc versu 27 usque ad 37, ubi hæc fuse narrantur. Antiochus enim, accepta clade Apollonii et Seronis, contracto ingenti exercitu, exhaustoque ærario in stipendia, coactus est ire in Persidem ad colligenda tributa. Reliquit autem Lysiam cum dimidio exercitu, ut debellaret Judæam.
Versus 29: Et Plagam Quam Fecit In Terra
29. ET PLAGAM QUAM FECIT IN TERRA (in provinciis sibi subjectis) UT TOLLERET LEGITIMA, id est leges et ritus, ac religionem gentium eis a majoribus tradita, quæ erant a primis diebus, quibus illarum gentium Respublicæ fundatæ fuerant. Nihil enim populos ita a rege avertit, et ad seditionem concitat, sicut legum patriarum et religionis avitæ eversio, ac novæ institutio, uti faciebat Antiochus, qui deos Gentium abolebat, ac non nisi se et Jovem Olympium coli volebat. Accedebat quod Asia Antiocho Epiphani subjecta a tempore patris ejus Antiochi Magni a Scipione devicti, solvebat tributa Romanis et Scipioni.
Versus 46: Et Congregati Sunt Et Venerunt In Maspha
46. Maspha. — Erat hæc celebris urbs Benjamin et Juda, eoque convocabantur Judæi ad publica comitia, et ad publicam orationem, uti Samuel eodem convocavit populum, ut fœdus populi cum Deo renovaret, I Reg. vii, 5.
Alia erat Maspha in tribu Gad, de qua Jud. xx, 29; alia pariter in tribu Ruben, de qua I Machab. v, 35.
Versus 47: Et Jejunaverunt Illa Die
47. ET JEJUNAVERUNT DIE ILLA, (usque ad vesperam et ortum Hesperi more Judæorum), ET INDUERUNT SE CILICIIS, ET CINEREM IMPOSUERUNT CAPITI SUO, ET DISCIDERUNT VESTIMENTA SUA. — Hi erant ritus lugentium et pœnitentium apud Judæos, quibus se humiliabant coram Deo, et publicam orationem, ritus lugentium, peragebant.
Versus 48: De Quibus Scrutabantur Gentes Similitudinem Simulacrorum
48. De quibus scrutabantur Gentes similitudinem simulacrorum suorum; — exponimus: Machabæi hic ostendunt se non res suas, sed Dei curare, ejusque religionis et cultus zelo moveri, ut Deum quasi cogant ad opem, non tam populo suo, quam sibi ipsi suæque religioni et cultui ferendam. Quare efficax fuit hæc eorum seria sinceraque oratio, ac Deum ad succurrendum inflexit. Simili modo oremus et nos, ac pariter Deum flectemus.
Versus 49: Et Suscitaverunt Nazaraeos Qui Impleverant Dies
49. ET SUSCITAVERUNT NAZARÆOS, QUI IMPLEVERANT DIES — sui voti Nazaræatus; diebus enim voti expletis Nazaræi debebant se sistere Deo in templo, ibique hostias offerre præscriptas a Deo, Num. vi. Vide ibi dicta. Porro Nazaræi erant quasi religiosi illius ævi, qui se Deo dicarant et consecrarant, ideoque comam alebant, ac vino et sicera abstinebant. Quare eos hic producunt, Deoque sistunt, ut Deus eos quasi suos sibique consecratos tueatur contra Antiochum et Lysiam.
Versus 50: Et Clamaverunt Voce Magna In Caelum
50. ET CLAMAVERUNT VOCE MAGNA IN CŒLUM DICENTES: QUID FACIEMUS ISTIS, ET QUO EOS DUCEMUS? — si Lysias nos capiat et totam Judæam æque ac Jerusalem et templum sibi subjuget, et idolis ac idololatris suis impleat, exscisa tui veneratione et cultu; nam ut sequitur:
Versus 51: Et Sancta Tua Conculcata Sunt
51. ET SANCTA TUA, (altaria, vasa omniaque templi loca ab Antiochi satellitibus profanata), CONCULCATA ET CONTAMINATA SUNT.
ET SACERDOTES TUI FACTI SUNT IN LUCTUM, — tum activum; lugent enim sacerdotes se sacerdotio jam fungi non posse, sed in exilium actos ab Antiocho, suisque oblationibus, ex quibus vivebant, spoliatos: tum passivum, quia populus luget lugubrem sacerdotum suorum statum, seque iis destitui, ut per eos Deo sacrificare, et ab eis in lege Dei instrui nequeat.
ET IN HUMILITATEM, — ubi enim humiliantur et vilipenduntur sacerdotes, ibi pariter vilipenduntur sacrificia, lex, pietas, Dei cultus, ipseque populus fidelis et pius.
Versus 54: Et Tubis Exclamaverunt Voce Magna
54. ET TUBIS EXCLAMAVERUNT VOCE MAGNA, — at tam voce, quam tubis in cœlum resonantibus Dei opem summis clamoribus implorarent.
Versus 55: Et Post Haec Constituit Judas Duces Populi
55. Et post hæc (quia post divina præsidia adhibenda quoque sunt humana; Deus enim non juvat nisi conantes et collaborantes, ac facientes omne id quod officium et prudentia requirit) CONSTITUIT JUDAS DUCES POPULI, — nimirum fratres suos Jonatham, Josephum et Simonem. Vide II Mach. viii, 22, ubi Judas aciem instruens eam dividi in quatuor ordines, ac cuilibet unum e fratribus ducem præficit, ita ut quisque sub signis duceret 1400 milites, ac ipse Judas quartus totidem, hoc est, universim sex millia.
Versus 56: Et Dixit His Qui Aedificabant Domos
56. ET DIXIT HIS QUI ÆDIFICABANT DOMOS, etc., ET FORMIDOLOSIS UT REDIRENT DOMUM, — ne sociis suis commilitonibus suam formidinem aspergerent, idque juxta legem Deuteronom. cap. xx, 4. Vide ibi dicta.
Versus 58: Accingimini Et Estote Filii Potentes
58. Accingimini (gladiis, armis cæteroque apparatu bellico), ET ESTOTE FILII POTENTES. — Hebraice בני חיל anse chail, id est viri virtutis, id est strenui, animosi, fortes.
Versus 59: Melius Est Nos Mori In Bello
59. QUONIAM MELIUS EST NOS MORI IN BELLO, QUAM VIDERE MALA GENTIS NOSTRÆ ET SANCTORUM, — id est rerum sanctarum, ut templi, altarium, sacerdotum, etc. Gloriosa enim mors est præliando pro fide, lege et Deo occumbere, q. d. Pugnemus generose, quia aut vincemus, et sic de hoste triumphabimus; aut vincemur, et sic gloriosa morte honestabimur.
Versus 60: Sicut Fuerit Voluntas In Caelo, Sic Fiat
60. SICUT AUTEM FUERIT VOLUNTAS IN CŒLO, SIC FIAT, — ut vel vincamus, vel vincamur et gloriose occumbamus, prout Deus voluerit, q. d. Utcumque alea belli cadet, bene cadet, quia cadet ex voluntate Dei, qua nihil est melius. Sive ergo vincemus, sive vincemur, implebimus voluntatem Dei, qua nihil præstantius optari, aut desiderari potest. Nota hic Judæ fortitudinem, pietatem, resignationem in Dei voluntatem, qua Dei gratiam et victoriam sibi suisque conciliavit. Imitentur eum principes et belli duces, si simili victoria potiri, et a Deo donari optent.