Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Demetrius et Alexander reges consobrini, de regno Asiæ inter se dimicantes, magnis promissis ambiunt amicitiam Jonathæ; sed eam obtinet Alexander, qui Jonathæ Pontificatum confirmat, additque purpuram et coronam auream. Mox, vers. 48, Alexander adjutus a Jonatha, cum Demetrio confligens, eum superat et occidit, indeque uxorem ducit Cleopatram filiam Ptolemæi Philometoris regis Ægypti, ac in nuptiis Jonatham honorat, ducemque sui Principatus creat. Denique, vers. 67, Demetrius Demetrii occisi filius mittit Apollonium cum exercitu, quem Jonathas profligat, ideoque ab Alexandro dono accipit urbem Accaron, et fibulam auream.
Textus Vulgatae: I Machabaeorum 10:1-89
1. Et anno centesimo sexagesimo ascendit Alexander Antiochi filius, qui cognominatus est Nobilis: et occupavit Ptolemaidam; et receperunt eum, et regnavit illic. 2. Et audivit Demetrius rex, et congregavit exercitum copiosum valde, et exivit obviam illi in prælium. 3. Et misit Demetrius epistolam ad Jonatham verbis pacificis, ut magnificaret eum. 4. Dixit enim: Anticipernus facere pacem cum eo, priusquam faciat cum Alexandro adversum nos: 5. recordabitur enim omnium malorum quæ fecimus in eum, et in fratrem ejus et in gentem ejus. 6. Et dedit ei potestatem congregandi exercitum, et fabricare arma, et esse ipsum socium ejus: et obsides, qui erant in arce, jussit tradi ei. 7. Et venit Jonathas in Jerusalem, et legit epistolas in auditu omnis populi, et eorum qui in arce erant. 8. Et timuerunt timore magno, quoniam audierunt quod dedit ei rex potestatem congregandi exercitum. 9. Et traditi sunt Jonathæ obsides, et reddidit eos parentibus suis: 10. et habitavit Jonathas in Jerusalem, et cœpit ædificare et innovare civitatem. 11. Et dixit facientibus opera, ut exstruerent muros, et montem Sion in circuitu lapidibus quadratis ad munitionem: et ita fecerunt. 12. Et fugerunt alienigenæ, qui erant in munitionibus, quas Bacchides ædificaverat, 13. et reliquit unusquisque locum suum, et abiit in terram suam: 14. tantum in Bethsura remanserunt aliqui ex his qui reliquerant legem et præcepta Dei; erat enim hæc eis ad refugium. 15. Et audivit Alexander rex promissa quæ promisit Demetrius Jonathæ: et narraverunt ei prælia, et virtutes quas ipse fecit, et fratres ejus, et labores quos laboraverunt. 16. Et ait: Numquid inveniemus aliquem virum talem? et nunc faciemus eum amicum et socium nostrum. 17. Et scripsit epistolam, et misit ei secundum hæc verba, dicens: 18. Rex Alexander fratri Jonathæ salutem. 19. Audivimus de te, quod vir potens sis viribus, et aptus es ut sis amicus noster: 20. et nunc constituimus te hodie summum Sacerdotem gentis tuæ; et ut amicus voceris Regis (et misit ei purpuram et coronam auream), et quæ nostra sunt sentias nobiscum, et conserves amicitias ad nos. 21. Et induit se Jonathas stola sancta septimo mense, anno centesimo sexagesimo, in die solemni scenopegiæ: et congregavit exercitum, et fecit arma copiosa. 22. Et audivit Demetrius verba ista, et contristatus est nimis, et ait: 23. Quid hoc fecimus, quod præoccupavit nos Alexander apprehendere amicitiam Judæorum ad munimen sui? 24. Scribam et ego illis verba deprecatoria, et dignitates et dona, ut sint mecum in adjutorium. 25. Et scripsit eis in hæc verba: Rex Demetrius genti Judæorum salutem. 26. Quoniam servastis ad nos pactum, et mansistis in amicitia nostra, et non accessistis ad inimicos nostros, audivimus, et gavisi sumus. 27. Et nunc perseverate adhuc conservare ad nos fidem, et retribuemus vobis bona pro his quæ fecistis nobiscum: 28. et remittemus vobis præstationes multas, et dabimus vobis donationes. 29. Et nunc absolvo vos et omnes Judæos a tributis, et pretia salis indulgeo, et coronas remitto, et tertias seminis: 30. et dimidiam partem fructus ligni, quod est portionis meæ, relinquo vobis ex hodierno die, et deinceps, ne accipiatur a terra Juda, et a tribus civitatibus, quæ additæ sunt illi ex Samaria et Galilæa, ex hodierna die et in totum tempus; 31. et Jerusalem sit sancta et libera cum finibus suis: et decimæ et tributa ipsius sint. 32. Remitto etiam potestatem arcis quæ est in Jerusalem; et do eam summo Sacerdoti, ut constituat in ea viros quoscumque ipse elegerit, qui custodiant eam. 33. Et omnem animam Judæorum, quæ captiva est a terra Juda in omni regno meo, relinquo liberam gratis, ut omnes a tributis solvantur, etiam pecorum suorum. 34. Et omnes dies solemnes, et sabbata, et neomeniæ, et dies decreti, et tres dies ante diem solemnem, et tres dies post diem solemnem, sint omnes immunitatis et remissionis omnibus Judæis, qui sunt in regno meo: 35. et nemo habebit potestatem agere aliquid, et movere negotia adversus aliquem illorum, in omni causa. 36. Et adscribantur ex Judæis in exercitu regis ad triginta millia virorum: et dabuntur illis copiæ, ut oportet omnibus exercitibus regis, et ex eis ordinabuntur qui sint in munitionibus regis magni: 37. et ex his constituentur super negotia regni, quæ aguntur ex fide, et principes sint ex eis, et ambulent in legibus suis, sicut præcepit rex in terra Juda. 38. Et tres civitates, quæ additæ sunt Judææ ex regione Samariæ, cum Judæa reputentur: ut sint sub uno, et non obediant alii potestati, nisi summi Sacerdotis. 39. Ptolemaida, et confines ejus quas dedi donum sanctis, qui sunt in Jerusalem, ad necessarios sumptus sanctorum. 40. Et ego do singulis annis quindecim millia siclorum argenti de rationibus regis, quæ me contingunt; 41. et omne quod reliquum fuerit, quod non reddiderant qui super negotia erant annis prioribus, ex hoc dabunt in opera domus. 42. Et super hæc quinque millia siclorum argenti, quæ accipiebant de sanctorum ratione per singulos annos: et hæc ad sacerdotes pertineant, qui ministerio funguntur. 43. Et quicumque confugerint in templum, quod est Jerosolymis, et in omnibus finibus ejus, obnoxii regi in omni negotio dimittantur, et universa quæ sunt eis in regno meo, libera habeant. 44. Et ad ædificanda vel restauranda opera sanctorum, sumptus dabuntur de ratione regis, 45. et ad exstruendos muros Jerusalem, et communiendos in circuitu, sumptus dabuntur de ratione regis, et ad construendos muros in Judæa. 46. Ut audivit autem Jonathas et populus sermones istos, non crediderunt eis, nec receperunt eos: quia recordati sunt malitiæ magnæ quam fecerat in Israel, et tribulaverat eos valde. 47. Et complacuit eis in Alexandrum, quia ipse fuerat eis princeps sermonum pacis, et ipsi auxilium ferebant omnibus diebus. 48. Et congregavit rex Alexander exercitum magnum, et admovit castra contra Demetrium. 49. Et commiserunt prælium duo reges, et fugit exercitus Demetrii, et insecutus est eum Alexander, et incubuit super eos. 50. Et invaluit prælium nimis, donec occidit sol: et cecidit Demetrius in die illa. 51. Et misit Alexander ad Ptolemæum regem Ægypti legatos secundum hæc verba, dicens: 52. Quoniam regressus sum in regnum meum, et sedi in sede patrum meorum, et obtinui principatum, et contrivi Demetrium, et possedi regionem nostram, 53. et commisi pugnam cum eo, et contritus est ipse et castra ejus a nobis, et sedimus in sede regni ejus; 54. et nunc statuamus ad invicem amicitiam, et da mihi filiam tuam uxorem; et ego ero gener tuus, et dabo tibi dona et ipsi, digna te. 55. Et respondit rex Ptolemæus, dicens: Felix dies, in qua reversus es ad terram patrum tuorum, et sedisti in sede regni eorum. 56. Et nunc faciam tibi quod scripsisti; sed occurre mihi Ptolemaidam, ut videamus invicem nos, et spondeam tibi sicut dixisti. 57. Et exivit Ptolemæus de Ægypto, ipse et Cleopatra filia ejus, et venit Ptolemaidam, anno centesimo sexagesimo secundo. 58. Et occurrit ei Alexander rex, et dedit ei Cleopatram filiam suam: et fecit nuptias ejus Ptolemaidæ, sicut reges in magna gloria. 59. Et scripsit rex Alexander Jonathæ, ut veniret obviam sibi. 60. Et abiit cum gloria Ptolemaidam, et occurrit ibi duobus regibus, et dedit illis argentum multum, et aurum, et dona: et invenit gratiam in conspectu eorum. 61. Et convenerunt adversus eum viri pestilentes ex Israel, viri iniqui interpellantes adversus eum: et non intendit ad eos rex. 62. Et jussit spoliari Jonatham vestibus suis, et indui eum purpura, et ita fecerunt. Et collocavit eum rex sedere secum, 63. dixitque principibus suis: Exite cum eo in medium civitatis, et prædicate ut nemo adversus eum interpellet de ullo negotio, nec quisquam ei molestus sit de ulla ratione. 64. Et factum est, ut viderunt qui interpellabant gloriam ejus, quæ prædicabatur, et opertum eum purpura, fugerunt omnes: 65. et magnificavit eum rex, et scripsit eum inter primos amicos, et posuit eum ducem, et participem principatus. 66. Et reversus est Jonathas in Jerusalem cum pace et lætitia. 67. In anno centesimo sexagesimo quinto, venit Demetrius filius Demetrii a Creta in terram patrum suorum. 68. Et audivit Alexander rex, et contristatus est valde, et reversus est Antiochiam. 69. Et constituit Demetrius rex Apollonium ducem, qui præerat Cœlesyriæ: et congregavit exercitum magnum, et accessit ad Jamniam; et misit ad Jonatham summum Sacerdotem, 70. dicens: Tu solus resistis nobis; ego autem factus sum in derisum et in opprobrium, propterea quia tu potestatem adversum nos exerces in montibus. 71. Nunc ergo si confidis in virtutibus tuis, descende ad nos in campum, et comparemus illic invicem: quia mecum est virtus bellorum. 72. Interroga, et disce quis sum ego, et cæteri qui auxilio sunt mihi, qui et dicunt quia non potest stare pes vester ante faciem nostram, quia bis in fugam conversi sunt patres tui in terra sua: 73. et nunc quomodo poteris sustinere equitatum et exercitum tantum in campo, ubi non est lapis, neque saxum, neque locus fugiendi? 74. Ut audivit autem Jonathas sermones Apollonii, motus est animo: et elegit decem millia virorum, et exiit ab Jerusalem, et occurrit ei Simon frater ejus in adjutorium: 75. et applicuerunt castra in Joppen, et exclusit eum a civitate (quia custodia Apollonii Joppe erat) et oppugnavit eam. 76. Et exterriti qui erant in civitate, aperuerunt ei, et obtinuit Jonathas Joppen. 77. Et audivit Apollonius, et admovit tria millia equitum, et exercitum multum. 78. Et abiit Azotum tanquam iter faciens, et statim exiit in campum, eo quod haberet multitudinem equitum, et confideret in eis. Et insecutus est eum Jonathas in Azotum, et commiserunt prælium. 79. Et reliquit Apollonius in castris mille equites post eos occulte. 80. Et cognovit Jonathas quoniam insidiæ sunt post se, et circuierunt castra ejus, et jecerunt jacula in populum a mane usque ad vesperam. 81. Populus autem stabat, sicut præceperat Jonathas: et laboraverunt equi eorum. 82. Et ejecit Simon exercitum suum, et commisit contra legionem: equites enim fatigati erant; et contriti sunt ab eo, et fugerunt. 83. Et qui dispersi sunt per campum, fugerunt in Azotum, et intraverunt in Bethdagon idolum suum, ut ibi se liberarent. 84. Et succendit Jonathas Azotum et civitates, quæ erant in circuitu ejus, et accepit spolia eorum, et templum Dagon: et omnes, qui fugerunt in illud, succendit igni. 85. Et fuerunt qui ceciderunt gladio, cum his qui succensi sunt, fere octo millia virorum. 86. Et movit inde Jonathas castra, et applicuit ea Ascalonem: et exierunt de civitate obviam illi in magna gloria. 87. Et reversus est Jonathas in Jerusalem cum suis habentibus spolia multa. 88. Et factum est, ut audivit Alexander rex sermones istos, addidit adhuc glorificare Jonatham. 89. Et misit ei fibulam auream, sicut consuetudo est dari cognatis regum; et dedit ei Accaron, et omnes fines ejus, in possessionem.
Versus 1: Anno centesimo sexagesimo ascendit Alexander Antiochi filius
1. ET ANNO 160 ASCENDIT ALEXANDER ANTIOCHI FILIUS, QUI COGNOMINATUS EST (Epiphanes, id est illustris, vel) NOBILIS, ET OCCUPAVIT PTOLEMAIDAM. Alexander hic cognomento Balas, sive Veles (uti nunc Valesia familia in Gallia est regia), fuit filius Antiochi Epiphanis, ideoque frater Antiochi Eupatoris occisi a Demetrio; quare fratris necem ulturus, ejusque regnum recepturus occupavit Ptolemaidam Phœniciæ urbem, quæ nunc Accon, vel Ace dicitur. «Unde errant Justinus, XXXV, Appianus, Florus, Sulpitius et Genebrardus, qui Alexandrum hunc ex plebeia familia oriundum, per mendacium et fraudem se stirpi Antiochi inseruisse scribunt, uti hoc eodem tempore pseudo-Philippus se inseruit stirpi regum Macedoniæ, ideoque tertium contra Romanos Macedonicum bellum suscitavit, in quo et victus cæsusque est, teste L. Floro et aliis. Nisi dicas eum Antiochi Epiphanis filium quidem fuisse, sed nothum ex Bala concubina genitum, indeque cognominatum Balas, uti ex Eusebio et Appiano docet Salianus. Magis errant Lyranus, Carthusianus et Adrichomius qui hunc Alexandrum faciunt filium Antiochi Eupatoris, cum ejus fuerit frater, filius vero Antiochi Epiphanis, præsertim quia Eupator occisus est anno ætatis duodecimo quo vix generare poterat.
ET RECEPERUNT EUM, q. d. Incolæ et accolæ Ptolemaidis, exosum habentes Demetrium propter superbiam, luxum et desidiam, Alexandrum ejus consobrinum in regem susceperunt et coronarunt.
Versus 6: Et dedit ei potestatem congregandi exercitum
6. ET DEDIT EI POTESTATEM CONGREGANDI EXERCITUM, ut eum suis copiis conjungeret, iisque simul junctis debellaret Alexandrum.
Versus 8: Et timuerunt timore magno
8. ET TIMUERUNT TIMORE MAGNO, q. d. Demetriani milites, occupantes arcem Sion, timuerunt Jonatham, ne jussu Demetrii exercitum conscriberet et arcem invaderet; non tamen ex arce fugerunt, ut aliqui putant ex vers. 12, sed eam retinuerunt: nam postea eam obsedit Jonathas, ut audiemus cap. xi, vers. 20.
Versus 10: Et habitavit Jonathas in Jerusalem
10. ET HABITAVIT JONATHAS IN JERUSALEM, tum quia ipse erat summus Pontifex, ac Pontificatu fungi debebat in templo, ideoque residere in Jerusalem; tum quia ipse erat dux et princeps Israelis, cujus metropolis erat Jerusalem.
Versus 18: Rex Alexander fratri Jonathæ salutem
18. REX ALEXANDER FRATRI JONATHÆ SALUTEM, Jonatham Alexander rex vocat fratrem, quod ejus amicitiam et auxilium ambiret, cuperetque eum habere socium, promittens quod eum habiturus esset eo honore et amore, quo frater habet fratrem.
Versus 20: Constituimus te hodie summum Sacerdotem
20. CONSTITUIMUS TE HODIE SUMMUM SACERDOTEM. Jonathas, ait Serarius, jam a populo electus et constitutus erat Dux et Pontifex; sed Pontificatum hic ei confirmat Alexander, quasi rex Asiæ et Syriæ, ad quem proinde jure regnorum politico pertinere videbatur creatio Pontificis, sicut olim Romani Imperatores sibi arrogabant, et nominabant Romanum Pontificem; sed merito posteriores Pontifices hoc jus imperatoribus ademerunt, ac in clerum, puta in Episcopos et Cardinales transtulerunt. Jam enim hoc officium usurparat Antiochus Epiphanes Alexandri pater, qui Jasonem, deinde Menelaum constituerat Pontificem, ac post eum Demetrius rex constituerat Alcimum Pontificem, a cujus morte anno octavo Alexander hic Pontificem creat Jonatham.
ET QUÆ NOSTRA SUNT SENTIAS NOBISCUM, q. d. Nostræ causæ et parti faveas, non adversæ, ut scilicet me armis copiisque juves, non Demetrium antagonistam meum. Idque fecit Jonathas præferens Alexandrum Demetrio ob bella et damna Israeli ab eo illata.
Versus 21: Et induit se Jonathas stola sancta
21. ET INDUIT SE JONATHAS STOLA SANCTA, scilicet stola tunicaque Pontificali, in qua erat Rationale cum Ephod, Exodi xxviii. Nam hucusque Jonathas, licet Pontifex, Pontificalia non induerat, nec exercuerat, eo quod Jerusalem ab hostibus occuparetur. Jam autem recepta Jerusalem, Pontificalia vestimenta induit, et munia Pontificis exercuit.
Versus 26: Quoniam servastis ad nos pactum
26. Quoniam servastis ad nos pactum. Demetrius hic fingit se nescire quod Jonathas et Judæi a se ad Alexandrum æmulum suum defecissent; unde eos quasi fideles amicos compellat, hortaturque ut in fide et amicitia sua persistant, magna, si id fecerint, promittens præmia.
Versus 28: Et remittemus vobis præstationes
28. ET REMITTEMUS VOBIS PRÆSTATIONES (id est exactiones et tributa, quæ mihi præstare solebatis; unde explicans subdit): ET NUNC ABSOLVO VOS ET OMNES JUDÆOS A TRIBUTIS.
Versus 29: Et pretia salis indulgeo
29. Et pretia salis indulgeo, id est tributa quæ pro sale conficiendo, devehendo, et dividendo mihi pendebatis, vobis condono, quæ utique magna sunt: nam omnes omnino homines indigent sale. Unde Salisburgi Princeps opes suas ingentes ex sale colligit. Id patet ex cap. seq., vers. 35.
ET CORONAS aureas, ut patet cap. xiii, vers. 37, quas quotannis persolvebatis, remitto.
ET TERTIAM SEMINIS, id est tertiam partem frugum, ut habet Josephus, quæ ex semine in terram jacto germinare solent, remitto. Ita Lyranus. Verum cum hoc tributum videatur esse immane, unde cap. xi, vers. 35, decimæ tantum fit mentio, hinc melius Salianus præcise tertiam seminis accipit, ut si quis duodecim tritici modios seminasset, debuisset is in messe quatuor modios triticeos regi persolvere, non autem si collegisset in messe sexaginta modios, debuisset regi solvere viginti; quæ est tertia pars messis, non seminis, ut hic dicitur.
Versus 30: Et dimidiam partem fructus ligni
30. Et dimidiam partem fructus ligni, id est omnium fructuum, qui ex lignis, id est arboribus produci solent, quorum dimidiam partem mihi pendebatis, nunc vobis condono.
Versus 31: Et Jerusalem sit sancta et libera
31. Et Jerusalem sit sancta et libera; (primo, ut ipsa velut urbs sancta populo fideli et sancto, puta Judæis restituatur: quare milites mei, qui sunt in arce Sion, caveant ne eam profanent, imo ex arce excedant, eamque Jonathæ et Judæis tradant, ut patet versu seq.; secundo, ut ipsa velut urbs «sancta» sit libera, gaudeatque plena immunitate et libertate, quali gaudent templa, aliaque loca sancta; tertio, ut in ea solus Deus sancte colatur, sanctæque victimæ ei immolentur, quare interdico ne mei milites, aliive idololatræ eam suis idololatricis hostiis ritibusque contaminent; quarto, ut) DECIMÆ ET TRIBUTA IPSIUS SINT, ut scilicet decimæ deinceps non mihi, aut meis, sed templo et sacerdotibus, uti antea ex Dei sanctione fiebat, persolvantur.
Versus 32: Remitto etiam potestatem arcis
32. REMITTO ETIAM POTESTATEM ARCIS, q. d. dominium arcis in monte Sion, quod obtineo, remitto, illudque resigno, et trado Jonathæ, quasi summo Pontifici. Hoc promisit Demetrius Jonathæ, sed reipsa non præstitit, quia Jonathas fœdus iniit cum Alexandro hoste Demetrii.
Versus 33: Et omnem animam Judæorum quæ captiva est
33. Et omnem animam Judæorum quæ captiva est, q. d. Omnes Judæos, qui e Judæa captivi abducti sunt, sparsique per totum regnum meum, liberos dimitti volo, idque gratis et sine lytro, eosdemque absolvo ab omni tributo etiam pecorum suorum.
Versus 34: Omnes dies solemnes, sabbata et neomeniæ
34. ET OMNES DIES SOLEMNES, ET SABBATA, ET NEOMENIÆ, ET DIES DECRETI, qui scilicet non a lege, sed a Judæis ipsis decreti, et deputati sunt ad aliquam festivitatem, uti a Juda decretum fuit festum Encæniorum ob templi purgationem; item festum victoriæ Judith ob cæsum Holofernem, et festum Esther ob cæsum Aman. Ita Salianus, q. d. Sancio et edico ut omnes Judæi, qui sunt in regno meo, libere celebrent sua sabbata, neomenias, et alios dies festos a lege, vel Synagoga statutos et decretos, imo ut tres dies ante, et tres dies post aliquam solemnitatem, Judæis sint dies immunitatis et remissionis, quibus nec in jus vocari, nec ad opera servilia capessenda a quopiam cogi possint, uti explicat versus sequens.
Versus 36: Et dabuntur illis copiæ
36. Et dabuntur illis copiæ, id est copiosa stipendia æque ac annona.
ET EX EIS ORDINABUNTUR, QUI SINT IN MUNITIONIBUS REGIS MAGNI, scilicet Demetrii, q. d. Tradam Judæis arces meas, ut ipsi quasi mihi fidi eas custodiant. Pro «magni» Græce est magnis, q. d. magnas et primarias arces meas credam Judæis.
Versus 37: De constitutis super negotia regni
37. ET EX EIS CONSTITUENTUR SUPER NEGOTIA REGNI, QUÆ CONSTITUUNTUR EX FIDE, id est quæ summam fidem, summumque silentium et secretum requirunt.
ET PRINCIPES SINT EX EIS (qui tam provincias, quam exercitus meos gubernent), ET AMBULENT IN LEGIBUS SUIS, ut juxta eas Judaice vivant in regno meo, sicut vivunt in Judæa.
Versus 39: Ptolemaida et confines ejus donum Sanctuario
39. Ptolemaida (civitatem, quam invasit Alexander, meus consobrinus, et æmulus) et confines ejus, quas dedi donum sanctis, qui sunt in Jerusalem, puta sancto Pontifici sanctisque, id est fidelibus Judæis; rursum etiam nunc do, donumque a me datum confirmo. Pro «qui» Græce est quæ, q. d. Colonias has dedi sanctis, id est Sanctuario, sive sancto templo, quod est in Jerusalem, puta Sancto, et Sancto sanctorum, ut ex earum proventibus emantur victimæ, aliaque necessaria ad cultum Dei in sancto ejus templo.
Versus 41: Et omne quod reliquum fuerit
41. ET OMNE QUOD RELIQUUM FUERIT, QUOD NON REDDIDERANT, q. d. Sancio ut mei quæstores reddant, et restituant templo illa quæ ex censibus aliisque rebus templo destinatis subtraxerunt, et in meum ærarium intulerunt. Aut ut Salianus, q. d. Jubeo ut publicani Judæi, qui sunt obnoxii reddendæ rationi, nec regiis quæstoribus adhuc satisfecerint, ea non ærario regio, sed templo persolvant Jerosolymitano. Nam de redditibus templi subdit novum beneficium, vers. 42.
Versus 42: Quæ accipiebant de sanctorum ratione
42. QUÆ ACCIPIEBANT DE SANCTORUM RATIONE, id est ex sancti templi censu et ærario, ut in meum ærarium inferrent: nunc jubeo illa templo restitui, nimirum, «quinque millia siclorum,» id est quinque millia Francorum, sive Florenorum Brabanticorum. Siclus enim pendit quatuor drachmas, valetque quatuor Julios, sive quatuor regales Hispanicos.
Versus 43: Jus asyli in templo
43. Et quicumque (sive Judæi, sive Gentiles) confugerint in templum, etc., dimittantur, q. d. Jubeo sancioque jus asyli, quod habuit templum, imo illud augeo. Volo enim ut, dum quis confugit ad templum, quamdiu is in eo manet, nemo possit invadere bona illius in regno meo, licet alibi sita. Verum nimis ampla promittit hic Demetrius: quare Jonathas et Judæi ei non crediderunt æstimantes ex necessitate ficte hæc promittere, sed postea non servaturum; præsertim, quia ejus malevolentiam sæpius erant experti: quare, Demetrio relicto, adhæserunt Alexandro.
Nota: hic Demetrius duodecim ingentia beneficia promittit Jonathæ, si suas partes contra Alexandrum sequi et tueri velit; unde colligas quanta fuerit fortitudo, et fama Jonathæ. Primum est immunitas tributorum; secundum, libertas Jerosolymæ, ut sit immunis a præsidio militum Demetrii; tertium, restitutio captivorum; quartum, permissio festivæ quietis; quintum, jus honoratæ militiæ; sextum, jus gubernandi; septimum, jus servandi fidem legemque patriam; octavum, amplificatio dominii Pontificii; nonum, donatio Ptolemaidis; decimum, annuus pro templo census quindecim millium siclorum; undecimum, jus asyli in templo; duodecimum, reædificatio murorum Jerusalem.
Versus 47: Quia ipse fuerat eis princeps sermonum pacis
47. QUIA IPSE FUERAT EIS PRINCEPS SERMONUM PACIS, id est quia Alexander prior, et ante Demetrium, pacem fœdusque a Judæis postularat.
Versus 50: Et cecidit Demetrius
50. ET CECIDIT DEMETRIUS, victus ab Alexandro per auxilium Jonathæ et Judæorum. Cecidit Demetrius, equo ipsius cadente et telis ipsum diruentibus, ait Josephus, lib. XIII, cap. ii. Porro licet Demetrius potius jus haberet ad regnum Asiæ, utpote filius Seleuci, qui senior erat Antiochi Magni filius, ideoque in regno successor, quam Alexander, utpote filius Antiochi Epiphanis, qui Seleuci erat frater junior; tamen Jonathas licite adjuvit Alexandrum contra Demetrium, tum quia Demetrius hucusque hostis fuerat Judæorum eosque hostiliter invaserat, et vastarat: quare contra eum Alexandri ope uti, imo eam implorare jure suo poterat Jonathas; tum quia Alexander jus belli habebat contra Demetrium, eo quod ipse fratrem suum seniorem Antiochum Eupatorem occidisset; voluit ergo necem fratris sui ulcisci, præsertim quia populus, scelera et tyrannidem Demetrii detestans, ei prætulerat Alexandrum; illumque sibi regem crearat.
Versus 51: Et misit Alexander ad Ptolemæum legatos
51. ET MISIT ALEXANDER AD PTOLEMÆUM (Philometorem) REGEM ÆGYPTI LEGATOS, poscens ejus filiam Cleopatram in uxorem, ut hac ratione fœdus cum eo firmaret, seseque contra Demetrium Demetrii a se occisi filium roboraret. Porro Cleopatra Græce idem est quod decus et gloria patris et patriæ. Utinam hæc talis fuisset!
Nota: Multæ fuerunt Cleopatræ, quarum hæc fuit origo et series. Prima Cleopatra fuit Antiochi Magni filia, et soror Antiochi Epiphanis, quæ nupsit Ptolemæo Epiphani, quinto post Alexandrum Magnum regi Ægypti. Hæc fuit speciosissima, ideoque a Daniele, cap. xi, vers. 17, vocatur «filia feminarum,» hoc est formosissima, indeque dicta Cleopatra, id est decus et gloria patris. Unde ab ea cæteræ omnes reginæ Ægypti, utpote ab ea prognatæ, vocatæ sunt Cleopatræ. Ipsa ergo ex Ptolemæo Epiphane genuit Ptolemæum Philometorem, Ptolemæum Physconem, et Cleopatram filiam, quam licet sororem Philometor, ac deinde Physcon in uxorem acceperunt.
Hæc est ergo secunda Cleopatra, quæ Physconis fuit soror, uxor, et insuper quasi mater, aut potius socrus. Nam Physcon post eam repudiatam, duxit filiam ejus in uxorem.
Tertia Cleopatra fuit hujus secundæ ex Philometore filia, quam Philometor pater primo despondit Demetrio Nicanori, deinde eo capto ipsa nupsit Antiocho Sideti, Demetrii fratri. Hæc venenum propinans filio suo Antiocho Grypho, ab eodem coacta illud bibere, seipsam occidit. De ea hic agitur.
Quarta Cleopatra fuit Ptolemæi Lathuri, qui Ptolemæi Physconis fuit filius et successor, soror et uxor, quæ ab eo repudiata nupsit Antiocho Lyziceno regi Asiæ, et a Gryphina sorore in templo amplexans simulacra, jussa est confodi et occidi, teste Justino, lib. XXXIX.
Quinta Cleopatra fuit Ptolemæi Auletis filia, et Ptolemæi Dionysii ultimi regis Ægypti soror et uxor, quam adamavit Antonius repudians sororem Augusti Cæsaris, ideoque ab eo victus ad spontaneam necem adactus fuit: Cleopatra quoque seipsam admotis corpori serpentibus interfecit. Ita Eusebius, Josephus, Strabo, Beda et alii.
Versus 56: Et spondeam tibi
56. Et spondeam tibi, id est sponsam tibi dem filiam meam. Spondere enim est parentis, despondere mariti, indeque sponsi et sponsæ, ac sponsaliorum et sponsandi voces emanarunt.
Versus 59: Scripsit rex Alexander Jonathæ ut veniret obviam sibi
59. SCRIPSIT REX ALEXANDER JONATHÆ, UT VENIRET OBVIAM SIBI, q. d. Invitavit Alexander Jonatham Ptolemaidam ad nuptias suas cum Cleopatra celebrandas.
Versus 62: Induit eum purpura
62. INDUIT EUM PURPURA, id est regio amictu: purpura enim regni et regum erat vestis. Alexander ergo hic Jonatham regiis insignibus ornat, ob opem et auxilia sibi ab eo contra Demetrium præstita, idque per principes suos jubet per totam civitatem prædicari et promulgari. Non tamen hoc ipso Jonatham creat regem, sed dynastam et principem, purpura enim erat amictus dynastarum, qui amici regis, et ex amictu purpureo purpurati vocabantur. Sic Mardochæus ab Assuero ornatus fuit corona aurea in capite et amictu purpureo: erat enim ex primariis regis dynastis et amicis, Esther viii, 15.
Versus 67: Demetrius junior e Creta venit
67. In anno 165 venit Demetrius (junior) filius Demetrii senioris ab Alexandro et Jonatha victi et occisi. Venit, inquam, e Creta, ubi latuerat in Syriam, ut necem patris ulcisceretur, et avitum regnum, profligato Alexandro, reciperet. Factum hoc est quinto anno regni Alexandri, qui fuit tertius ab ejus nuptiis cum Cleopatra; has enim iniit anno 162 Græcorum, ut dictum est vers. 57; regnum vero occupavit anno 160 Græcorum, ut dictum est vers. 1.
Nota: Ex Justino, lib. XXXV, Demetrius senior, initio belli contra Alexandrum, duos filios suos, scilicet Demetrium Nicanorem et Antiochum Sidetem, qui ambo successive postea regnarunt, apud hospitem suum Gnidium (Gnidus est in Asia extrema prope Halicarnassum et Rhodum, in extremo promontorio, quod respicit Cretam) cum magna auri vi deposuit, ut belli periculis eximerentur, et si ita sors tulisset, ultioni paternæ necis servarentur. Ita factum; nam Demetrius Nicanor, Demetrio patre occiso, e Creta profugit in Syriam, regnumque invasit. Hoc eodem tempore mortuus est Cato senior, Marcellus consul Romanus bellum gessit in Hispania, Attilius Prætor in Lusitania, ac Carthago tertium bellum Punicum contra Romanos apparavit, quo victa et exscisa est a Scipione Africano. Ita Salianus.
Versus 69: Demetrius constituit Apollonium ducem
69. ET CONSTITUIT DEMETRIUS REX APOLLONIUM DUCEM, QUI PRÆERAT CŒLESYRIÆ. Hic Apollonius prius servierat Alexandro, sed ab eo defecit ad Demetrium, illectus spe majorum honorum et opum, quas promittebat novus rex Demetrius. Aulici enim respiciunt semper ad solem Orientem, ut vulgo dicitur. Hic Apollonius, quem Josephus Daum cognominat, alius fuit ab Apollonio Tharseo filio, qui tempore Seleuci regis præfuit Cœlesyriæ, de quo II Machab. iii, 5. Alius quoque fuit ab Apollonio Alæsthæi filio, quem Antiochus Epiphanes misit cum 22 millibus, ut Jerusalem et Ægyptum occuparet, II Machab. v, 24. Alius quoque ab Apollonio Gennei filio, qui Judæos sub Eupatore vexavit, de quo II Machab. xii, 2. Videtur hic Apollonius a Demetrio præfectus Cœlesyriæ constitutus, deinde veniente Alexandro ad eum a Demetrio defecisse; inde ab Alexandro ad Demetrium Demetrii filium cum aliis pluribus transiisse. Unde Justinus ait milites paternos ad filium Demetrium signa transtulisse.
Versus 70: Quia tu potestatem adversum nos exerces in montibus
70. QUIA TU POTESTATEM ADVERSUM NOS EXERCES IN MONTIBUS, id est in Judæa, quæ montosa est, q. d. Tu, o Jonatha, inter montes Judææ te contines, ibique dominaris, mihique resistis. Exi ergo e Judæa in campum Syriæ, ibique aperto marte mecum conflige, si vir es, et viribus ad bellandum polles, uti jactas; nam in angustiis montium facile est homini imbelli cum paucis resistere multis.
Tu solus resistis nobis. Nam, ut ait Justinus, lib. XXXV, de hoc Demetrio: «Audita Alexandri luxuria, quem insperatæ opes et alienæ felicitatis ornamenta, velut captivum inter scortorum greges, desidem in Regia tenebant, auxiliantibus Cretensibus, securum, ac nihil hostile metuentem aggreditur. Antiochenses quoque veterem patris ejus offensam, novis meritis correcturi se ei tradunt; sed et milites paterni, favore juvenis accensi, prioris sacramenti religionem novi regis superbiæ præferentes, signa ad Demetrium transferunt.»
Versus 71: Nunc ergo si confidis in virtutibus tuis
71. NUNC ERGO SI CONFIDIS IN VIRTUTIBUS (Græce δυνάμεσι, id est viribus et exercitibus) TUIS, DESCENDE AD NOS IN CAMPUM, ET COMPAREMUS (Græce συγκριθῶμεν, id est comparemur, conferamur, componamur) ILLIC INVICEM, (ut pedem pedi, manum manui conserentes, ostendamus uter sit fortior, an tu, an ego:) QUIA MECUM EST VIRTUS BELLORUM. Græce, quia mecum est exercitus potens urbium, q. d. Provoco te in campum, ubi armis pugnandum est, non saxis, et in quo nullum victo est refugium. Noster legit πολέμων, id est bellorum; alii legunt πόλεων, id est urbium, et sic quoque legit Josephus.
Versus 72: Quia bis in fugam conversi sunt patres tui
72. QUIA BIS IN FUGAM CONVERSI SUNT PATRES TUI, nimirum semel, quando Mathathias fugit cum filiis suis, I Machab. II, 28; iterum in pugna cum Bacchide, in qua cæso Juda, cæteri Judæi fugerunt, I Machab. IX, 18.
Versus 74: Motus est animo Jonathas adversus Apollonium
74. UT AUDIVIT AUTEM JONATHAS SERMONES APOLLONII, MOTUS EST ANIMO, ad iram excandescens, et ad pugnam exardescens, ut ipso facto refutaret exprobrationem Apollonii, ac reipsa ostenderet se tam in campis quam in montibus esse bellipotentem, imo leonem.
ET EXCLUSIT (Apollonius) EUM (Jonatham) A CIVITATE: QUIA CUSTODIA (præsidium militum ad custodiendam urbem) APOLLONII JOPPE (Græce in Joppe) ERAT. Græce est ἀπέκλεισαν, id est excluserunt, scilicet milites præsidiarii Jonatham.
Versus 80: Et circuierunt castra ejus
80. Et circuierunt (hostes, scilicet equites Apollonii) castra ejus (scilicet Jonathæ), et jecerunt jacula in populum, scilicet in socios Jonathæ.
81. POPULUS AUTEM STABAT (constanti animo, pede et manu clypeis suis excipiens, et repellens jacula hostium), ET LABORAVERUNT EQUI EORUM: q. d. Equi et equites Apollonii fatigati fuere, quia tota die laboraverunt currendo, et jaciendo tela in castra Jonathæ. Unde Simon eos fessos et lassos agressus fudit fugavitque.
Versus 82: Et ejecit Simon exercitum suum
82. ET EJECIT (Græce ἐξείλκυσε, id est extraxit, eduxit, emisit, explicuit, expandit) SIMON EXERCITUM SUUM (alas militum) ET COMMISIT (prælium) CONTRA LEGIONEM (Græce contra phalangem, puta contra aciem hostium); EQUITES ENIM FATIGATI ERANT (ob causam jam dictam), et contriti sunt ab eo (a Simone fratre Jonathæ), ET FUGERUNT.
Versus 83: Et intraverunt in Bethdagon
83. ET INTRAVERUNT IN BETHDAGON, id est in domum Dagon, puta in templum Dagon, qui erat Deus sive «idolum» eorum, Græce εἰς εἰδωλεῖον, id est in idolium, sive fanum idoli sui, scilicet Dagon. Verum qui idolum suum e manibus Jonathæ liberare non poterat, quomodo ab eodem a strage Jonathæ liberaretur? Quare omnes cum suo idolo
Versus 86: Exierunt Ascalonitæ obviam Jonathæ
86. ET EXIERUNT (Ascalonitæ) DE CIVITATE OBVIAM ILLI (Jonathæ) IN MAGNA GLORIA, id est magno honore et pompa eum excipientes, illique se et urbem suam dedentes, ne ab eo cremarentur instar Bethdagon.
Versus 89: Alexander mittit Jonathæ fibulam auream et Accaron
89. Et misit (Alexander rex hostis Demetrii et Apollonii) ei (Jonathæ ob contritum Apollonium) fibulam auream. Græce πόρπην, quod aliqui vertunt monile e collo, vel e cingulo dependens, quale est in Belgio vellus aureum. Melius Noster vertit «fibulam,» qua longiores tunicæ et vestes subnecti solent, juxta illud Æneid. IV:
Aurea purpuream subnectit fibula vestem.
Fuit hoc ornamentum militare, teste Livio, lib. VII et IX; non olim nisi regum cognatis, et summis amicis dari solitum, ut hic dicitur. Fibula ergo hac vestes laxas et fluidas, vel in pectore, vel in cingulo stringebat, et confibulabat. Unde Virgilius, XII Æneid.:
Laterum juncturas fibula mordet.
Et Ovidius, VIII Metam.:
Rasilis hinc summam mordebat fibula vestem.
Et S. Hieronymus, epist. 49: «Fibulam quæ chlamydis mordebat oras, in humum excussit.» Tertullianus, De pallio, cap. i: «In viris, inquit, pallii extrinsecus habitus, et ipse quadrangulus ab utroque laterum regestus, et cervicibus circumstrictus in fibulæ morsu humeris acquiescebat.»