Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Narrat Jeremiam in captivitate Babylonica abscondisse arcam, tabernaculum et altare thymiamatis in monte Nebo. Inde, vers. 20, præfatur auctor hujus libri secundi se gesta Antiochi Epiphanis et Eupatoris, ac Judæ Machabæi, et fratrum ejus fuse a Jasone et aliis conscripta breviter enarraturum.
Textus Vulgatae: II Machabaeorum 2:1-33
1. Invenitur autem in descriptionibus Jeremiæ prophetæ, quod jussit eos ignem accipere qui transmigrabant, ut significatum est, et ut mandavit transmigratis. 2. Et dedit illis legem, ne obliviscerentur præcepta Domini, et ut non exerrarent mentibus, videntes simulacra aurea et argentea, et ornamenta eorum. 3. Et alia hujusmodi dicens, hortabatur ne legem amoverent a corde suo. 4. Erat autem in ipsa scriptura, quomodo tabernaculum et arcam jussit propheta divino responso ad se facto comitari secum, usquequo exiit in montem, in quo Moyses ascendit, et vidit Dei hæreditatem. 5. Et veniens ibi Jeremias invenit locum speluncæ: et tabernaculum, et arcam, et altare incensi intulit illuc, et ostium obstruxit. 6. Et accesserunt quidam simul, qui sequebantur, ut notarent sibi locum; et non potuerunt invenire. 7. Ut autem cognovit Jeremias, culpans illos, dixit: Quod ignotus erit locus, donec congreget Deus congregationem populi, et propitius fiat; 8. et tunc Dominus ostendet hæc, et apparebit majestas Domini, et nubes erit, sicut et Moysi manifestabatur, et sicut cum Salomon petiit ut locus sanctificaretur magno Deo, manifestabat hæc. 9. Magnifice etenim sapientiam tractabat: et ut sapientiam habens, obtulit sacrificium dedicationis et consummationis templi. 10. Sicut et Moyses orabat ad Dominum, et descendit ignis de cœlo, et consumpsit holocaustum, sic et Salomon oravit, et descendit ignis de cœlo, et consumpsit holocaustum. 11. Et dixit Moyses, eo quod non sit comestum quod erat pro peccato, consumptum est. 12. Similiter et Salomon octo diebus celebravit dedicationem. 13. Inferebantur autem in descriptionibus et commentariis Nehemiæ hæc eadem: et ut construens bibliothecam congregavit de regionibus libros et Prophetarum, et David, et epistolas Regum, et de donariis. 14. Similiter autem et Judas ea quæ deciderant per bellum, quod nobis acciderat, congregavit omnia, et sunt apud nos. 15. Si ergo desideratis hæc, mittite qui perferant vobis. 16. Acturi itaque purificationem scripsimus vobis; bene ergo facietis, si egeritis hos dies. 17. Deus autem, qui liberavit populum suum, et reddidit hæreditatem omnibus, et regnum, et sacerdotium, et sanctificationem, 18. sicut promisit in lege, speramus quod cito nostri miserebitur, et congregabit de sub cœlo in locum sanctum. 19. Eripuit enim nos de magnis periculis, et locum purgavit. 20. De Juda vero Machabæo, et fratribus ejus, et de templi magni purificatione, et de aræ dedicatione; 21. sed et de præliis quæ pertinent ad Antiochum Nobilem, et filium ejus Eupatorem: 22. et de illuminationibus quæ de cœlo factæ sunt ad eos qui pro Judæis fortiter fecerunt, ita ut universam regionem, cum pauci essent, vindicarent, et barbaram multitudinem fugarent, 23. et famosissimum in toto orbe templum recuperarent, et civitatem liberarent, et leges, quæ abolitæ erant, restituerentur, Domino cum omni tranquillitate propitio facto illis; 24. itemque ab Jasone Cyrenæo quinque libris comprehensa, tentavimus nos uno volumine breviare. 25. Considerantes enim multitudinem librorum, et difficultatem volentibus aggredi narrationes historiarum propter multitudinem rerum, 26. curavimus volentibus quidem legere, ut esset animi oblectatio; studiosis vero, ut facilius possint memoriæ commendare; omnibus autem legentibus utilitas conferatur. 27. Et nobis quidem ipsis, qui hoc opus breviandi causa suscepimus, non facilem laborem, imo vero negotium plenum vigiliarum et sudoris assumpsimus. 28. Sicut hi qui præparant convivium, et quærunt aliorum voluntati parere propter multorum gratiam, libenter laborem sustinemus. 29. Veritatem quidem de singulis auctoribus concedentes, ipsi autem secundum datam formam brevitati studentes. 30. Sicut enim novæ domus architecto de universa structura curandum est: ei vero qui pingere curat, quæ apta sunt ad ornatum, exquirenda sunt; ita æstimandum est et in nobis. 31. Etenim intellectum colligere, et ordinare sermonem, et curiosius partes singulas quasque disquirere, historiæ congruit auctori: 32. brevitatem vero dictionis sectari, et exsecutiones rerum vitare, brevianti concedendum est. 33. Hinc ergo narrationem incipiemus: de præfatione tantum dixisse sufficiat; stultum etenim est ante historiam effluere, in ipsa autem historia succingi.
Versus 1: Invenitur in Descriptionibus Jeremiæ
1. INVENITUR AUTEM IN DESCRIPTIONIBUS JEREMIÆ PROPHETÆ, QUOD JUSSIT EOS IGNEM ACCIPERE QUI TRANSMIGRABANT, — e Judæa capti a Chaldæis in Babylonem. Confirmat id quod dixit de igne abscondito ex ipsis Jeremiæ scriptis. Descriptiones vocat Scripturam Jeremiæ, ut explicat vers. 4, hoc est codicem, vel pugillarem, aut commentarium, ut vocatur vers. 13, in quo Jeremias descripserat ea quæ dixit et gessit, cum Jerusalem capta fuit a Chaldæis, nimirum, primo, quod jusserit ignem templi abscondi in puteo; secundo, quod exhortatus sit Judæos, qui captivi in Babylonem abducebantur, ne ibi videntes idola aurea ad ea colendum se pellici sinerent, sed constanter solum Deum suum adorarent. Unde dedit eis volumen legis divinæ, puta Deuteronomium, vel Pentateuchum, ut illud crebro legerent in Babylone, illoque se et suam captivitatem solarentur, seseque in vero Dei cultu confirmarent; tertio, quod arcam, tabernaculum et altare incensi detulerit, et absconderit in speluncam montis Nebo.
Porro incertum est an liber hic fuerit canonicus, et a Synagoga probatus, habitusque ut S. Scriptura, qualis est prophetia Jeremiæ. Certum tamen est librum hunc fuisse magnæ auctoritatis, utpote qui scriptus sit a Jeremia propheta, atque hic citetur ut testis indubitatus ignis sacri absconditi. Denique injuria temporum periit hic liber, uti et plures alii a Jeremia conscripti, nimirum ejus carmen lugubre de morte Josiæ regis, de quo II Paral. XXXV. Item liber ejusdem de eversione urbis, et populi captivitate. Ad hæc liber de Babylonis excidio, quem alligatum saxo jussit in Euphratem projici, Jeremia LI, 60; et alii plures de quibus egi Prologo in Jeremiam.
Versus 2: Dedit Illis Legem
2. ET DEDIT ILLIS LEGEM, (puta exemplar Deuteronomii, in quo tota lex a Mose repetita continetur: vel exemplar totius Pentateuchi, ut illud assidue in Babylone captivi legerent. Rursum « dedit eis legem, » id est dedit eis mandatum, illudque iterum gravi obtestatione eis inculcavit), NE (scilicet) OBLIVISCERENTUR PRÆCEPTA DOMINI; (sed continuo ea ante oculos mentis et corporis ponerent). Et non exerrarent mentibus, — ne scilicet ex fulgore auri in idolis resplendentis inducerentur in errorem, quod in idolis foret aliquid augustæ divinitatis.
Versus 4: Tabernaculum et Arcam in Montem Nebo
4. ERAT AUTEM IN IPSA SCRIPTURA, QUOMODO TABERNACULUM ET ARCAM JUSSIT PROPHETA DIVINO RESPONSO (oraculo) AD SE FACTO COMITARI SECUM; USQUEQUO EXIIT IN MONTEM (Nebo) IN QUO MOYSES (moriturus) ASCENDIT, ET VIDIT DEI HÆREDITATEM, — id est vidit eminus terram Chanaan, quam Deus Abrahæ ejusque posteris quasi hæreditatem possidendam promiserat, Genes. XIII. « Comitari, » id est secum deferri, et portari a suis sociis sacerdotibus, vel Levitis: hisce enim jubere poterat Jeremias, non Angelis; ita Lyranus. Serarius tamen putat Angelos detulisse arcam post Jeremiam (sicut iidem ædem B. Virginis, in qua ipsa nuntiante Gabriele filium Dei concepit, ex Palæstina transtulerunt in Italiam puta Lauretum), ita tamen ut arca visa sit a nonnullis, qui proinde eam secuti notarunt locum in quo a Jeremia fuit deposita.
In quo Moyses. — Arca ergo et tabernaculum condita fuere eodem loco, quo Moyses mortuus et sepultus fuit, qui arcæ et tabernaculi fuerat conditor. Porro modum depositionis arcæ recenset S. Epiphanius et ex eo S. Thomas quos audi: « Dicit Epiphanius: Hic est Jeremias, qui templum subvertendum prænoscens, arcam testamenti cum his quæ in eadem erant, tulit; et precibus eum absorbari fecit in petram: petram vero digito designans, nomen Dei impressit, et factum est sigillum in similitudinem Scripturæ, quæ ferro cavatur, et ipsum Domini nomen nubis operimento ita celatum est, ut ex tunc nec locum quis cognoscere queat, nec nomen legere usque in hunc diem, et usque in finem, et pristinæ figuræ instar ignis, et nubes sæpe illic fit nocturno tempore, eo quod gloria Domini ab ejus lege non desinat. Est autem petra illa in eremi terra, inter duos montes, inter quos jacent sepulti Moyses et Aaron, dixitque Jeremias præsentibus: Dominus de Sion ascendit ad cœlos, inde cum virtute reversurus, et erit signum præsentiæ ejus, quando omnes gentes adoraverint lignum, dixitque quod arcam hanc nemo poterit producere, præter Moysen electum Dei prophetam. Et tabulas, quæ in ea sunt, nullus aperiet sacerdotum, nullusque Prophetarum nisi electus Dei Aaron. Et in prima resurrectione resurget hæc arca, et exibit de petra, et ponetur in monte Sina, et omnes Sancti congregabuntur ad ipsam, regressum Domini exspectantes, et ut vitent adversarium, qui eos fugientes est quæsiturus interimere. » Hæc ille.
Eadem habet Dorotheus in vita Jeremiæ. Horum fides sit penes ipsos auctores.
Porro Jeremias hæc gerere potuit, et de facto gessit vel ante captam Jerusalem regnante non Sedecia (tunc enim fuit in carcere), sed Joachim: huic enim Jeremias erat in veneratione, unde ipsius suasu Joachim dedidit se Chaldæis, aut capta jam Jerusalem a Chaldæis, antequam templum ab eis incenderetur. Jeremias enim in magna sanctitatis opinione erat apud Nabuchodonosorem, eo quod ab eo capiendam Jerusalem prædixisset; unde ab eo obtinuit quæcumque voluit, ut patet Jeremiæ XXXIX, 42. Nil ergo habent hic Novantes ut fidem huic libro derogent.
Versus 7: Ignotus Erit Locus
7. QUOD IGNOTUS ERIT LOCUS (arcæ, tabernaculi et altaris incensi), DONEC CONGREGET DEUS CONGREGATIONEM POPULI. — Quæres an et quando hoc factum vel adhuc faciendum sit. Nonnulli id factum putant sub Nehemia et Dario Hystaspis, quando populus Judaicus in Babylone dispersus inde rediit, et congregatus fuit in Jerusalem et templo ibique ignem a Jeremia reconditum per aquam crassam in ignem conversam recuperavit; tunc enim simili modo videntur circa tabernaculum et altare ab eo abscondita Deo revelante rursus apparuisse in novo templo. Hæc enim erant vasa propria, per quæ Deus in eo coli volebat, ideoque per Moysen ea fabricari, et in templo reponi jusserat. Ita Melchior Canus, lib. II de Locis, cap. XI, Torniellus ad annum mundi 3601, Sanchez hic, et Ribera in cap. I Aggæi, num. 45, qui tamen in fine magis in contrariam sententiam inclinat.
Verum contraria sententia uti communior, ita et verior est, scilicet arcam, tabernaculum et altare incensi non fuisse reperta cum igne sacro sub Nehemia et Dario, sed revelanda fore sub finem mundi quando Deus per Eliam et Enoch populum suum, id est Judæos ad Christum convertet, eosque in unam Ecclesiam cum gentibus congregabit: tunc enim Elias, ut eos in fide Christi confirmet, ostendet eis arcam hic a Jeremia in illud ævum promissam. Probatur primo, quia si hæc inventa fuissent cum igne, utique auctor hic idipsum hic narraret, uti narravit de igne: hoc enim ad rem præsentem plane pertinebat. Jam autem nil tale hic narrat. Secundo, quia sub Nehemia non est facta integra congregatio populi, ut patet vers. 18, et cap. II, vers. 37. Multi enim Judæorum manserunt in Babylone; alii in alias regiones fuere dispersi. Tertio, si reperta fuissent, tum in templi secundi exspoliatione, quæ per Titum facta est, arca in spoliis poneretur. At non ponitur apud Josephum, lib. VII De bello, cap. XVII et XIX. Imo idem, lib. VI, cap. VI, expresse docet tunc in Sancto sanctorum nihil omnino fuisse. Cum in idem Sanctum sanctorum ingressus est Pompeius, quid in templo viderit explicans subdit: enumerat idem Josephus diligenter, lib. XIV Antiq. cap. VIII; de arca tamen semper mutus. Quocirca Romæ in arcu triumphali Titi cernimus effigiem candelabri aurei et mensæ panum propositionis, non autem arcam depictam. Quarto, quia hæc est communis Hebræorum sententia, qui constanter asserunt hæc vasa defuisse in secundo templo. Idem asserunt Latini et Græci, ut S. Epiphanius et Dorotheus jam citati in vita Jeremiæ, S. Thomas, Lyranus et Dionysius hic, Petrus Galatinus, lib. IV, cap. IX, Genebrardus, lib. II Chronol. anno mundi 3730, Bellarminus, lib. I De verbo Dei, cap. XV. Abulensis in cap. XV Exodi, Quæst. IV, ubi asserit hæc vasa in eodem loco abscondita in quo corpus Moysis conditum fuit, ac tunc apparitura quando Moysis corpus resurget, et apparebit, quod erit in fine mundi. Sic et Dorotheus in vita Jeremiæ ait eum abscondisse arcam in sepulcro Moysis et Aaronis. Idem censet Cosmas Magalianes, præfat. in Josue, sectione VI.
Nonnulli addunt Hebræos, deficiente arca, tabernaculo et altari incensi a Moyse fabricatis, similia fabricasse, illaque in secundo templo (hunc enim ornatum sibi proprium exigebat templum) reposuisse; idque sat colligitur ex lib. I Machab. cap. I, vers. 23, ubi dicitur Antiochum Epiphanem e templo accepisse altare aureum et candelabrum luminis, et mensam panum propositionis; et ex Hegesippo, lib. I, cap. XVII, ubi ait Pompeium tabulas testamenti et cherubinos (non Mosaicos, sed Mosaicis similes) in templo vidisse.
Porro defuit in templo secundo arca fœderis, quia in ipso appariturus et docturus erat Christus per arcam figuratus. Unde mystice S. Ambrosius, lib. I Offic. capite XIV, Rupertus, cap. XXIV, hoc vaticinium Jeremiæ impletum censent, cum in templo congregato toto populo videndum se exhibuit Christus, qui est vera arca novi Testamenti, continens tabulas legis Evangelicæ et manna Eucharistiæ. Vide dicta Exodi XXV, 10.
Versus 8: Apparebit Majestas Domini
8. ET APPAREBIT MAJESTAS DOMINI, ET NUBES ERIT, — q. d. Cum Deus revelabit arcam, tunc pariter ostendet gloriam suam in nube splendida, sicut eamdem manifestavit Mosi et Salomoni in dedicatione altaris et templi, ut dicitur vers. 10. MANIFESTABAT HÆC, — scilicet majestatem suam in nube splendida. Græca hæc referunt ad sequentia hoc modo: ut locus sanctificaretur magnifice; deinde punctum. Manifestabatur enim hoc, sive manifestum fiebat, quod velut sapientiam habens obtulit sacrificium.
Versus 9: Magnifice Sapientiam Tractabat
9. MAGNIFICE ENIM SAPIENTIAM TRACTABAT (Salomon mortalium sapientissimus), et ut sapientiam HABENS OBTULIT SACRIFICIUM DEDICATIONIS ET CONSUMMATIONIS TEMPLI, — q. d. Salomon uti erat sapientissimus, sic sapientissime imitatus est Mosen, ac orando impetravit ut Deus suam majestatem in templo a se ædificato, et jam dedicato per nubem gloriosam ostenderet III Reg. VIII, 10; unde explicans subdit:
Versus 10: Ignis Descendit de Cœlo
10. SICUT ET MOYSES ORABAT AD DOMINUM, ET IGNIS DESCENDIT DE CŒLO ET CONSUMPSIT HOLOCAUSTUM (Levit. IX, 24), SIC ET SALOMON ORAVIT, ET DESCENDIT IGNIS DE CŒLO, ET CONSUMPSIT HOLOCAUSTUM, — q. d. Simili ergo modo ignis cœlestis in dedicatione templi facta a Nehemia, et postea a Juda Machabæo descendit de cœlo, eorumque victimas consumpsit, ideoque institutum est festum Encæniorum æque ac dati ignis, ad quod vos, o Ægyptii Judæi, hortamur, nos Jerosolymitæ, ut illud nobiscum ad Dei laudem et gratiarum actionem celebretis.
Versus 11: Dixit Moyses: Consumptum Est
11. ET DIXIT MOYSES EO QUOD NON SIT COMESTUM, QUOD ERAT PRO PECCATO CONSUMPTUM EST, — q. d. Cum sacrificium Moysis esset pro peccato, ideoque immundum videretur, sicut et peccatum ipsum, ideoque nec consumptum a sacerdotibus esset, hinc idipsum a flamma consumptum est. Sumpta sunt hæc verba ex Levit. X, 16, videnturque continuata esse cum superioribus, ut sicut ignis cæteras victimas cremavit, sic et hostias pro peccato consumpserit; ita Serarius, Sanchez et alii.
Versus 13: Descriptiones et Bibliotheca Nehemiæ
13. INFEREBANTUR AUTEM IN DESCRIPTIONIBUS ET COMMENTARIIS NEHEMIÆ HÆC EADEM, — q. d. Hæc quæ dixi de igne sacro ex aquis crassis emicante scripta sunt a Nehemia, non lib. II Esdræ, sed alio Nehemiæ commentario, qui jam injuria temporum intercidit.
ET UT CONSTRUENS BIBLIOTHECAM. — Prima est hæc Judæorum solemnis bibliotheca quam construxit Nehemias. Ipse enim antecessit centum et amplius annis Alexandrum Magnum, et Aristotelem quem Strabo, lib. XIII, scribit fuisse primum qui bibliothecam exstruxerit. Pluribus annis Nehemias antecessit Ptolemæum Philadelphum, qui secundus post Alexandrum regnavit in Ægypto, ibique celeberrimam bibliothecam erexit, ideoque e Judæa 72 Interpretes evocavit qui S. Scripturam ex Hebræo in Græcum traducerent. Sic ante Ptolemæum et Alexandrum tempore Darii Hystaspis exstabat bibliotheca in Babylone, ut patet I Esdræ VI, 1. Videntur Jerosolymitæ hic adeo celebrare bibliothecam Nehemiæ, ut eam apponant, vel componant, vel opponant bibliothecæ Philadelphi, de qua gloriabantur Judæi in Ægypto degentes, q. d. Vos in Ægypto plures forsan habetis Gentilium libros profanos; at nos soli habemus libros sacros et historias gentis nostræ quibus caret bibliotheca Philadelphi.
Versus 14: Judas Congregavit Omnia
14. SIMILITER AUTEM ET JUDAS EA QUÆ DECIDERANT PER BELLUM CONGREGAVIT OMNIA, (q. d. Simili cura et diligentia Judas sacros Codices per bella Antiochi Epiphanis dissipatos) congregavit et sunt apud nos. — Per Judam nonnulli accipiunt Judam Machabæum. Verum quia Judam hunc a Machabæo distinguit, dicens, vers. 20: « De Juda vero Machabæo; » hunc enim solet vocare Machabæum; et quia Judas Machabæus in assiduis fuit bellis, ideoque illi potius cura fuit armamentarii quam bibliothecæ, ut cuderet gladios, non libros: hinc verius alii accipiunt per Judam, Judam Essenum, qui, ut dixi cap. I, vers. 10, fuit auctor hujus epistolæ et libri; sed quia ipse eam scripsit nomine totius Senatus et populi Judaici, ut ibidem dicitur, hinc de se hic loquitur in tertia persona. Induit enim personam populi et Senatus, quorum nomine scripsit epistolam, eosque hic de Juda, id est de se, quasi de tertio aliquo loquentes inducit.
Versus 17: Deus Qui Liberavit Populum Suum
17. DEUS AUTEM QUI LIBERAVIT POPULUM SUUM, — (ab Antiocho Epiphane, Eupatore, Sidete, Demetrio, cæterisque hostibus, et reddidit hæreditatem omnibus et regnum, q. d. Deus effecit ut omnes Judæi regnum Judæe non titulo regni, ut prius, sed provinciæ sibi a Deo datæ, quasi hæreditate possiderent, ac singuli in ea partem suam hæreditariam sibi ab Antiochis ereptam, rursum quiete obtinerent); et sacerdotium, (ut scilicet Jerosolymæ restitueret suum Pontificem et sacerdotes); et SANCTIFICATIONEM, — id est sanctum templum cum sancto Dei cultu. Templum enim ab Antiocho pollutum Judas Machabæus expians pristinæ puritati et sanctitati, sanctoque unius veri Dei cultui restituit, lib. I, cap. IV, vers. 52.
Versus 20: De Juda Machabæo
20. DE JUDA VERO MACHABÆO ET FRATRIBUS EJUS. — Sententia hujus versus et quatuor sequentium pendet et expletur illo vers. 24: « Tentavimus nos uno volumine breviare, » q. d. Quæ Jason et alii fuse dixerunt et scripserunt multis voluminibus de gestis et præliis Judæ Machabæi et fratrum ejus, hæc nos breviter hoc libro II Machab. enarrabimus.
Finita ergo, vers. 19, epistola, Judas Essenus hic orditur historiam libri II Machab. eique hunc titulum et præfationem de libri argumento, methodo, stylo, etc. præmittit: quare idem est argumentum libri secundi, quod fuit primi, nimirum gesta Judæ Machabæi et fratrum ejus: hæc enim breviter conscripta, lib. I, hic fusius enarrantur: multa etiam adduntur, quæ libro primo omissa fuerunt.
Versus 21: Antiochum Nobilem
21. Antiochum nobilem, — id est Antiochum Epiphanem: ἐπιφανής enim Græce idem est quod illustris, nobilis; ita vocatus fuit a Gentilibus ob illustria facta, licet verius a Polybio et aliis cognominetur ἐπιμανής, id est stultus et insanus, ut dixi lib. I.
Versus 22: Illuminationes de Cœlo
22. ET DE ILLUMINATIONIBUS QUÆ DE CŒLO FACTÆ SUNT AD EOS QUI PRO JUDÆIS FORTITER FECERUNT. — Illuminationes de cœlo vocat signa cœlitus edita pro Juda et sociis, qui ope Angelorum adjuti, pro Judæis fortiter dimicantes, magnos Antiochi exercitus prostrarunt. Unde Angeli apparuerunt Judæ, ejusque castra, quasi duces belli præiverunt, ut audiemus in sequenti.
Versus 23: Domino Propitio Facto Illis
23. Domino cum omni tranquillitate propitio FACTO ILLIS, — q. d. Domino tranquillante et sedante turbationes, tumultus et prælia ab Antiocho intentata Judæis, eisque pacem pristinam reddente: « Tranquillus enim Deus tranquillat omnia, et tranquille aspicere, quiescere est, » ait quidam Sanctorum.
Versus 24: A Jasone Cyrenæo Uno Volumine Breviare
24. ITEMQUE AB JASONE CYRENÆO QUINQUE LIBRIS COMPREHENSA TENTAVIMUS NOS UNO VOLUMINE BREVIARE, — id est in breve hoc volumen redigere. Objicit Calvinus et Novantes Jasonem hunc fuisse Cyrenæum, ideoque Gentilem, ac proinde librum hunc, qui est compendium Jasonis, non esse sacrum et Canonicum. Respondeo Jasonem hunc fuisse Judæum, non Gentilem: Judæi enim erant sparsi per totum orbem; ideoque in Cyrene quoque degebant, ut patet Actor. II et VI. Gentiles enim hostes erant Judæorum, eorumque legem, ritus et gesta irridebant, extenuabant, depravabant. Hic autem Jason hæc omnia extollit et celebrat, ut patet ex seq. Quare fuit ipse verus Dei cultor, ac vir probus et pius, Deique cultus zelotes.
Sed esto Jason fuisset gentilis, Judas tamen, qui Jasonis scripta selegit, digessit, disposuit, concinnavit, suaque effecit, et in hunc librum redegit assistente sibi semper Spiritu Sancto necubi erraret, hunc librum Canonicum effecit. Quare idem effecit ut si quid falsi, impii, vel obsceni esset in libris Jasonis, illud Judas omitteret vel castigaret. Ubi nota Canonem: Cum auctor Canonicus citat probatque dicta alicujus profani auctoris, hoc ipso facit ea Canonica. Sic S. Paulus ad Titum I, 12, citans illud Epimenidis: « Cretenses semper mendaces, malæ bestiæ, ventres pigri, » addensque: « Testimonium hoc verum est, » hoc ipso illi tribuit fidem Canonicam et infallibilem. Sic illud Job V, 13: « Qui apprehendit sapientes in astutia eorum, » prout dictum est ab Eliphaz gentili, non habet auctoritatem Canonicam; eam tamen adeptum est, cum citatum et laudatum est a Paulo, I Cor. III, 19. Simili modo Judas hic auctor Canonicus dicta a Jasone citans laudansque, ea fecit Canonica. Sic rursum Paulus, Act. XVII, 28, citans probansque illa Arati: « Ipsius enim et genus sumus, » eis tribuit auctoritatem Canonicam. Ita Sanchez, Serarius, Bellarminus et alii.
Versus 27: Negotium Plenum Vigiliarum et Sudoris
27. NEGOTIUM PLENUM VIGILIARUM ET SUDORIS ASSUMPSIMUS. — Magni enim laboris et industriæ est plurima legere, eaque omnia methodice, concinne, clare, et plene paucis verbis constringere et complecti. Sic laboravit, qui Iliadem Homeri ita minutis litteris descripsit, ut totam cortici nucis includeret, teste Plinio, lib. VII, cap. XXI, et Archimedes, qui, ut ait Cicero, Tuscul. I: « lunæ, solis et quinque stellarum errantium motus in sphæram alligavit, idque divino ingenio. » Et quia pauci id facere norunt, hinc sæpe compendia et dispendia. Paucis ergo multa complecti magni viri est, profundique ingenii, quod punctum veritatis multiplicis uno mentis cernit et stringit in ictu. Hic laconismus, id est breviloquentia indicium est animi silentis, meditabundi et sapientis, ideoque illa usi sunt septem Græciæ Sapientes quorum dicta sunt hæc: « Nosce teipsum. Ne quid nimis. Sponde, noxa præsto est, etc. »
Audi Plutarchum tract. De Garrulitate: « Semper audiendæ sunt taciturnitatis ac silentii laudes, eorumque majestas, sanctimonia, ac cum sacris arcanis similitudo, et quod majori sunt in admiratione, magis cari sapientesque habentur, quam effrænes isti et concitati ii, qui rotundi sunt, ac breviloquentes, et quorum in exigua dictione multus inest sensus. Nam et Plato hos laudat, similes esse docens peritorum jaculatorum, dum crispa ac densa inter seque convoluta verba emittunt. Et Lycurgus cives statim a puero suos silentio compescens, ad hujusmodi contracte ac presse loquendi peritiam condocefecit. Etenim sicut Celtiberes ferro aciem soliditatemque parant, eo in terram defosso, crassas terrestresque partes expurgando: ita Laconica oratio cortice carebat, et supervacaneorum remotione in efficacitatem coacta acuebatur: quippe illa scite dicendi brevitas, et versatile in responsionibus acumen, multi erat silentii fructus. »
Versus 29: Veritatem Auctoribus Concedentes
29. VERITATEM QUIDEM DE SINGULIS AUCTORIBUS (Græce auctori, puta Jasoni Cyrenæo) CONCEDENTES IPSI AUTEM SECUNDUM DATAM (dictam jam) FORMAM BREVITATI STUDENTES, — q. d. Ego Judas hujus libri scriptor hoc tantum egi, ut Jasonis scripta breviarem: quare nolui curiose scrutari veritatem singularum rerum etiam minutissimarum ab eo conscriptarum, sed veritatis hujus laudem tribuo Jasoni, utpote scriptori probo, veraci et exacto, qui hæc omnia diligenter prius investigavit, nec nisi certo comperta conscripsit. Ita modeste de se sentit, et loquitur Judas, sed Spiritus Sanctus qui eo quasi organo et calamo usus est, ita eum direxit, ut nil nisi verum, pium sanctumque conscriberet, et si quid secus in Jasone invenisset, illud vel omitteret, vel mutaret.
Versus 30: Architecto et Pictori
30. SICUT ENIM NOVÆ DOMUS ARCHITECTO. — Ex eadem modestia Judas hic Jasonem comparat architecto magnæ fabricæ, cui incumbit totius fabricæ dispositio et constructio: se vero pictori qui fabricam jam perfectam pictura sua exornat, q. d. Historici est fabricam historiæ construere; abbreviatoris vero est eam suo brevi et concinno stylo exornare.
Versus 31: Intellectum Colligere
31. Etenim intellectum colligere. — Intellectum vocat argumentum, sive materiam quam historicus colligit, et lectori legendam intelligendamque proponit.
Versus 32: Brevianti Concedendum Est
32. EXSECUTIONES RERUM VITARE BREVIANTI CONCEDENDUM EST. — Græce: Curiositatem negotii omittere abbreviationem facienti concedendum est. q. d. Auctoris historici est curiose singula minutim investigare et enarrare; at abbreviatoris est plura ex his circumcidere et paucis multa complecti. Græce enim ἐξεργασίαν significat opus quod fit magna diligentia et cura, hoc est, quod curiose, exacte, plene et perfecte pertractatur. Et hoc Noster vocat « exsecutiones; » nec hanc vocem illatinam existimes. Exsequi enim significat aliquid absolvere et perficere, ideoque accurate illud agere; unde illud Tullii in Oratore: « Divine ut omnia exsequitur. » Et illud ejusdem De Universit.: « Non igitur dubium quin æternitatem maluerit exsequi, quandoquidem neque mundo quidquam pulchrius, neque ejus ædificatore præstantius. » Et illud ejusdem, lib. De Senectute: « Exsequi omnia regis officia et munia. » Rursum, et magis ad rem propositam exsequi significat rem minutim et ample exponere ac narrando prosequi. Ita Livius, lib. V: « Exsequebatur deinde, inquit, quæ solemnis derivatio esset. » Et Cicero, Mario, lib. XXVII: « Habeo, inquit, multa occultiora quæ vix verbis exsequi possum. » Et Plinius, lib. XXXV, cap. VIII: « Nunc celebres in ea arte quam maxima brevitate percurram; neque enim instituti operis est talis exsecutio, » id est prolixior et plenior enarratio. Sic hic exsecutiones opponuntur abbreviationi quam sibi sectandam proposuit noster hic Auctor.