Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Est hoc caput epinicion Jesu Christi victoris et salvatoris. Dixerat Propheta in fine cap. praeced. quod Deus Apostolis et fidelibus complanaret omnia avia et invia, sicut Hebraeis siccavit et complanavit mare Rubrum. Quocirca sicut post transitum maris Rubri, et liberationem a Pharaone, Moses et Hebraei cecinerunt Deo carmen Eucharisticum Exodi XV, ita hic Isaias similia, imo majora Emmanuelis beneficia, quibus nos a peccato et morte liberabit, de quibus hactenus egit, hoc carmine quasi epiphonemate concludens, omnes Sionidas, id est, Christianos ad gratiarum actionem invitat, utque in eo uno, venia et gratia jam ab eo accepta, contempta morte, diabolo, peccati conscientia, infirmitate carnis, et mundo, fidentem conquiescant, admonet. Docet enim redemptionis Christi effectum positum esse in animi tranquillitate et fiducia, in qua populus redemptus sancte conquiescit, et fretus ac subnixus Jesu auxilio nullum amplius malum metuit, sed haurit in jubilo aquas vivas salientes de fontibus Salvatoris.
In hoc igitur epinicio, primo, enarrat conversionem sortis in meliorem, vers. 1. Secundo, designat salvatorem hujus laetitiae auctorem, vers. 2, 3. Tertio, excitat populum fidelem ad beneficii a Deo praestiti divulgationem per orbem universum, 4, 5; et ad laetitiae et praerogativae suae contestationem, 6.
Textus Vulgatae: Isaias 12:1-6
1. Et dices in die illa: Confitebor tibi, Domine, quoniam iratus es mihi: conversus est furor tuus, et consolatus es me. 2. Ecce Deus salvator meus, fiducialiter agam, et non timebo: quia fortitudo mea, et laus mea Dominus, et factus est mihi in salutem. 3. Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris: 4. et dicetis in die illa: Confitemini Domino, et invocate nomen ejus: notas facite in populis adinventiones ejus: mementote quoniam excelsum est nomen ejus. 5. Cantate Domino quoniam magnifice fecit: annuntiate hoc in universa terra. 6. Exsulta, et lauda, habitatio Sion: quia magnus in medio tui sanctus Israel.
Versus 1: Et Dices in Die Illa
Et dices (o turba conversa et redempta a Christo) IN DIE ILLA, — quando completa in te videbis omnia, quae hic de Christo Christique gratia et donis praedixi.
CONFITEBOR (laudabo et gratias agam) TIBI, DOMINE! — quoniam, cum esses mihi ob peccata iratus, per mortem Filii tui Christi conversus est furor tuus in clementiam et gratiam, qua condonans peccata mea consolatus es me.
Nota: Hoc tantum est Dei donum, ut Christianus in hac quiete conscientiae, et spe salutis aeternae hilarescens, jugiter Deo gratias agere, psallere et exsultare debeat; adeoque tota vita ejus non aliud sit oportet, quam continua laetitia et laus Dei, ut quidquid cogitat, loquitur, agit, patitur, laeto id faciat animo, ac in omnibus tam adversis quam prosperis laudet Deum, imo omnia alacris faciat et subeat ex amore et laude Dei. Ita jubilabit perpetuo, ac inchoabit vitam Sanctorum in coelis, qui in felici pace, gaudio et deliciis perenne canunt Alleluia. Haec est vita excelsa, humana et terrena cuncta transcendens, coelestis et beata. Hanc agunt Angeli omnes, tum ministrantes, tum magis assistentes, qui Dei immensam majestatem, gloriam, pulchritudinem ac beneficentiam contemplantes, semper exsultant, et admirabundi canunt: « Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Deus exercituum. » Hoc est juge eorum negotiosum otium et otiosum negotium. Beati qui hoc capiunt, beati qui hanc viam vitamque ineunt.
Ita S. Franciscus accepta revelatione suae praedestinationis et salutis, qua certo hujus doni se compotem esse et fore intellexit, noctes et dies nec edere, nec bibere, nec dormire, nec aliud quid facere poterat quam jubilare, ut gaudio ebrius nil eructaret, nisi hoc: « Laudetur Deus, laudetur Deus! »
Porro varii sunt gradus et modi laudandi Deum: primus est celebrando eum verbis et hymnis, v. g. iterando saepius per diem: « Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto, » et: « Te Deum laudamus, te Dominum confitemur, » etc. Secundus, vitando peccata (haec enim sunt summa Dei contumelia et vituperium) etiam minima. Tertius, insistendo sanctis actionibus et virtutibus, praesertim charitatis et humilitatis (de quo dixi Daniel. III, 87), eas referendo ad Dei laudem et gloriam, ut monet Apostolus, 1 Corinth. X, 31: « Sive manducatis, sive bibitis, sive aliud quid facitis: omnia in gloriam Dei facite. » Quartus, studendo perfectioni, et insistendo heroicis operibus (uno enim tali saepe plus honoratur et celebratur Deus, quam decem communibus), omnesque tentationes, dolores et difficultates, omnia dura et contraria generose superando ex amore et laude Dei. Quintus, meditando saepe infinitam Dei excellentiam, sanctitatem, potentiam, amorem, etc.; indeque se excitando ad abyssalem Dei reverentiam, laudem et glorificationem, ut prae Deo nihil in mundo altum, nil magnum et sublime, nil laude dignum existimes, quin et teipsum despicias, dicasque cum Daniele: « Tibi, Domine, gloria; nobis autem confusio faciei nostrae; » et cum S. Francisco: « Quis tu, Domine? quis ego? Tu abyssus majestatis, sapientiae, virtutis et gloriae; ego sum abyssus nihili, ignorantiae, peccatorum et miseriarum. » Utque optes ardenter in vita et morte, in laetis et tristibus, in tempore et aeternitate mille (si fieri posset) linguis, mille etiam cordibus celebrare Dei laudes. Sextus, invitando alios vita et voce ad Dei laudem, praesertim eos qui Deum ignorant aut blasphemant, v. g. convertendo peccatores, Indos, Japones, etc., atque orando assidue: « Domine, sanctificetur nomen tuum, » ut omnes gentes et homines te agnoscant, colant, ament, glorificent. Rursum, invitando omnes Angelos et creaturas, etiam inanimes, ad Dei laudem, uti faciunt tres pueri in fornace Babylonia, Danielis, cap. III: « Benedicite, omnia opera Domini, Domino, etc. Omnis spiritus laudet Dominum. » Septimus et perfectissimus est, multa opprobria, persecutiones, aerumnas, verbera et mortem fortiter patiendo pro Dei gloria. Hinc maxima Dei laus est martyrium. Sic Christus in cruce patiendo acerbissima tormenta, convicia et mortem, maxime glorificavit Deum. Ita et SS. Innocentes, omnesque Martyres magis moriendo quam loquendo Deum confessi sunt, ejusque nomen celebrarunt. Ita S. Theodorus Martyr, dum ungulis costae nudarentur, laetus canebat: « Benedicam Dominum in omni tempore; » alii: « Laus tibi, Christe; » alii: « Gloria Patri; » noster Campianus: « Te Deum laudamus. »
Versus 2: Ecce Deus Salvator Meus
Sic canit Moses, Exodi XV: « Iste Deus meus, et glorificabo eum. » Vox ecce significat miram in rebus desperatis salutem, eamque aeternam quam attulit Salvator sive Jesus. Unde aliqui vertunt: « Ecce Deus Jesus meus, » quasi hic pueri et Emmanuelis nascituri, de quo hactenus egit, nomen significet; sic enim gaudii magnitudo, et amoris deliciae magis exprimuntur. Ad verbum in Hebraeo est: « Ecce Deus salus mea. » Salus, id est, Salvator sive Jesus, q. d. Ecce Jesus, qui mihi tantam e tantis malis salutem attulit; quidni in eo totus exsultem? quid ulterius horream? quid timeam? quid amem? quid sperem? quid dicam, nisi, Deus meus, Jesus meus, et omnia? Hinc nomen salutis, id est, Salvatoris, sive Jesu, hoc versu et sequenti ter repetit.
NON TIMEBO; — quia nihil mihi amplius conscius sum, nec ulla pallesco culpa: « Nihil enim damnationis (nihil damnabile) est iis, qui sunt in Christo Jesu, » Rom. VIII, 1. In Hebraeo elegans est rhythmus et paronomasia in voce אבטח ebtach, id est, sperabo, et אפחד ephchad, id est timebo.
FORTITUDO MEA. — Accepi a Jesu omne robur meum, quo jugum daemonis excussi, et quo deinceps ejus illecebras, vires et peccata superabo. Pulchre et solide ex hoc loco docet S. Prosper, lib. III De Vita contemplativa, cap. XX, quae et quanta sit fortitudo Christiana, ac cui nitatur, scilicet uni Deo: « Haec, ait, animi fortitudo ab illo est nobis, cui cum Propheta cantamus: Fortitudo mea, et laus mea Dominus, et factus est mihi in salutem. »
Versus 3: Haurietis Aquas in Gaudio
Hoc versu significat rebus veluti desperatis salutem accessisse, et copiosam quidem ac multiplicem, ac referendam ad suum Salvatorem, Messiam Christum. Vox ecce significat rem miram et inexspectatam. Eligo autem nomen salutis, vel Salvatoris, ut salutis nostrae auctorem et fontem designet, quem Hebraice vocant Jesuam sive Jesum, q. d. Ecce Jesus, hauriet vias apertas salutis, quoties ad Eum confugient; ex Eo enim quasi ex fonte salus omnis manat.
Fontes Salvatoris sunt, primo, gratia Ejus et Sacramenta, praesertim Baptismus et Eucharistia; secundo, doctrina Ejus, praedicatio et sacrae Scripturae; tertio, merita passionis et mortis Ejus, ex quibus omnia bona spiritualia ad nos quasi ex fonte inexhausto fluunt.
Versus 4-6: Confitemini Domino
Quod antea de se dixit, id jam de aliis optat et jubet, scilicet ut omnium linguae et corda Deum laudent, et notum faciant in populis. Nota: Confitemini hic idem est quod laudate et gratias agite. Vocat eum salvatorem, et salutis fontem, unde Hebraice Jesus; ita ut nomen Jesu sit quasi thema et basis totius hujus cantici.
Notas facite in populis adinventiones ejus, id est, opera ejus mirifica praedicate per universum orbem, nempe Incarnationem, Redemptionem, institutionem Sacramentorum. Mementote quoniam excelsum est nomen ejus, scilicet nomen Jesus, quod est supra omne nomen, Philipp. II, 9.
Cantate Domino quoniam magnifice fecit; id est, canite Deo hymnum ob magnifica ejus opera.
Annuntiate hoc in universa terra, id est, praedicate per totum orbem, uti fecerunt Apostoli.
Exsulta et lauda, habitatio Sion; quia magnus in medio tui Sanctus Israel, scilicet Christus, qui habitat in medio Ecclesiae suae per fidem, gratiam et Sacramenta, praesertim per Eucharistiam, in qua corporaliter praesens est.
Nota: Totum hoc caput est breve sed magnificum canticum, dignum quod juxta canticum Mosis Exodi XV, canticum Deborae Judicum V, et Magnificat Beatissimae Virginis Lucae I collocetur. Est enim congrua conclusio magnae prophetiae Messianicae, quae in capite VII cum promissione Emmanuelis incepit, et nunc ad culmen pervenit in visione salutis universalis et cantico redemptorum.