Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
17. Et ipse misit eis (animalibus vel monstris) sortem, — q. d. Deus jam dictis animalibus et monstris divisit Idumaeam, cuique dedit suam sortem, locum et mensuram, quasi proprii et perpetui ejus incolae essent futuri. Hac ergo phrasi significat vastitatem Idumaeae diuturnam fore. Unde addit: «Usque in aeternum.» Vide dicta vers. 10.
Textus Vulgatae: Isaias 35:1-10
Mystice S. Hieronymus, Cyrillus, Athanasius, et ex his Leo Castrius hos duos ultimos versus accipiunt de Apostolis missis ad praedicandum per totum orbem. «Milvi» ergo, vel, ut Septuaginta, corvi, cadavera, id est vitia et peccata hominum, depascentes, sunt Apostoli. Hic sensus non est incongruus, si cum Castrio et aliis accipias hoc caput de excidio Judaeae. Verum agitur hic de excidio Idumaeae, non Judaeae, ut dixi.
Versus 1: The desert shall be glad. — In Hebrew it is ששום iescusum, that is, they shall rejoice ...
Judaei haec referunt ad restitutionem Hierosolymae, et regni Judaici, sub suo Messia, quem ipsi frustra exspectant. S. Thomas et Hugo haec referunt ad reditum Judaeorum e captivitate Babylonica, et per illum censent adumbrari laetitiam et gloriam gentium per Christum liberatarum a servitute peccati et diaboli. Verum passim Patres, quos citabo, vers. 1, et Interpretes, haec per se et proprie accipiunt de aureo Evangelii saeculo, deque vocatione et gloria gentium. Ubi nota: Solet Propheta tristibus laeta subjungere. Quia ergo cap. praeced. descripsit triste Idumaeae, et sub ea orbis ac impiorum in fine mundi excidium; hinc transit hic ad tempus Evangelii, et ad laetum de Ecclesia per gentes gloriose propaganda vaticinium; unde multa bona hoc cap. per antithesin opponit malis, quae orbi intentavit cap. praeced. Primo, ergo docet, quod gentes antea desertae per Christum excolendae, fertiles sint futurae instar Libani, Saron et Carmeli. Secundo, vers. 5, docet tempore Evangelii caecos, surdos, claudos et mutos curandos esse, nec fore inter eos dracones et malas bestias, nec pollutos. Deinde, vers. 10, ait eos ituros in Sion ad aeterna gaudia.
1. Laetabitur deserta et invia, et exsultabit solitudo, et florebit quasi lilium. 2. Germinans germinabit, et exsultabit laetabunda et laudans: gloria Libani data est ei: decor Carmeli, et Saron, ipsi videbunt gloriam Domini, et decorem Dei nostri. 3. Confortate manus dissolutas, et genua debilia roborate. 4. Dicite pusillanimis: Confortamini, et nolite timere: ecce Deus vester ultionem adducet retributionis: Deus ipse veniet, et salvabit vos. 5. Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum patebunt. 6. Tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua mutorum: quia scissae sunt in deserto aquae, et torrentes in solitudine. 7. Et quae erat arida, erit in stagnum, et sitiens in fontes aquarum. In cubilibus, in quibus prius dracones habitabant, orietur viror calami et junci. 8. Et erit ibi semita et via, et via sancta vocabitur: non transibit per eam pollutus, et haec erit vobis directa via, ita ut stulti non errent per eam. 9. Non erit ibi leo, et mala bestia non ascendet per eam, nec invenietur ibi: et ambulabunt qui liberati fuerint. 10. Et redempti a Domino convertentur, et venient in Sion cum laude: et laetitia sempiterna super caput eorum: gaudium et laetitiam obtinebunt, et fugiet dolor et gemitus.
1. Laetabitur deserta. — Hebraice est ששום iescusum, id est laetabuntur in eis, scilicet gentibus et Idumaeis, quos, cap. praecedenti, dixit perdendos a Deo, q. d. Inter gentes infideles et Idumaeos perdendos, ideoque plangentes, laetabuntur incolae deserti convertendi ad Christum, puta Gentiles fideles et Christiani. Unde clare Hebraea quoad sensum sic transferas: Laetabitur desertum et solitudo, arida quoque terra exsultabit, ut vertit Vatablus; desertum, solitudinem et terram aridam vocat Gentilitatem, et Gentium regiones, q. d. Gentilitas hactenus deserta a Deo, salute, justitia, vera religione, et cultu Dei, fiet eorum particeps, et haeres sanctimoniae, gratiarum et gaudii quod est in Spiritu Sancto, per Christum. Unde dabitur ei gloria Libani, id est succedet in gloriam Synagogae et Judaeorum, ut scilicet sit populus fidelis, et Ecclesia dilecta Deo. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Eusebius, lib. VI Demonst. xxi; Hilarius in Psalm. lxv; Justinus, Apolog. 2; Nazianzenus, orat. 1 in Julianum. Imo Eusebius, Theodoretus, Cyrillus, Hilarius, hoc oraculum impletum putant, cum Jesus venit a Galilaea ad deserta Jordanis, ut a Joanne baptizaretur. Adde S. Hilarius et Justinus supra, Prosper, part. III Praedict. cap. xiii; Athanasius, lib. I De Incarnat. Verbi, docent hunc respexisse Christum, cum rogaretur a discipulis S. Joannis: «Tu es, qui venturus es, an alium exspectamus?» Matth. xi, 3. Christus enim respondit eis dicens: «Euntes renuntiate Joanni quae audistis, et vidistis: Caeci vident, claudi ambulant,» etc. Quae, hic vers. 5 et 6, futura sub Christo et a Christo Propheta praedicit.
Versus 2: It shall bud. — The Church will produce new and abundant foliage, flowers, and fruits, ...
Ruffinus et Palladius haec litteraliter referunt ad Aegyptum tempore S. Antonii, et deinceps, fidelibus et monachis abundantem, et quasi luxuriantem. Audi eos; citantes enim hoc Isaiae loco, eum explicantes aiunt: «Quamvis haec de Ecclesia dicta sint, tamen in Aegypti desertis haec etiam historica relatione completa sunt; ubi tantae per urbes multitudines veniunt ad salutem, quantas Aegypti deserta protulerunt; quanti populi habentur in urbibus, tantae pene habentur in desertis multitudines monachorum, ut, ubi superabundavit peccatum (idololatriae), ibi superabundet et gratia,» inquiunt Ruffinus, lib. II De Vitis Patrum, capite vii, et Palladius in Lausiaca, cap. lii.
Et florebit quasi lilium. — Miro enim decore floret lilium. In lilio notantur vitae puritas et castitas Sanctorum in Ecclesia.
2. Germinabit. — Producet Ecclesia novas et copiosas frondes, flores et fructus, tum novorum fidelium, hominum aeque ac populorum; tum novarum virtutum: producet enim examina virginum, martyrum, monachorum, etc. At quis faciet haec? quis deserto tam laetam metamorphosin inducet? nimirum idem,
Qui picturatos intexit floribus hortos, Quique jubet rutilis albescere lilia campis, Et qui tellurem viola distinguit et herba.
Versus 3: Strengthen the feeble hands. — It is an apostrophe to the Apostles, that they should ro...
Gloria Libani data est ei. — Libanus, licet a Gentibus occuparetur, pertinebat tamen ad Judaeos, ut patet Josue, cap. xiii, 6; atque ex Libano thus, cedros, pinos, et quidquid rarum ac praeclarum erat, deferebant Hierosolymam. Libanus ergo Judaeos et Synagogam significat, aeque ac Saron ager Judaeae amoenissimus et uberrimus, ac Carmelus mons ejus fertilissimus, q. d. Omnia ornamenta, opes et deliciae sacrae et spirituales Synagogae et Judaeorum transferentur ad Ecclesiam et Gentes. Unde Symmachus pro Saron vertit, campos, ait S. Hieronymus.
Ipsi videbunt gloriam Domini, — scilicet gloriosa miracula, gloriosos Apostolos, gloriosa charismata Spiritus Sancti, gloriosa Sacramenta, caeremonias et cultum sacrorum.
Versus 4: Say to the fainthearted — that is to say: Say, O Apostles, to the nations: Do not be fa...
3. Confortate manus dissolutas. — Est apostrophe ad Apostolos, ut gentes abjectas, inertes et timidas per Evangelium excitent et animent ad studium fidei, salutis et bonorum operum.
Genua debilia roborate. — In pusillanimis enim, dum metu vel pavore gravi percelluntur, genua labant et quasi luxantur, ut stent attoniti nec progredi possint, sed titubent et vacillent. Causa est, quod timor per se, et per tristitiam concomitantem contrahit cor; quod afflictum ut se juvet, spiritus vitales ad se avocat: unde in membris exterioribus, praesertim a corde remotioribus, ut manibus, genibus, etc., sequentur frigus, tremor, et interdum pallor, titubatio linguae, ineptitudo ad operandum, et nonnunquam sitis. Ita docent Aristoteles in Problem., sect. xxvii, Quaest. vi; Macrobius, lib. VII, xi; Gellius, lib. XIX, cap. vi, et Hieronymus Fracastorius, lib. I De Sympathia, cap. xv et xix.
4. Dicite pusillanimis, — q. d. Dicite, o Apostoli! Gentibus: Ne sitis pusillanimes, ne desperetis vos pertinere ad filios Abrahae: potens est Deus de lapidibus suscitare filios Abrahae: si credatis et obediatis Christo, eritis filii Abrahae, esto sitis filii idololatrarum, ipsique hactenus fueritis idololatrae sine Deo, sine fide, sine conscientia, fornicarii, perjuri, blasphemi, etc., haec omnia abluet baptismus, facietque vos novos homines, imo angelos Dei. Hoc ergo eritis Deo, quod fuere Abraham, Isaac et Jacob. Huc alludit S. Paulus ad Hebr. xii, 12. Vide ibi dicta.
Ecce Deus vester ultionem adducet retributionis, — qua scilicet Christus Deus, cui Pater dedit omne judicium, Joan. cap. v, diabolum tyrannum, qui vos hactenus oppressit, expellet, et asseret vos in libertatem filiorum Dei. Dicit «retributionis,» quia diabolo par pari retribuit Deus: sicut enim ipse tyrannice dominatus fuit Gentibus, ita jam eidem severe et rigide dominantur Christus et Christiani. Simile est Psalm. lxxi, 4. Ita S. Hieronymus et alii mox citandi.
Versus 5: Then shall the eyes of the blind be opened — that is, the nations formerly blind in the...
Deus ipse veniet, et salvabit vos. — Hinc patet Deum vere venisse in mundum et carnem nostram, ac consequenter Christum esse vere Deum. Christo enim competunt sequentia: «Tunc aperientur oculi caecorum,» etc., ut patet Matth. cap. xi, 5, et Matth. cap. xv, 30. Ita docent S. Hieronymus, Cyrillus hic, Irenaeus, lib. III, xxii; Cyprianus, lib. II Contra Judaeos, cap. vii; Eusebius, lib. VI Demonstr. xxi; Athanasius, lib. De Humanitate Verbi, ultra medium; Augustinus, lib. De quinque haeres. cap. vi. Similis est locus inferius, cap. lii, 6.
Versus 6: Then shall the lame man leap like a deer. — That is, the Gentiles who were limping, tha...
Nota: Pro Deus hebraice est Elohim, id est Deus qui gubernat, providet, regit, judicat mundum. Venit ergo Christus in mundum, ut eum quasi Elohim gubernet, curet, salvet, oppressos a diabolo tueatur et in libertatem asserat. Rursus pro salvabit nos hebraice est ישעכם iosaachem (id est salvabit vos); unde nomen Jesus, id est salvator, q. d. Veniet Elohim in carnem, ut sit nobis Jesus. Si aliis punctis legas ישעכם iissachem, significabit delectabit, oblectabit vos. Jesus enim est gaudium et jubilus cordis nostri.
5. Tunc aperientur oculi caecorum, — id est Gentes antea mentis oculis captae, et versantes in tenebris infidelitatis, illuminabuntur per lucem et splendorem Evangelii. Iidem dicuntur fuisse surdi, ad verba et legem Dei excipiendam, jam vero audire eam, eique obedire. Hujus rei symbolo Christus multos caecos, surdos, claudos, etc., corporaliter illuminavit et curavit, eisque simul spirituale mentis lumen, auditum et gressum restituit, ac a peccatis purgatos gratia sua donavit, ut docet S. Augustinus. Unde S. Hilarius et alii, ut dixi vers. 1, putant huc allusisse Christum, Matth. xi, cum ait: «Caeci vident, claudi ambulant,» etc., de quo rursum cap. lxi, 1.
6. Tunc saliet sicut cervus claudus. — Id est Gentiles claudicantes, id est dubio et vacillanti gressu aberrantes a via virtutis, per Christum roborati et directi recta incedent, imo salient per eam in coelum.
Et aperta erit lingua mutorum. — Iidem in rebus terrenis et mundanis facundi, sed in rebus divinis elingues et muti, fient diserti, disserentque magna sapientia et spiritu de gratia, de virtute, de Christo, de Deo et SS. Trinitate, de beatitudine, de aeternitate, etc.
Versus 7: In the dens where dragons formerly dwelt, there shall spring up the green of reed and r...
Quia scissae sunt in deserto aquae. — To quia dat causam praecedentium, et ostendit ea non corporaliter, sed spiritualiter esse accipienda, q. d. Idcirco aperientur oculi caecorum, etc., «quia in deserto,» id est in gentilitate, «scissae sunt,» hebraice, scindent se, id est, copiosae erumpent et spargent se aquae, id est charismata spiritualia: «et sitiens,» id est eadem Gentilitas sterilis, erit «in fontes aquarum,» id est, habebit fontes aquarum (id est gratiarum) salientium in vitam aeternam. Ita S. Cyrillus et Theodoretus.
Secundo et aptius, Sanchez censet τὸ quia hic non dare causam, sed conjungere extrema, esseque idem quod et, q. d. Saliet claudus, loquetur mutus, et erumpent in deserto aquae: nec enim apposite hic datur causa, aut dicitur: «Saliet claudus, quia scissae sunt aquae:» quid enim faciunt aquae ad saltum?
7. In cubilibus, in quibus prius dracones habitabant, orietur viror calami et junci. — Dixit cap. praeced., in Idumaea vastata et deserta habitaturos onocentauros, pilosos et lamias, id est dracones: hic vice versa dicit in gentilitate deserta, in quibus habitabant dracones (hi enim sicci amant loca arida), exoritura calamum et juncum, quae non nisi loco humido, ac proinde non deserto jam, sed fertili nascuntur, q. d. In urbibus et animabus Gentilium, quae erant cubilia, id est propria domicilia, draconum, id est daemonum et vitiorum, orietur viror gratiae et virtutum, ut fiant ipsa templa Spiritus Sancti.
Chaldaeorum sententia fuit, in hominis nefarii corde bestias habitare. Appetitus enim effrenati, quos ratio non coercet, quin longe lateque evagentur cum sua et aliorum pernicie, bestiae vocantur. Hinc manavit illud eorum apophthegma: «Vas impii inhabitant bestiae terrae.» Quocirca Aegyptii per cervum serpentes ex cavernis extrahentem, significabant judicem impios castigantem. Id voluit Pythagoras, cum dixit animas sceleratorum migrare in bruta, hoc est, effici brutas ob brutos mores. Hinc orta est fabula Circes, homines in varias belluas transformantis. Unde Theocritus: «Illi, inquit, quos virtus et sapientia aspexerint, non poterunt Circaeis poculis labefactari.»
Annon S. Magdalena, cujus festo haec scribo, cubile fuit draconum, cum possessa fuit et corpore et mente a septem daemoniis; sed iis a Christo ejectis, Luca vii, quanta poenitentiae et lacrymarum aquae ex hoc deserto prodierunt? quantus viror charitatis, orationis, contemplationis, omniumque virtutum?
Versus 8: And there shall be a path and a way — namely narrow, straight, and holy, which leads to...
«Inveni, inquit, quem diligit anima mea: tenui eum; nec dimittam. Fulcite me floribus, stipate me malis; quia amore langueo. Pone me ut signaculum super cor tuum, ut signaculum super brachium tuum; quia fortis est ut mors dilectio, dura sicut infernus aemulatio: lampades ejus, lampades ignis atque flammarum.» Nimirum ipsa hoc igne divino accensa, Christo jugiter inhaesit, et sedens ad pedes ejus verbis assidue intendit: Christum docentem et praedicantem ubique secuta et comitata est per Scribas et Pharisaeos, usque ad crucem et mortem: ipsa cruci intrepide astitit, ipsa Christum mortuum aromatibus condivit, ipsa a sepulcro ejus avelli non potuit: unde et prima eum resurgentem videre meruit. Inde a Judaeis in exilium missa, nutu Dei in Gallias appulit, ibique Christi fidem disseminavit: ac tandem dilecti sui amore ebria, in montem juxta Massiliam secessit, seque omnibus saeculis poenitentiae exemplar statuit. Ibi enim 30 annos sine cibo et potu, in dulcibus amoris lacrymis, et jugi dilecti sui meditatione et contemplatione vixit vitam non humanam, sed angelicam: unde et ab Angelis septies quotidie in coelum subvecta, o Beata!
Angelicos audire choros alterna canentes Carmina, corporeo de carcere digna fuisti.
8. Et erit ibi semita et via, — scilicet arcta, recta et sancta quae ducit ad coelum, q. d. Hoc olim desertum, scilicet Ecclesia, non erit invium, nec inaccessum, uti solent esse solitudines, aeque ac paludes, in quibus oriuntur calami et junci; sed erit via et semita arcta et recta, scilicet fidei et poenitentiae, quae volentes eo deducet, eaque sancta vocabitur: quia ducet ad Ecclesiam quae sancta est, et inde ad coelum societatemque Sanctorum, qui in eo sunt. Septuaginta vertunt, erit ibi laetitia civium, scilicet animarum sanctarum, quae mente et miro virtutum concentu in coelum evocant. Ita S. Hieronymus et Cyrillus.
Non transibit per eam pollutus. — q. d. Via ad Ecclesiam erit sancta, id est pura et munda: quia non transibit per eam pollutus, qui eam inquinet. Pollutum vocat Gentilem et peccatorem in sua infidelitate, aut sceleribus persistentem: his enim non patet via ad Ecclesiam; sed tantum poenitentibus, qui cum resipiscere et converti volunt, licet polluti sint, ab omni pollutione et sorde in hac via per lavacrum baptismi emundantur; unde jam non polluti, sed mundati ad eam accedunt. Alludit ad templum Hierosolymitanum, cujus aditu arcebantur polluti et immundi: hoc enim templum sanctum typus erat sanctae Ecclesiae.
Versus 9: No evil beast shall go up through it. — In desolated Idumaea, in the preceding chapter,...
Haec autem via recta est doctrina Evangelii, quam qui init et sequitur, poeniteat, et vitam in melius commutet, sancteque vivat necesse est. Haec enim doctrina requirit, et quantum in se est efficit mentes integritatis et sanctitatis amantes, ad eamque tendentes, et in ea proficientes: aversatur vero et repellit eos qui in suis vitiis volutantur et permanent. Pari modo quo via ad Ecclesiam, etiam ipsa Ecclesia dicitur sancta, quia scilicet vocata est ad sanctitatem, omniaque adminicula ad sanctitatem suppeditat, sanctosque postulat et facit eos qui illi obediunt. Ita S. Cyrillus et Hieronymus, et patet ex seq.
Inepte ergo ex hoc loco colligunt haeretici, in Ecclesia non esse pollutos et peccatores, sed solos justos et sanctos, imo praedestinatos et electos; nam Propheta non dicit quod per Ecclesiam, sed quod per viam quae recta ducit ad Ecclesiam, non transibit pollutus.
9. Mala bestia non ascendet per eam. — In Idumaea desolata, cap. praeced., dixit fore onocentauros et malas bestias: huic opponit Ecclesiam a qua eas expellet et arcebit Deus, q. d. Daemones, eorumque machinamenta, insidias et insultus, omniaque noxia aeque ac terrifica Christus amolietur ab Ecclesia. Ita S. Hieronymus, Cyrillus et Theodoretus. Leo Castrius refert haec ad exorcismos baptismi, quibus a baptizando fugatur daemon.
Et redempti a Domino convertentur — a pristino cultu et impietate ad casta et pia sacra Christi.
Et venient in Sion, — id est in Ecclesiam tum militantem, tum potius triumphantem et coelestem: ad hanc enim pergunt qui liberati sunt et redempti, non ad militantem, nam jam in ea versantur: atque via jam dicta, quae ducit ad Ecclesiam militantem, ducit etiam per eam ad triumphantem. Ita S. Hieronymus et S. Augustinus, serm. 27 in Festo omnium Sanctor., tom. X, et Tertullianus, lib. De Resurrectione carnis, et patet ex seq.; ait enim:
Et laetitia sempiterna super caput eorum, — id est, super istos electos et beatos a Christo redemptos: caput enim pro homine ponitur, pars pro toto per synecdochen. Aut proprie super caput ipsum: alludit enim ad coronam nuptialem, quae capiti sponsae imponi solebat, cum qua in cantu et jubilo ex agris ipsa deducebatur in Sion, q. d. Christus traducet suos fideles et sanctos in Sionem coelestem eo modo, quo sponsus solet sponsam unice dilectam ducere in Sion cum geniali plausu, cum nuptiali corona, cum gaudio tanto et tam pleno, ut longe abigatur omnis dolor et gemitus. Ita Sanchez. Hoc est quod diserte et pulchre dicit Esdras, lib. IV, cap. ii, 34, et citatur in Officio Ecclesiastico tempore Paschali: «Exspectate, Gentes, pastorem vestrum, requiem aeternitatis dabit vobis: parati estote ad praemia regni, quia lux perpetua lucebit vobis per aeternitatem temporis: fugite umbram saeculi hujus, accipite jucunditatem gloriae vestrae: jucundamini, gratias agentes ei qui vos ad coelestia regna vocavit: surgite et state et videte numerum signatorum (ad hos signatos alludit Joannes, Apoc. vii, 9) in convivio Domini: qui se de umbra saeculi transtulerunt, splendidas
tunicas a Domino acceperunt;» et paulo inferius:
«Ego Esdras vidi in monte Sion turbam magnam quam numerare non potui, et omnes canticis collaudabant Dominum. Et in medio eorum erat juvenis statura celsus, eminentior omnibus illis, et singulis eorum capitibus imponebat coronas. Tunc interrogavi Angelum, et dixi: Qui sunt hi, Domine? Qui respondens dixit mihi: Hi sunt qui mortalem tunicam deposuerunt, et immortalem sumpserunt, et confessi sunt nomen Dei: modo coronantur, et accipiunt palmas. Et dixi Angelo: Ille juvenis, quis est, qui eis coronas imponit, et palmas in manus tradit? Et respondens dixit mihi: Ipse est Filius Dei, quem in saeculo confessi sunt. Ego autem magnificare eos coepi, qui fortiter pro nomine Dei steterunt.»
Et Tobias, cap. xiii, vers. 21: «Portae, ait, Jerusalem ex sapphiro et smaragdo aedificabuntur, et ex lapide pretioso omnis circuitus murorum ejus. Ex lapide candido et mundo omnes plateae ejus sternentur, et per vicos ejus alleluia cantabitur. Benedictus Dominus, qui exaltavit eam, et sit regnum ejus in saecula saeculorum super eam.»