Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Ezechias nuntiat Isaiae minas et blasphemias Rabsacis: Isaias, vers. 6, jubet eum bono esse animo, nec timeat Assyrium quem Deus caesurus sit. Secundo, vers. 9, Sennacherib iturus contra Aethiopes, rursum mittit minaces litteras ad Ezechiam, ut se dedat, nec speret Dei ope se manus ejus evasurum. Hinc tertio, Ezechias, vers. 14, has litteras in templo Deo offert, oratque ut sua et populi causa succurrat. Unde quarto, vers. 21, nomine Dei Isaias eum rursum metu liberat, et blasphemum Sennacherib increpat, omniaque ei adversa praedicit, ac, vers. 30, dat signum, scilicet annonam ad tres annos. Deinde, vers. 36, Angelus caedit castra Sennacherib, qui fugiens a filiis occiditur.
Textus Vulgatae: Isaias 37:1-38
1. Et factum est, cum audisset rex Ezechias, scidit vestimenta sua, et obvolutus est sacco, et intravit in domum Domini. 2. Et misit Eliacim, qui erat super domum, et Sobnam scribam, et seniores de sacerdotibus, opertos saccis, ad Isaiam filium Amos prophetam, 3. et dixerunt ad eum: Haec dicit Ezechias: Dies tribulationis, et correptionis, et blasphemiae, dies haec: quia venerunt filii usque ad partum, et virtus non est pariendi. 4. Si quo modo audiat Dominus Deus tuus verba Rabsacis, quem misit rex Assyriorum Dominus suus ad blasphemandum Deum viventem, et exprobrandum sermonibus, quos audivit Dominus Deus tuus: leva ergo orationem pro reliquiis, quae repertae sunt. 5. Et venerunt servi regis Ezechiae ad Isaiam, 6. et dixit ad eos Isaias: Haec dicetis Domino vestro: Haec dicit Dominus: Ne timeas a facie verborum, quae audisti, quibus blasphemaverunt pueri regis Assyriorum me. 7. Ecce ego dabo ei spiritum, et audiet nuntium, et revertetur ad terram suam, et corruere eum faciam gladio in terra sua. 8. Reversus est autem Rabsaces, et invenit regem Assyriorum praeliantem adversus Lobnam. Audierat enim quia profectus esset de Lachis, 9. et audivit de Tharaca rege Aethiopiae, dicentes: Egressus est ut pugnet contra te. Quod cum audisset, misit nuntios ad Ezechiam, dicens: 10. Haec dicetis Ezechiae regi Juda, loquentes: Non te decipiat Deus tuus, in quo tu confidis, dicens: Non dabitur Jerusalem in manu regis Assyriorum. 11. Ecce tu audisti omnia, quae fecerunt reges Assyriorum omnibus terris quas subverterunt, et tu poteris liberari? 12. Numquid eruerunt eos dii gentium, quos subverterunt patres mei, Gozam, et Haran, et Reseph, et filios Eden, qui erant in Thalassar? 13. Ubi est rex Emath, et rex Arphad, et rex urbis Sepharvaim, Ana et Ava? 14. Et tulit Ezechias libros de manu nuntiorum, et legit eos, et ascendit in domum Domini, et expandit eos Ezechias coram Domino. 15. Et oravit Ezechias ad Dominum, dicens: 16. Domine exercituum Deus Israel, qui sedes super Cherubim, tu es Deus solus omnium regnorum terrae, tu fecisti coelum et terram. 17. Inclina, Domine, aurem tuam, et audi; aperi, Domine, oculos tuos, et vide, et audi omnia verba Sennacherib, quae misit ad blasphemandum Deum viventem. 18. Vere enim, Domine, desertas fecerunt reges Assyriorum terras, et regiones earum. 19. Et dederunt deos earum igni: non enim erant dii, sed opera manuum hominum, lignum et lapis: et comminuerunt eos. 20. Et nunc, Domine Deus noster, salva nos de manu ejus: et cognoscant omnia regna terrae, quia tu es Dominus solus. 21. Et misit Isaias filius Amos ad Ezechiam, dicens: Haec dicit Dominus Deus Israel: Pro quibus rogasti me de Sennacherib rege Assyriorum: 22. hoc est verbum, quod locutus est Dominus super eum: Despexit te, et subsannavit te, virgo filia Sion: post te caput movit, filia Jerusalem. 23. Cui exprobrasti, et quem blasphemasti, et super quem exaltasti vocem, et levasti altitudinem oculorum tuorum? Ad sanctum Israel. 24. In manu servorum tuorum exprobrasti Domino: et dixisti: In multitudine quadrigarum mearum ego ascendi altitudinem montium, juga Libani: et succidam excelsa cedrorum ejus, et electas abietes illius, et introibo altitudinem summitatis ejus, saltum Carmeli ejus. 25. Ego fodi, et bibi aquam, et exsiccavi vestigio pedis mei omnes rivos aggerum. 26. Numquid non audisti, quae olim fecerim ei? Ex diebus antiquis ego plasmavi illud; et nunc adduxi: et factum est in eradicationem collium compugnantium, et civitatum munitarum. 27. Habitatores earum breviata manu contremuerunt, et confusi sunt; facti sunt sicut foenum agri, et gramen pascuae, et herba tectorum, quae exaruit antequam maturesceret. 28. Habitationem tuam, et egressum tuum, et introitum tuum cognovi, et insaniam tuam contra me. 29. Cum fureres adversum me, superbia tua ascendit in aures meas: ponam ergo circulum in naribus tuis, et frenum in labiis tuis, et reducam te in viam, per quam venisti. 30. Tibi autem hoc erit signum: Comede, hoc anno, quae sponte nascuntur, et in anno secundo pomis vescere; in anno autem tertio seminate, et metite, et plantate vineas, et comedite fructum earum. 31. Et mittet id quod salvatum fuerit de domo Juda, et quod reliquum est, radicem deorsum, et faciet fructum sursum: 32. quia de Jerusalem exibunt reliquiae, et salvatio de monte Sion: zelus Domini exercituum faciet istud. 33. Propterea haec dicit Dominus de rege Assyriorum: Non intrabit civitatem hanc, et non jaciet ibi sagittam, et non occupabit eam clypeus, et non mittet in circuitu ejus aggerem. 34. In via qua venit, per eam revertetur, et civitatem hanc non ingredietur, dicit Dominus: 35. Et protegam civitatem istam, ut salvem eam propter me, et propter David servum meum. 36. Egressus est autem Angelus Domini, et percussit in castris Assyriorum centum octoginta quinque millia. Et surrexerunt mane, et ecce omnes, cadavera mortuorum. 37. Et egressus est, et abiit, et reversus est Sennacherib rex Assyriorum, et habitavit in Ninive. 38. Et factum est, cum adoraret in templo Nesroch deum suum, Adramelech et Sarasar, filii ejus percusserunt eum gladio: fugeruntque in terram Ararat, et regnavit Asarhaddon filius ejus pro eo.
3. Dies tribulationis, et correptionis, et blasphemiae. — Primo, S. Hieronymus et Sanchez tribulationem referunt ad populum, correptionem ad
Versus 1: He wrapped himself in sackcloth — that is, in a hairshirt. For this was the garb of pen...
1. Obvolutus est sacco, — cilicio. Hoc enim erat habitus poenitentiae, et vestis lugentium. Vide dicta Gen. xxxvii, 34. Porro saccus hic vel erat ad nudam carnem, vel super alias vestes, uti Romae in Quadragesima multi saccos vestibus superinduunt.
ista vaticinia referenda erant, eo majus quod Isaiae sermoni alia intermixta erant vaticinia, sive de Messia, sive de Judaici populi vicinarumque gentium fatis; tertio Prophetam aperuisse equidem quae pugnante Assyrios in futurum manebant, sed ejus prophetiam nondum forsan scriptis mandatam, Judaeis nonnisi generatim cognitam fuisse, quin eam minutatim scrutari possent. Haec Berthierus. Quae nobis non satis probata videntur, ut rationem dent terroris populi ipsiusque regis aliunde tanta fide et pietate praediti, nisi dicatur prae nimia formidine ab Assyriorum exercitu appropinquante omnes animo concidisse.
erat, benedictionis nomine tegit, ut magis ad se alliciat. Ita facit et daemon.
Secundo, Forerius a benedictionem, inquit, id est copiam, largitatem, q. d. Ne sitis erga me parci, sed magnifice ac liberaliter mecum agite, nempe sine timore, fidenter ad me egredimini; vestri curam mihi meaeque fidei credentes: quod si feceritis, comedet quisque, etc., id est manebitis rerum vestrarum domini, libere rura vestra adibitis, carpetisque ficus, uvas et fructus vestros, meque pro hoste patrem et tutorem experiemini.
Tertio, alii, q. d. Gratificamini mihi in hac re.
Ezechias nuntiat Isaiae minas et blasphemias Rabsacis: Isaias, vers. 6, jubet eum bono esse animo, nec timeat Assyrium quem Deus casurus sit. Secundo, vers. 9, Sennacherib iturus contra Ethiopes, rursum mittit minaces litteras ad Ezechiam, ut se dedat, nec speret Dei ope se manus ejus evasurum. Hinc tertio, Ezechias, vers. 14, has litteras in templo Deo offert, oratque ut sua et populi causa succurrat. Unde quarto, vers. 21, nomine Dei Isaias eum rursum metu liberat, et blasphemum Sennacherib increpat, omniaque ei adversa praedicit, ac, vers. 30, dat signum, scilicet annonam ad tres annos. Deinde, vers. 36, Angelus caedit castra Sennacherib, qui fugiens a filiis occiditur.
1. Et factum est, cum audisset rex Ezechias, scidit vestimenta sua, et obvolutus est sacco, et intravit in domum Domini. 2. Et misit Eliacim, qui erat super domum, et Sobnam scribam, et seniores de sacerdotibus, opertos saccis, ad Isaiam filium Amos prophetam, 3. et dixerunt ad eum: Haec dicit Ezechias: Dies tribulationis, et correptionis, et blasphemiae, dies haec: quia venerunt filii usque ad partum, et virtus non est pariendi. 4. Si quo modo audiat Dominus Deus tuus verba Rabsacis, quem misit rex Assyriorum Dominus suus ad blasphemandum Deum viventem, et exprobrandum sermonibus, quos audivit Dominus Deus tuus: leva ergo orationem pro reliquiis, quae repertae sunt. 5. Et venerunt servi regis Ezechiae ad Isaiam, 6. et dixit ad eos Isaias: Haec dicetis Domino vestro: Haec dicit Dominus: Ne timeas a facie verborum, quae audisti, quibus blasphemaverunt pueri regis Assyriorum me. 7. Ecce ego dabo ei spiritum, et audiet nuntium, et revertetur ad terram suam, et corruere eum faciam gladio in terra sua. 8. Reversus est autem Rabsaces, et invenit regem Assyriorum praeliantem adversus Lobnam. Audierat enim quia profectus esset de Lachis, 9. et audivit de Tharaca rege Aethiopiae, dicentes: Egressus est ut pugnet contra te. Quod cum audisset, misit nuntios ad Ezechiam, dicens: 10. Haec dicetis Ezechiae regi Judae, loquentes: Non te decipiat Deus tuus, in quo tu confidis, dicens: Non dabitur Jerusalem in manu regis Assyriorum. 11. Ecce tu audisti omnia, quae fecerunt reges Assyriorum omnibus terris quas subverterunt, et tu poteris liberari? 12. Numquid eruerunt eos dii gentium, quos subverterunt patres mei, Gozam, et Haram, et Reseph, et filios Eden, qui erant in Thalassar? 13. Ubi est rex Emath, et rex Arphad, et rex urbis Sepharvaim, Ana et Ava? 14. Et tulit Ezechias libros de manu nuntiorum, et legit eos, et ascendit in domum Domini, et expandit eos Ezechias coram Domino. 15. Et oravit Ezechias ad Dominum, dicens: 16. Domine exercituum
Deus Israel, qui sedes super Cherubim, tu es Deus solus omnium regnorum terrae, tu fecisti coelum et terram. 17. Inclina, Domine, aurem tuam, et audi; aperi, Domine, oculos tuos, et vide, et audi omnia verba Sennacherib, quae misit ad blasphemandum Deum viventem. 18. Vere enim, Domine, desertas fecerunt reges Assyriorum terras, et regiones earum. 19. Et dederunt deos earum igni: non enim erant dii, sed opera manuum hominum, lignum et lapis: et comminuerunt eos. 20. Et nunc, Domine Deus noster, salva nos de manu ejus: et cognoscant omnia regna terrae, quia tu es Dominus solus. 21. Et misit Isaias filius Amos ad Ezechiam, dicens: Haec dicit Dominus Deus Israel: Pro quibus rogasti me de Sennacherib rege Assyriorum: 22. hoc est verbum, quod locutus est Dominus super eum: Despexit te, et subsannavit te, virgo filia Sion: post te caput movit, filia Jerusalem. 23. Cui exprobrasti, et quem blasphemasti, et super quem exaltasti vocem, et levasti altitudinem oculorum tuorum? Ad sanctum Israel. 24. In manu servorum tuorum exprobrasti Domino: et dixisti: In multitudine quadrigarum mearum ego ascendi altitudinem montium, juga Libani: et succidam excelsa cedrorum ejus, et electas abietes illius, et introibo altitudinem summitatis ejus, saltum Carmeli ejus. 25. Ego fodi, et bibi aquam, et exsiccavi vestigio pedis mei omnes rivos aggerum. 26. Numquid non audisti, quae olim fecerim ei? Ex diebus antiquis ego plasmavi illud; et nunc adduxi: et factum est in eradicationem collium compugnantium, et civitatum munitarum. 27. Habitatores earum breviata manu contremuerunt, et confusi sunt; facti sunt sicut foenum agri, et gramen pascuae, et herba tectorum, quae exaruit antequam maturesceret. 28. Habitationem tuam, et egressum tuum, et introitum tuum cognovi, et insaniam tuam contra me. 29. Cum fureres adversum me, superbia tua ascendit in aures meas: ponam ergo circulum in naribus tuis, et frenum in labiis tuis, et reducam te in viam, per quam venisti. 30. Tibi autem hoc erit signum: Comede, hoc anno, quae sponte nascuntur, et in anno secundo pomis vescere; in anno autem tertio seminate, et metite, et plantate vineas, et comedite fructum earum. 31. Et mittet id quod salvatum fuerit de domo Juda, et quod reliquum est, radicem deorsum, et faciet fructum sursum: 32. quia de Jerusalem exibunt reliquiae, et salvatio de monte Sion: zelus Domini exercituum faciet istud. 33. Propterea haec dicit Dominus de rege Assyriorum: Non intrabit civitatem hanc, et non jaciet ibi sagittam, et non occupabit eam clypeus, et non mittet in circuitu ejus aggerem. 34. In via qua venit, per eam revertetur, et civitatem hanc non ingredietur, dicit Dominus: 35. Et protegam civitatem istam, ut salvem eam propter me, et propter David servum meum. 36. Egressus est autem Angelus Domini, et percussit in castris Assyriorum centum octoginta quinque millia. Et surrexerunt mane, et ecce omnes, cadavera mortuorum. 37. Et egressus est, et abiit, et reversus est Sennacherib rex Assyriorum, et habitavit in Ninive. 38. Et factum est, cum adoraret in templo Nesroch deum suum, Adramelech et Sarasar, filii ejus percusserunt eum gladio: fugeruntque in terram Ararat, et regnavit Asarhaddon filius ejus pro eo.
1. Obvolutus est sacco, — cilicio. Hoc enim erat habitus poenitentiae, et vestis lugentium. Vide dicta Gen. xxxvii, 34. Porro saccus hic vel erat ad nudam carnem, vel super alias vestes, uti Romae in Quadragesima multi saccos vestibus superinduunt.
Versus 3: A day of tribulation, and of rebuke, and of blasphemy. — First, St. Jerome and Sanchez ...
3. Dies tribulationis, et correptionis, et blasphemiae. — Primo, S. Hieronymus et Sanchez tribulationem referunt ad populum, correptionem ad
Deum, blasphemiam ad Rabsacen, q. d. Dies hic tribulationem populo impendere admonet, et correptionem a Deo, qui nostra vult punire peccata, qui etiam impii regis superbiam, et impudentis legati Rabsacis blasphemiam audivit, qua dixit, Deum non posse Judaeos liberare a manu Sennacherib, sicut dii aliarum gentium non potuerunt.
Secundo, Vatablus: Dicit, inquit, dies correptionis, vel increpationis, vel accusationis: quia Judaei a Sennacherib arguebantur rupti foederis, quasi foedifragi.
Tertio et planius, diem correptionis vocat: quia Rabsaces increpaverat Ezechiam, quod in Deo speraret, cujus excelsa abstulerat, quodque non haberet bis mille equites, nec esset resistendo, atque populum, quod, nisi se dederet, redigendus esset in tantas angustias, ut stercora sua comedere et urinam bibere cogeretur: hae ergo fuerunt correptiones sive increpationes Rabsacis.
Venerunt filii usque ad partum, et virtus non est pariendi. — Est proverbium, q. d. In extremum discrimen, dolorem et angorem venimus, ut tanquam puerperae molientes bellum pium et necessarium, pro urbis sanctae defensione contra blasphemum Sennacherib, illud prae languore et defectu virium eniti, et in lucem proferre non possimus; sed illo opprimendi simus, ni Deus miraculose gloriae suae et nobis succurrat. Ita Theodoretus, Procopius, Eucherius, Abulensis, Cajetanus et Vatablus vel hic, vel libro IV Reg. capite xix.
Versus 4: If perhaps He will hear. — Supply: as if to say: Pray for us, if perhaps God will hear,...
4. Si quo modo audiat. — Supple, q. d. Ora pro nobis, si forte audiat Deus, etc., ut ex Hebraeo vertunt Forerius et Vatablus.
Versus 6: Because of the words — that is, from the words and threats: for by prosopopoeia the Heb...
6. A facie verborum, — a verbis et minis: hisce enim Hebraei per prosopopoeiam dant faciem. Antequam legati Ezechiae venirent ad Isaiam, jam Deus illi revelarat eorum adventum, quidque eis respondendum esset, inquit S. Hieronymus: unde statim ut venerunt, sine oratione et recursu ad Deum respondit eis Isaias.
Versus 7: I will put a spirit in him — an adversarial one, says St. Jerome.
7. Ego dabo ei spiritum, — adversarium, inquit S. Hieronymus.
Secundo, Haymo et Forerius, « spiritum, » id est ventum, q. d. Veniet per aera nuntius vel rumor instar venti, hoc est citissime et non exspectatus, et quasi incerto auctore veniet hic rumor, veluti si vento adveheretur. Forerius: Quod si spiritus quispiam ex angelicis missus in hoc sit, ut talem nuntium deferat?
Tertio, Vatablus, « spiritum, » id est impulsum et voluntatem redeundi in patriam.
Quarto, Leo Castrius, « spiritum, » id est aerem corruptum et incensum, puta pestem: hac enim periisse Assyrios docet Berosus apud Josephum, lib. X Antiq. cap. 1.
Quinto et optime, Lyranus et Sanchez: Mittam in eum « spiritum » timoris et perturbationis, et quasi terrorem panicum, atque nuntium de adventu Tharacae regis Aethiopiae, qui eum ab obsidione Hierosolymae submoveat, ut contra eum pugnet: quo facto rediens caedetur ab Angelo, ideoque fugiet ad suos in Assyriam, ibique occidetur.
Similem metum et animi consternationem immisit Deus in Chananaeos, ne persequerentur Jacobum, Genes. xxxiii, 5; et ne resisterent Hebraeis adventantibus, Exodi xxiii, 27; et in Syros obsidentes Samariam, IV Reg. vii, 6. Sic cum Saul cingeret undique Davidem, ut nullum pateret effugium, Deus misit ei nuntium dicentem Philistinaeos irruere in fines Israel: quare a Davide avocatus est, coactusque regredi ad suos fines tuendos. Quam mira est Dei erga suos providentia! quam fida custodia!
Versus 13: Ana and Ava. — The Septuagint merged these two into one word, Anaveava; whence the corr...
13. Ana et Ava. — Septuaginta haec duo in unum conflarunt, Anaveava; unde corrupte jam in Septuaginta irrepsit Anagugava. Ana fuit regia Lydorum (quorum postea, tempore Cyri, rex fuit Croesus), antequam Sardes conderentur et in
regni metropolim erigerentur ab Asarhaddon filio Sennacherib, sive a Sardanapalo, ut nonnulli censent: unde ab eodem nomen accepisse videntur, ut Sardes dicantur quasi urbs Sardon, id est domini et principis. « Sepharvaim » censent nonnulli fuisse regiam regni Pontici et Bosphorani, de quo Strabo, sitam juxta Bosphorum Cimmerium et Pontum Euxinum: unde Melitenses (qui multas usurpant voces Syras et Arabicas) « Semarbaim » vocant trajectum, sive tranationem animalium, puta Bosphorum. Bosphorus enim dicitur quasi του βοὸς πορεία, id est bovis iter et via, quia scilicet in eo sunt tantae maris angustiae, ut bos illas nando transmittere possit. Ita Romae mihi asseveraverunt Patres nostri Melitenses.
Versus 14: The books — that is, the letters of Rabshakeh: for this is what the Hebrew word sepher ...
14. Libros, — id est litteras Rabsacis: has enim significat Hebraeum ספר sepher.
Versus 16: Who sit upon the Cherubim — who sit upon the mercy seat above the Ark, which is as it w...
16. Qui sedes super Cherubim, — qui sedes in propitiatorio supra arcam, quod est quasi solium tuum obumbratum a duobus Cherubinis, ex quo responsa das in Sancto sanctorum: quo symbolice significatur, te omnes Angelorum acies et choros subditos habere, et quasi eis inequitare. Vide dicta Exodi xxv, 18.
Versus 22: Virgin daughter of Zion. — That is, O Jerusalem! See Canon XVIII.
22. Virgo filia Sion. — Id est o Jerusalem! Vide Can. XVIII.
Post te caput movit, — quasi subsannans et minans.
Versus 23: Against (that is, contra, as Vatablus translates) the Holy One of Israel — as if to say...
23. Ad (id est contra, ut vertit Vatablus) sanctum Israel, — q. d. Quaenam ista vesana blasphemia et superbia tua, o Sennacherib! quod Deum lacessere, et ad duellum quasi provocare sis ausus? nescis quod ipse sit sanctus Israelis custos et protector, qui non patietur sanctam suam urbem et templum a te pollui et contaminari, sed acer ejus vindex contra te insurget.
Note, Moraliter, disce hic qualiter Deus in blasphemos excandescat, eosque acerrime puniat.
Holofernes, indignatus quod Achior potentiam Dei coeli commendasset, dixit, Judith vi, 2: « Quoniam prophetasti nobis dicens, quod gens Israel defendatur a Deo suo,... ostendam tibi quoniam non est Deus, nisi Nabuchodonosor, cum percusserimus eos omnes, sicut hominem unum. » Verum postea per unius feminae manum caput ejus amputatur.
Blasphemus et superbus Antiochus insanabili et invisibili plaga percussus est. Sic et Judaei saepius blasphemas voces in Filium Dei evomuerunt, ideoque a Tito excisi sunt.
Latro improbus cruci affixus etiam blasphemabat, cum diceret: « Si Filius Dei es, salva temetipsum, » et mox idcirco periit.
Propter blasphemiam D. Paulus Alexandrum et Hymenacum daemoni torquendos tradidit.
Anno Domini quadringentesimo et nonagesimo quarto, octavo Calendas Januarii, res admiranda, terribilis et singularis, qua aures audientium obstupeant, evenit. Cum Euthymius, Arianae factionis defensor, cursorem saltantem citaret in balneis palatii Heleniani, accedens ad eum adulator Olympius, et quosdam qui lavabantur ὁμοούσιους (hoc est ejusdem substantiae Filium esse cum Patre assertores) conspicatus, istiusmodi eos verbis compellavit: « Quid enim est (inquiens) Trinitas, aut quo non in pariete inscripta est? Ecce (inquit obscenus), et ego trinitatem habeo. » Quare qui illic aderant, commoti illum erant interfecturi; sed prohibiti sunt a quodam presbytero. Verum Dei vindicta eum comprehendit: nam cum descendisset in balneum frigidum, confestim egressus est, clamans: « Miseremini, » et carnes suas ungulis dilanians ab ossibus divellebat. Hunc illi qui circumaderant comprehensum linteo obvolverunt, et prae frigore animo deficientem reclinarunt. Rogantibus autem, quodnam illi contigisset? respondit Olympius: « Hominem vidi candidis indutum vestimentis, qui super Nerophorum incedens tres mihi calidae situlas infudit: Ne maledixeris, inquiens. » Qui igitur erant illi necessitudine conjuncti, sublatum in aliud balneum, quod Arianorum haerebat Ecclesiae, gestaverunt. Verum cum ex linteo vellent illum eximere, omnes illius carnes dilaceraverunt; atque ita moriens animam efflavit. Ita Damascenus, Ado, Platina, Vasaeus, et ex iis Baronius, anno Christi 494.
Julianus, Imperator Apostata, in bello quod contra Persas gerebat, graviter vulneratus, cum e vulnere cava manu sanguinem hausisset, atque eum in coelum, veluti Christum conspiciens, conjecisset, perinde atque causam caedis suae in eum referret, ita vociferatus dicitur: « Vicisti, Galilaee, vicisti; » et cum sanguine difflueret: « Saturare, Nazarene, » exclamavit. Ita Histor. Tripart. lib. IX, cap. xxv.
In Vita S. Joannis Chrysostomi narratur quod, cum S. Chrysostomus laudaret SS. Trinitatem, quae nobis suppeditat annuos fructus, respondit ei Anthemius: Non Christus, sed elementa mundi suis temporibus eos producunt deorum providentia. Nondum finem acceperat ejus sermo, cum maligno spiritu possessus, et terrae allisus, misere jacebat rugiens, lacrymarum et timoris simul causa iis qui aderant, pervertens quidem oculos, stridens autem dentibus, spumam vero ex ore turpissime exspuens.
Gregorius Turonensis lib. IV Histor. Franc. cap. xi,
volum. XIII, lib. IV, et noster d'Auroult in Exempl., cap. De Blasphemia, cujus opus extra Belgium multis incognitum est, utinam cognitum et tritum!
Versus 24: By the hand of your servants — through your servants, Rabshakeh and his companions. See...
24. In manu servorum, — per servos tuos, Rabsacen, ejusque socios. Vide Can. XXIII.
Ascendi altitudinem montium, — q. d. Arctas et praeruptas montium semitas, ut vix equiti aut pediti esset transitus, ego dejectis arboribus et scopulis ita complanavi, ut quadrigis meis in eorum vertices conscenderim. Simile fecit Vespasianus in Libani faucibus, cum per illas copias in Judaeam deduxit, teste Josepho, lib. III Belli, cap. v. Ita Sanchez. Sic Annibal viam suo exercitui fecit per Alpes: audi Juvenalem, Satyr. 10:
Opposuit natura Alpemque nivemque; Diduxit scopulos, et montem rupit aceto.
Porro per Libanum totam Judaeam et Syriam intelligit: ejus enim principium et quasi murus et antemurale erat Libanus. Est synecdoche.
Saltum Carmeli ejus. — Vatablus intelligit templum, quod quasi saltus situm erat in Carmel, id est in agro feraci, cujus sacerdotes, inquit, sunt ut arbores in saltu. Alii Jerusalem intelligunt; alii, civitates quasvis Judaeae munitas et in excelso sitas. Simplicissime accipias Carmelum, ut sonat, scilicet montem Judaeae fertilissimum vineis, oleis aliisque arboribus fructiferis et odoriferis abundantem, in quo habitaverunt Elias et Eliseus, ac postea primi Carmelitae: hic enim Ordo a Carmelo nomen sumpsit, q. d. Sicut Libanum, sic et Carmelum ejus vastabo. Dicit « ejus, » scilicet Libani, hic enim praecessit: quia Carmelus ad Libanum spectat. Per Libanum enim totam Judaeam intelligit: Judaeae autem pars est Carmelus. Nota to saltum: hinc enim videtur, quod in monte Carmelo fuerit saltus vel sylva. Ita Adrichomius.
Versus 25: I have dug and drunk water — as if to say: I, abounding in a multitude of soldiers, had...
25. Ego fodi, et bibi aquam, — q. d. Ego copia militum abundans, per eos in locis arentibus fodi puteos, itaque aquam sufficientem praebui toti exercitui: hoc fecerunt Caesar, Scipio, et alii praestantissimi imperatores, hocque faciendum est duci castrorum, ut docet Vegetius, lib. IV, cap. x.
Et exsiccavi vestigio pedis mei (id est, quocumque exercitus meus vestigium poneret) omnes rivos aggerum. — « Rivos aggerum » vocat aquas tam pluviales quam fontanas, quae in agro aggeribus conclusae, quasi in vivario aut piscina servantur; ut sit idem quod de eodem dicitur, IV Reg. xix, 24: « Et siccavi vestigiis pedum meorum omnes aquas clausas: » aut potius ita vocat rivos fluentes, qui utrinque ripis quasi aggeribus concluduntur. Ita S. Hieronymus, q. d. Ego meo exercitui tam numeroso et valido, quacumque incessi, partim averti flumina, fecique ea vadosa et pervia; partim epotavi.
simile recenset: Leo, inquit, quidam Pictaviensis, qui juxta nomen suum tanquam leo erat in omni cupiditate saevissimus, fertur quadam vice dixisse, quod Martinus et Martialis Confessores Domini nihil fisci viribus utile reliquissent: sed statim percussus a virtute Confessorum, surdus et mutus effectus, amens est mortuus: venerat enim miser ad basilicam S. Martini Turonos, celebravitque vigilias, dedit munera, sed non eum respexit virtus consueta: cum ipsa enim qua venerat infirmitate, regressus est.
S. Gregorius Pontifex, lib. IV Dialog. cap. xviii, narrat puerum quinquennem, Deum blasphemare assuetum, a daemone e sinu patris abreptum.
Justinianus Imperator, jurantem per Dei aliquod membrum, aut capillos, aut Deum blasphemantes ultimo supplicio damnavit, ut patet in Authenticis, Coll. VI, tit. v.
Philippi Augusti, Francorum regis, vivo patre coronati, primum edictum fuit adversus blasphemos, nomen Christi contumeliose probroseque in testimonium, et cujusvis minutissimae rei assertionem adducentes, quos censuit in flumen citra moram mergendos. Secundum fuit adversus tibicines, histriones, parasitos, et id genus voluptuarios artifices, quibus interdixit aula. His consonus est Canon qui habetur, dist. xxii, ubi sic legitur: « Si quis per capillum Dei vel caput juraverit, vel alio modo blasphemia contra Deum usus fuerit, si in ordine Ecclesiastico est, deponatur; si laicus, anathematizetur. » Et in Authenticis, tit. Ut luxurientur contra naturam, sancitur: « Nemo juret per membra Dei aut capillos, aut alio modo Deum blasphemet: his enim delictis et fames, et terrae motus, et pestilentiae fiunt. Praecipimus igitur tales comprehendi, atque ultimis subdi suppliciis. »
Roberto Francorum regi, filio Hugonis Capeti, aliquando in civitate Aurelianensi pro pace et regni sui tranquillitate oranti Christus apparuit, et responsum dedit, quod pacem in regno non haberet suo, donec blasphemias et crimina notoria exstirpasset. Nec mirum: haec enim procedere videntur ex contemptu, vel ex odio in Deum: odium autem Dei peccatorum maximum est. Narrat hoc Nicolaus Boerius, Decis. 301.
Anno salutis 1569, duo praesidiarii milites apud Argentinenses in vincula sunt conjecti, alter in Deum blasphemans, alter in Praefectum cohortis injurius. Pro illo ob spectatam fortitudinem, optimi quique intercedebant, pro hoc vero nulli. Senatus prudens indignum ratus, violatorem Dei meliore conditione esse, quam calumniatorem hominis, causae cognitione iis quibus oportuit demandata, ubi blasphemiam horrendam, licet ab ebrio et emotae mentis homine, admissam cognovit; plus divinae Majestati quam humanae gratiae et intercessioni tribuendum ratus, supplicio capitali, extracta per cervicem lingua, blasphemum affecit. Ita refert Theatrum vitae humanae,
flumina Graeciae, de quo Juvenalis, Satyr. 10:
Credimus altos Defecisse amnes, epotaque flumina Medo Prandente.
Tertio, verti potest cum Vatablo clare, jam adduco illud, ut redigam in tumulos ruinarum urbes munitas; aut, ut Forerius, et erit ut ruere faciat (Deus) vel illidat fluctus compugnantes et concertantes in civitates munitas; Syrus et Arabicus vertunt, et nunc adduxi eam, ut sit in destructionem et desolationem.
Versus 26: Have you not heard what I did (that is, what I decreed to do, according to Canon XXIX) ...
26. Numquid non audisti quae olim fecerim (id est facere decreverim, juxta Can. XXIX) ei (genti Judaeorum)? Ex diebus antiquis ego plasmavi (hebraice 'יצרתי' iassarti, id est formavi, finxi, id est formam rei gerendae concepi, ordinavi, praescripsi) illud, — q. d. Numquid non audisti, o Sennacherib! quod tu te fecisse Judaeae et aliis provinciis gloriaris, scilicet quod illas vastaveris ac subegeris, hoc ipsum ab olim me praecogitasse, praedefinivisse, et per singulas sui partes praescripsisse, ut patet Isaiae x, et nunc ea adduxisse, ac opere complevisse, ut scilicet fierent, et redigerentur civitates munitae in ruinas per te; verum ita ut Hierosolymam non caperes, sed ibi caedereris? Noli ergo victorias tuas tibi adscribere, sed mihi: nam me duce iis potitus es, ideoque, ut hoc tibi ingrato et superbo ostendam, sistam eas, imo eas in clades convertam. Ita Forerius, Vatablus et alii.
Et factum est in eradicationem collium compugnantium. — S. Hieronymus et Adamus per colles compugnantes, accipiunt principes inter se dissidentes.
Secundo et planius, Sanchez: colles compugnantes, id est concertantes (hoc enim est hebraice nitsim) et pugnantes (ut habetur IV Reg. xix) cum Assyriis, sunt civitates Judaeae, et aliarum gentium in collibus sitae, ideoque munitae, ut sequitur, q. d. Nutu Dei factum est ut Sennacherib eradicaret, id est everteret, civitates excelsas et validas, quae acriter cum eo pugnarunt et dimicarunt: id enim eum fecisse patet, cap. xxxvi, vers. 1.
Versus 27: Their inhabitants, with shortened hand, trembled. — St. Jerome takes "hand" as the help...
27. Habitatores earum breviata manu contremuerunt. — S. Hieronymus accipit manum, id est opem Dei, q. d. Judaei victi sunt ab Assyriis, quia Deus breviavit et contraxit ab eis suam manum, eamque extendit ad Assyrios, dando eis animos et vires, et prosperos belli successus ad subjugandum Judaeos. Unde Arabicus vertit, reliquerunt eos de manibus suis (id est projecerunt eos), et confracti sunt.
Secundo et melius, accipias manum, id est potentiam et vires Judaeorum, q. d. Judaei contremuerunt veniente Sennacherib, quia eorum manus, id est potentia, a Deo fuit breviata, id est concisa. Unde hebraice est קצרי יד kitsre iad, id est breviati manu, vel breves manu, et, ut Noster vertit, IV Reg. xix, « humiles manu, » hoc est infirmi, imbelles ac quasi manci Judaei contremuerunt coram Assyriis. Ita Forerius, Vatablus et alii. Unde Syrus vertit, habitatores relaxarunt in eis manus, contriti et confusi sunt.
Facti sunt sicut foenum agri, etc. — Comparat Judaeos infirmos, et statim ab hoste prostratos, foeno, gramini, et herbae in tectis crescenti, quae a sole vel gelu exusta, aut pedibus calcata, aut humore deficiente marcescit et exarescit: pari enim modo omnes Judaeorum vires statim ad adventum Assyrii emarcuerunt et exaruerunt.
Versus 28: Your dwelling and your going out and your coming in I have known. — These three things ...
28. Habitationem tuam, et egressum tuum, et introitum tuum cognovi. — Haec tria significant omnes motus, situs et actiones hominis, quae alibi vocantur ingressus et egressus: hic additur tertium, scilicet sessio vel habitatio, quasi dicat: Ego praenovi, praevidi et praedisposui, o Sennacherib (ad eum enim se convertit)! omnes tuos actus quos designasti; sive cum in Assyria habitares, sive cum inde regredereris, victorque intrares Assyriam. Eadem phrasis est Psalm. CXXXVIII: « Tu cognovisti sessionem (hebraice est idem verbum יָשַׁב iashab, quod hic vertit habitationem) et resurrectionem meam, » hebraice קוּמִי humi, id est meum resurgere ad egrediendum vel ingrediendum.
Versus 29: I will put a ring. — As if you were a mule or a buffalo, I will lead you about with a r...
29. Ponam circulum. — Te quasi mulum aut bubalum, velut circulo aut freno injecto circumagam, et reducam in Assyriam, unde te eduxi. Notat Sanchez justa et congrua poena puniri regem, qui subsannarat Judaeos ad Deum nasum contumeliose suspendendo, os distorquendo, et linguam petulanter exerendo: naso enim ejus Deus infigit circulum, ori et linguae injicit frenum.
Tropologice, S. Gregorius, XXIII Moral. cap. x, explicans illud Job xli, 21, de Leviathan: « Numquid pones circulum in naribus ejus? » docet circulum hunc esse Dei omnipotentiam, qua diaboli vel sagacitatem vel robur frenat et cohibet, ne nos tentet quantum vult et potest: « Ponam, inquit, circulum in naribus tuis, » ac si aperte dicat: Cogitando insidias suspiras; sed explere quod appetis non valendo, omnipotentiae meae circulum in naribus portas, ut, cum bonorum mortem ardentius anhelas, ab eorum vita vacuus redeas.
Porro, verti potest cum Vatablo clare, jam adduco illud, ut redigam in tumulos ruinarum urbes munitas; aut, ut Forerius, et erit ut ruere faciat (Deus) vel illidat fluctus compugnantes et concertantes in civitates munitas; Syrus et Arabicus vertunt, et nunc adduxi eam, ut sit in destructionem et desolationem.
quid pones circulum in naribus ejus? » docet circulum hunc esse Dei omnipotentiam, qua diaboli vel sagacitatem vel robur frenat et cohibet, ne nos tentet quantum vult et potest: « Ponam, inquit, circulum in naribus tuis, » ac si aperte dicat: Cogitando insidias suspiras; sed explere quod appetis non valendo, omnipotentiae meae circulum in naribus portas, ut, cum bonorum mortem ardentius anhelas, ab eorum vita vacuus redeas.
Versus 30: And this shall be a sign to you. — He turns to Hezekiah, besieged by Sennacherib, and i...
30. Tibi autem hoc erit signum. — Convertit se ad Ezechiam obsessum a Sennacherib, eique in famis periculo assignat alimoniam samque dat signum futurae plenae libertatis Judaeorum, ac stragis Assyriorum.
Comede hoc anno quae sponte nascuntur. — Hinc et ex vers. 9 colligitur, quod Sennacherib, audito adventu regis Aethiopum contra se, distulerit obsidionem Jerusalem, ut regi occurreret: interim tamen frumentum germinans circumcirca vastaverit, vel proculcando, vel demetendo, ut ita urbem fame premeret: insuper reliquisse militem praesidium in urbibus Judaeae a se captis, qui infestarent agrum Jerusalem, quo fiebat ut serere non possent; sed Deus sua providentia occurrit, promittitque Judaeis quod eos primo anno alet granis sponte nascentibus, id est ex radicibus conculcatae vel resectae segetis mox repullulantis, erumpentibus: secundo vero anno ex pomis arborum. Ita factum est. Tertio denique anno victo Aethiope rediit Sennacherib ad obsidionem Jerusalem, tumque ab Angelo caeso ejus exercitu, data est Judaeis copia serendi et metendi. Ita Abulensis, Cajetanus, Torniellus, et alii in IV Reg. XIX.
Biennium ergo integrum a Jerusalem abfuit Sennacherib, distentus bello Aethiopico, ut dixi cap. xx. In anno secundo pomis vescere, — atque segete quae ex granis deciduis anni praecedentis succreverit. Unde Noster, IV Reg. cap. xix, vertit: « In secundo autem anno comede quae sponte nascuntur, » scilicet vel ex arbore, vel ex granis deciduis, non autem ex semente et germine reciso ac repullulante, uti dictum est de anno primo.
Josephus Scaliger, lib. V De Emendat. temp. in cap. cui titulus est: De Initio Ezechiae, putat hunc secundum annum fuisse sabbaticum, in quo quiescere juxta legem Levit. xxv, 4, debebat terra, ut nec seri nec meti posset. Iisdem enim verbis, quibus utitur hic Scriptura, scilicet quod non sererent nec meterent, sed comederent sponte nascentia, etc., describitur annus sabbaticus, Levit. cap. xxv, 4. Verum quodnam fuisset hoc signum futurae liberationis Judaeorum, et profligationis Assyriorum? Absque Isaiae enim vaticinio sciebat Ezechias, quis annus futurus esset sabbaticus, inquit Torniellus, qui non 14, sed 13 et 17 annum Ezechiae fuisse sabbaticos asseverat. Sed responderi posset signum hic dari non annum sabbaticum, sed quod paulo ante dictum est, scilicet primo, quod Deus illo anno sabbatico, in tanta hostium excursione, esset Judaeos aliturus liberaliter; secundo, quod anno tertio saturi essent et messuri, cujus tunc nulla erat spes, cum omnes timerent vastitatem et excidium ab Assyriis. Verum alii exacti Chronologi negant annum 14 Ezechiae fuisse sabbaticum.
Fabulatur R. Salomon Assyrios succidisse arbores et segetes, ita ut nullus ex iis sperari posset fructus; Deum vero ex excisis arboribus produxisse poma, et ex excisis segetibus frumentum: hocque esse signum sive miraculum, ut ipse interpretatur, datum Ezechiae.
Versus 31: And that which is saved shall send forth. — Note that "saved" and shortly after "salvat...
31. Et mittet id, quod salvatum fuerit. — Nota, « salvatum, » et paulo post « salvationem, » vocari reliquias Judaeorum, quae servatae sunt ab incursu Sennacherib: de iis praedicit, quod Deus eas mire reflorescere, crescere et propagari faciet instar arborum, quae late et profunde agunt radices, ideoque sursum ramos et frondes extollunt et dilatant, ut nec arescere, nec vento convelli possint, uti ex adverso facile accidit iis, quae parvas et arctas habent radices, teste Plinio lib. XVI, XXXI. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus.
Allegorice, Eusebius, lib. II Demonstr. xlviii, et Leo Castrius haec referunt ad Apostolos, aliasque reliquias, quae salvae factae sunt ex Israel tempore Christi.
Moraliter S. Gregorius, lib. XII Moral. cap. xxii: « Cum, ait, cogitationem nostram ad compatiendum indigenti proximo tendimus, quasi radicem deorsum mittimus, ut retributionis fructum superius faciamus. » Idem, lib. VIII Moral. cap. xxix: « Radicem, ait, deorsum mittere, est cogitationem bonam in abditis multiplicare. Fructum vero sursum facere, est per efficaciam operis, recta quae cogitavit ostendere. »
Versus 33: He shall not enter this city, nor shoot an arrow there. — From this it is gathered that...
33. Non intrabit civitatem hanc, et non jaciet ibi sagittam. — Hinc colligitur castra Sennacherib, mox ut rediit ad obsidionem Hierosolymae, antequam aggeres erigeret, aliaque ad oppugnationem necessaria praepararet, caesa fuisse ab Angelo. Unde, IV Reg. xix, 35, dicuntur caesa « in nocte illa, » scilicet qua Sennacherib rediit ad obsidendam Jerusalem. Ita Cajetanus ibi.
Versus 36: The Angel of the Lord. — From this it seems that this Angel who slew the Assyrians was ...
36. Angelus Domini. — Hinc videtur Angelus hic caesor Assyriorum fuisse bonus, v. g. Gabriel aut Michael, praeses Synagogae. Ita Abulensis, licet alii putent tam hunc quam illum qui percussit primogenita Aegyptiorum (ut insinuatur Psal. lxxvii, 49), fuisse daemonem.
Percussit. — Tradunt Hebraei, et ex iis Cajetanus et Abulensis, Assyrios ab Angelo igne, id est pestilentia, ut ait Josephus fuisse percussos. Unde Isaias x, 16, ait: « Succensa ardebit quasi combustio ignis; » et alibi ignem eis denuntiat: unde et in Topheth, ac in valle Josaphat (ubi fiet judicium generale, et morte ac igne aeterno plectentur omnes reprobi, quorum typus fuerunt hic Assyrii) eosdem caesos esse tradunt, uti dixi cap. XX.
Hujus cladis Assyriorum meminerunt Gentiles; ut Herodotus et Berosus, sed fabulas admiscent, ut dixi cap. xx.
In hac clade servatus est Sennacherib, ut superbus rex videret Dei in suos manum et vindictam, utque turpiter fugiens ignominiosius a propriis filiis occideretur: sicut Pharao in mari Rubro ultimus periit, non una, sed multiplici morte, scilicet et sua et omnium suorum quos ante se mergi videbat. Ita S. Hieronymus.
Versus 38: His sons struck him. — Why? It is uncertain. Lyra relates, from Rabbi Solomon, that Sen...
38. Filii ejus percusserunt eum. — Cur? incertum est. Tradit Lyranus ex R. Salomone, Sennacherib accepta tanta clade, ut suorum, qui filios, fratres aut cognatos in ea clade amiserant, animos leniret, vovisse deo suo Nesroch victimam filiorum suorum: filios id odoratos, parentem praevertisse, et ipsummet in templo Nesroch immolasse.
Nota: Non statim a fuga in Assyriam occisus est Sennacherib; nam rediens indignabundus persecutus est et occidit Judaeos; unde Tobias ejus iram fugit et effugit. Sic enim legimus Tobiae 1, 21: « Cum reversus esset rex Sennacherib, fugiens a Judaea plagam, etc., et iratus multos occideret ex filiis Israel, Tobias sepeliebat corpora eorum. At ubi nuntiatum est regi, jussit eum occidi, et tulit omnem substantiam ejus. Tobias vero cum filio suo et cum uxore sua fugiens, nudus latuit, quia multi diligebant eum. Post dies vero quadraginta quinque occiderunt regem filii ipsius, et reversus est Tobias in domum suam, omnisque facultas ejus restituta est ei. »
In terram Ararat. — Chaldaeus et Septuaginta, in Armeniam, per quam Araxes fluvius labitur, inquit S. Hieronymus, ad radices montis Tauri.