Arguit Judæos præsentes et futuros, qui justos, præsertim Christum, spreverunt, vexarunt, illuserunt. Secundo, vers. 5, arguit eorum idololatriam, quod insano animi impetu et studio, ad idola passim fabricanda et colenda raperentur instar meretricis, quæ ad amasios insanit. Unde iis minatur, vers. 12, vindictam et excidium Babylonicum. Tertio, vers. 14, pœnitentibus, et ad Deum redeuntibus historice promittit reditum ex Babylone, per Cyrum, atque sub hoc quasi typo, promittit credentibus et pœnitentibus libertatem a peccati et diaboli servitute, simulque pacem, et bonorum copiam. Nam impiis non est pax, dicit Dominus.
Index
Synopsis Capitis
Arguit Judæos præsentes et futuros, qui justos, præsertim Christum, spreverunt, vexarunt, illuserunt. Secundo, vers. 5, arguit eorum idololatriam, quod insano animi impetu et studio, ad idola passim fabricanda et colenda raperentur instar meretricis, quæ ad amasios insanit. Unde iis minatur, vers. 12, vindictam et excidium Babylonicum. Tertio, vers. 14, pœnitentibus, et ad Deum redeuntibus historice promittit reditum ex Babylone, per Cyrum, atque sub hoc quasi typo, promittit credentibus et pœnitentibus libertatem a peccati et diaboli servitute, simulque pacem, et bonorum copiam. Nam impiis non est pax, dicit Dominus.
Textus Vulgatae: Isaias 57:1-21
1. Justus perit, et non est qui recogitet in corde suo: et viri misericordiæ colliguntur, quia non est qui intelligat: a facie enim malitiæ collectus est justus. 2. Veniat pax, requiescat in cubili suo qui ambulavit in directione sua. 3. Vos autem accedite huc, filii auguratricis; semen adulteri, et fornicariæ. 4. Super quem lusistis? super quem dilatastis os, et ejecistis linguam? numquid non vos filii scelesti, semen mendax? 5. qui consolamini in diis subter omne lignum frondosum, immolantes parvulos in torrentibus, subter eminentes petras? 6. In partibus torrentis pars tua, hæc est sors tua: et ipsis effudisti libamen, obtulisti sacrificium, numquid super his non indignabor? 7. Super montem excelsum et sublimem posuisti cubile tuum, et illuc ascendisti ut immolares hostias. 8. Et post ostium, et retro postem posuisti memoriale tuum: quia juxta me discooperuisti, et suscepisti adulterum: dilatasti cubile tuum, et pepigisti cum eis fœdus: dilexisti stratum eorum manu aperta. 9. Et ornasti te regi unguento, et multiplicasti pigmenta tua. Misisti legatos tuos procul, et humiliata es usque ad inferos. 10. In multitudine viæ tuæ laborasti: non dixisti: Quiescam: vitam manus tuæ invenisti, propterea non rogasti. 11. Pro quo sollicita timuisti, quia mentita es, et mei non es recordata, neque cogitasti in corde tuo? quia ego tacens, et quasi non videns, et mei oblita es. 12. Ego annuntiabo justitiam tuam, et opera tua non proderunt tibi. 13. Cum clamaveris, liberent te congregati tui, et omnes eos auferet ventus, tollet aura: Qui autem fiduciam habet mei, hæreditabit terram, et possidebit montem sanctum meum. 14. Et dicam: Viam facite, præbete iter, declinate de semita, auferte offendicula de via populi mei. 15. Quia hæc dicit Excelsus, et sublimis habitans æternitatem: et sanctum nomen ejus in excelso et in sancto habitans, et cum contrito et humili spiritu: ut vivificet spiritum humilium, et vivificet cor contritorum. 16. Non enim in sempiternum litigabo, neque usque ad finem irascar: quia spiritus a facie mea egredietur, et flatus ego faciam. 17. Propter iniquitatem avaritiæ ejus iratus sum, et percussi eum: abscondi a te faciem meam, et indignatus sum: et abiit vagus in via cordis sui. 18. Vias ejus vidi, et sanavi eum, et reduxi eum, et reddidi consolationes ipsi, et lugentibus ejus. 19. Creavi fructum labiorum pacem, pacem ei qui longe est, et qui prope, dixit Dominus, et sanavi eum. 20. Impii autem quasi mare fervens, quod quiescere non potest, et redundant fluctus ejus in conculcationem et lutum. 21. Non est pax impiis, dicit Dominus Deus.
Versus 1: 1. THE JUST MAN PERISHES, AND NO ONE LAYS IT TO HEART. — He said in the preceding chapter, verse 9, that the...
1. JUSTUS PERIT, ET NON EST QUI RECOGITET. — Dixit cap. præced. vers. 9, excidium Judææ imminere. Primo, causis excidii et ruinæ supra dictis, cap. 56, vers. 9-12, sequentes addit:
Arguit Judæos præsentes et futuros, qui justos, præsertim Christum, spreverunt, vexarunt, illuserunt. Secundo, vers. 5, arguit eorum idololatriam, quod insano animi impetu et studio, ad idola passim fabricanda et colenda raperentur instar meretricis, quæ ad amasios insanit. Unde iis minatur, vers. 12, vindictam et excidium Babylonicum. Tertio, vers. 14, pænitentibus, et ad Deum redeuntibus historice promittit reditum ex Babylone, per Cyrum, atque sub hoc quasi typo, promittit credentibus et pænitentibus libertatem a peccati et diaboli servitute, simulque pacem, et bonorum copiam. Nam impiis non est pax, dicit Dominus.
1. Justus perit, et non est qui recogitet in corde suo: et viri misericordiæ colliguntur, quia non est qui intelligat: a facie enim malitiæ collectus est justus. 2. Veniat pax, requiescat in cubili suo qui ambulavit in directione sua. 3. Vos autem accedite huc, filii auguratricis; semen adulteri, et fornicariæ. 4. Super quem lusistis? super quem dilatastis os, et ejecistis linguam? numquid non vos filii scelesti, semen mendax? 5. qui consolamini in diis subter omne lignum frondosum, immolantes parvulos in torrentibus, subter eminentes petras? 6. In partibus torrentis pars tua, hæc est sors tua: et ipsis effudisti libamen, obtulisti sacrificium, numquid super his non indignabor? 7. Super montem excelsum et sublimem posuisti cubile tuum, et illuc ascendisti ut immolares hostias. 8. Et post ostium, et retro postem posuisti memoriale tuum: quia juxta me discooperuisti, et suscepisti adulterum: dilatasti cubile tuum, et pepigisti cum eis fœdus: dilexisti stratum eorum manu aperta. 9. Et ornasti te regi unguento, et multiplicasti pigmenta tua. Misisti legatos tuos procul, et humiliata es usque ad inferos. 10. In multitudine viæ tuæ laborasti: non dixisti: Quiescam: vitam manus tuæ invenisti, propterea non rogasti. 11. Pro quo sollicita timuisti, quia mentita es, et mei non es recordata, neque cogitasti in corde tuo? quia ego tacens, et quasi non videns, et mei oblita es. 12. Ego annuntiabo justitiam tuam, et opera tua non proderunt tibi. 13. Cum clamaveris, liberent te congregati tui, et omnes eos auferet ventus, tollet aura: Qui autem fiduciam habet mei, hæreditabit terram, et possidebit montem sanctum meum. 14. Et dicam: Viam facite, præbete iter, declinate de semita, auferte offendicula de via populi mei. 15. Quia hæc dicit Excelsus, et sublimis habitans æternitatem: et sanctum nomen ejus in excelso et in sancto habitans, et cum contrito et humili spiritu: ut vivificet spiritum humilium, et vivificet cor contritorum. 16. Non enim in sempiternum litigabo, neque usque ad finem irascar: quia spiritus a facie mea egredietur, et flatus ego faciam. 17. Propter iniquitatem avaritiæ ejus iratus sum, et percussi eum: abscondi a te faciem meam, et indignatus sum: et abiit vagus in via cordis sui. 18. Vias ejus vidi, et sanavi eum, et reduxi eum, et reddidi consolationes ipsi, et lugentibus ejus. 19. Creavi fructum labiorum pacem, pacem ei, qui longe est, et qui prope, dixit Dominus, et sanavi eum. 20. Impii autem quasi mare fervens, quod quiescere non potest, et redundant fluctus ejus in conculcationem et lutum. 21. Non est pax impiis, dicit Dominus Deus.
1. JUSTUS PERIT, ET NON EST QUI RECOGITET. — Dixit cap. præced. vers. 9, excidium Judææ imminere, eo quod «omnes in viam suam declinaverunt,» et quod speculatores ejus sint canes muti, ebriosi et dormientes. Hic aliam excidii dat causam, non activam, sed removentem prohibens scilicet justorum mortem et subtractionem.
Justi enim sunt columen reipublicæ, eamque sua justitia, quasi columna sustentant, tum quia populum et principes verbo et exemplo ad virtutem excitant, suntque eis, quod est fermentum pani; tum quia suis meritis et precibus Dei iram cohibent, ne sæviat in populi peccata, eumque disperdat. Hoc est enim quod Deus ait Jerem. cap. V, 1: «Circuite vias Jerusalem, et aspicite, et considerate, et quærite in plateis ejus, an inveniatis virum facientem judicium, et quærentem fidem: et propitius ero ei.» Unde et Abrahæ promisit conservationem Pentapolis, si in ea decem justos invenisset. Sensus ergo est, q. d. Isti speculatores et canes muti, dum ad pocula sedent, et audiunt aliquem justum aut misericordem, id est pium in Deum et patriam (hoc enim est Hebræum חסיד, chasid), virum esse mortuum; nihil commoventur, nec cogitant de ejus virtute, aut se pariter morituros, nec de jactura reipublicæ quæ tale sui fulcrum et basin perdit.
Nota: Hæc generalia Prophetæ verba, proprie et primario, ad quosvis justos spectare, sive qui fuerunt tempore Isaiæ, sive qui postea, ut patet vers. 5 et sequent., ibique docet S. Hieronymus. Vide Canon. IV, et dicta cap. I, vers. 7. Ita Chaldæus, S. Thomas, Adamus, Forerius et alii.
Unde Hebræi hæc referunt ad Prophetas et justos, quos plurimos occidit Manasses, IV Reg. cap. XXI, 16; alii, ad ipsum Isaiam, Jeremiam, et illius ævi Prophetas. Hi enim fere soli tunc erant justi, ut colligitur Jerem. cap. V, 1.
Secundo tamen, per justum maxime intelligit Christum. Hic enim est Justus justorum, cujus cædes per Scribas procurata, fuit causa excidii Judææ per Romanos, de quo egit cap. præced., vers. 9. Per viros misericordiæ, accipit Apostolos eorumque successores et Martyres, quos Deus singulari misericordia indulsit et concessit orbi; ut quasi soles eum illuminarent, purgarent, perficerent, eique Dei misericordiam et gratiam impetrarent. Hi enim per crucem, lapidationem, aliosque modos, a Judæis sunt interempti, quæ fuit pernicies ipsorummet Judæorum. Ita S. Hieronymus, S. Cyrillus, Procopius, Theodoretus, Haymo, Hugo, Lyranus hic. Item Tertullianus, Justinus, Cyprianus, Rupertus et alii apud Leonem Castrium.
Aliter hæc explicat S. Gregorius, libro V Moral. cap. XXVIII, quasi det causam, cur canes muti dent se otio, vino et somno, quia videlicet vident justos, sobrios et laboriosos viros a potentioribus et voluptuariis rideri, vexari, imo occidi, q. d. Cum videamus ebriosos et impios prosperari, sobrios et pios affligi, demus nos potius ebrietati quam sobrietati, impietati quam pietati et justitiæ.
A FACIE ENIM MALITIÆ COLLECTUS EST JUSTUS. — «Malitiæ,» id est scelerum. Unde huc alludens Sapiens, cap. IV, vers. 11, ait: «Raptus est ne malitia mutaret intellectum ejus,» etc.; alludit ad raptum Henoch. Secundo, «malitiæ,» id est cladis et calamitatis, q. d. Auferet Deus justos ex hac vita, ne videant mala et clades suæ gentis et sæculi. Sic Deus abstulit Josiam, ne videret regni excidium et captivitatem Babylonicam, IV Regum, cap. XXII, 20. Sic abstulit S. Augustinum, Wandalis Hipponem obsidentibus. Sic felices illos qui Trojæ occubuerunt, canit Virgilius, I Æneid.:
O terque, quaterque beati, Queis ante ora patrum Trojæ sub mænibus altis Contigit oppetere!
Hinc S. Gregorius, libro III Dialog. cap. XXXVII, quærenti Petro cur boni, qui aliis poterant esse ædificationi, e vita hac citius subtrahantur? respondet: «Malitia remanentium meretur, ut hi qui prodesse poterunt, festine subtrahantur; et cum mundi finis appropinquat, electi tolluntur, ne deteriora videant. Hinc enim Propheta ait: Justus perit, et nemo est qui recogitet in corde suo; et viri misericordiæ colliguntur, quia non est qui intelligat.» Ita dum Alfonsus cognomento Catholicus, Galliciæ rex, Ecclesiæ columen, et gloriosus Saracenorum triumphis, migravit ad Dominum anno Christi 727, in ejus obitu auditæ sunt in aere voces laudantium Dominum et dicentium: «Ecce quomodo tollitur justus ablatus a facie iniquitatis, et erit in pace memoria ejus,» uti refert Tudensis, et ex eo Baronius, anno Christi 757, in fine.
Si de Christo hæc accipias, Christus sublatus est a facie malitiæ (græce ἀδικίας, id est iniquitatis et injustitiæ), id est a malitia Scribarum et Pontificum. Ita Cyrillus. Aliter Hieronymus: «A facie malitiæ,» id est, ait, ut tolleret hominum malitiam et peccata. Et Haymo: «A facie malitiæ,» ait, id est, ne quid deinceps in eum possit hominum vis et malitia.
Versus 2: 2. Let peace come. — He prays well, and at the same time predicts that the just who die in uprightness, that is, in...
2. Veniat pax. — Bene precatur, simulque prædicit justos morientes in directione, id est rectitudine, futuros in æterna pace et quiete, tum limbi ante Christum, tum cœlestis thalami post Christum. Sic enim et nos defunctis bene precamur, dicentes: «Requiescant in pace.» Septuaginta vertunt: Erit in pace sepultura ejus (scilicet Christi; hanc enim nemo Judæorum, Christi licet hostium, mira Dei providentia, impedivit), ablata est de medio, scilicet per Christi resurrectionem, cum Christus e sepulcro redivivus surrexit. Ita Patres citati vers. 1.
Vide hic quibus mors sit pax et tranquillitas, scilicet justis, qui eam perpetuo meditantur, et quare pii viri mortem exspectant, nimirum, ne videant mala sæculi, et ut in pace quiescant.
Versus 3: 3. BUT YOU, DRAW NEAR HITHER, SONS OF THE SORCERESS. — From the just man who perishes, he turns his discourse to the...
3. VOS AUTEM ACCEDITE HUC, FILII AUGURATRICIS. — A justo qui perit, reflectit sermonem ad impios Judæos, qui fuerunt a tempore Isaiæ usque ad Christum. «Filii» ergo «auguratricis» sunt incolæ Hierosolymæ, divinationibus et auguriis dediti. Hebræum עונן onen, ab עין ain, id est oculus, descendens, idem est quod oculavit, id est oculis observavit, vel stellas, vel aves, vel exta, etc., ut ex illis superstitiose conjectet futura, vel occulta. Hisce enim dediti fuere Judæi, quos proinde cap. II, vers. 6, vocavit עוננים onenim, id est oculatores, hoc est observatores.
Quocirca eosdem vocat, «semen adulteri et fornicariæ,» id est posteri et filii Synagogæ idololatræ et superstitionibus addictæ. Notum est superstitionem et idololatriam in Scripturis vocari fornicationem et adulterium, qua urbs, vel anima, a Deo sponso suo, ad idola, quasi ad adulteros, desciscit. Licet enim Judæi tempore Christi non coluerint idola, erant tamen filii, id est posteri, eorum qui idola coluerunt.
Versus 4: 4. UPON WHOM HAVE YOU JESTED? UPON WHOM HAVE YOU OPENED WIDE YOUR MOUTH, AND PUT OUT YOUR TONGUE? — These words refer...
4. SUPER QUEM LUSISTIS, SUPER QUEM DILATASTIS OS, ET EJECISTIS LINGUAM? — Hæc ad quemlibet justum, de quo vers. 1, a Judæis subsannatum, sed maxime ad Christum pertinent, uti docent Patres citati vers. 1, qui hæc referunt ad irrisiones, ludibria, alapas, convicia, blasphemias et consputationes Christi; dilatare enim os, est conviciari, imo conviciorum plaustra evomere. Secundo et planius, to dilatastis os, et ejecistis linguam, significat gestum petulantem insolentis turbæ, quo hiante ore, et lingua in modum canis exerta, contumeliose irrisit et subsannavit Christum; quod licet diserte non exprimant Evangelistæ, hinc tamen eos id fecisse liquet. Idque facile suadent petulantia et malignitas Judæorum in Christo, ex qua et sputa, et sannas, et quidquid malignitas eis suggerebat, in Christum evomuerunt. Ita Sanchez.
Forerius hæc refert ad Judæos idola colentes, qui in sacrificiis eorum epulantes et incalescentes mero, laudabant idola, et Deum verum conviciabantur. Idem tamen addit: «Possumus hæc non de Deo accipere, sed de justis, de quibus paulo ante loquebatur, et sanctis Prophetis, quos deridebant, et ludibrio habebant impii. Quem enim Prophetarum non occiderunt, aut persecuti sunt? uti est in Evangelio. Forte et in funere eorum festa agebant, et insaniam eorum decantabant, et quod ab eorum increpationibus liberi essent, sibi mutuo congratulabantur. Cui expositioni, quæ sequuntur non parum favent.»
SEMEN MENDAX. — Hoc est, adulterinum vel degener, q. d. Vos estis Abrahæ filii non veri et sinceri, sed spurii et degeneres, quia ab ejus fide et pietate degeneratis ad idola et scelera. Alludit ad semina, quæ vel vitio suo, vel vitio terræ a sua specie et natura, in aliam viliorem degenerant. Sic enim de tritico degenerante scribit Columella, lib. II, cap. ix: «Omne triticum in loco uliginoso post tertiam sationem convertitur in siliginem.» Cujus rei experientiam in agro paterno apud Belgas vidi.
Versus 5: 5. You who seek and find consolation IN GODS. — In Hebrew it is נחמים nechamim, which from the root נחם nacham means...
5. Qui consolationem quæritis et capitis IN DIIS. — Hebraice est נחמים nechamim, quod a radice נחם nacham significat, qui consolamini; a radice vero חמם chamam significat, qui incalescitis, ut vertunt Vatablus et Pagninus, q. d. Vos videmini furiis et œstro agi ad colenda idola, adeo ut et naturalis amoris obliti parvulos vestros iis immoletis. Alludit ad vesanos amores et æstus meretricis, de qua dicit Jerem. cap. II, 20: «In omni colle sublimi, et sub omni ligno frondoso, tu prosternebaris, meretrix.»
Subter eminentes petras. — Hæ enim excavatæ et obscuræ animum quadam religionis suspicione percutiunt, ait Seneca libro V, cap. XLI, quasi ex spelunca vel antro prodiret numen. Unde ibi erigebant aram; simul ut ibi a pluvia et ventis essent tuti, atque semoti a strepitu tranquillius sacra peragerent.
Versus 6: 6. IN THE PARTS OF THE TORRENT IS YOUR PORTION. — Meaning: Your "portion," that is, your lot, your riches and delights...
6. IN PARTIBUS TORRENTIS PARS TUA. — q. d. «Pars,» id est sors, tua, divitiæ et deliciæ tuæ sunt, colere non Deum, qui antea erat pars hæreditatis tuæ; sed idola, in torrentibus, id est in vallibus, per quas ex montibus torrentes decurrunt; oriuntur enim torrentes ex montibus. Unde in hac eorum origine, quasi quid divinum esset, constituebant aras, uti docet Seneca loco citato. In hac ergo aliave simili parte torrentis sacrificabant.
Secundo, non male Vatablus et Forerius vertunt: In levibus, glabris, vel politis (hoc enim significat etiam Hebræum חלקי chalake) lapidibus torrentis pars tua, q. d. Cum vides pulchrum aliquem et ex perenni alluvione aquæ lævigatum, aut aliunde politum lapidem positum in torrentibus, illum adoras, et ab eo portionem hæreditatis æternæ exspectas; vel illi tam fidis, illum tam amas, quam portionem hæreditariam.
Versus 7: 7. YOUR BED, — that is, your altar. He persists in the metaphor of adultery. For thus idolatry is often called.
7. CUBILE, — id est altare. Persistit in metaphora adulterii. Ita enim sæpe vocatur idololatria.
Versus 8: 8. And behind the door, and behind the post (meaning: not only on the mountains, but also behind the door), you have...
8. Et post ostium, et retro postem (q. d. Non tantum in montibus, sed et post ostium), posuisti MEMORIALE TUUM. — id est idolum dei tui, ut illud quasi tutelæ simulacrum, tam intrans domum, quam exiens adorares, felicemque et faustum ingressum et egressum, id est omnes actiones ab eo prosperari posceres. Ad hoc enim veteres ponebant in ædibus suis deos, quos Romani Lares vocabant, eisque suffitum adolebant, scilicet, ut hi tam ædes quam incolas defenderent et fortunarent. Ita S. Hieronymus: «Nullus, inquit, fuit locus, qui non idololatriæ sordibus inquinatus sit, in tantum ut post fores domorum idola ponerent, quos domesticos appellant Lares: et tam publice quam privatim animarum suarum sanguinem funderent. Hoc errore, et pessima consuetudine vetustatis, multarum provinciarum urbes laborant, ipsaque Roma orbis domina, in singulis insulis domibusque Tutelæ simulacrum cereis venerans ac lucernis, quam ad tuitionem ædium isto appellant nomine, ut tam intrantes quam exeuntes domos suas inclyti semper commoneantur erroris.» Vide Alexandrum ab Alexandria, lib. V Genial. cap. XXIV.
Hæc fuit Gentilium idololatria; pie vero Christiani permulti, vel ante ædes vel in ipsis ædibus et officinis collocant imagines B. Virginis aliorumque Sanctorum, quasi patronorum et tutelarium: atque vespere, ante illas cereos vel lampades accendunt, tum ut eos venerentur, tum ut jugem eorum memoriam et imitationem refricent, tum ut eos invocent, et benedictionem tam temporalem quam spiritalem impetrent. Nec enim decet ab impia superstitione Gentilium vinci piam religionem fidelium, qui proinde sibi et aliis jugem Dei et Sanctorum memoriam ac præsentiam, per cruces, imagines, altaria, etc., exhibere et repræsentare debent.
QUIA JUXTA ME DISCOOPERUISTI (lectum), ET (in eo) SUSCEPISTI ADULTERUM, — q. d. Non tantum foris, sed et in mea domo, id est templo, quasi in eodem cubili et lecto, ascivisti in mei injuriam adulterum, id est idolum et dæmonem.
Notat Achaz regem, qui in templo Dei posuit et coluit deos Damasci, IV Regum, cap. XVI, 10. Idem fecit Manasses, IV Regum, cap. XXI, vers. 4. Unde et Ezechiel, cap. VIII, 14, queritur Judæos Adonidis simulacrum in templo posuisse. Et Jerem. cap. XXXII, 34: «Posuerunt, ait, idola sua in domo, in qua invocatum est nomen meum.»
Addit Sanchez notari immolationem et concremationem filiorum in Topheth, quæ erat juxta Jerusalem et templum.
DILATASTI CUBILE TUUM. — Notat Achaz, qui altare solito majus, instar altaris Damasceni, Baal erexit. Rursum arguit, quod quam plurimas, passim in lucis, vallibus et torrentibus, aras idolis construerent. «Dilatasti» ergo, id est multiplicasti.
DILEXISTI STRATUM EORUM (adulterorum, scilicet idolorum) MANU APERTA, — id est opere, studio ac gestibus meretriciis, non occultis, sed manifestis et publicis. Meretrices enim gestu manuum illecébroso alliciunt amasios. Alii, «aperta manu,» inquiunt, id est liberaliter dans et largiens eis multa munera, puta victimas, ornamenta, oblationes, etc. Tertio, Forerius, «aperta manu,» id est profuso opere et monumento, fabricando scilicet eis templa, aras, titulos aliaque monumenta publica.
Versus 9: 9. You adorned yourself for the king with ointment. — The Plantin Bible has regio instead of regi, meaning the finest...
9. Ornasti te regi unguento. — Biblia Plantina pro regi habent regio, id est optimo et præstantissimo: sed legendum est, «regi.» Ita enim habent Hebraea et Latina Romana. Per regem S. Hieronymus, Rupertus, Sanchez et alii accipiunt idolum Moloch: hoc enim hebraice, regem significat, cui Judæos idololatras se ornasse et unxisse, ut eum ita colerent magnificentius, instar sponsæ imo meretricis (ad eam enim passim hic alludit), indicat et arguit hic Isaias. Aliter Forerius, qui per regem accipit regem Assyriorum, cui, inquit, Judæi occurrerunt cum unguento et multiplicibus pigmentis, quasi meretrix, quæ adultero vult placere. Rursum per hæc intelligit balsamum, aliasque pretiosas merces et munera, quas eidem obtulerunt, ut eum sibi conciliarent. Huic sensui nonnihil favet, id quod subdit: «Misisti legatos tuos procul.»
MISISTI LEGATOS TUOS PROCUL, — q. d. Non contenta patriis et vicinorum idolis, etiam legatos misisti ad remotos Assyrios, Chaldæos et Ægyptios, indeque tibi amasios, id est idola, accersivisti. Idem fuse tractat Ezechiel, cap. XXIII.
ET HUMILIATA ES USQUE AD INFEROS, — q. d. Quæ olim cultrix Dei eras sublimis et gloriosa, jam cultrix dæmonum, depressa es in lupanar et barathrum libidinum, id est idololatriæ. Hebræi enim dicunt feminam humiliari, cum cognoscitur et violatur; hæc enim est summa ejus humiliatio, id est ignominia et vilitas. Vide dicta Jerem. II, 16.
Ita Monachus ille, uti refert S. Joannes Abbas apud Palladium in Lausiaca, XLIV, superbe fidens suæ sanctitati et meritis, tentatus et victus a dæmone apparente ei in specie mulieris, et illiciente eum ad libidinem, dum cum ea congredi vellet, spectrum evanuit, atque audita est vox dæmonum irridentium in aere, ac dicentium: «Qui se exaltat, humiliabitur. Tu vero usque ad cœlos es quidem exaltatus, humiliatus vero es usque ad abyssos.» Quare desperans Monachus in mundum reversus est.
Versus 10: 10. IN THE MULTITUDE OF YOUR WAY YOU LABORED: YOU DID NOT SAY: I WILL REST. — He calls "way" the manner of life,...
10. IN MULTITUDINE VIÆ TUÆ LABORASTI: NON DIXISTI: QUIESCAM. — Viam vocat vitæ institutum, mores, religionem, studium scilicet multiplicandi idola quasi dicat: In accersendis undequaque omnium Gentium idolis, iisque multis fabricandis, erigendis, ornandis, colendis laborasti et fatigasti te; nec tamen vis quiescere, sed quasi eorum amore insana, magis in dies in iisdem laboras et frustra fatigas te. Pro quiescam Vatablus et Forerius vertunt, desperatum est, aut, deficit me animus (hoc enim significat Hebræum נואש noas), ideoque fessa quiescam, ut recte vertit Noster.
Nota: Mira fuit Gentium, quas Judæi imitati sunt, in idolis et diis multiplicandis vesania. Eo superstitionis desivit cæca Gentilitas, ut cuilibet herbæ, radici et rei suum assignaverit deum. Ita Pomona ab eis consecrata est dea pomorum, Mellona mellis, Flora florum, Cardea cardinum, Hippona equorum, Bubona boum, Segesta segetum, Seia seminum, Agonius rerum agendarum, Ajus sermonis, Priapus hortorum, Hymenæus nuptiarum, Fidius fidei, Angerona silentii, Meditrina medicamentorum, Limentinus limitum, Myagrus muscarum, Portunus portuum, Eanus peregrinantium, Janus januarum, Momus reprehensionis, Consus consiliorum, Vitumnus vitæ, Rubigus rubiginis, Æolus ventorum, Sentinus sensus, Vallonia vallium, Vitula lætitiæ, Hebe juventutis, Mania larium (tres enim in ostio posuerunt deos tutelares, ut patet ex dictis), Libitina sepulcrorum, Pitho eloquentiæ, Carmenta fatorum, Volupta voluptatis, Rumilia puerorum lactentium, Pecunia æris, Collina collium, Tutilina defensionis, Numeria numerorum, Edulica eduliorum. Quin et morbis ac vitiis: sic Æsculapius erat deus ægrorum, Libentina libidinum, Mena menstruorum, Vacuna vacantium et otiosorum.
Denique divinitatem ipsis non tantum virtutibus, sed et vitiis morbisque assignarunt, ut pudicitiæ, concordiæ, menti, clementiæ, fidei; pariter et pesti, febri, morti, senectuti, paupertati, formidini, risui. Quo delabitur, in quod barathrum ruit homo deserens Deum et desertus a Deo?
VITAM MANUS TUÆ INVENISTI. — Primo, Leo Castrius, «vitam,» inquit, id est desiderium, «manuum,» id est affectuum tuorum (hi enim sunt quasi manus animi), q. d. Invenisti quod desiderabas et optabas, scilicet amasium tuum idolum. Secundo, q. d. «Vitam,» id est opes multas, quibus vivas et vitam splendidam agas, «manuum» labore acquisivisti; propterea neglexisti Deum, nec eum rogasti. Divitiæ enim divites inflant, ut iis confisi, Deum negligant. Ita S. Hieronymus et Forerius qui et addit: In nomine vitam est ironia. «Vitam» enim vocat pestem, ipsamque mortem, quam tamen ipsi vitam reputabant. Ita hodie multi laborant et sudant, ut status et opes, quibus laute vivant, consequantur, et putant iis se vitam parare, cum laqueum animæ et sæpe corporis sibi parent. Tertio, et optime, «vitam manus» vocat idola manu facta; tum quia ab illis opes et necessaria, imo lautitias vitæ sperabant: tum quia illorum erant amasii. Hos enim meretrices solent vocare suum cor, suam animam, suam vitam. Unde sequitur: «propterea» Deum «non rogasti.» Est ironia, uti jam dixi.
Non rogasti. — Forerius vertit, non doluisti; Vatablus, non languisti. Hebræum enim חלה chala significat infirmari, indeque orare per metalepsin. Infirmitas enim docet hominem orare.
Versus 11: 11. For whom were you anxiously afraid? — Note that these words are to be read as a question, meaning: What were you...
11. Pro quo sollicita timuisti. — Nota hæc per interrogationem esse legenda, q. d. Ecquid timuisti? quorsum timuisti idola, ne amitteres necessaria vitæ? ut mentireris, id est falleres fidem conjugalem et pactum meum initum, tum generatim, Exodi XXIV, tum particulatim in circumcisione cujusque. Me enim, meamque iram et vindictam magis timere debueras. Licet enim adhuc taceam, tamen brevi ut parturiens loquar, et publice coram toto mundo annuntiabo justitiam, id est injustitiam tuam, tradendo te hostibus, ut omnes videant, te ob scelera illis tradi, et per eos a Deo puniri. Est enim ironia et antiphrasis. Ita S. Hieronymus.
Aliter Sanchez, q. d. «Pro quo sollicita timuisti?» quidnam eorum, quibus divinum in te furorem inflammabas, tibi terrori fuit? q. d. Nihil. Peccasti enim imperterrita et impudens, fallendo fidem et pactum, eo quod videres me tacere et silere. Ergo mea clementia facta es audacior et procacior; cum potius ex ea, ad me redamandum et requirendum, allici et invitari debueris.
Versus 12: 12. YOUR WORKS SHALL NOT PROFIT YOU. — "Your works," namely the feigned and hypocritical ones, with which you try to...
12. OPERA TUA NON PRODERUNT TIBI. — «Opera tua,» scilicet ficta et hypocritica, quibus injustitiam tuam celare et velare conaris: vel «opera,» id est idola. Ita Vatablus, Forerius. Unde sequitur:
Versus 13: 13. WHEN YOU CRY OUT (afflicted by enemies, especially the Chaldeans, captive in Babylon), LET YOUR ASSEMBLED ONES...
13. Cum CLAMAVERIS (afflicta ab hostibus, præsertim Chaldæis, in Babylone captiva), LIBERENT TE CONGREGATI TUI. — Dii scilicet tui, quos tibi congregasti coluistique, ac Gentes idololatræ tibi fæderatæ, et in auxilium tuum congregatæ. Hoc est quod eis prædixit Moses, Deuter. XXXII, 37 et 38: «Ubi sunt dii eorum, in quibus habebant fiduciam? surgant, et opitulentur vobis.» Est sarcasmus.
ET (id est sed, ut vertit Vatablus; hoc enim quoque significat Hebræum ו vau), OMNES EOS AUFERET VENTUS, — q. d. Dii et Gentes, licet congregati et plurimi, usque adeo leves et imbelles sunt, ut non secus atque paleæ et stipulæ a vento aut aura leniter aspirante jactandæ et dispellendæ sint. Deus enim instar venti levissime et facillime illos et te una cum eis, disperdet. Sic ait Euripides, Troad.: «Argivorum probra, et Phrygum præconia Ventis ferenda trado,» et Propertius:
Hæc mihi fingebam, quæ nunc Eurusque Notusque Jactat odoratos vota per Armenios.
13. QUI AUTEM FIDUCIAM HABET MEI, HÆREDITABIT TERRAM, — q. d. Longe aliter accidet his, qui se suamque salutem et vitam mihi crediderunt. Illi enim terram sibi promissam, montemque Sion tum terrestrem, tum cœlestem possidebunt. Significat Judæos, non idolis, sed Deo credentes, et in eum sperantes, e Babylone in Jerusalem redituros: sed sub iis intelligit justos, sperantes in
Deum, possessuros tum Ecclesiam, tum terram viventium in cœlis. Ita S. Hieronymus, S. Cyrillus, S. Thomas, Haymo, Forerius et alii.
Quocirca Theodoretus non male per terram hanc accipit Judæam, et totum orbem per quem Christi Ecclesia est sparsa; ita ut fidelis Ecclesiæ civis, per eam quasi hæreditet et possideat totum orbem; hocque hic promitti. «Fideli ergo totus mundus divitiarum est.»
Versus 14: 14. AND I WILL SAY: MAKE A WAY. — In Hebrew סלו סלו sollu, sollu, that is, pave, pave, or raise, raise, that is, by...
14. ET DICAM: VIAM FACITE. — Hebraice סלו סלו sollu, sollu, id est sternite, sternite, vel, elevate, elevate, id est aggesta terra munite et aptate viam, uti muniuntur et aptantur viæ in locis palustribus. Ita Vatablus et Forerius.
DECLINATE DE SEMITA, — id est de semita repurgate, everrite sordes, saxa, ligna, etc. Hebraice est פנו דרך pannu derech, id est date faciem, id est planam et pulchram superficiem, viæ; vel angulate viam, id est ad angulum et libellam æquate viam. Sensus est, q. d. Complanabo, facilemque et expeditam faciam viam per Cyrum Judæis fidelibus Babylone redeuntibus. Multo magis dicam Apostolis: Complanate viam credentibus et contendentibus in Ecclesiam, ac postea per eamdem pergentibus in Sancta sanctorum in cœlis. Ita S. Nazianzenus, orat. ad adventum 150 Episcoporum, et S. Hieronymus ac Cyrillus, qui aiunt idem hic dici cum illo, quod prædixit cap. XL, 3: «Parate viam Domini.»
Versus 15: 15. THE MOST HIGH AND SUBLIME ONE DWELLING IN ETERNITY, etc. — This is a vivid portrait and living description of the...
15. EXCELSUS, ET SUBLIMIS HABITANS ÆTERNITATEM, etc. — Est hypotyposis et viva descriptio divinæ Majestatis. Hanc enim opponit vilibus, mutis, impotentibus, saxeis et ligneis idolis. Ubi nota miram amplitudinem Dei et magnificentiam, qua summe distantia et extrema combinat: nimirum, jungit summum et imum, puta cœlum et humilem. Sicut enim habitat in cœlo, sic et in humili. Rursum jungit æternitatem et contritionem, sive contritum et contusum. Sicut enim habitat in æternitate; ita et in contrito, quasi in tabernaculo et templo suo: nempe Deus ita humiles et contritos elevat usque in cœlum, usque ad æternitatem.
Pulchre S. Augustinus in Psalm. CXII, ad illud: In altis habitat, et humilia respicit Deus, ait: «Sic exaltat humiles, ut non faciat superbos. Itaque et in altis habitat, quos exaltat, facitque sibi eos cœlum, hoc est, sedem suam; et eos tamen non superbos, sed semper subditos; intuendo etiam in ipso cœlo humilia respicit, in quibus excelsis habitat; Spiritus enim per Isaiam ita loquitur (citat hunc locum juxta Septuaginta): Hæc dicit Altissimus in excelsis habitans, in æternum nomen ejus: Dominus altissimus in sanctis requiem habens. Exposuit quod dixerat, in excelsis habitans. Hoc enim plenius elocutus, in sanctis, inquit, requiem habens. Sed qui sunt sancti, nisi humiles, qui pueri laudant Dominum? Itaque adjungit: Et pusillanimis dans magnanimitatem, et dans vitam, qui in humilitate cordis sunt. In quibus sanctis requiem habet, his pusillanimis dat magnanimitatem. Dans utique magnanimitatem excelsos facit, in quibus requiem habens in excelsis habitat; sed quia pusillanimis dat magnanimitatem, eadem excelsa in quibus habitat, humilia respicit.» Et inferius: «Humilia respicit Deus in cœlo et in terra; quia meminerunt utique quid fuerint per suam malitiam, scilicet terra et terreni; quid facti sint per Domini gratiam, scilicet cœlum et cœlestes.
Habitans æternitatem, — q. d. Habitans cœlum empyreum incorruptibile et æternum. Secundo, «habitans æternitatem,» id est in æternitate, in regione æterna, cujus mensura est non tempus hominum, non ævum Angelorum, sed «æternitas SS. Trinitatis.» Tertio, proprie «habitans æternitatem,» id est habitans in seipso, quia est sua «æternitas,» habitans in sua deitate, quæ est ipsamet «æternitas,» æque ac «immensitas.» Sicut enim hæc deitatis extensionem, ita illa ejusdem durationem, quasi mensurat. Nec illa loco aut tempore alio creato mensurari potest. Hinc Deuter. XXXIII, 26 et 27, Deus vocatur «ascensor cœli; habitaculum ejus sursum,» hebraice, habitaculum ejus antiquitas, hoc est æternitas. Vide ibi dicta. Deus ergo ex altissima æternitatis specula, omnia tempora, præsentia, præterita et futura infra se labentia, circulantia, fixus et immotus consistens, contemplatur.
Qui ergo anhelas ad Deum, ascende a terra in cœlum, a carne ad spiritum, ab hominibus ad Angelos, a tempore ad æternitatem. «Deus enim est, cujus natura est majestas, cujus locus est immensitas, cujus tempus est æternitas, cujus vita est sanctitas, cujus vis est omnipotentia, opus misericordia, ira justitia, thronus sublimitas, sedes humilitas.» Pro habitans æternitatem, id est æternus, Syrus vertit subinde, gigas sæculorum. Ubi nota: Syri passim in Officio divino eleganter et significanter Deum vocant Gigantem sæculorum.
Primo enim gigas significat Dei magnitudinem, majestatem et immensitatem, qua res omnes superat cœloque et toto orbe eminet uti gigas in cœtu populi. Secundo, significatur Dei fortitudo, potentia et dominium, quo in sæculis omnibus dominatur ut gigas Pygmæis. Tertio, significatur Dei æternitas, quæ se per omnia sæcula quasi gigas extendit, illa implet, illisque æquatur, imo illa transcendit et complectitur, uti gigas complectitur pusionem. Sicut ergo Deus a Paulo, I Timoth. cap. I, vers. 17, vocatur «Rex sæculorum»; ita a Syro vocatur Gigas sæculorum. Sic a Daniele, imo a Nabuchodonosore, Daniel. III, 100, Deo datur hoc elogium: «Regnum ejus regnum sempiternum, et potestas ejus in generationem et generationem.» Et ab Isaia, cap. XLI, 4: «Vocans generationes ab exordio. Ego Dominus, primus et novissimus ego sum.» Et a S. Joanne α et ω, Apoc. I, 8.
Argumentum Prophetæ est tale: Dei tanta est sublimitas, amplitudo et magnificentia, ut, cum sit excelsus, humilia respiciat; cum sit in cœlo, consideret ea quæ sunt in terra; adeoque cum cœlum inhabitet, cohabitet quoque humilibus et abjectis; rursum cum sit æternus et impassibilis, contritos tamen et contusos curæ et cordi habeat, ut eis medeatur: ergo decet eum non in perpetuum litigare, sed in Babylone et captivitate humiliatos, contritos et confractos reducere, curare et sanare. Qui ergo calamitatibus fracti estis, sperate, quod Deum, quem iratum experti estis, benignum rursum et clementem mox experiemini. Nam mortalia et temporalia curat æternus, fracturas peccatorum sanctus, humiles et abjectos excelsus et sublimis. Atque hac in re vult nos eum imitari, eique cooperari. Ita Forerius.
UT VIVIFICET, — ut recreet, erigat, restauret, itaque quasi vivificet. Humiles enim et contriti, vel ex afflictione quam patientur, vel ex demissione et compunctione, videntur mortificati et quasi mortui voluptatibus hujus vitæ et rebus hujus mundi. Unde Deus eos erigens, consolans et lætificans, eos rursum vivificat. Ita Sanchez. Huc alludit S. Paulus: «Qui consolatur humiles, consolatus est nos Deus,» II Cor. cap. VII, 6.
Versus 16: 16. Unto the end. — Our God loves unto the end, because He reaches the end and limit of love, beyond which love cannot...
16. Usque ad finem. — Deus noster in finem diligit, quia in finem amoris et terminum, ultra quem amor progredi non potest, pertingit. Hoc est, quod de Christo ituro ad mortem ait S. Joannes, cap. XIII, 1: «Cum dilexisset suos, qui erant in mundo, in finem (tum vitæ, tum amoris) dilexit eos.» At non in finem irascitur; neque enim iratus fundum iræ exhaurit, ut tantum puniat, quantum vel ira suggerit, vel peccata nostra merentur. Hinc cum Deus diutius in ira persisteret, orat Psaltes: «Ut quid, Domine, irasceris in finem?»
QUIA SPIRITUS A FACIE MEA EGREDIETUR, ET FLATUS EGO FACIAM. — Primo, Hieronymus Prado sic explicat, q. d. Effundam furorem meum in impios cum flatu et salivis, quasi iram despumando. Secundo, Hugo, q. d. Efflabo et exspirabo meam iram: itaque non irascar in finem; sed irasci desinam, ac Judæos Babylone reducam. Sic enim irati crebra respiratione et anhelitu efflant et exspirant suam choleram.
Tertio, idem Hugo, q. d. Impii quasi adverso vento acti sunt in syrtes et scopulos, puta in Babylonem; sed ego secundum eis ventum adspirabo, ut inde in portum salutis in patriam navigent.
Quarto et magis genuine, «spiritus et flatus,» id est animas ego facio et creo, q. d. Ideo eas quas creavi amo, misereor, earumque delictis, si humilientur et conterantur, ignosco. Non ergo iis, quæ a me habent ut vivant et spirent, irascar in perpetuum. Ita Theodoretus, Chaldæus, Cyrillus, S. Hieronymus et Augustinus, epist. 146, Adamus, Forerius et alii. Alludit ad Gen. cap. II, 2: «Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitæ.»
Quinto, alii per flatum accipiunt animam; per spiritum, Spiritum Sanctum, ejusque gratiam et vim animæ a Deo afflatam. Ita Haymo et Tertullianus, lib. De Anima, cap. XI, et S. Augustinus, lib. VII De Genes. ad litt. cap. XIV. Unde Symmachus, Aquila et Theodotion vertunt: Spiritus qui omnia obtegit et circumdat, scilicet, qui vegetator et vivificator est omnium. Hinc et Plato dixit Deum esse spiritum et animam mundi, q. d. Uti ego creavi animas, ita eis dabo Spiritum Sanctum: cur ergo eis irascar in finem? Sane non irascar; sed iram vertam in clementiam et misericordiam. Hic sensus potius mysticus est quam litteralis.
Verum nota: Pro egredietur hebraice est יעטוף iaatoph, cujus radix עטף ataph, cum dicitur de anima, vita vel spiritu hominis, significat illa occultari, obtegi et obrui, ut cessent, nec amplius conspiciantur, uti fit in ingentibus animi et spiritus afflictionibus, angustiis et lipothymiis, cum deficiunt, et deliquium patiuntur. Sensus ergo est, q. d. Ego sum qui humilium et contritorum spiritus, id est animas et halitus vitales deficere et quasi egredi facio: ego etiam sum qui rursum easdem facio, id est reficio, recreo et vivifico; «ego sum qui mortifico, et vivifico: qui deduco ad inferos, et reduco.» Quare non irascar in finem: sed cum animas per captivitatem, similemve ærumnam humiliavero et contrivero, rursum earum misertus, eas erigam, consolabor et lætificabo. Ita Forerius. Unde et Leo Hebræus vertit: Quia spiritus ante faciem meam deficiet, et flatus ego feci.
Quare minus recte (multa enim supplere coguntur) Symmachus et Aquila vertunt active: Spiritus meus qui a facie mea egreditur operit, obtegit, occupat omnia, q. d. Ego sum qui spiritu meo vivifico omnia. Minus recte et Vatablus sic vertit et explicat: Spiritus a conspectu meo induet corpus, et animas ego creavi, id est ego creo spiritus et animas, quas postea in corpus immitto, eoque quasi veste induo.
Nota «egredietur,» id est egredi solet. Futurum enim Hebræis significat consuetudinem. Loquitur de gravi tribulatione, mœstitia, angustiis, in quibus quasi anima obrui et egredi videtur; quam Deus per lætitiam et consolationem quasi restituit et vivificat, uti dixi. Quocirca tristibus et anxiis hic versus recte accommodatur: hi enim habent spiritum obtectum, obnubilatum, et quasi egredientem e suo statu et loco. Loquitur enim Propheta, non de prima creatione, sed de recreatione, consolatione et lætificatione animarum, tum in Babylone, tum sub peccato et dæmone captivarum et graviter afflictarum. Unde subdit: «Sanavi eum, et reduxi eum, et reddidi consolationes ipsi, et lugentibus ejus.»
Denique to iaatoph valde apte verti potest sic: Spiritus a facie mea obtegetur, vel involvetur, id est involutus exibit, uti halitus exit ab ore convolutus tempore frigoris. Simili enim modo Deus quasi exspirat spiritum et animam hominis, dum eam creat et in corpus immittit.
Unde explicans, subdit: «Et flatus ego faciam.» Hoc enim posterius hemistichium more Hebræo, explicat prius. Huic sensui favet nostrum «egredietur,» et communiter Interpretes, uti dixi expositione quarta.
Versus 17: 17. ON ACCOUNT OF THE INIQUITY OF HIS AVARICE I WAS ANGRY. — This is the avarice for which he blamed the Scribes in the...
17. PROPTER INIQUITATEM AVARITIÆ EJUS IRATUS SUM. — Hæc est avaritia, de qua Scribas culpavit cap. præced., 11, fuitque hæc mater et origo omnium vitiorum. Nam, ut ait Apostolus, «radix omnium malorum est cupiditas,» græce φιλαργυρία, id est amor argenti. Quare pronomen ejus refert to Israelis, quasi substantivum notum ex circumstantiis, juxta Canon. XVII. Vere S. Gregorius, XV Moral. cap. XII: «Avaritia desideratis rebus non exstinguitur, sed augetur.»
Secundo, S. Hieronymus per avaritiam accipit peccandi libidinem insatiabilem; Hebræum enim בצע betsa quamvis cupiditatem significat. Et sic avaritiam pro libidine accepit Apostolus, Ephes. IV, 19: «Qui desperantes, semetipsos tradiderunt impudicitiæ, in operationem immunditiæ omnis, in avaritiam.»
Mystice, avaritia spiritalis est, cum in docendo, concionando, et juvandis proximis quis parcus est, torpidus et frigidus, cum gratia Dei parce utitur, cum dona Dei sibi data parce et ægre aliis communicat: huic irascitur Deus, et sæpe dona data aufert, et sinit eum vagari et sequi suas concupiscentias.
ABSCONDI A TE FACIEM MEAM. — Hebraice est, percussi eum abscondendo, id est percussi eum abscondite et latenter, inquit Forerius. Putabant enim Judæi a Chaldæis percuti; sed Deus erat qui latenter per eos percutiebat peccatores. Secundo, melius Noster in abscondi solitum accusativum subintellexit, scilicet, faciem meam. Sequitur enim: «Et indignatus sum.» Indignabundi enim faciem avertunt ab eo cui indignantur, itaque eam ab illo abscondunt.
ET ABIIT VAGUS IN VIA CORDIS SUI. — Hæc gravis est pæna, cum quis a Deo derelictus sinitur vagari, et impune sequi suas concupiscentias, juxta illud Psalm. LXXX, 13: «Dimisi eos secundum (id est in) desideria cordis eorum, ibunt in adinventionibus suis.» Alludit ad Cain, qui post fratricidium dixit: «Ero vagus et profugus in terra,» Genes. IV, 14. Pro vagus hebraice est conversus, vel reversus. Unde Septuaginta vertunt, mærens; quod S. Chrysostomus ad Theodorum lapsum, et alii exponunt, pænitens: quasi hæc fuerit causa ejus quod sequitur: «Et sanavi eum, et reduxi,» q. d. Populus mærens abiit captivus in Babylonem: unde hac calamitate ad se reversus pænituit; quocirca e captivitate eum liberavi, et in patriam reduxi. Ita S. Thomas, Forerius, Hugo et alii. Verum nostra versio priorem sensum requirit. Nam vagari in via cordis est signum contrictionis, non autem duci in Babylonem.
Versus 18: 18. I SAW HIS WAYS, AND I HEALED HIM, — meaning: I saw him wandering and straying, and going to his ruin; therefore I...
18. VIAS EJUS VIDI, ET SANAVI EUM, — q. d. Vidi eum vagum et errantem, ac abeuntem in ruinam; misertus ergo ejus sum tandem, eumque per flagella, piasque inspirationes excitavi, ut suum errorem periculumque agnosceret, ac ad me rediret; itaque redeuntem sanavi. Loquitur de Judæis in Babylone captivis, ibique pænitentibus, quos proinde Deus et anima et corpore sanavit, ac reduxit in patriam. Sed sub his intelligit infideles et peccatores, vagantes per idola ac vitia, tandemque pænitentes, quos Deus sanat, et reducit ad Ecclesiam pristinumque gratiæ et gloriæ gradum.
ET REDDIDI CONSOLATIONES IPSI (populo meo vago jam dicto), ET LUGENTIBUS EJUS. — Et significat id est, q. d. Consolatus sum populum, id est lugentes, id est afflictos et pænitentes, in populo. Loquitur de reductione e Babylone, et antitype, e peccato. Nam typum cum antitypo sæpe conjungunt Prophetæ. Ita Forerius et S. Hieronymus. Vide Canon. V. Huc alludit Christus, Matth. V, 5: «Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur.» Chaldæus vertit: Dedi consolationes ipsi et his qui lugebant super eos, puta amicis et vicinis lugentibus Judæorum casum et ærumnas.
Versus 19: 19. I CREATED THE FRUIT OF THE LIPS, PEACE. — First, by "the fruit of the lips," Hugo and Adam understand the reward of...
19. CREAVI FRUCTUM LABIORUM PACEM. — Primo, per fructum labiorum, Hugo et Adamus accipiunt mercedem orationis, quæ labiis proferri solet, ut sit metonymia, quasi dicat: Dedi Judæis in Babylone et quibusvis peccatoribus afflictis, lugentibus ac pœnitentibus, meque invocantibus, pro fructu et mercede orationis suæ pacem. Nihil enim mentem in omni tribulatione, ac præsertim in contritione ac pœnitentia, ita serenat ac pacatam reddit, ac oratio. Pro fructum enim hebraice est ניב nib, id est proventum. Porro pax, Judæis data per Cyrum, typus fuit pacis, id est libertatis, quietis et affluentiæ bonorum spiritualium datæ per Christum. Hic sensus maxime planus, ideoque genuinus videtur. Denique, «creavi,» id est creabo. Pax enim hæc utraque tam nova, tam mira, tam magna et divina fuit, ut vere dici potuerit a Deo creata. Sic enim in Scriptura creari dicitur res misera, afflicta et quasi emortua, cum renovatur, restauratur, novumque vigorem et vitam accipit. Sic orat Psaltes, ut Deus plantas, resque omnes hieme algidas et quasi emortuas in vere revirescere et reviviscere faciat, dicens Psalm. CIII, 30: «Emittes spiritum tuum, et creabuntur: et renovabis faciem terræ.» Sic David ob peccatum adulterii spiritaliter mortuus, jam pænitens orat, Psalm. L, 12: «Cor mundum crea in me, Deus: et spiritum rectum innova in visceribus meis.» Sic cap. LXV, 17, ait Deus, quod in resurrectione creabit cœlos novos et terram novam. Sic in Pentecoste oramus Spiritum Sanctum:
Unde explicans, subdit: «Et flatus ego faciam.» Hoc enim posterius hemistichium more Hebræo, explicat prius. Huic sensui favet nostrum «egredietur,» et communiter Interpretes, uti dixi expositione quarta.
Secundo, Vatablus et Forerius per fructum labiorum accipiunt communem sermonem et loquendi materiam, q. d. Innovaturus sum sermonem populi hujus: qui enim ante habebat in ore bellum et ultionem, posthac loquetur de pace, quæ continget ipsi, tanta et tam grata, ut in labiis ejus non sonet nisi pax, laus et gratiarum actio. Unde et Sanchez sic exponit: Ego creavi, id est creabo et adducam pacem futuram populo in Babylone captivo, æque ac humano generi redempto per Christum, quæ sit perpetua laudationis et gratiarum actionis materia.
Tertio, alii, q. d. Creavi pacem, quæ est fructus labiorum meorum, id est promissionis meæ, quam scilicet ego Deus labiis meis, aut prophetarum meorum, iis promisi. Ita S. Hieronymus, Haymo et S. Thomas.
Denique, quia Hebræum שפה sapha, non tantum labium, sed et littus et ripam (quæ sunt quasi labium maris et fluminis) significat; hinc quidam vertit: Creavi sicut fructum riparum pacem, q. d. Creavi pacem tam uberem et copiosam, quam copiosus et uber est fructus crescens in ripa fluminis; impii vero semper tumultuantur et æstuant quasi mare, ut sequitur.
PACEM EI, QUI LONGE EST (id est Gentili, qui hactenus remotus fuit a fide, Deo, et salute), ET QUI PROPE, — id est Judæo, qui antea habuit fidem, Deum, et spem salutis. Ita explicat Apostolus, Ephes. II, 17. Unde patet hæc a vers. 18 et deinceps, magis de Christo et Christianis, quam de Cyro et Judæis, esse accipienda: Christus enim plenam pacem hanc tam Gentibus quam Judæis attulit. Alludit tamen ad pacem (eamque præsupponit et perstringit) a Cyro allatam Judæis, tam eis qui longe erant, puta in Babylone captivi, quam eis qui prope, id est qui in Judæa, vel in vicina Idumæa aut Moabitide degebant. Ita S. Thomas et Hugo. Historice ergo loquitur de Cyro et Judæis, ut patebit ex toto cap. sequenti; symbolice et præcipue, de Christo et fidelibus. Vide Canon. V et sequent.
Versus 20: 20. BUT THE WICKED ARE LIKE THE RAGING SEA, WHICH CANNOT REST. — For "raging" the Hebrew is נגרש nigras, that is,...
20. IMPII AUTEM QUASI MARE FERVENS, QUOD QUIESCERE NON POTEST. — Pro fervens hebraice est נגרש nigras, id est impulsum, ventis scilicet et fluctibus agitatum et jactatum. Unde Vatablus vertit: Impii autem Euripi instar fremunt; mare enim cum in arcto stringitur, uti fit in Euripo, in fluctus intumescit. Insuper Euripus septies per diem fluit et refluit, ideoque in perpetua est agitatione et motu, magno naturæ secreto, quod penetrare nequivit Aristoteles; unde de eo dicitur: «Euripus habet Aristotelem, non Aristoteles Euripum.» Sensus est, q. d. Pacem jam dictam habebunt Judæi Babylone a Cyro liberati, æque ac homines a Christo redempti; sed pii tantum, nam impii, cum perpetuo æstu cupiditatum, et afflatu dæmonum agitentur, quiescere nequeunt; sed instar Euripi et maris fluctuantis perpetuo jactantur: imo, ut ex Hebræo verti potest, mundum non stercus et lutum ejiciunt.
ET REDUNDANT FLUCTUS EJUS IN CONCULCATIONEM ET LUTUM. — «Conculcationem» vocat res viles, sordidas et putidas conculcatione dignas, uti sunt spumæ, cadavera aliaque maris ejectamenta, q. d. Sicut fluctus maris ejicit in littus quisquilias et res putidas ac conculcandas, rursum spumas, quæ terra mixtæ faciunt lutum; ita æstus cupiditatum e corde impii ejiciunt et despumant putida peccata. E contrario, sicut mare allisum ad conchas et gemmas, eas expurgat et expolit; ita æstus et agitatio ac persecutio piorum eos purificant et clarificant. Alii sic explicant, q. d. Sicut fluctus maris a terra resorpti lutum faciunt, quod conculcatur: sic impii a Deo et hominibus conculcabuntur in die judicii, uti Judæi jam ab omnibus conculcantur. Ita S. Hieronymus.
Nota: Hebræum רפש rephes significat conculcationem, perturbationem, cœnum, lutum, stercus, etc., a radice רפש raphas, id est conculcare, et conculcando perturbare. Significanter vertit Vatablus: Impii autem instar Euripi fremunt, qui nescit quiescere, cum aqua ejus limo et luto turbatur, id est, ait: Cujus aquæ propellunt ad littora cænum et lutum. Rursum Procopius: Impii, ait, animi fluctuationem patiuntur, maris instar seipsos ulciscentes, quod quos fluctus ad littora trudit, assidue parit quidem, sed eorumdem in se reflexionem rursum pati cogitur.
Versus 21: 21. THERE IS NO PEACE FOR THE WICKED, SAYS THE LORD GOD. — This is an epiphonema. The Septuagint translates: There is...
21. NON EST PAX IMPIIS, DICIT DOMINUS DEUS. — Est epiphonema. Septuaginta vertunt: Non est gaudium impiis. Nota hic sanctitatis fructum esse pacem animi, et gaudium in Spiritu Sancto; impietatis vero fructum esse animi perturbationem, ac consequenter voluptates illicitas plus fellis quam mellis habere, et tandem desinere in sordes et pænas, tum præsentes, tum æternas. Ita videmus gulam mille afferre curas, desinere in febres, colicas, catarrhos; libidinem in vomicas, luem veneream, carcinomata; superbos assidue jactari invidiis, odiis, angoribus, ac tandem descendere ad probra et ignominias.
«Quid prodest, ait Seneca, epist. 57, totius regionis silentium, si affectus fremunt? Omnia noctis erant, placida composta quiete: falsum est. Nulla placida quies est, nisi quam ratio composuit.» Et Horatius, lib. II, ode XVI:
Non enim gazæ, neque consularis Submovet lictor miseros tumultus Mentis, et curas laqueata circum Tecta volantes.
Tertio, alii, q. d. Creavi pacem, quæ est fructus labiorum meorum, id est promissionis meæ, quam scilicet ego Deus labiis meis, aut prophetarum meorum, iis promisi. Ita S. Hieronymus, Haymo et S. Thomas.
Nec leves somnos timor, aut cupido Sordidus aufert.
Melius et plenius S. Augustinus, lib. XIV De Civit. cap. VIII, ostendit impiorum de peccatis gaudia esse
falsa, et perturbationibus plena. Præclare S. Gregorius, XXXIII Moral. II: «Ludus est dæmonum, cum vagas et instabiles animas de vitio rotant in vitium.» Idem in Psalm. VII Pænitent.: «Inter multiplices humanæ animæ tribulationes, et innumerabiles afflictionum molestias, nulla major afflictio, quam conscientia delictorum. Superest itaque ut in tribulatione positus peccator, ad Deum recurrat, in quo solo vera est consolatio.»