Cornelius a Lapide

Isaias LVIII

Index

Synopsis Capitis

Docuerat Propheta, cap. præced. in fine, Judæos pænitentes, justos et pios, Babylone redituros, et habituros in Judæa pacem, non vero impios: nam non est pax impiis. Nunc docet justorum justitiam et pietatem, non tam esse sitam in jejunio corporali et celebratione festorum, ac cæremoniis externis; uti falso putabant Judæi (qui murmurabant contra Deum, quod cum hæc facerent, nihilominus tot calamitatibus premerentur), quam in interna pietate, abstinentia a vitiis, misericordia et charitate. Quare hæc spectant ad Judæos ante Christum, ut patet ex Zachar. VII, qui multa ex hoc cap. citat; a pari tamen, imo a majori, ad Christianos pertinent: illorum enim justitia major debet esse et purior quam Scribarum et Pharisæorum, ut docet Christus. Occasio hujus sermonis et prophetiæ de jejunio fuit, quod Judæi, vastata urbe per Chaldæos, ad repropitiandum Numen, instituerint jejunium quarti, quinti, septimi et decimi mensis, ut patet Zachar. VIII. Unde mirabantur et murmurabant, quod Deus eos non exaudiret, nec Babylonicam captivitatem solveret, pacemque promissam redderet: quibus respondet Zacharias idem quod hic Isaias. Idem fecerunt Judæi in vastitate sub Tito, et faciunt etiamnum. Omnem enim sanctimoniam, vimque propitiandi Numinis, ut mittat eis Messiam, ponunt in jejunio. Hinc et Pharisæus ille arrogans sibi sanctitatem dicebat: Jejuno bis in sabbato, Luc. XVIII, vers. 12.

Jubetur ergo clamare Propheta tubali voce, jejunium Judæorum, mixtum et contaminatum immisericordia et injustitia, scilicet litibus, contentionibus et pugnis, non placere Deo. Deinde, vers. 6, docet quodnam sit verum jejunium, Deo gratum, scilicet jejunare ab iniquitate, cibare pauperes, nudos vestire, etc. Horum enim causa jejunium institutum est. Denique, vers. 8, si id fecerint, promittit eis justitiam, sanitatem, illuminationem, etc., vers. 12, quod in eis ædificabuntur deserta sæculorum, et vers. 14: Tunc, ait, delectaberis super Domino, et sustollam te super altitudines terræ, et cibabo te hæreditate Jacob patris tui. Porro, vers. 8, et deinceps assurgit ad Christianos: illi enim potius quam Judæi ista, quæ dixi, præstiterunt: quocirca et promissa tam ampla, jam dicta, a Deo præ illis acceperunt.

Textus Vulgatae: Isaias 58:1-14

1. Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam, et annuntia populo meo scelera eorum, et domui Jacob peccata eorum. 2. Me etenim de die in diem quærunt, et scire vias meas volunt: quasi gens, quæ justitiam fecerit, et judicium Dei sui non dereliquerit: rogant me judicia justitiæ: appropinquare Deo volunt. 3. Quare jejunavimus, et non aspexisti: humiliavimus animas nostras, et nescisti? Ecce in die jejunii vestri invenitur voluntas vestra, et omnes debitores vestros repetitis. 4. Ecce ad lites et contentiones jejunatis, et percutitis pugno impie. Nolite jejunare sicut usque ad hanc diem, ut audiatur in excelso clamor vester. 5. Numquid tale est jejunium quod elegi, per diem affligere hominem animam suam? numquid contorquere quasi circulum caput suum, et saccum et cinerem sternere? numquid istud vocabis jejunium, et diem acceptabilem Domino? 6. Nonne hoc est magis jejunium, quod elegi: dissolve colligationes impietatis, solve fasciculos deprimentes: dimitte eos, qui confracti sunt, liberos, et omne onus disrumpe. 7. Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam: cum videris nudum, operi eum, et carnem tuam ne despexeris. 8. Tunc erumpet quasi mane lumen tuum, et sanitas tua citius orietur, et anteibit faciem tuam justitia tua, et gloria Domini colliget te. 9. Tunc invocabis, et Dominus exaudiet: clamabis, et dicet: Ecce adsum, si abstuleris de medio tui catenam, et desieris extendere digitum, et loqui quod non prodest. 10. Cum effuderis esurienti animam tuam, et animam afflictam repleveris, orietur in tenebris lux tua, et tenebræ tuæ erunt sicut meridies. 11. Et requiem tibi dabit Dominus semper, et implebit splendoribus animam tuam, et ossa tua liberabit, et eris quasi hortus irriguus, et sicut fons aquarum, cujus non deficient aquæ. 12. Et ædificabuntur in te deserta sæculorum: fundamenta generationis et generationis suscitabis: et vocaberis ædificator sepium, avertens semitas in quietem. 13. Si averteris a sabbato pedem tuum, facere voluntatem tuam, in die sancto meo, et vocaveris sabbatum delicatum, et sanctum Domini gloriosum, et glorificaveris eum dum non facis vias tuas, et non invenitur voluntas tua, ut loquaris sermonem: 14. tunc delectaberis super Domino, et sustollam te super altitudines terræ, et cibabo te hæreditate Jacob patris tui; os enim Domini locutum est.

omnes debitores vestros repetitis. 4. Ecce ad lites et contentiones jejunatis, et percutitis pugno impie. Nolite jejunare sicut usque ad hanc diem, ut audiatur in excelso clamor vester. 5. Numquid tale est jejunium quod elegi, per diem affligere hominem animam suam? numquid contorquere quasi circulum caput suum, et saccum et cinerem sternere? numquid istud vocabis jejunium, et diem acceptabilem Domino? 6. Nonne hoc est magis jejunium, quod elegi: dissolve colligationes impietatis, solve fasciculos deprimentes: dimitte eos, qui confracti sunt, liberos, et omne onus disrumpe. 7. Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam: cum videris nudum, operi eum, et carnem tuam ne despexeris. 8. Tunc erumpet quasi mane lumen tuum, et sanitas tua citius orietur, et anteibit faciem tuam justitia tua, et gloria Domini colliget te. 9. Tunc invocabis, et Dominus exaudiet: clamabis, et dicet: Ecce adsum, si abstuleris de medio tui catenam, et desieris extendere digitum, et loqui quod non prodest. 10. Cum effuderis esurienti animam tuam, et animam afflictam repleveris, orietur in tenebris lux tua, et tenebrae tuae erunt sicut meridies. 11. Et requiem tibi dabit Dominus semper, et implebit splendoribus animam tuam, et ossa tua liberabit, et eris quasi hortus irriguus, et sicut fons aquarum, cujus non deficient aquae. 12. Et aedificabuntur in te deserta seculorum: fundamenta generationis et generationis suscitabis: et vocaberis aedificator sepium, avertens semitas in quietem. 13. Si averteris a sabbato pedem tuum, facere voluntatem tuam, in die sancto meo, et vocaveris sabbatum delicatum, et sanctum Domini gloriosum, et glorificaveris eum dum non facis vias tuas, et non invenitur voluntas tua, ut loquaris sermonem: 14. tunc delectaberis super Domino, et sustollam te super altitudines terrae, et cibabo te haereditate Jacob patris tui; os enim Domini locutum est.

Versus 1: CRY OUT. — In Hebrew it is: Cry out in the throat. That is, as the Septuagint has it: Cry out with strength...

1. CLAMA. — Hebraice est: Clama in gutture. Hoc est, ut Septuaginta: Clama in fortitudine, ne parcas gutturi et voci tuæ.

QUASI TUBA EXALTA VOCEM. — q. d. Cry out with a strained, resonant, strong and almost trumpet-like voice. Otherwise Sanchez, q. d. Sound the trumpet like a herald, to summon the people together; then with a resonant voice set forth my edicts to them (for so does the herald of princes), namely "announce to my people their crimes." Let preachers note this, that they are not little flutes modulating sounds for pleasure and applause; but trumpets, sounding the battle cry to arms, to the war that must be continually waged against sins and concupiscences. Let them hear St. Augustine, sermon 106 On the Seasons: "Raise your voice like a trumpet. We are therefore commanded to cry out, and to cry out vehemently. 'Do not spare,' he says, that is, spare not the sinner's iniquity, lest by keeping silent you become guilty, and while you consider his modesty, you do not consult his health, and lest the wounds which you could have cut away by crying out, you nourish to become worse by keeping silent. Know that the trumpet is not usually for entertainment, but for terror: not so much for offering delight, as for striking fear." See what follows. In a similar way Hosea sounds forth, V, 8: "Blow the horn in Gibeah, the trumpet in Ramah;" and Joel, II, 1: "Sound the trumpet in Zion, cry aloud on my holy mountain, let all the inhabitants of the earth tremble: for the day of the Lord comes;" and verse 15: "Blow the trumpet in Zion, sanctify a fast, call an assembly," etc. Again, Hosea VIII, 1: Let the trumpet be in your throat, like an eagle over the house of the Lord: because they have transgressed my covenant.

Versus 2: FOR THEY SEEK ME DAY AFTER DAY, AND DESIRE TO KNOW MY WAYS. — First, that is to say: They pretend to seek G...

2. ME ETENIM DE DIE IN DIEM QUAERUNT, ET SCIRE VIAS MEAS VOLUNT. — Primo, q. d. They pretend to seek God, and God's will, to aim at it, and to be eager about how to fulfill it, and how they might please Him more. Secundo, q. d. They inquire into my counsels and decrees, and their reasons; such as about the coming of the Messiah, why it is delayed? why God permits His people to be detained in Babylon and to suffer indignities, etc.? So Forerius. Whence thirdly, aptly Cyril and Sanchez, q. d. They summon me to court: for they allege their own justice, and accuse my ways, that is, my counsels, of unfaithfulness and injustice, because I do not give them the promised peace and goods; for they seek and say daily: "Why have we fasted, and you have not regarded it?" Such hypocrites exist even today, who while outwardly simulating holiness, always complain that they are badly treated: for since they are attached in spirit to earthly goods, they unjustly resent that these are not abundantly distributed to them, as to the just, either by God, or by the rulers of the state: but the truly just and pious, anxious only about the loss of eternal things, so compose their affairs that, since they consider themselves unworthy of the very air they breathe, they always meditate on eternity and true happiness, and reckon all their accounts on this matter. For true justice, when it does all that God has commanded, says: "We are unprofitable servants. Do not enter into judgment with your servant; for no living man shall be justified in your sight. From my secret sins cleanse me, O Lord," etc., says Forerius.

ET JUDICIUM DEI SUI NON DERELIQUERIT. — "Judicium" vocat justum et aequum, quod Deus lege

sua praescripsit et sanxit. Tales sunt hodie, qui cum impure et impie vivant, tamen ita pie loquuntur et inquirunt de animae unione cum Deo, de perfecto amore, de vitae contemplativae sublimitate, de apice perfectionis, ut tantum non angeli videantur.

ROGANT ME JUDICIA JUSTITIAE. — q. d. They wish to know how just God's judgments are, that He Himself should give them an account of them, and justify Himself; for they seem to them to be unjust: for He permits us, who are His worshippers and just, to be oppressed by unbelievers and the impious. So these foolish and arrogant people.

APPROPINQUARE DEO VOLUNT. — Non ut ad eum per sanctitatem et munditiem accedant; sed ut cum eo disputent, ejusque judicia examinent, et quasi in tribunali contendant, eumque coelo deturbent, et gubernatione orbis amoveant.

Versus 3: WE HAVE HUMBLED OUR SOULS. — That is, we have fasted, as preceded. For the Hebrews call fasting the humilia...

3. HUMILIAVIMUS ANIMAS NOSTRAS. — Id est jejunavimus, uti praecessit. Hebraei enim jejunium vocant humiliationem, vel afflictionem animae. Primo, quia finis et fructus jejunii est, ut caro humiliata subdatur spiritui. Secundo, quia jejunium lasciviam carnis humiliat, punit et domat. Sic David ait, Psalm. XXXIV, 13: "Humiliabam in jejunio animam meam;" Levit. XVI, 29: "Mense septimo, decima die mensis, affligetis animas vestras," hoc est jejunabitis. Tertio, quia jejunio addebant cilicium, quod affligit; et cinere, qui humiliat, se aspergebant, uti nos facimus initio Quadragesimae, in die Cinerum. Id enim fecit Judith, cap. VIII, vers. 6. Unde et subdit Isaias, vers. 5: "Et saccum et cinerem sternere? numquid istud vocabis jejunium?"

ET NESCISTI. — q. d. You seem not to regard them, not to care, indeed to ignore them, because you do not reward them as is fitting. You see here that the Jews placed their holiness in external fasting. Hence Christ also rebukes the Scribes, Matthew XXIII, who preferred external piety in fasting and sacrifices, but neglected interior charity and mercy. Such exist also today among Christians.

ECCE IN DIE JEJUNII VESTRI INVENITUR VOLUNTAS VESTRA. — Hebraice chephets significat, id quod libet, quae in Scriptura vocatur libido, concupiscentia, voluntas carnis, voluntas propria, etc. q. d. You fast from food, and you mortify the flesh; but meanwhile you indulge the desire of the mind, for example avarice, pride, anger, impurity, and other vices of the flesh, for the cutting away of which fasting was instituted. For, to pass over other things, you compel your poor debtors harshly and inhumanely to pay what they owe, even when they are unable to pay. Whose cry therefore ascends to me. Hence the Gloss here says: He who exacts from one who has not, does violence to God. Second, in the time of fasting you engage in quarrels, contentions, fights and beatings. So also today we find some people, while they fast, to be more choleric and impatient. For fasting sharpens bile in choleric people, but they ought to tame it; whereas worldly people, who do not know what the mortification of passions is,

Moraliter, nota hic describi quale debeat esse jejunium Christianorum in Quadragesima et alias. Scilicet, primo, ut mens tam a vitiis quam a cibo jejunet, inquiunt S. Hieronymus, Cyrillus et Procopius. Nam jejunii finis est, ut corpus humilietur et subdatur animae, anima rationi, ratio virtuti et spiritui, spiritus Deo; quem finem ni assequaris, frustra jejuniorum media adhibes, sicut frustra aeger assumit pharmaca, si a noxiis non abstineat, inquit S. Chrysostomus in Gen. I, hom. 8, et S. Leo, serm. 4 de Quadrag.: "Non in sola, ait, abstinentia cibi stat nostri summa jejunii, aut fructuose corpori esca subtrahitur, nisi mens ab iniquitate revocetur, et ab obtrectationibus lingua cohibeatur." Et S. Bernardus, serm. 3 De Jejunio Quadragesimae: "Si sola, ait, gula peccavit, sola jejunet, et sufficit; si vero peccaverunt et membra caetera, cur non jejunent et ipsa? Jejunet ergo oculus a curiosis aspectibus et omni petulantia, etc. Jejunet auris nequiter pruriens a fabulis et rumoribus. Jejunet lingua a detractione et murmuratione, etc. Jejunet manus ab otiosis signis, etc. Sed et multo magis anima ipsa jejunet a vitiis et a propria voluntate sua. Etenim sine jejunio hoc, caetera a Domino reprobantur, sicut scriptum est: Quia in diebus jejuniorum vestrorum voluntates vestrae inveniuntur." Jejunium ergo corporis condiendum est jejunio animae, et abstinentia a peccatis. Hoc est quod Dominus ait Joel, I, 14: "Sanctificate jejunium." Nam, ut ait S. Gregorius homil. 16 in Evangel.: "Jejunium sanctificare, est adjunctis bonis aliis dignam Deo abstinentiam carnis ostendere. Cesset ira, copiantur jurgia. Incassum enim caro atteritur, si a pravis suis voluptatibus animus non refrenatur, cum per Prophetam Dominus dicat: Ecce in die jejunii vestri invenitur voluntas vestra." Et S. Hieronymus, ad Celantiam: "Quid, ait, prodest tenuari abstinentia corpus, si animus intumescat superbia? Quam laudem merebitur de pallore jejunii, si invidia lividi simus? Quid virtutis habet, vinum non bibere, et ira atque odio inebriari?"

num et vitiorum, putantque se beatos, si suos affectus sequi, si id quod lubet exsequi, si quod optant assequi possint, suis cupidinibus indulgent, easque instar pecorum explent. Quocirca jure Plato in Critone damnat illam vulgi precationem: "Deus det tibi quae velis: Imo nunquam det, inquit, sed faciat, ut velis quod ipse vult. Haec enim est pura religio, si sic te religes Deo." Quare merito exclamat hic S. Bernardus serm. 74 In Cant.: "Grande malum propria voluntas, quae fit ut bona tua (jejunia) tibi bona non sint. Oportet proinde extra lilia fiant qui hujusmodi sunt, quia nihil omnino, quod propria inquinatum sit voluntate, gustabit is qui pascitur inter lilia."

DEBITORES VESTROS REPETITIS. — He charges them with false penance. For true penance (which they falsely professed through fasting and haircloth) purges the mind, and calms harmful passions, at least during the time it is in force, and induces contempt and forgetfulness of visible things: for as long as that salutary sorrow possesses the mind, those things that were formerly most dear become disgusting: the sight of children is then unpleasant; fine and costly garments are loathsome; and we regard delicacies and dishes as dung, and we sigh only for the remission of sins and divine grace, says Forerius. And St. Gregory, homily 16 on the Gospels: "He who demands back from his debtor what he has given, does something just; but it is fitting that whoever subjects himself to penance should also deny himself even what is justly his: so when we are afflicted and penitent, God forgives us what we have unjustly done, if for love of Him we also give up what is justly ours."

Versus 4: BEHOLD, YOU FAST FOR QUARRELS AND CONTENTIONS. — First, that is to say: You fast, not to mortify the flesh,...

4. ECCE AD LITES ET CONTENTIONES JEJUNATIS. — Primo, q. d. You fast, not to mortify the flesh, but so that you may have a clearer head and more ample time for more ingeniously and fully pursuing your lawsuits, and for contending in court and tribunal, and for exacting your debts. For you put these off to the time of fasting; as being idle, and equally free from business and from gluttony. For the days of fasting were almost always days of prayer, and that until evening, and the rising of the evening star, as is gathered from Judith chapter VI, 16, and St. Jerome teaches, book II Against Jovinian, and even now the Jews fast until then. And from this seems to have arisen the custom of certain Christians, that on the eve of Christmas and on certain other days, they fast until evening, until they see the evening star and the stars. Unless you prefer to say that it originated from the fact that formerly in the Church fasting was commonly observed until evening, and no lunch was eaten, but supper was taken after Vespers and all the prayers had been completed (hence now, because at fast-time lunch is eaten, Vespers are anticipated and recited before lunch); this custom was observed up to the time of St. Thomas, as he himself testifies. Moreover, they measured the evening from the appearance of the evening star and the stars; whence hungry boys frequently looked up at the sky, so that if they saw stars, they could break their fast and satisfy their hunger. So many merchants fast until evening, so that they may spend the whole day on commerce and profits. So St. Thomas, Hugo and Sanchez. This is the genuine sense.

Secundo, q. d. You quarrel and contend over which of you fasts more. For you seek from fasting not God's glory but your own, and therefore vain glory. So Forerius.

PERCUTITIS PUGNO IMPIE. — Your debtors, or those with whom you quarrel and contend. For fasting, because it dries, sharpens choler. It can be translated: you strike with an impious, or, as Pagninus has it, hard fist; the Hebrew translates, you strike with a fist the one condemned, namely for usury or another debt in court. Hence the Septuagint translate, you strike with the fist the humble. This striking inflicted both pain and, more importantly, disgrace upon the one struck.

UT AUDIATUR IN EXCELSO CLAMOR. — Qui alte a jejunantibus, simulque plangentibus tollebatur, ait S. Hieronymus; quia hi tollebant eum, non ex cordis dolore et contritione, sed ex ostentatione et vana gloria.

Secundo, "ut audiatur clamor," id est preces vestrae, q. d. So that God in heaven may hear your cries and prayers. So St. Thomas, Hugo and Sanchez.

Tertio et genuine, q. d. Do not fast as you have until this day; namely, so that your cry, while you quarrel and contend, may be heard on high: or rather, "your cry," actively, by which you compel the poor and miserable to cry out, whom you force to pay and whom you strike. For Scripture by the word "cry" signifies violence, plunder, fraud, and all those things which, when charity is violated, make those who have suffered injury and the afflicted groan and cry out. This cry penetrates heaven and the ears of God. So Forerius and Adam.

Versus 5: IS IT TO TWIST ONE'S HEAD LIKE A RING? — That is, as Vatablus translates: That a man should twist his head ...

5. NUMQUID CONTORQUERE QUASI CIRCULUM CAPUT SUUM. — Id est, ut Vatablus vertit: That a man should twist his head as if toward the ground. And, as Forerius says: That he should bend (for this is the Hebrew caphaph) his head like a rush. For those fasting, partly from weakness, partly from penance, bowed their heads, and walked bent over, and thus bent themselves like a twig and a rush into a circle, that is, into a curve and a ring: as Ahab did, III Kings XXI, 27, and David, Psalm XXXVII, 7. But these, in order to show off their fasting, penance and humility, curved their heads almost to their shins; so that they seemed to twist it into a circle, as our translator renders it. Moreover, fasting from hunger and weakness sometimes induces dizziness in the head, especially in the weak, meaning: These simulate dizziness, and twist their head, in order to show off their fasting.

Arias contendit pro circulum legendum esse cirpum vel scirpum (cujus variae sunt species: una asphodelus dicta, quae Hispanis dicitur gamon, quod per metathesin videtur esse idem cum Hebraeo agmon), puta juncum: hunc enim significat Hebraeum agmon. Verum omnes codices legunt circulum, itaque vertunt Septuaginta et ipse Arias, itaque vertunt Job XL, 21. Licet enim agmon proprie significet juncum, significat tamen et circulum: juncus enim facile flectitur in circulum, ex eoque fiunt circuli. Denique, si lubet, circulum hic junceum accipe. Unde Syrus vertit, ut incurvet collum suum sicut tortile; Arabicus, sicut id quod inclinatur.

ET SACCUM (id est cilicium), ET CINEREM STERNERE? — With these, as symbols of penance, they adorned their fasting, as I said at verse 3.

Versus 6: IS NOT THIS RATHER THE FAST THAT I HAVE CHOSEN? (Here He assigns the conditions of the fasting pleasing to ...

6. NONNE HOC EST MAGIS JEJUNIUM, QUOD ELEGI? (Here He assigns the conditions of the fasting pleasing to Him. The first condition is): DISSOLVE COLLIGATIONES IMPIETATIS (id est dissolve the obligations and agreements of usury, and other unjust and impious contracts, by which you have violently oppressed and exhausted others, especially the poor): SOLVE FASCICULOS DEPRIMENTES. — Id est relaxa, condona, conscinde, vel combure fasciculos syngrapharum, violentarum cautionum; puta chirographa obligationum de solvendis usuris aliisque iniquis contractibus, quibus proximum et fratrem tuum, quasi jugo deprimis et opprimis. Ita Septuaginta qui vertunt: Dissolve obligationes violentarum cautionum, dimitte contractos in remissione, et omnem scripturam iniquam conscinde. Et S. Cyprianus, ad Quirin. cap. 1, qui sic vertit: Solve omnem nodum injustitiae, resolve suffocationes impotentium commerciorum. Pro deprimentes hebraice est mota, id est mutationis, id est fasciculos et onera fratribus imposita, adeo gravia ut illos inter eundum nutare et vacillare cogant. Ita Vatablus.

Secundo, Forerius "fasciculos," inquit, metaphorice vocat fenora, quae dum debitores non sunt solvendo, in dies augescunt, et in fasces excrescunt, quos non possunt ferre; vel certe servitia et operas, quas illis injungebant interim dum non solverent.

Tropologice S. Clemens, lib. II Constit. Apost. cap. LIII, haec recte refert ad remissionem injuriarum: "Si, inquit, christianus esse vis, sequere legem Domini, dissolve omne vinculum iniquitatis: in te enim posuit Dominus potestatem remittendi peccata in te commissa, etc. At tu injuriae memor es, et inimicitiam retines, et in judicium venis, et iracundiam observas, et precibus tuis obsistis."

DIMITTE EOS QUI CONFRACTI SUNT. — Id est, ut Forerius vertit, qui conquassati sunt; Vatablus, qui oppressi sunt tum paupertate, et aere alieno, ut foro cedere coguntur, quos chismados Hispani fractos vocant: tum duritie et servitute, aut carcere creditorum: hos enim vult liberos dimitti, adeoque si non sunt solvendo, debitum eis condonari. Ita Plato docet evidentissimum "signum viri optimi esse, si quis sit lenis in suos, et eos, in quos habet imperium." Nam si in alienos, qui te referire possunt, sis lenis, mirandum non est.

ET OMNE ONUS DISRUMPE. — The debt already mentioned is called a "burden," both because in itself it is a burden weighing down the debtor; and because it brings upon him the yoke, servitude, prison and other burdens of the creditor. Hence the Septuagint and Symmachus translate: and tear up every unjust document (bond or contract).

Mystice S. Ambrosius, Chrysostomus, Justinus, Basilius, Hilarion, et ex iis Leo Castrius, q. d. Dissolve chirographa (id est quaelibet peccata), quibus te daemoni obligasti. Audi S. Hilarionem in Ps. CXVIII: "Solve omne vinculum, et omnem nodum iniquitatis. Nam si a praeceptis Dei declinaveris, et his obligationibus peccatorum te colligaveris, abduceris in poenas aeternas cum operantibus iniquitatem." Et S. Basilius in Asceticis, cap. IV: "Solve, ait, animi infirmitates, et peccatorum insolubilia vincula, quae fecisti cum patre peccati diabolo."

Versus 7: BREAK YOUR BREAD FOR THE HUNGRY. — This is the second condition which God requires in fasting, that it may ...

7. FRANGE ESURIENTI PANEM TUUM. — Haec est secunda conditio, quam Deus in jejunio, ut sibi placeat, requirit; scilicet, ut condiatur pietate et eleemosyna, inquit S. Gregorius hom. 16 in Evangel., et quod subtrahitur ventri, detur pauperi; ut scilicet esurienti detur panis, peregrino hospitium, nudo vestis. Hoc ergo, ait S. Gregorius, "quod tibi subtrahis, alteri largire, ut unde tua caro affligitur, inde egentis proximi caro reparetur. Sibi enim quisque jejunat, si ea, quae sibi ad tempus subtrahit, non pauperibus tribuit, sed ventri postmodum offerenda custodit." Urget S. Augustinus, serm. 62 de Tempore, ut frange, indeque probat, quod nemo licet pauper ab eleemosyna se excusare possit: "Non dixit, inquit, ut integrum panem daret, cum forte pauper ille alium non haberet; sed: Frange, inquit, hoc est dicere: Etiamsi tanta paupertas tibi est, ut non habeas nisi unum panem, ex ipso tamen frange, et pauperi tribue." Vide eumdem, serm. 50 et serm. 172, ubi ait: "Imple miserationis officia, et sanctificasti jejunia. Sagina pauperum viscera, et anima tua muneribus sanctitatis pinguescet. Vesti nudum, et tua peccata contecta sunt. Peregrinum hospitio tuo contende suscipere, ut et te Deus in coelorum regna suscipiat." Vide et exempla, quae recensui Ezech. XVIII, 7.

ET CARNEM TUAM NE DESPEXERIS. — Id est, ut Septuaginta vertunt, et domesticos seminis tui ne despexeris. Nota hebraismum: caro enim vocatur propinquus, consanguineus, tum proprie, qui affinis est; tum communiter, qui homo est; praesertim ejusdem gentis et fidei, v. g. Israelita. Hisce enim omnibus, si egeant, jubet eleemosynam praestari. Et hi omnes in Adamo nobis propinqui et cognati sunt.

Sanchez subaudit voculam, sicut, q. d. Just as you do not despise your own flesh, so also do not despise them (the hungry, the homeless and the naked). A third interpretation is added by Forerius, which I shall indicate shortly. But the first is the most genuine. For he stimulates them to almsgiving by saying it is given to one's own flesh, that is, to kinsmen and fellow-tribesmen, so that they may provide not only for their body, but also for their soul, lest on account of poverty they be compelled to enslave themselves to unbelievers or the impious, by whom they might be drawn into unbelief and impiety. Thus we read in the Life of St. Sylvester, who was an excellent Pontiff distinguished equally in prudence and holiness, that he studiously provided for the needs of the poor, especially virgins, orphans, and fatherless children: "Lest," he would say, "they be compelled to alienate themselves from others, who while lifting up their bodies, slaughter their souls."

Versus 8: THEN SHALL YOUR LIGHT BREAK FORTH LIKE THE DAWN (in Hebrew cassachar, that is, like the aurora). — Here God...

8. TUNC ERUMPET QUASI MANE (Hebraice cassachar, id est sicut aurora) LUMEN TUUM. — Assignat hic Deus misericordiae et eleemosynae praemia. Primum est lumen, per quod recte Forerius et Sanchez accipiunt prosperitatem et felicitatem. Hujus enim symbolum est lux; sicut nox et tenebrae, adversitatis et calamitatis, q. d. Tunc incipies e mediis calamitatum tenebris, v. g. e captivitate Babylonica in lucem libertatis, laetitiae et felicitatis emergere. Sicut enim immisericordia et inhumanitas diem terris aufert, tempestates concitat, et totam mundi machinam conturbat, vobisque, o Judaei, tenebras captivitatis et carceris induxit; ita ex adverso, misericordia diem, lucem et pacem orbi affert, vobisque reditum ex exilio, hilaritatem, et bona omnia restituet. Addit Sanchez eleemosynam in hora mortis, quae caliginosa est, moesta et anxia, afferre spem salutis, esseque quasi "stellam matutinam," Apocal. II, 28, id est luciferum, qui solis adventum praeit et annuntiat: ita enim et eleemosyna moribundum excitat, eique instantis gloriae beatificae lumen ostentat, et praelibandum offert.

Nota: Pro erumpet hebraice est iibbaqa, id est findetur, vel scindetur: uti sol in aurora radiis suis findens nubes, in lucem quasi fissam et sparsam erumpit. Urget hoc S. Chrysostomus, homil. 55 in cap. XVI Matth., indeque docet misericordiam a Deo misericordi esse paratissimam. "Non dixit, inquit: Apparebit tibi lux, sed, scindetur, ut velocitatem et copiam dantis exprimeret; ut intelligamus valde cupidum esse nostrae salutis, quodque muneribus plenus, ex largiendi festinatione quasi prorumpat, cum nihil sit quod inaestimabile Dei desiderium possit prohibere. Quibus omnibus infinitam bonorum copiam nobis paratam esse ostendit. Matutinum lumen, subitum et repentinum significat, antequam cogites te beandum, ut quod matutino tempore, antequam exspectes, te excipiunt bona."

ET SANITAS TUA CITIUS ORIETUR. — Primo, pro sanitas Forerius vertit, curatio, q. d. In Babylone captivus es, o Israel, ibique penuria, squalore, moerore, aliisque aerumnis conficeris, aegrotas et consumeris. Accipe remedium et pharmacum praestantissimum, misericordiam: haec te omnesque tuos dolores et infirmitates curabit. Tua enim misericordia, Dei in te misericordiam, quae te sanet, provocabit. Unde Septuaginta pro sanitas, vertunt ἰάματα, id est medicamenta vel emplastra. S. Hieronymus Hebraeum arucha in Comment., hic et alibi vertit, cicatricem; Vatablus, diuturnitatem. Eleemosyna ergo est emplastrum efficacissimum, quod omnibus plagis et morbis, tam corporis quam animi cicatricem et sanitatem inducit, affertque misericordi longaevitatem, ut sit diuturnae vitae. Sic de sapientia dicitur, Sapient. cap. VI, 26: "Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum." Et de sobrietate, Eccli. XXXI, 37: "Sanitas est animae et corpori sobrius potus."

Secundo, "lumen" et "sanitas" spiritaliter hic accipi possunt, q. d. "Tunc erumpet," id est tunc e coelo infundetur tibi gratia, per quam justificaberis atque illuminaberis in intellectu, ut scias quid bonum, quid malum; quae via ad salutem ducat; "et sanitas orietur" in voluntate, sanaberis enim a pravis affectibus et cupiditatibus. Simili enim tropo de timore Dei dicitur, Proverb. III, 8, quod timor hic "sanitas erit umbilico tuo, et irrigatio ossium tuorum." Hoc est, si timeas Deum, totum corpus tuum sanum erit. Corporis enim sanitas maxime pendet ex sanitate, tum teneriorum partium, scilicet vitalium, ut cordis, hepatis, splenis, quae sunt juxta umbilicum, et ipsius etiam umbilici, qui superiora membra cum inferioribus connectit, et per quem foetus in utero a matre alimentum sugit, et alitur; tum etiam duriorum, scilicet ossium, quae sunt quasi bases et columnae nostrae domus et microcosmi. Ossium autem sanitas, medullae pinguedine fovetur et irrigatur; eaque deficiente ossa arescunt; unde sequitur tabes et corruptio hominis. Est metaphora, significans totam animam, omnesque ejus partes nobiles et ignobiles, debiles et fortes, v. g. appetitum qui est quasi umbilicus, et rationem quae est quasi ossa, per timorem Dei sanas fore. Ita Jansenius et Cajetanus, ibid.

Anagogice S. Chrysostomus, homil. 4 in epist. ad Philippenses: "Oleum hoc, inquit, eleemosynae magnam in futuro tibi lucem et claritatem largietur;" ac consequenter sanitatem aeternam et immortalitatem.

Denique Chrysostomus, homil. 53 in XVI Matth., S. Augustinus, serm. 172 De Tempore; S. Cyprianus, serm. De Eleemosyn.; Tertullianus, lib. De Resurrectione carnis, cap. XXVII, pro iamata, id est sanitates, vel medicamenta, legunt, imatia, id est vestimenta, per quae intelligunt corpora. Haec enim sunt quasi vestimenta animae, q. d. Corpora hic per jejunium attrita et exhausta, Deus in resurrectione reformabit et renovabit; sicuti veteri vestimento detrito, novum surrogatur et induitur. Audi Tertullianum: Vestem "non subsericam, nec pallium, sed carnem volens accipi, ortum carnis resurrecturae de mortis occasu praedicavit." Hic sensus apposite respondet ei quod praecessit: "Cum videris nudum, operi eum, et carnem tuam ne despexeris." Hoc sensu, q. d. Si nudum vestias, Deus quoque nudam carnem tuam, in resurrectione, vestiet stola gloriae. Verum ex Hebraeo et Latino liquet in Septuaginta, legendum esse iamata, non imatia, quanquam Hebraeum arucha, quod proprie significat longitudinem, pro longa veste accipi posset.

ET ANTEIBIT FACIEM TUAM JUSTITIA TUA. — Primo, "justitia," id est misericordia. Sic enim capitur "justitia," Dan. IV, 24, in Hebraeo, Psalm. CXI, 9, Actor. X, 35, et alibi, q. d. Si sis in tenebris peccati aut captivitatis, vel calamitatis, praesertim mortis, eleemosyna, quasi fax viam tibi praeibit, et inde te educet; in morte vero apud judicem Christum tutabitur, et in coelum perducet, omnes obices removens, et omnia plana reddens. Hoc est quod ait Tobias cap. IV, vers. 11: "Eleemosyna ab omni peccato et a morte liberat, et non patietur animam ire in tenebras." Unde sequitur:

ET GLORIA DOMINI COLLIGET TE. — "Gloria," id est gloriosa liberatio e periculo, vel captivitate, v. g. Babylonica. Rursum, ipse Dominus gloriosa sua gloria coelesti te colliget, proteget, suscipiet, et ut Septuaginta, circumdabit, ac beabit, dicens: "Intra in gaudium Domini tui." Ita Vatablus, Sanchez et alii. Alludit ad Mosen, qui, cum Judaei rebelles vellent eum lapidare, fugit ad tabernaculum, ibique gloria Domini per nubem apparente protectus est. Audi S. Chrysostomum, homil. 32 in epist. ad Hebr.: "Eleemosyna, inquit, vincula peccatorum dissolvit, fugat tenebras, exstinguit ignem, mortificat vermem, expellit stridorem dentium. Huic cum multa fiducia portae coeli aperiuntur, et veluti regina intrante, nullus janitorum, nullus custodum qui portis assistunt, audet dicere: Quae tu es? vel unde? sed omnes eam e regione suscipiunt: sic etiam misericordia; regina namque est, vere regina similes faciens homines Deo." Sicut ergo immisericordes et crudeles omnium injuriae expositi sunt, ut singulis gressibus timere debeant ruinam, quia praecedit eos iniquitas sua et odium, quo Deus eos prosequitur; ita e contrario misericordes nullam timent injuriam aut vim, quia praecedit eos sua eleemosyna, et Dei gratia. Vide quae dixi de eleemosyna, Deuter. XIV et XV.

Secundo, Forerius "anteibit," etc. q. d. In all affairs that occur, since they succeed prosperously, it will be evident that you are just. For the opinion had generally prevailed that adversities befell only the wicked, and prosperity only the just. But the former sense is more illustrious and more genuine.

Versus 9: THEN YOU SHALL CALL, AND THE LORD WILL HEAR, etc. — Not with words, but by deed showing Himself propitious ...

9. TUNC INVOCABIS, ET DOMINUS EXAUDIET, etc. — Not with words, but by deed showing Himself propitious and beneficent to you, whereas before on account of your mercilessness He would not look at you, as you complained, verse 3. From this passage St. Cyprian, in his treatise On the Lord's Prayer, teaches that God does not hear prayers unless they are joined with pious works: "The Lord promises," he says, "to be present, and He says that He hears and protects those who loose the knots of injustice from their heart, and who give alms to the servants of God, according to His commandments, since they hear what God commands to be done, they themselves also deserve to be heard by God." And shortly before: "Let those who pray not come to God with fruitless and empty prayers: for the petition is ineffective when a barren prayer entreats God. For since every tree that does not bear fruit is cut down and cast into the fire; so also speech that does not bear fruit,

cannot please God, since it is productive of no work. And therefore the divine Scripture instructs, saying, Tobit XII: Prayer with fasting and almsgiving is good. For He who on the day of judgment will render a reward for works and alms, is also today a gracious hearer to the one who comes to prayer with good works." He then proves this by the example of Cornelius the centurion, to whom the Angel said, Acts X: "Cornelius, your prayers and alms have ascended as a memorial before God. So also Raphael, being a witness to Tobias who prayed and always worked, said: When you prayed, you and Sarah, I offered the memorial of your prayer before the brightness of God. And when you buried the dead simply, and because you did not hesitate to rise and leave your meal, etc., God sent me to heal you and Sarah your daughter-in-law."

SI ABSTULERIS DE MEDIO TUI CATENAM. — Catena haec est onus, et fasciculi deprimentes (puta usura, et iniqui contractus, servitutes et onera divitum, quibus ipsi alios pauperes quasi vinciebant et opprimebant), de quibus vers. 6. Nam omnibus hisce locis in Hebraeo est eadem vox mota. Ita S. Cyrillus, Vatablus, Forerius et alii. Vide Jeremiae cap. XXVII et XXVIII.

Mystice, S. Hieronymus per catenam intelligit peccata. Haec enim sunt quasi vincula ferrea, quae vinciunt animam, vinctamque tradunt et mancipant daemoni.

ET DESIERIS EXTENDERE DIGITUM. — Primo, Pagninus addit, ad rem alienam, q. d. If you cease to steal and seize the property of others. So Cyril and Procopius.

Secundo, Vatablus, Forerius et S. Thomas, q. d. If you cease to threaten your neighbor with an outstretched and extended finger, and to insult him; if you cease to contend and quarrel. St. Thomas and Forerius add that to extend the finger is the gesture of one who wishes to gouge out the eyes; which is characteristic of an arrogant, angry, vengeful and violent spirit.

Tertio, S. Hieronymus, Haymo et S. Thomas in extensione digiti, putant significari irrisionem et subsannationem. Itaque vetari hic ne proximo detrahas, et singulos quasi digito notes. Unde Chaldaeus vertit: Si desieris annuere digito. Ita etiamnum plebeii suos irrident, dum duos digitos in aliquem extendendo, quasi cornua ei affigunt, significantque eum esse cornutum, aut uxorem ejus alios habere amasios. Ita et Diogenes Cynicus, teste Laertio, protendens digitum medium in Demosthenem, insimulavit eum turpitudinis. Olim enim medius digitus infamis fuit, eoque ostendi grave erat probrum: illo enim significabant hominem esse mollem et effeminatum: inde digitus hic vocatus est impudicus, de quo Martialis, lib. II: "Ostendit digitum, sed impudicum," puta medium. Ex adverso ostendi digito secundo, qui dicitur index, laudabile erat et honorificum. Ita Delrio, adagio 801, ex Cicerone, Persio et aliis. Sic de procaci et illice femina dicitur: "Digito loquitur." Democritus vero apud Juvenalem,

Satyr. 10, digito indicabat restem et furcam: Cum Fortunae ipse minaci mandaret laqueum, mediumque ostenderet unguem.

Quarto, Septuaginta vertunt, si abstuleris a te, χειροτονίαν, id est extensionem manus in eligendo magistratu, q. d. If in electing a magistrate, you do not extend your hand for bribes, do not allow yourself to be corrupted by gifts. Again, if you are not fickle, nor lightly raise your finger to elect the unworthy, because they are relatives, friends or benefactors. Nazianzen, in his last oration On the Care of the Poor, expounds cheirotoniam as dokimasian, that is, probation, or ambiguity; by which Leo Castrius thinks avarice is denoted in those giving alms, who count on their fingers how much they have given, or indicate that they have given to them on other occasions, or that others have now distributed alms to them. Better, Nicetas on Nazianzen interprets probation as investigation, by which the rich inquire too curiously whether the poor person is truly poor, and worthy of alms. More plainly, it seems, if we interpret cheirotoniam literally as the extension of the hand or finger. For this is what the Hebrew word signifies, the Chaldean and our translator, from whom it is more likely that the Septuagint did not wish to dissent, as Delrio rightly observes in the passage already cited. Therefore the third and second senses seem most genuine.

ET LOQUI QUOD NON PRODEST. — Hebraice aven, id est iniquitatem, puta lites, rixas, oppressiones pauperum, sannas et convicia. Unde Septuaginta vertunt, murmura.

Versus 10: WHEN YOU POUR OUT YOUR SOUL TO THE HUNGRY. — This means the bowels of mercy, namely the most intimate feeli...

10. CUM EFFUDERIS ESURIENTI ANIMAM TUAM. — Hoc est viscera misericordiae, puta intimos affectus compassionis, condolendo, miserendo, et miseriae ejus copiose et largiter succurrendo. Hoc enim notat to effuderis. Septuaginta vertunt: Si dederis esurienti panem ex anima tua, id est ex sincero totoque affectu animae tuae: Deus enim magis animum dantis, quam datum ipsum respicit. "Deus, inquit S. Gregorius, XXII Moral. XII, non pensat datum, sed affectum."

ET ANIMAM AFFLICTAM (fame, nuditate, moerore) REPLEVERIS — cibo, veste, consolatione et laetitia.

ORIETUR IN TENEBRIS LUX TUA, ET TENEBRAE TUAE ERUNT SICUT MERIDIES. — q. d. In the midst of calamities, freedom, joy and prosperity will arise for you so great as the light at noonday. Again "in the darkness," that is in the agony and in the horror of death, there will be for you consolation, and hope of salvation and light, and of eternal glory: for God will clear and dispel all fears of the soul and all troubles, all clouds. See what was said at verse 8. So Job XI, 17, says: "And as the brightness of noonday shall arise for you," that is, "when you shall think yourself consumed, you shall rise like the morning star:" where Leo the Hebrew translates: The whole time of your life will shine more serenely than the noonday. For the light of noonday is the most clear and pleasant, and produces no shadow, meaning: In like manner for you, O Job, the life that remains will be full of happiness, with no shadow of misfortune to shake or darken it.

Versus 11: AND THE LORD WILL GIVE YOU REST ALWAYS. — It can also be translated thus: God will be your perpetual rest, ...

11. ET REQUIEM TIBI DABIT DOMINUS SEMPER. — It can also be translated thus: God will be your perpetual rest, in whom alone you may always rest. Again thus: God will perpetually lead you on the right path of happiness and salvation, just as He led the children of Israel, guided by the pillar, through the desert into Canaan. So Forerius and Vatablus. He speaks of rest, both earthly, for example which the Jews were to have returning from Babylon to Judea; for of those going to Babylon it is said, Lamentations V, 5: "We were threatened at our necks, the weary were given no rest," and also heavenly and eternal.

ET IMPLEBIT SPLENDORIBUS ANIMAM TUAM. — He illustrates and reinforces what he said a little before: "Your light shall rise in the darkness." See the things said there, to which add: just as sin fills with darkness the unmerciful soul, so God's grace fills the merciful soul with everlasting splendors of grace, consolation and joy in this life, and of eternal glory in the next.

Nota: Pro splendoribus hebraice est betsach sachot, id est claritate claritatum, vel splendore splendorum, vel serenitate serenitatum, vel siccitate siccitatum, vel ardore ardorum, id est summo ardore, siccitate et splendore. His enim implet mentem misericordium et sanctorum SS. Trinitas, cum ad eas venit habitatura. Est enim ipsa ignis consumens concupiscentiam, et quidquid in nobis aqueum est, terrenum et mortale.

Denique Chaldaeus, Pagninus, Vatablus et Sanchez vertunt, implebit in siccitate siccitatum, id est in summa sterilitate et fame, "animam tuam." Cum enim aliorum segetes sterilescunt, misericordium agri a Deo fecundantur. Hoc enim promisit, Proverb. III, 9: "De primitiis omnium frugum tuarum da pauperibus, et implebuntur horrea tua saturitate, et vino torcularia tua redundabunt." Et cap. XXVIII, vers. 27: "Qui dat pauperi, non indigebit: qui despicit deprecantem, sustinebit penuriam."

ET OSSA TUA LIBERABIT. — Vatablus vertit, ossa tua saginabit, id est implebit medulla. Hac enim ossa, antea fame sicca et arida, irrigantur, vegetantur, saginantur, crescunt et roborantur. Unde Septuaginta vertunt, ossa tua pinguescent. Per ossa, synecdochice intelligit omnia membra: horum enim fulcrum et sustentamina sunt ossa. Hinc "ossa" symbolice significant robur et fortitudinem, q. d. Tua ossa, tua membra, tuum robur, in calamitate, v. g. Babylonica, captiva, contrita et emaciata Deus liberabit, roborabit et impinguabit.

Mystice, idem faciet ossibus, id est soliditati et potentiis animae: has enim ab omni peccati et vitiorum tabe liberabit, et gratia et consolatione sua pinguefaciet. Ita Procopius, Cyrillus et Castrius. Hi enim per ossa accipiunt animae potentias.

Symbolice, "ossa" animi sunt virtutes: hae enim animum roborant et fulciunt, uti ossa corpus. Hae fiunt quasi captivae, cum per peccatum, perdita Dei gratia et charitate, amittunt suum quasi spiritum et vitam, ac statum supernaturalem, ut jam non Deo, sed daemoni serviant: has liberat Deus, cum excusso per peccati remissionem et gratiam daemonis jugo, charitatem eis restituit, qua rursus Deo vivere, eique in sanctitate et laetitia servire incipiant. Ita Sanchez.

Anagogice, ex Septuaginta qui vertunt: Ossa tua sicut herba orientur et reflorescent, et haereditabunt generationem generationum; S. Cyrillus et Procopius haec accipiunt de gloriosa resurrectione corporum misericordium et beatorum, ad beatam immortalitatem.

ET ERIS QUASI HORTUS IRRIGUUS. — q. d. You shall be like a paradise always green with fruit and foliage; because it is continually watered by rains or springs. That is, you shall abound in fruits and goods, both bodily and spiritual. For the more you give to the poor, the more God will bestow on you, so that you always have something to give, and the fountain of your mercy will not dry up. The same thing the Apostle says, II Cor. IX, 6: "He who sows sparingly will also reap sparingly: and he who sows bountifully will also reap bountifully." And verse 10: "He who supplies seed to the sower, and bread for eating, will supply and multiply your seed, and will increase the fruits of your justice." See the things said there. Much more will this be so in the soul: for God, as His watered garden, will perpetually irrigate it with the water of His grace. St. Ambrose, book III, epistle 25, refers these words to the praise of fasting: for this the Prophet here commands to be seasoned with almsgiving: "Your bones," he says, "shall grow fat, and you shall be like a drunken garden. Your soul therefore grows fat, and its virtues are multiplied by the spiritual richness of fasting, and your fruits by the abundance of your mind, so that there is in you a sober drunkenness, like that cup, of which the Prophet says: And your inebriating cup, how excellent it is!"

ET SICUT FONS AQUARUM, CUJUS NON DEFICIENT AQUAE. — Aptly the merciful person is compared to a spring: for just as a spring generously shares its water with all, and as it were pours out its bowels, and yet does not fail, but always receives as much as it sends out; so the almsgiver receives more from God than he distributes to the poor. For just as water flows to the spring, milk to the breasts that are suckled; so the gifts and goods of God flow to almsgivers, say St. Basil and Clement, Paedagogus III chapter VII. For "shall not fail" the Hebrew is, do not lie, that is, they do not deceive, they do not fail, but endure. For in heat and drought, many springs dry up, and disappoint their owners who are thirsty and gaping for water; but the spring of mercy is a faithful spring, which in every need of others does not fail, but makes those who share abound in goods, by which they may satisfy their own and others' hunger and thirst.

Quocirca considera, primo, viriditatem; secundo, proceritatem; tertio, fertilitatem; quarto, varietatem; quinto, aquarum copiam; sexto, omnigenam amoenitatem et pulchritudinem horti irrigui, v. g. paradisi terrestris; eaque ad hominis misericordis corpus, opes et animum transfer, et videbis quam felix ejus sit sors.

Huc facit apologus de agro maxime frugifero, qui non septus, nec conclusus, tam herum quam quosvis alios abunde alebat et saturabat: at postquam is in manus heri avari qui sepe ei circumdata alios exclusit, devenit, non nisi hero sufficientes fructus protulit. Miratus est herus, consulensque oraculum, audivit: "Uni servit ager tibi nunc, cur tanta requiris?" Similiter, si quis aquas fontis muro includat, non emanant aquae, sed furtim alio se proripiunt; ita et tibi, tuisque bonis continget, si avare ea serves, et in arca concludas. Opes ergo avarorum fallaces sunt et mendaces, misericordium vero fideles et constantes. Ita Forerius.

Versus 12: AND THE DESERTS OF AGES SHALL BE BUILT UP IN YOU (or by you). — Namely houses, or your cities and provinces...

12. ET AEDIFICABUNTUR IN TE (vel a te) DESERTA SAECULORUM. — Puta domus, vel urbes et provinciae tuae a multis saeculis desertae, tum domibus, tum habitatoribus, itaque quasi emortuae: nam incolae et domus sunt quasi sanguis et vita civitatum et regionum.

FUNDAMENTA GENERATIONIS ET GENERATIONIS (id est multarum generationum et saeculorum) SUSCITABIS. — q. d. You shall restore and rebuild cities and houses, ruined for many ages, whose foundations alone, buried in the ground, remained. Here God promises the merciful ample offspring and family; so that it will be necessary to rebuild deserted cities and houses, so that his descendants may have a place to dwell: just as conversely, when offspring and inhabitants fail, houses and cities also fail and collapse, meaning: The merciful will not only have the permanence of offspring and family like a spring; but also expansion, so that they spread and multiply in every direction.

Jam primo, Hebraei, testibus S. Hieronymo, S. Thoma, Vatablo et Forerio, haec referunt ad Judaeae et Hierosolymae a 70 annis desolatae restaurationem per Zorobabel. Addit Sanchez, "fundamenta generationis et generationis" vocari Jerusalem, quia ipsa ante multas generationes fundata fuit, aetate Melchisedech. Hic sensus frigidior est; ad eum tamen alludit Propheta, eumque quasi historicum praesupponit. Verum sub eo, quasi typo, secundo, altius quid de Ecclesia Christi spectat; ad illam enim avolat, juxta Can. IV, praesertim quia a cap. XL ad finem libri, fere agit de Christo et Ecclesia, q. d. O fideles, o Ecclesia, si operibus misericordiae te dedas, pietas, fides et sanctitas priscorum patrum, jamdiu collapsa, in te restaurabuntur, quasi "fundamenta generationis et generationis;" id est, ut Septuaginta, diutissime, imo in aeternum in coelis duratura: o Christe, o Apostoli, o Christiani, si fueritis viri misericordiae (uti scio vos fore) Ecclesiam veterem, id est Synagogam, collapsam restituetis, facietisque ut in ea redeant et reflorescant fides Abrahae, spes Isaaci, charitas Jacobi, innocentia Abelis, castitas Josephi, mansuetudo Mosis, fortitudo Davidis, patientia Job, etc., quae virtutes jam pridem abolitae, et e mundo ablatae videbantur. Ita S. Hieronymus, Hugo et alii.

Huc pertinet expositio Procopii et S. Augustini in Psalm. CX et CXI, qui per deserta saeculorum accipiunt ruinam hominum in primo parente Adamo, cujus peccato omnia nostra bona facta sunt ruinosa, ac ceciderunt. Unde Procopius: "Animae tuae, inquit, ruinae in Adamo factae instaurabuntur, et disciplina coelesti reficientur; aedificabis teipsum dogmatibus coelestibus; Christo tanquam muro te sepies," ut scilicet fias templum Dei. Loquitur enim Isaias, tam de anima, quam de Ecclesia, quasi de urbe vel templo olim vastato, nunc restaurato et munito. Itaque licet proprie loquatur de Synagogae et Ecclesiae restauratione, tamen consequenter loquitur etiam de reparatione animae cujusque: per hanc enim illa fit.

Multo magis loquitur de institutione, vel reformatione statuum et Ordinum, tum Ecclesiasticorum, tum Religiosorum: hi enim sunt fulcra et bases Ecclesiae. Tales ergo Ecclesiae et Religionis aedificatores fuerunt S. Basilius, S. Benedictus, S. Bernardus, S. Antonius, S. Dominicus, S. Franciscus; de quo proinde narrat S. Bonaventura cum Ordinis sui confirmationem ab Innocentio III Pontifice petiisset, illeque eum primo rejecisset; tandem tamen benigne eum excepisse, et Ordinem confirmasse, eo quod in somnis sibi ille, quem repulerat, collabentem Lateranensem basilicam sustinere visus fuisset. Ita S. Franciscus de Paula, institutor Ordinis Minimorum, parvam ecclesiam aedificaturus, jussus est in somnis illam multo grandiorem aedificare, quod Ordinem suum late propagaturus, per eumque Ecclesiam restauraturus esset. Tales fuerunt singulis fere saeculis, vel institutores, vel reformatores Religionum, quos Deus pro sua provida misericordia tam Ecclesiae, quam Religionibus ipsis excitavit, ut eas pristino nitori ac fervori restituerent.

Ubi nota Deum excitasse ad hoc tales viros, qui erant magnae misericordiae et charitatis. Tales enim requiruntur ad hoc opus, qui nimirum tangantur intima compassione ruentis disciplinae, labentis Religionis, et pereuntium animarum. Haec enim compassio parit in eis ingentem zelum reformationis, qui ad hoc opus, quasi dux praeeat, omnesque contradictiones, obices et difficultates constanter superet. Hinc S. Petrus, antequam audiret a Christo: "Pasce oves meas," ter ab eo rogatus fuit: "Simon Joannis, diligis me plus his?" Joan. cap. XXI, 15.

Ulterius hoc extendit Thomas Bozius, tom. II De Notis Ecclesiae, signo 88, ad urbes et ecclesias a Christianis aedificatas in locis antea desertis. Docet enim ibidem, terras antea inhabitabiles, per Christianismum factas esse habitabiles et populosas. Ita Germaniam, quae jam Christiana tot tantasque habet urbes, ante Christum incultam, et multis locis desertam fuisse, ostendit ex Tacito, Strabone, Seneca et Herodiano. Idem docet de Britannia, scilicet eam ne centesimam quidem urbium et agrorum et fructuum eorum, quos jamhabet, partem habuisse in Paganismo. Idem docet de Polonia, Prussia, Livonia, Lithuania, Dania, Norvegia, Suecia, Gothia, Hibernia, insulis Terceriis, Canariis, Indiis tam Occidentalibus quam Orientalibus. Vide eumdem, signo 73, in fine, lib. XV, ubi inter alia sub finem hoc addit: "Quin Indiarum latissimis plagis datum est, ut liberentur a maximis tempestatibus, ac terrae motibus per Eucharistiam, in templis earum Christi cultu stabilito excitatis conservatam: quod Gonzalus Ovetensis, cap. X Hist. gener., et Lopesius, lib. III, cap. VI, testantur." Hujus mutationis causa est duplex: Prior, Dei favor et benedictio; posterior, quod fides christiana, non tantum spiritum, sed et rationem, politiam et naturam humanam expoliat, faciatque homines sagaces, industrios, laboriosos, aeque ac sociales, civiles et humanos, ut civitates et respublicas excitent, agros colant, artes mechanicas exerceant, etc. Sicut ergo in Paradiso, ob Adae fidem et innocentiam, Deus benedixit ei totique terrae; ita et eidem benedixit, ob secundi Adae, puta Christi et Christianorum sanctimoniam. Hoc ipsum praedixit Sibylla apud Lactantium, lib. VII, dum ita canit:

Et tunc sane gaudium magnum Deus hominibus dabit: Etenim tellus, et arbores, et innumera pecora terrae Dabunt fructum verum hominibus, Vini et mellis dulcissimi, et candidi lactis, Et frumenti, quod est hominibus optimum omnium.

Et apud Virgilium, ecloga IV:

Molli paulatim flavescet campus arista, Incultisque rubens pendebit sentibus uva, Et durae quercus sudabunt roscida mella.

Anagogice, "fundamenta saeculorum" sunt domus et sedes coelestes, e quibus ceciderunt olim angeli, factique sunt daemones. Has enim eorum ruinas, a tot saeculis desertas et vacuas replebunt et sarcient eleemosynarii virique sancti. Ita Sanchez.

Denique noster Hieronymus Prado haec accipit de corporali fabrica, q. d. You shall restore the buildings of the Church, whether ruined by infidels, or by heretics, or collapsed through the negligence or avarice of the inhabitants, or by some other cause: whose foundations, that is, substructures, alone remain, and have stood alone for many ages.

ET VOCABERIS AEDIFICATOR SEPIUM, AVERTENS SEMITAS IN QUIETEM. — "Vocaberis," id est eris, ut jure ita vocari possis. Historice alludit et significat muros Hierosolymae (haec enim vocatur saepe vinea, cujus muri sunt sepes) a Chaldaeis interruptos, ita ut semitae per illos in urbem omnibus etiam bestiis et hominibus paterent, a Nehemia et aliis esse restauratos; ita ut semitis occlusis, urbs jam ab hoste foret tuta, degeretque in quiete. Unde Forerius et Vatablus vertunt: Vocaberis obstructor rupturae, vel sepiens fracturam, vel ruinae instaurator, restituens semitas (quae ad muri rupturam ducebant) quieti. Qui enim resarcit ruinas, avertit semitas, quae ad ruinas et rupturas ducebant; itaque tam semitas quam cives et incolas restituit quieti: facit enim ne quis, praesertim hostis, semitas eas calcet et cives invadat. Rursum, per quietem hanc, significat obstructiones has semper duraturas, neque fore similes illis, quas vinitores faciunt in vinetis, et coloni in agris. Has enim viatores rursus diruunt, et per easdem semitas iter conficiunt. Ita Forerius: "Avertens" ergo "semitas in quietem," idem est quod occlusor et dissipator semitarum, per quas subibant bestiae et hostes vastantes vineas et domos, ideoque auctor quietis. Possent quoque cum Sanchez haec proprie accipi de vinetis Judaeae, quorum sepes disjectae a Chaldaeis, restauratae sunt a Judaeis Babylone redeuntibus. Verum parabolice, sub vinetis Judaeae et Jerusalem, intelligit vineta, id est Ecclesias Christi, q. d. Eris et vocaberis aedificator sepium, id est sepiens et muniens Ecclesiam, obstruensque aditus, per quos daemon et vitia irrumpebant; itaque faciens ne unitas aut disciplina Ecclesiae laxetur, atque antiquam fidei simplicitatem et integritatem, quasi murum restituens. Ita ex S. Ambrosio Castrius et Procopius, qui per sepes has doctrinam coelestem et timorem Dei accipiunt. Hic enim compressa et occlusa inquieta superbia, gula, invidia, omnique concupiscentia, Ecclesiam ejusque fideles restituit quieti.

Quocirca aedificator sepium debet esse Praelatus et concionator, qui populi conscientias sepire debent spinis minarum mortis, judicii et gehennae, ait Haymo. Peccator enim est quasi via communis, per quam ira, libido, crapula, omniaque vitia quasi bestiae impune transeunt et grassantur, ait S. Cyrillus, quia caret hac sepe.

Tales aedificatores sepium fuerunt et sunt restauratores Religiosae disciplinae, et nominatim clausurae. Haec enim, ut docent Concilium Tridentinum ipsaque experientia, est seps et murus Religionis, adeo ut, si quis collapsam disciplinam in aliquo monasterio aut collegio restituere velit, ante omnia clausuram et silentium restituere debeat. His enim restitutis, facile reliqua restaurabuntur. Talis aedificator sepium fuit S. Romualdus, qui anno aetatis vigesimo Ordinem S. Benedicti amplexus, inde Anachoreta factus, Ordinem Camaldulensium instituit, in eoque pene centum annos transegit: mortuus est enim anno aetatis 120, a nativitate Christi 1027. Hisce annis mira sua asperitate, solitudine, oratione et sanctitate ac zelo, ut non tam homo terrenus, quam angelus coelestis videretur; monasteria S. Benedicti in Italia et Gallia reformavit, plurima nova aedificavit, multa sui Ordinis fundavit, eremos Eremitis implevit; adeo ut Petrus Urseolus Venetiarum Dux, plurimique alii nobilissimi viri, ad eum certatim accurrerent, et vitam monasticam aut eremiticam amplecterentur: ita ut totus mundus ejus virtutum radiis illustrari et renovari, aureumque saeculum agere videretur, uti B. Petrus Damianus Cardinalis, ejus assecla et familiaris, in ejus Vita enarrat.

Porro, quam hi Deo sint accepti, quamque eos amet et tuetur, miraculis saepe declaravit. Unum et perillustre refert S. Petrus Venerabilis, qui floruit anno Christi 1100, lib. I Mirac. cap. XXII: Moniales, ait, Marciniacenses, claustro salutiori conclusae, et (ut sic dicam) vitali obrutae sepultura, pro praesenti coarctatione sempiternam latitudinem: pro sepulcro beatam resurrectionem exspectant. Unde potius mori, quam egredi, ante occumbere, quam limen designati ostii transgredi elegerunt. Quod tunc apparuit, quando in circumpositis villae domibus, casu quodam tempore ignis exarsit. Cum enim Hugo Archiepiscopus Lugdunensis eis suaderet, imo praeciperet ex obedientia, ut exirent, neque sinerent se concremari; una ex eis maximae nobilitatis et conversationis, Guisla nomine, quam et ipse multoties vidi, spiritu et fide succensa, respondit: "Nos, Pater, timor Dei et praeceptum Abbatis nostri, ut ignem aeternum evadere possemus, intra hos quos cernis limites, usque ad mortem permansuras inclusit. Unde nullo pacto fieri potest, ut aliqua necessitate praefixos nobis poenitentiae terminos, saltem pedis passu transgrediamur; nisi ab illo, qui in nomine Domini in hoc nos inclusit loco, solvamur. Noli ergo, domine, si placet, hoc injungere quod nobis agere non licet; sed sicut nos ignem praecipis fugere, ita magis igni, ut a nobis fugiat, virtute Christi Domini nostri armatus injunge." Ad quam mulieris fidem stupefactus Archiepiscopus, ac subito et ipse fide repletus, foras exiit, et flammas intuens, ac lacrymis ora perfusus, ait: "In nomine Domini, et per meritum fidei hujus, quae nunc locuta est, mulieris, recede, ignis pestifer, ab ancillarum Dei habitaculis, nec damna aliqua ultra inferre praesumas." His a Pontifice verbis prolatis (sicut mihi testificati sunt, qui viderunt), repente immensitas flammarum, invisibili virtute repressa, velut ferreo muro obstante, ultra procedere non potuit.

S. Martinus, Episcopus Turonensis, ut habet Severus Sulpitius, Dialog. II De Vita ejus, cap. XIII, cum aliquando transiret juxta agellum cujusdam virginis, in quo jam plures annos pudica, et ab omnium virorum oculis remota degerat, audita illius fide et virtute, divertit ut tam illustris meriti puellam religioso officio honoraret. Verum illa fortissimi vincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxavit. Ita vir beatus, accepta per aliquam feminam excusatione laudabili, ab illius foribus, quae se videndam salutandamque non dederat, laetus abscessit. O virginem gloriosam, quae ne a tanto quidem viro passa est videri! Episcopus autem repulsam illam, non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum excusatione virtutem, inusitatum in his duntaxat regionibus laudabat exemplum. Hucusque Sulpitius.

Violantes, Aragoniae regina, ut refert Petrus Rauzanus in Vita S. Vincentii, lib. II, cap. IX, Joannis regis uxor, quadam feminea cupiditate permota, affectabat ingredi viri Dei cellulam, ut videlicet videre posset qualis esset locus in quo orabat, qualis lectulus ubi quiescebat. Cumque hoc a beato viro impetrare non posset (nefas namque ei videbatur, ut feminae servorum Dei cellas ingrederentur); illa indignans, cellulae ostium violenter aperiri jussit. Moxque ingrediens loca quae videre cupiebat, vidit quidem, sed virum Dei, qui intus erat, nec ipsa, nec illi qui eam comitabantur, videre potuerunt. Illa igitur a Fratribus, quos in cella reperit, sciscitatur, ubinam beatus Vincentius esset. Respondent illi quod ante oculos haberet: ac dicunt se plurimum admirari, quod eum non videret, cum ipse in loco patulo esset, unde ab omnibus videri posset. Postquam haec reginae dixerunt, ad virum Dei Vincentium conversi: "Quid causae est, inquiunt, Pater optime, quod reginae ad te venienti non assurgis? nec eam alloqueris?" At ille: "Nescitis, inquit, filii mei, nunquam a nobis fuisse permissum, ut feminae in cellas nostras introducerentur? et quamvis haec regina sit, tamen eam ingredi non permisi, ne fiam personarum acceptor. Et quoniam violentiam hanc fecit, ut, me invito, ingredi ausa sit; ideo quamdiu hoc in loco commorabitur, divino miraculo fiet, quod ejus oculi tenebuntur, ut quamvis coram habeat, me nunquam tamen videre possit." Haec audiens regina, statim egreditur: Vincentius autem secutus est eam. Quem illa videns, ante eum mirum in modum humiliata est, ac pro commisso veniam petiit. Cui dixit B. Vincentius: "Nisi per muliebrem ignorantiam peccavisses, certe non impune tantam violentiam mihi fecisses; ultor enim est Deus injuriarum, quae servis ejus inferuntur. Amodo igitur cave, ne quid ejusmodi committas in servos Dei." Post multos vero inter se sermones regina discessit.

S. Fiacrius Hibernus, ut habet ejus Vita 24 augusti, vivens in monasterio a se exstructo, ob illustre miraculum a se perpetratum, a femina monasterium visitante magiae accusatus, oravit: "Ne deinceps loci limina immunis intret femina." Quare illo ex tempore, muliebre genus monasterii aditu, quod B. Virgini dicatum erat, vis quaedam divina prohibuit, nullaque femina intulit pedem impune. Nam matrona quaedam dives, quae ancillam, experiendi causa ea quae audierat, in monasterium sua manu compulerat, altero privata oculo est, incolumi serva, quae vim alienam, heraeque impulsum repellere nequivisset. Similis vindicta persecuta est feminam audenter ingredientem monasterium S. Carilephi, uti refertur in ejus Vita.

Hi ergo sunt aedificatores sepium et avertentes semitam in quietem; hi sunt qui Dei iram avertunt, ejusque favorem conciliant. Unde pro aedificator sepium, Aquila vertit: παραφράκτισμα χολής, id est qui se opponit irae Dei saevienti; Symmachus, murum opponens cadenti; "qualis fuit Moses, et Aaron, et Samuel, qui irae Domini restiterunt, et quasi aedificato muro, indignationi ejus posuerunt terminum. Hic convertet semitas in quietem, ut nequaquam Dei ira desaeviat; sed placatus sit eis Dominus, et omnes indignationis semitae conquiescant," ait S. Hieronymus.

Versus 13: IF YOU TURN AWAY YOUR FOOT FROM THE SABBATH. — "From the Sabbath," that is, from transgressing the Sabbath....

13. SI AVERTERIS A SABBATO PEDEM TUUM. — "A sabbato," id est a sabbati transgressione. Vide Canon. XVII. "Pedem," quia in sabbato longum iter, omneque opus servile, quod pedibus aut manibus fit, erat prohibitum.

Mystice, per pedem, significatur affectus et concupiscentia; his enim movetur anima, uti pedibus corpus.

Est synecdoche: nam in sabbato, quaelibet festa, totam Dei religionem et cultum, puta legem primae tabulae intelligit; sicut vers. 10, legem secundae tabulae designavit per "misericordiam" ejusque opera, q. d. Do not think that the observance of the second table suffices, and that God wants mercy only, not sacrifice: behold, here I likewise impress upon you the Sabbath, the law of the first table and the worship of God. In a similar way, in chapter LVI, verse 1 and 2, he signified the whole law, both of the second and first table, by "justice" and "the Sabbath." Hence explaining, he adds: And "if you turn away" (for this must be repeated here by zeugma) "from doing your own will on my holy day." For the Sabbath is called the holy day of God, because it was dedicated to His worship; just as the remaining days can be called the profane days of men, because they were permitted and given for their profane occupations, meaning: If on the Sabbath you not only rest from work, but also do not follow your own will and concupiscences, indulging in gluttony and pleasure, but devote yourself to prayer, preaching, reading, meditation; if you do not profane the Sabbath by following your will, that is, the caprice of your passions; but as from work, so equally observe from vices a sabbath, that is, leisure and rest.

ET VOCAVERIS SABBATUM DELICATUM (id est delicate et tenere observandum, vel "delicatum," id est delicias, tum tuas, tum Domini; quod scilicet capiet Deus magnam delectationem (hanc enim significat hebraeum meg) ex religioso sui cultu in sabbato), ET SANCTUM DOMINI GLORIOSUM (quasi dicat: Si vocaveris, aestimaveris et colueris sabbatum, quasi diem sanctum, et gloriae et glorificationi Domini dedicatum. Discamus hinc in sabbato, id est Dominico, non quaerere nostram gloriam, pompose incedendo, et splendide nos vestiendo; sed Dei: hocque nobis sit gloriosum, quod gloria Dei per nos et alios tum celebretur, eamque promovere satagamus. Hoc autem, o fidelis, o Christiane, praestabis), DUM NON

FACIS VIAS TUAS (id est actus, mores et vitia consueta) ET NON INVENITUR VOLUNTAS TUA, — ut impleas tuam gulam et concupiscentiam; sed ut totus Deo Deique voluntati cognoscendae, amandae et adimplendae vaces. Hac enim de causa vetuit Deus Judaeis coquere cibos in sabbato, tum ne iis coquendis avocarentur a rebus divinis; tum, ut cibi pridie cocti minus essent suaves et magis insipidi, itaque gulam non irritarent, sed mens, cogitatio et anima tota ferretur in Deum Deique cultum; tum enim voluptates carnis abdicamus, reddimus nos idoneos gustandis voluptatibus coelestibus et divinis. Ita Forerius.

Rursum S. Cyrillus: "Submissi, inquit, tractabiles et sequaces mores, tenerum praestant in sabbato otium, et spiritualem sabbatismum." Tenerum ergo, sive delicatum sabbatum vocat, quod a mente tenera, id est flexibili et obedienti, colitur. Hinc Cant. I, 9, sponsae dicitur: "Collum tuum (flexibile et obsequens est) sicut monilia," quae ex auro lentescente fiunt, sequenturque per omnia aurifabri ductum et flexum. Ita Theodoretus, et ex eo Sanchez. Addit S. Cyrillus: "Qui ergo a Deo approbari volunt, fortiter ac juveniliter suam voluntatem oppugnare debent, ut divinam sequantur et impleant."

UT LOQUARIS SERMONEM, — scilicet, qui "non prodest," ut dixit vers. 9, q. d. If on the Sabbath you abstain from vain, ridiculous, trifling, slanderous, mocking, wanton, obscene and quarrelsome conversations, as the Septuagint translate. For to these the leisure of the Sabbath invites carnal men, and these are often discussed on the Sabbath, that is, on Sundays and Feast days, even among Christians.

Versus 14: THEN YOU SHALL DELIGHT IN THE LORD. — He here promises three rewards to those who observe the Sabbath and w...

14. TUNC DELECTABERIS SUPER DOMINO. — Tria hic praemia sabbatum Deumque colentibus promittit: primum, quod magnam habebunt spiritus delectationem, et, ut Septuaginta, confidentiam in Deo. In Hebraeo, pro delectaberis est eadem vox oneg, quae fuit vers. 13, q. d. Si in sabbato abstraxeris te a deliciis carnis, Deus dabit tibi suas delicias longe majores, scilicet, pro carneis dabit spiritales, pro temporalibus aeternas, pro humanis divinas. Anima enim nostra delectatione carere nequit; sed si unam non habet, aliam quaerit: quocirca Deus huic ejus affectui naturali indulgens, suam ei offert, si terrenam respuat. Id expertus David canebat: "Renuit consolari anima mea; memor fui Dei, et delectatus sum;" et: "Cor meum, et caro mea exsultaverunt in Deum vivum. Gustato enim spiritu, desipit omnis caro." Perinde ut filius regis inter rusticos rustice educatus, si rediens ad aulam, ejus delicias gustet, fastidit omnes delicias rusticanas.

ET SUSTOLLAM (Vatablus, equitare te faciam, vel veham) TE SUPER ALTITUDINES TERRAE. — Secundum est hoc praemium. Per altitudines Sanchez accipit ubertatem terrae, Judaeis promissam; terra enim, si excelsa sit, vinetis et fructibus abundat. Unde Septuaginta vertunt: Allevabit super bona terrae. Verum augusta haec Dei verba et promissa altius et augustius quid spectant: nimirum altitudines coelorum, qui sunt terra et sedes, non morientium, sed viventium. Fateor tamen alludi ad illud, quod ait Moses ad Judaeos: "Constituit eum super excelsam terram, ut comederet fructus agrorum, ut sugeret mel de petra, oleumque de saxo durissimo, butyrum," etc., Deuter. XXXII, 13.

Verum sub his spiritalia et longe majora intelligit, et fidelibus, Christique cultoribus promittit Propheta, q. d. If you worship God and honor His feasts, God will lift you up on high, so that with your mind fixed on God and heaven, with a great spirit you may despise this point of earth and all earthly things, whether prosperous or adverse; whether honors or contempt; whether riches and delights, or poverty; and after death, in soul, and at last in body as well, He will really transfer you to heaven.

"Terrae" ergo "altitudines" sunt terra altissima et coelestis, de qua ait S. Hieronymus: "Terra mitium, terraque viventium non est deorsum, sed sursum." Audi S. Gregorium, XXXI Moral. cap. XIX: "Electorum, ait, specimen est, quod per spei certitudinem noverint jam se ad alta pervenisse, quatenus cuncta quae praeterfluunt, sub se esse videant, itaque omne quod in mundo eminet, amore aeternitatis calcent. Hinc est enim quod sequenti se animae per Prophetam Dominus dicit: Sustollam te super altitudines terrae. Quasi quaedam namque inferiora terrae sunt, damna, contumeliae, egestas, abjectio, quae ipsi quoque amatores saeculi, dum per latae viae planitiem ambulant, vitando calcare non cessant. Altitudines autem terrae sunt, lucra rerum, blandimenta subditorum, divitiarum abundantia, honor et sublimitas dignitatum; quae, quisquis per ima adhuc desideria incedit, eo ipso alta aestimat, quo magna putat. At si semel cor in coelestibus figitur, mox quam abjecta sint cernitur quae alta videbantur." Deinde tales comparat aquilis, quae in altis nidificant, qualis fuit S. Paulus, dicens: "Nostra conversatio in coelis est." Vide ibi dicta.

Sicut enim uniones licet in mari oriantur, plus tamen cognationis habent cum coelo, cujus colorem, candorem, lucem et pulchritudinem suo modo repraesentant, ut videantur esse coelestes; sic viri justi, qui excelsis animis in terra divina colunt studia et opera, magis a coelo pendent quam a terra, magisque coelestes sunt quam terrestres: quia coeli cives sunt, et terrae hospites ac peregrini. Hinc in coelo, quasi in alto monte constituti, omnia quae hic subtus in terra sunt, quasi exilia despiciunt, atque cum beatis mentibus Deo Deique bonis fruentes, dedignantur terrena aspicere, aut de iis cogitare: perinde ac virgo rusticana, ob speciem electa a rege in sponsam, ejusque mensa et consortio fruens, dedignatur de suo olim rure et rusticis cogitare.

Quantum bonum sit haec mentis altitudo, quantumque virtutis sit praemium, etiam Gentiles viderunt, sed eminus et per umbram. Seneca, epist. 27: "Aliquod, ait, bonum mansurum circumspice; nullum autem est, nisi quod animus ex se sibi invenit; sola virtus praestat gaudium perpetuum, securum: etiamsi quid obstat, nubium modo intervenit, quae infra feruntur, nec unquam diem vincunt." Nam, ut idem ait, epist. 58: "Talis est sapientis animus, qualis mundi status super lunam," nimirum, ut ait alter: Perpetuum nulla temeratus nube serenum. "Nam illa pars mundi superior et ordinatior, nec in nubem cogitur, nec in tempestatem impellitur, nec versatur in turbinem, omni tumultu caret. Eodem modo sublimis animus quietus semper, et in statione tranquilla collocatus, modestus, venerabilis et compositus." Hinc, ut idem ait, epist. 120: "Nunquam malis ingemuit, nunquam de fato suo questus est;" et epist. 92: "Quid est beata vita? Securitas et perpetua tranquillitas." Hoc est quod docet S. Ambrosius, lib. I Offic. cap. II: "Scriptura, ait, divina vitam beatam in cognitione posuit divinitatis, et fructu bonae operationis;" et cap. III: "Innocentia et scientia beatum faciunt;" et cap. IV toto, beatitudinem doloribus et necessitatibus acquiri docet exemplo Mosis, Danielis, Pauli, aliorumque Sanctorum. Idem alibi: "Vitam beatam efficiunt tranquillitas conscientiae et securitas innocentiae." Vide eumdem, lib. I De Vita beata, cap. VII et seq. De hac celsitudine animi, passionum rerumque omnium victrice, ac vitae beatae genitrice, fuse disserit Cicero libris quinque Tuscul. Quaest., et paradoxo II, V et VI, ac in fine Tuscul. II. Sic ait: "Si omnia fugiendae turpitudinis, adipiscendaeque honestatis causa faciemus, non modo stimulos doloris, sed etiam fulmina fortunae contemnamus licebit." Idem alibi: "Tum illud, ait, orietur (ex virtute) inaestimabile bonum, quies mentis in tuto collocatae et sublimitas, expulsisque terroribus, ex cognitione veri gaudium grande et immotum, comitasque et diffusio animi, quibus delectabitur non ut bonis, sed ut ex bono ortis." Hinc collegerunt Stoici suum illud paradoxum: "Sapientem etiam inter tormenta beatum esse; quia invictus ex alto dolores suos spectat;" et, ut ait Cicero: "Totum fortunae regnum despicit. Ita Epicurus," ait Seneca, epist. 92, "moriturus dicebat: Beatissimum hunc et ultimum diem ago, cum illum hinc urinae difficultas torqueret, hinc insatiabilis exulcerati dolor ventris." Quocirca, ut idem ait alibi: "Licet ipsum corpus plenum bona conscientia stillet, placebit illi ignis, per quem bona fides collucebit." Adstipulatur S. Ambrosius, lib. De Jacob, cap. VII: "Non frangitur, ait, sapiens doloribus corporis, nec vexatur incommodis; sed etiam in aerumnis beatus manet; quia non

in delectatione corporis vitae beatitudo est, sed in conscientia pura ab omni labe peccati." Hinc illa sapientis apathia non naturae, sed virtutis et mentis excelsae. Esto enim naturae dolores sentiat, mens tamen et virtus illos superans, et invicte sustinens, quasi non sentit.

Ita S. Tiburtius Martyr, prunis candentibus deambulans exsultabat, ac si super rosas ambularet. Ita S. Laurentius in craticula assatus, exsultavit in spiritu, ut et Decio tyranno insultaret. Ita S. Vincentius inter tormenta continua, altius semper animo assurgens, Dacianum ad stuporem, et pene ad insaniam adegit. Ita Antonius, cum a Constantino Imperatore demississimas, quasi a filio pater, litteras accepisset, suis hoc magni facientibus, dixit: "Nihil magnum videri debet, quod reges saeculi ad Dei servos epistolas dent; quia etsi aliquid potentia amplius habere videantur, tamen eadem omnium est natura, eadem vivendi et moriendi conditio. Illud vero magnum est, quod Deus epistolas suas, id est legem suae voluntatis indicem, ad nos miserit, nobisque per Filium locutus sit."

S. Columbanus, veniens ad aulam Theodorici regis Franciae; cum rex illi coenam cultu regio et longo famulorum ordine deferri curaret, ipse vultu et voce aversatus est, dicens: "Munera impiorum reprobat Altissimus, et indignum est ut ora servorum Dei ejus cibis polluantur, qui cum ipsis injustum bellum gerit." Ita habet ejus Vita.

S. Gregorius, lib. I Regist. epist. 5, loquens de se, cum Religiosus esset, nec adhuc Pontifex: "Nil, inquit, in hoc mundo appetens, nil pertimescens, videbar mihi in quodam rerum vertice stare, ita ut in me plene impletum crederem, quod pollicente Domino ex Propheta didicissem: Sustollam te super altitudines terrae," etc.

Talis fuit celsitudo animi, indeque libertas increpandi Mosis in Pharaonem, Nathan in Davidem, Eliae in Achab, Elisei in Joram, Isaiae in Manassem, Jeremiae in Sedeciam. Da nobis, Domine, hosce animos, sustolle nos super altitudines terrae, "ut inter mundanas vanitates et varietates, ibi nostra fixa sint corda ubi vera sunt gaudia." Nam, ut ait S. Cyprianus, lib. II, epist. 2 ad Donatum: "Una placida et fida tranquillitas, una solida, et firma, et perpetua securitas, si quis ab his inquietantis saeculi turbinibus extractus, salutaris portus statione fundatus, ad coelum oculos tollit a terris; et ad Domini munus admissus, ac Deo suo mente jam proximus, quidquid apud caeteros in rebus humanis sublime ac magnum videtur, intra suam conscientiam jacere gloriatur. Nihil appetere jam, nihil desiderare de saeculo potest, qui saeculo major est;" et mox: "Postquam auctorem suum, coelum intuens, anima cognovit, sole altior est, ac omni terrena potestate sublimior; id esse incipit, quod esse se credit."

ET CIBABO TE HAEREDITATE JACOB PATRIS TUI. — Tertium est hoc sabbati Deique cultus praemium, q. d. Dabo tibi insignia illa bona, quae promisi Abrahae, Isaaco et Jacob, nimirum delicias et divitias gratiae coelestis et virtutum; ac deinde gloriae et felicitatis aeternae in coelo. Ecclesia enim qua militans inchoat, et tendit ad triumphantem. Alludit ad terram Judaeis promissam: ad hanc enim e Babylone ipsos sperantes et colentes se, reduxit Deus, q. d. Non hanc judaicam, sed longe altiorem, scilicet terram viventium, tibi dabo, ibique te cibabo iis epulis, quas "nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis" ascenderunt. Ita S. Hieronymus, Cyrillus et Procopius. Jam ut haec confirmet, et magis singulorum menti infigat, solitum Prophetarum sigillum subdit, dicens: "Os enim Domini (quod falli aut fallere nequit) locutum est."

Praeclare S. Bernardus, serm. 21 in Cantic.: "Eris, inquit, inter adversa et prospera mutabilium temporum tenens quamdam aeternitatis imaginem, utique hanc inviolabilem et inconcussam constantis animi aequalitatem, benedicens Dominum in omni tempore, dum te coeperis renovare et reformare in insigne illud antiquum similitudinis aeterni Dei, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Quippe sicut ipse est, ita et tu eris in hoc mundo, nec in adversis timidus, nec in prosperis dissolutus." Idem S. Bernardus subdit deinde hominem renovari ad hanc primevam Dei imaginem, "cum sibi indignum ducit huic labenti saeculo conformari, reformari magis satagens (juxta Pauli doctrinam) in novitate sui sensus in eam similitudinem in qua se conditum novit; ac per hoc etiam cogens, ut dignum est, saeculum istud, quod propter se factum fuit, versa vice mirum in modum conformari sibi: dum omnia ei cooperari in bonum incipiunt, tanquam in propria et naturali forma, abjecta degeneri specie, recognoscentia dominum suum, cui ad serviendum creata fuere. Unde arbitror illum sermonem, quem dixit de se Unigenitus (Joan. XII), videlicet, si exaltaretur a terra, omnia traheret ad seipsum; cunctis quoque ejus fratribus posse esse communem: his utique, quos Pater praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Et ego, si exaltatus fuero a terra (audacter dico), omnia traham ad meipsum. Nec enim temerarie usurpo mihi vocem, cujus in me induo similitudinem." Ita ergo suos evehit Deus, ut quisque etiam rebus omnibus creatis tanquam parvulus quidam deus dominetur: si nimirum exaltatus fuerit a terra; hoc est terram et terrena omnia contemnendo, supergressus fuerit.

Vides hic, o Christiane, quanta Deus statuerit praemia misericordiae et pietati! Si habet mundus quae cum istis conferat, ametur; sin minus, quid haeremus? Certe, cum haec verba examino, simulque oculos circumfero, videoque quam pauci sint qui delectentur in Domino, sublatique supra nubes in coelo habitent; tunc plane intelligo paucissimos esse qui vere sint misericordes, et Numinis veri cultores; scio enim os Domini per Prophetam vera dicere et promittere. Hoc ergo lugendum et plangendum est, inquit Forerius.

Symbolice, cibat nos Christus seipso in Eucharistia. Haec enim est ejus haereditas, Ecclesiae testamento relicta, quae, ut ait S. Bernardus, serm. De Coena Domini, est "Jesus dulcis, Jesus delectabilis, omni virtute praeditus, omni speciositate redimitus; dulcis super mel et favum, speciosus forma super filios hominum; cujus dulcedine Angeli inebriantur, cujus pulchritudinem sol et luna mirantur. Iste talis ac tantus dixit discipulis suis, et per eos cunctis fidelibus suis: Manete in me, et ego manebo in vobis." Quocirca exclamat: "O quam magna sublimitas, o magnae sublimitatis auctoritas, hominem habitare cum Angelis, terram et pulverem elevari in coelos, hominem tolli de stercore jumentorum, et aggregari coetibus Angelorum, imo creaturam manere in Creatore, facturam in factore, redemptum in redemptore, servum in domino, peccatorem in justo, factum ex limo in eo qui fecit omnia ex nihilo, transitorium in aeterno, miserum in summe beato; imo in eo qui omnia beata beat, et cuncta sanctificat sancta, qui est veritas et vita, et gloria sempiterna, gaudium mundi, jucunditas coeli, dulcedo paradisi, beata aeternitas, et aeterna beatitudo, Christus scilicet Dominus Jesus!"