Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Sub typo Synagogæ Babylone liberatæ, et redeuntis in Jerusalem, describit redemptionem et salvationem Ecclesiæ. Unde primo, dicit se a precibus non cessaturum, donec ejus salus et salvator Christus adveniat, per quem ipsa fiet corona gloriæ, et diadema regni in manu Dei. Secundo, vers. 4, prædicit eam a Domino nomine novo vocandam, scilicet Voluntas mea in ea; quodque erit ei plena pax, et gaudebit super eam Deus. Tertio, vers. 8, jurat Deus, quod non tradet eam amplius hostibus diripiendam: ac vers. 10, jubet ut omnibus ad eam adventantibus viam præparent, et signum elevent. Denique, vers. 11: Dicite, ait, filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit, et vocabunt eos, Populus sanctus, redempti a Domino.
Textus Vulgatae: Isaias 62:1-12
1. Propter Sion non tacebo, et propter Jerusalem non quiescam, donec egrediatur ut splendor justus ejus, et salvator ejus ut lampas accendatur. 2. Et videbunt gentes justum tuum, et cuncti reges inclytum tuum: et vocabitur tibi nomen novum, quod os Domini nominabit. 3. Et eris corona gloriæ in manu Domini, et diadema regni in manu Dei tui. 4. Non vocaberis ultra Derelicta: et terra tua non vocabitur amplius Desolata: sed vocaberis Voluntas mea in ea, et terra tua inhabitata, quia complacuit Domino in te: et terra tua inhabitabitur. 5. Habitabit enim juvenis cum virgine, et habitabunt in te filii tui. Et gaudebit sponsus super sponsam, et gaudebit super te Deus tuus. 6. Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes, tota die et tota nocte in perpetuum non tacebunt. Qui reminiscimini Domini, ne taceatis, 7. et ne detis silentium ei, donec stabiliat, et donec ponat Jerusalem laudem in terra. 8. Juravit Dominus in dextera sua, et in brachio fortitudinis suæ: Si dedero triticum tuum ultra cibum inimicis tuis: et si biberint filii alieni vinum tuum, in quo laborasti. 9. Quia qui congregant illud comedent, et laudabunt Dominum: et qui comportant illud, bibent in atriis sanctis meis. 10. Transite, transite per portas, præparate viam populo, planum facite iter, eligite lapides, et elevate signum ad populos. 11. Ecce Dominus auditum fecit in extremis terræ, dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. 12. Et vocabunt eos, Populus sanctus, redempti a Domino. Tu autem vocaberis: Quæsita civitas, et non Derelicta.
Versus 1: For the sake of Zion I will not be silent. — By Zion and Jerusalem he calls the Church of Christ born in Zi...
1. Propter Sion non tacebo. — Sion et Jerusalem vocat Ecclesiam Christi in Sione ortam, uti sæpius dixi, q. d. Ne quis miretur me identidem repetere, et quasi non aliud ingeminare et canere, quam Sionis salutem: Ecce palam dico et profiteor, Sionis, utpote summe a me dilectæ, salutem ita mihi in votis esse, ut ab hoc voto meo enuntiando, et identidem repetendo apud Deum et homines non sim cessaturus quoad vivam, donec videam ipsum justum, puta Christum justificatorem et salvatorem, nasci et oriri instar solis orientis et splendentis; et si eo usque non vivam, uti revera non vivam, non cessabo clamare per hæc scripta mea, perque me ipsum in limbo patrum. Notent hoc Christiani, quibus tam jucundus et jugi gratiarum actione celebrandus debet esse adventus Christi et salus, quam fuit Isaiæ optabilis et in votis. Nota: τὸ splendor significat omne tempus ante Christum fuisse nocturnum et tenebrosum, Christique adventum ita in mundo fore lucidum et lætum, ac est solis orientis post longas noctis tenebras.
Et salvator ejus ut lampas accendatur, — ut scilicet Christus quasi lampas lucens et ardens orbi præfulgeat. Idem dicit aliis verbis. Hebræum לפיד lappid, id est lampas, etiam tædam ac facem significat: hocque aptius est; Christus enim potius fuit fax orbem illuminans, quam lampas, cujus lumen exiguum exiguo loco clauditur.
Versus 2: And the nations shall see your just one. — "And," that is, "because," as if to say: I will not be silent, b...
2. Et videbunt gentes justum tuum. — «Et,» id est quia, q. d. Non tacebo, sed assidue orabo, ut justus Messias adveniat; quia certus sum eum venturum, et Gentes eum visurum. Orabo ergo ut cito veniat, utque adventus ejus acceleretur.
Et vocabitur tibi nomen novum, — q. d. Hactenus vocata es Sion, id est specula futuræ felicitatis, sub Christo; et Jerusalem, id est visio pacis futuræ in Ecclesia: at jam per Christum dabo tibi nomen novum et illustre. Quæres, quodnam sit hoc nomen? Respondent primo, S. Hieronymus, Cyrillus, Haymo, Lyranus hic, Nazianzenus et S. Chrysostomus, apud Leonem Castrium esse hoc: «Ecclesia Christi,» aut ut S. Hieronymus et Eusebius, lib. II Demonstr. cap. XLIX: «Christiani et cœtus Christianorum;» cum olim populus Dei vocaretur Israel. Rursum Procopius: Promittitur, ait, Ecclesiæ, mutato nomine, eam futuram esse coronam gloriosam. Cum ergo Christiani nominis appellatione, veluti corona redimiti simus, coronam hanc opus est fulgentibus margaritis, et ardentibus velut pyropis splendere. Unde S. Chrysostomus: «Nemo profecto, ait, Gentilis esset, si ipse, ut oportet, Christiani esse curaremus; nemo ita esset fera bellua, ut non statim ad cultum veræ religionis accurreret, si quod nomine Christiano præferimus, re ipsa et vita præstaremus.» Nota hoc, Christiane, et si secus faxis, pudeat te nominis tui, imo notius vitæ tuæ.
Secundo, S. Thomas et Cyrillus, lib. De Fide ad Theodos., prope medium, censent hoc nomen novum esse nomen «Jesu,» impositum Christo Domino in circumcisione. Verum hic agitur de nomine novo Ecclesiæ, non Christi; nisi dicas hoc quoque Ecclesiæ esse nomen, ut a suo capite denominetur et vocetur «Ecclesia Jesu.»
Tertio et genuine, hoc nomen novum est: «Voluntas mea (Dei) in ea.» Hoc enim exprimit Propheta, vers. 4.
Versus 3: And you shall be a crown of glory in the hand of the Lord. — First, Forerius. It is, he says, a Hebraism: "...
3. Et eris corona gloriæ in manu Domini. — Primo, Forerius. Est, inquit, hebraismus: «in manu Domini,» id est in Domino, nimirum in Domini capite: aut quam ipse manu sua capiti suo imponet; corona enim capiti, non manui imponitur. Secundo, S. Hieronymus, Cyrillus et Procopius sic exponunt: «In manu Domini,» quam scilicet Dominus manu sua imponet capiti Christi; sicut enim filii parentum, subditi principum sunt corona et gloria: ita fideles et Ecclesia sunt corona Christi triumphatoris. Simili sensu dicitur Proverb. cap. XVII: «Corona senum filii eorum; et gloria filiorum patres eorum.» Audi S. Hieronymum: «Erit quasi corona decoris in manu Domini, quando eam coronaverit turba credentium; et diadema imperii, quod Martyres gemmarum suarum varietate distinxerint, fuerit in manu Dei, ut filium suum eorum coronet victoriis. Unde et Paulus loquebatur ad sanctos: Gaudium et corona mea.» Tertio, Sanchez censet «coronam» et «diadema» posse vocari quodvis ornamentum; unde hic sumi pro annulis aut armillis, in quibus notari solent nomina eorum aut effigies quos amamus, ut semper occurrent oculis: ut idem hic dicat quod dixit cap. XLIX, 16: «In manibus meis descripsi te.» Quarto: «Eris corona gloriæ,» q. d. Deus tibi, utpote sponsæ suæ, erit instar coronæ, tuum caput teque totam cingens et ornans, et tu vicissim quasi sponsa eris Deo, instar coronæ eum decorans et ornans. Nam nihil aliud est esse coronam gloriæ in manu Domini, quam esse sponsam quam Dominus sibi, apprehensa manu, sociaverit; nam uxor est gloria viri, et vir uxoris. Unde subdit vers. 5, quod Deus gaudebit super eam, sicut sponsus gaudet super sponsam.
Et diadema regni in manu Dei tui, — q. d. In Dei scuto quod manu tenet, depicta est Jerusalem, pro regis, puta Dei, insignibus et quasi trophæis cum hac inscriptione: «Rex Hierosolymorum.» Merito enim «diadema regni» vocatur ea civitas, a qua cognomen sortitur rex, cum primum coronatur. Ita S. Hieronymus. Prado in cap. XVI Ezech. vers. 14, pag. 190. Verum corona hæc, æque ac diadema, est regni: regalis ergo potius est, quam nuptialis.
Dico ergo, sensus planus et genuinus est hic: O Sion, o Ecclesia! «eris corona gloriæ,» id est inclyta et gloriosa, ac «diadema speciei,» id est speciosum et illustre, «in manu Dei,» id est apud Deum, vel a Deo, quia Deus manu sua faciet et evehet te ad coronam regni, id est ad regnum coronatum, gloriosum et magnificum, imo faciet te regnum suum sibique proprium, ut regni tui corona sit corona regni et regis Dei. Per Apostolos enim, perque Ecclesiam Deus totum orbem, quasi regnum suum spirituale, fidei et gratiæ, occupavit et possedit. Quanta est illorum hominum gloria, ex quibus regni sui coronam sibi conficit Deus! corona ergo Martyrum est corona Dei; corona Apostolorum, Virginum, Doctorum, etc., est corona Dei: hisce coronatur, imo coronat se Deus. Alludit in sensu allegorico ad id, quod Deus per Mosen dixit Hebræis, dans legem et iniens cum eis fœdus, Exodi XIX, 6: «Vos eritis mihi in regnum sacerdotale,» id est in regnum et sacerdotium, sive eritis mihi reges et sacerdotes. Idem enim et potius, hic per Isaiam dicit de Ecclesia et Christianis, scilicet id quod iisdem ait S. Petrus, epist. I, cap. II, 9: «Vos genus electum, regale sacerdotium, gens sancta.»
Porro τὸ in manu Dei multa significat, primo hoc regnum spectare ad manum, id est ad jus et partem Dei, hoc est esse divinum, non humanum, imo esse ipsum Dei regnum; secundo, regnum hoc Deo in pretio esse, et in deliciis; utpote rem gloriosam et speciosam quam manu tenet, et semper oculis suis objicit, illaque eos pascit, ut capiti suo, si velit, quasi coronam regiam imponere possit; tertio, regnum hoc esse opus manus Dei, atque Ecclesiam non per seipsam, sed per manum robustam Dei, evectam esse in regnum, ab eaque in illo conservari; quarto, hoc regnum esse securum, foreque perpetuum; est enim in manu, id est tutela et protectione Dei, inquiunt S. Thomas, Adamus et Sanchez. Unde sequitur: «Non vocaberis ultra Derelicta;» et: «Super muros tuos constitui custodes, tota die et tota nocte in perpetuum non tacebunt.»
Jam hoc regnum Ecclesiæ inchoatur in hac vita per gratiam et virtutes, præsertim heroicam charitatem et fortitudinem, qua Sancti dominantur, primo, iræ, gulæ, superbiæ omnibusque vitiis et concupiscentiis; secundo, morbis, persecutionibus, tormentis, morti, martyrio; tertio, opibus, honoribus et creaturis omnibus quæ in mundo sunt; quarto, Paganis, infidelibus, hæreticis omnibusque improbis, quos sua doctrina aut vitæ sanctitate convertunt, aut confundunt. Sic enim Apostoli et viri Apostolici regnum Christi propagarunt per totum orbem, cum eum fidei Christi subdiderunt. Perficietur vero hoc regnum in cœlesti gloria; ibi enim erit Ecclesia, sive cœtus Beatorum corona gloriæ in manu Dei, hoc est, Deus dabit Beatis coronam et gloriam regni et principatus cœlestis; dabit eis coronas regales et sacerdotales. Hebræum enim צניף tseniph, id est diadema, significat cidarim et tiaram, tam Pontificis quam regis. Hoc est quod Beati in cœlo aiunt Christo, Apocal. cap. V, 10: «Fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes, et regnabimus super terram;» dominabimur enim toti mundo, quasi reges; et triumphabimus, quasi victores; et offeremus Deo juge thymiama laudis, quasi sacerdotes.
Hoc est ergo regnum sacerdotale, hoc diadema, hæc corona Sanctorum, pro qua nobis fortiter ad mortem usque certandum est. O si vidissemus coronas hasce cœlestes, quam resisteremus concupiscentiis et peccatis! Quam eas ambiremus! quot labores, quot agones pro iis exantlaremus! has jugiter habuerunt præ oculis Martyres, omnesque Sancti, earumque intuitu omnium pœnarum et tormentorum genera superaverunt, imo riserunt.
In Martyrologio Romano 15 maii, celebris exstat memoria S. Stephanæ sive Coronæ, et Victoris, Martyrum in Syria, sub Antonino Imperatore. Dum enim Victor a Sebastiano judice variis et horrendis afficeretur cruciatibus, Corona uxor ejusdem militis, cum cœpisset eum beatam prædicare ob martyrii constantiam, vidit duas coronas de cœlo lapsas, unam Victori et alteram sibi missam; cumque hoc audientibus cunctis testaretur, diceretque judici: «Ego vocor Stephana cui corona in cœlis reposita est,» Victor decollatus est; ipsa vero incurvatis violenter duarum erectarum arborum cacuminibus alligata, dimissis arboribus fissa et discissa, coronam cœlestem quam viderat adepta est, cum sedecim esset annorum. Hinc et Martyrum coronæ, nominatæ in Martyrologio, ut 13 januarii ita in eo legimus: «Romæ, via Lavicana coronæ sanctorum Militum quadraginta, quas sub Galieno Imperatore pro confessione veræ fidei percipere meruerunt.»
Valerianus sponsus S. Cæciliæ, jam baptizatus domum rediens, invenit S. Cæciliam orantem in cubiculo, et Angelum Domini stantem prope eam, fulgentem pennis flammeis, et scintillanti specie, duas coronas habentem in manibus, rosis et liliis splendentes. Quarum unam dedit S. Cæciliæ, alteram Valeriano, dicens: «Has coronas corde immaculato et puro corpore custodite; eas enim ex paradiso Dei ad vos attuli.» Quare Valerianus virginitatem cum Cæcilia servans, operibus sanctis se dedens, tam virginitatis coronam, quam martyrii lauream adipisci meruit.
Ita et Christus S. Catharinæ Senensi duas coronas obtulit: unam spineam, alteram gemmeam, ut, si spineam in hac vita eligeret, in altera pro ea reciperet gemmeam: quocirca ipsa mox arripuit spineam, capitique fortiter impressit.
Quadraginta milites sub Licinio Imperatore Sebastæ in Armenia ab Agricolao præfecto in stagnum gelidum conjecti sunt. Mox vidit eorum custos angelos e cœlo descendentes, qui triginta novem coronas militibus distribuerent. Mirabatur ubi esset corona quadragesimi; et mox vidit eum animo deficientem e stagno exiliisse: quare ipse se in ejus locum substituens in stagnum insiliit, ejusque coronam obtinuit. Ita S. Basilius, hom. 20.
Narrat Eusebius, lib. VI Histor. cap. IV et V, S. Potamienam, illustrem virginem et martyrem, cum a Basilide satellite ad martyrium duceretur, et ab eo a petulantia populi defenderetur, promisisse se post mortem ei peculiarem gratiam a Deo pro mercede impetraturam. Ergo tertio post martyrium die, noctu ei assistens, coronam capiti Basilidis imposuit, dixitque se pro eo gratiam a Domino postulasse, postulatam obtinuisse, et Dominum post breve tempus eum ad suam gloriam recepturum. Quare Basilides christianum se professus, et baptizatus, postero die securi percussus præclara martyrii corona donatus est. Dies ejus natalis Martyrologio adscriptus habetur 28 junii.
Merito ergo S. Agapetus Martyr, qui puer 15 annorum furori Aureliani se quasi adamantem objecit, anno Christi 275, atque virgis, nervis
igne, fumo, aqua bulliente, aliisque gravissimis tormentis excruciatus et dilaceratus, cum in caput ejus congererentur carbones ardentes, gratias agens Deo dicebat: «Parva res est, si caput coronandum in cœlo comburatur in terra; quam decorabit corona gloriæ, plagas et vulnera excepta pro Christo!» Ita habet ejus Vita 18 augusti.
Versus 4: But you shall be called My will is in her. — "You shall be called," that is, you shall be, so that you can ...
4. Sed vocaberis Voluntas mea in ea. — «Vocaberis,» id est eris, ut jure ita vocari possis: hoc est ergo nomen novum quod Ecclesiæ promisit vers. 2, scilicet hebraice חפצי בה cheptsi ba, id est voluntas mea in ea; voluntas, id est beneplacitum, complacentia, delectatio et deliciæ meæ, q. d. Hæc est Ecclesia mea, sponsa mea, dilecta mea, in qua complacuit animæ meæ, ut sequitur, cum ante Christianismum vocaretur, et esset a me derelicta. Sic Samson poposeit a parentibus uxorem Thamnathæam: «Quia, inquit, placuit oculis meis,» Judic. XIV, 3.
Hæc est bona voluntas Dei erga homines, de qua Christo nato cecinerunt Angeli: «Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonæ voluntatis,» quibus scilicet Deus suam bonam voluntatem, id est suam benevolentiam, pium affectum et amorem, ostendere decrevit. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius, Forerius, Adamus, Vatablus et Sanchez.
Secundo, Haymo et Hugo sic exponunt: «Vocaberis Voluntas mea;» quia semper obedies voluntati meæ, eamque prompte exequeris. Hic sensus sequitur ex primo. Ideo enim Deus sibi complacet in Ecclesia, quia ipsa conformat se in omnibus voluntati Dei, oratque jugiter: «Fiat voluntas tua sicut in cœlo et in terra.» Et vicissim ideo Ecclesia facit voluntatem Dei; quia Deus sibi in ea complacet, eam diligit, eique gratiam copiosam aspirat ad adimplendam legem et voluntatem Dei. Hoc est quod in novo fœdere Ecclesiæ promittit Deus, Jerem. XXXI, 33: «Dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde eorum scribam eam; et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi in populum.»
Et terra tua (vocabitur, non Desolata, uti vocabatur ante Christianismum, sed) Inhabitata — et frequens numero fidelium, puta Christianorum, hebraice est בעולה beula, quod Vatablus et Pagninus vertunt, maritata, quam scilicet Deus sibi maritavit. Verum sponsa maritatur, non terra. Ergo beula proprie vertas, occupata et possessa, ut vertit Aquila. בעל baal enim significat rem aliquam tenere et possidere, sive ut maritus uxorem, sive ut herus servum suum, sive ut dominus terram, aliamve rem suam.
Versus 5: For a young man shall dwell with a virgin. — For "shall dwell" the Hebrew is iibal, that is, "he shall marr...
5. Habitabit enim juvenis cum virgine. — Pro habitabit hebraice est יבעל iibal, id est maritabit, ducet, desponsabit, q. d. Terra tua erit habitata et frequens, quia potieris plena pace, in qua solent juvenes cum virginibus contrahere connubia, qui alias tempore belli seliguntur et ducuntur ad castra, nec nuptias cogitant, sed prælia. Secundo et melius, Chaldæus et Septuaginta subaudiunt more Hebræo voculam sicut, ex quibus sic vertas et explices, q. d. Sicut habitat jucundissime juvenis cum virgine sua sponsa: ita pacifice et jucundissime in uno spiritu vivent fideles quivis, licet natura et moribus dissimiles, in Ecclesia. Tertio, Lyranus et Glossa sic exponunt, q. d. Habitabit jucundissime et sanctissime juvenis Joseph cum conjuge sua Virgine Maria Deipara. Hic sensus est accommodatitius.
Et habitabunt in te (hebraice יבעלוך iibaluch, quod verti potest, maritabunt te, vel maritabuntur tibi) filii tui. — Hoc est quod ait Psaltes: «Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram.» Ex filiis enim Ecclesiæ constituti sunt præfecti et Episcopi Ecclesiæ, quasi mariti; Episcopi enim sponsam Ecclesiam sibi maritant.
Et gaudebit sponsus super sponsam, et gaudebit super te Deus tuus. — Hoc est, ut ex Septuaginta, Chaldæo et S. Hieronymo, sicut lætatur sponsus super sponsam, sic gaudebit super te Deus tuus, et tibi maritatus magnas et clarissimas proles ex te procreabit, scilicet magnam vim et copiam SS. Martyrum, Confessorum, Virginum, etc. Ita ex S. Cyrillo Castrius.
Nota cum Forerio: Deus, qui felicissimus est et immensa Majestas, suas voluptates, gaudia et delicias in homine collocat; homines enim sibi desponsat, in illis sibi complacet, illis gaudet et fruitur, uti sponsus sponsa: quare indignum est, si homo, relicto Deo, alias in creaturis quærat delicias et amasias.
Versus 6: Upon your walls, Jerusalem, I have appointed watchmen (both Preachers, Prophets, Pastors, and Prelates, as ...
6. Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes (tum Prædicatores, Prophetas, Pastores et Prælatos, ut S. Cyrillus, S. Thomas et S. Hieronymus, tum SS. Angelos, qui) tota die et tota nocte non tacebunt, — id est nunquam cessabunt vigilare, teque monere, ut hostium, puta dæmonum, insidias, et concupiscentiarum illecebras caveas. De Angelis hoc accipiunt S. Hieronymus, Hugo et S. Bernardus, serm. 4 De Dedicat. Ecclesiæ. Angeli enim sunt custodes Ecclesiæ et fidelium, qui eos a periculis tuentur, docent, monent, et jugiter ad piam vitam laudesque divinas excitant.
Nota: Tacere significat quiescere, per catachresin; quæ enim quiescunt tacent.
Qui reminiscimini Domini. — Hebraice מזכירים mazkirim, id est commemorantes Dominum, seu quorum officium est jugiter Deum Deique beneficia, tam sibi quam populo proponere, et in memoriam revocare, puta Pastores et Prophetæ, quos paulo ante vocavit custodes. Sic olim reges Hebræorum, Persarum aliarumque gentium habebant suos mazkirim, id est admonitores, qui singula gesta et gerenda regi in mentem revocarent, quos noster Interpres vocare solet, «qui regi sunt a Commentariis.» Dicit ergo: Vos, o Pastores! ne taceatis, id est ne cessetis a vigilia, ab exhortatione apud populum, et oratione apud Deum.
Versus 7: And give Him no rest, — namely God; for the Hebrew lo is masculine, whence it looks to God, not Jerusalem, ...
7. Et ne detis silentium ei, — scilicet Deo; hebræum enim לו lo, est masculinum, unde Deum respicit non Jerusalem, q. d. Non detis quietem Deo, jugiter ad eum clamate, jugiter precibus vestris aures ejus pulsate; uti ego Isaias jugiter clamo, ideoque vers. 1 dixi: «Propter Sion non tacebo;» vult enim Deus sibi per preces afferri vim, et, ut ait S. Chrysostomus: «Vult nos rogando accipere, quod ipse impertiri desiderat.» Ita S. Hieronymus. «Qui custodiunt, inquit, muros Ecclesiæ, ne adversarius noster diabolus, qui quasi leo rugiens circuit, et quærit quomodo possit intrare, occasionem accipiat ad gregem Domini devorandum, nec diebus debent nec noctibus tacere, nec in lætis nec in tristibus, sed semper Domini clementiam exorare;» et mox: «O vos qui recordamini Domini, ejusque clementiam die ac nocte precibus fatigatis, cavete ne unquam in ore vestro sileat oratio, ne detis silentium ei (subauditur Domino), sed semper molesti sitis opportune, importune.»
Donec stabiliat, et donec ponat Jerusalem laudem in terra. — Hoc est donec mittat Messiam, qui in Jerusalem erigat et stabiliat Ecclesiam, eamque ubique propaget, ut toti orbi sit in laudem et gaudium, ut ab omnibus gentibus laudetur et celebretur.
Monet ergo hic Isaias Prophetas et Pastores populi, qui post se futuri sunt, ut jugiter orent Deum, ut cito Messiam mittat, qui Sionem restituat, Ecclesiamque instituat et illustret. Id fecisse Jeremiam, Danielem, Ezechielem aliosque Prophetas liquet ex eorum oraculis. Unde censent Doctores eos suis precibus meruisse accelerationem adventus Messiæ, et incarnationis Christi, ut dixi Daniel. IX, 23, ubi ad preces et desideria Danielis, dicuntur abbreviatæ septuaginta hebdomades, ut finem accipiat peccatum, et ungatur Sanctus sanctorum, puta Christus.
Versus 8: The Lord has sworn by His right hand, and by the arm of His strength: — that is, by His right hand and His ...
8. Juravit Dominus in dextera sua, et in brachio fortitudinis suæ: — hoc est per dexteram et brachium suum. Hebræum enim ב beth, id est in, est jurantis, significatque per. In dextera notatur fides (hæc enim datur dando dexteram) et fidelitas Dei: in brachio, fortitudo et omnipotentia. Per hæc ergo duo jurat Dominus, promittitque Ecclesiæ securitatem et felicitatem. Unde sequitur:
Si dedero triticum tuum ultra cibum inimicis tuis. — Si est vox juramenti exsecratorii, in qua supplendum est, q. d. Si permisero te ab hostibus spoliari, non habear fidelis vel omnipotens. Alludit ad pacem Hierosolymæ post reditum ex Babylone, vel potius post Madianitas a Gedeone profligatos, Judic. VII. Madianitæ enim segetes Judæorum expilabant, Judic. VI, 3. Ita S. Hieronymus. Sed de ea loqui non intendit. Constat enim hanc pacem non fuisse perpetuam, nec diuturnam: nam non diu post a Philistinis, Idumæis, Syris vexata, et tandem a Romanis excisa est Jerusalem. Ergo loquitur de pace et abundantia rerum in Ecclesia, eamque significat per triticum et vinum, q. d. Ante Christum, o Judæi, o Gentiles! vestros labores, studia et opera, utpote vanitatis, concupiscentiæ et idololatriæ, rapiebant dæmones: at efficiam ut Christus ab eorum potestate vos liberet, utque bonis vestris, id est operibus et virtutibus vestris, non dæmones, sed vos ipsi fruamini in atriis Ecclesiæ, tum terrestris, tum potius cœlestis, ut quicumque in lacrymis seminaverint, in gaudio metant; et qui messuerint, abjectisque paleis purum frumentum in horrea congregaverint, ipsi comedant labores manuum suarum, et Dominum æterna laude sustollant, et bibant vinum in atriis sanctis ejus, ait S. Hieronymus. Hoc est quod canit Zacharias: «Erexit cornu salutis nobis, in domo David pueri sui, ut de manu inimicorum nostrorum liberati, serviamus illi in sanctitate et justitia coram ipso, omnibus diebus nostris,» Luc. I, 69.
Symbolice, in vocibus triticum et vinum, alludit Propheta ad Eucharistiam; hujus enim species et symbola sunt panis et vinum; hæc enim non desinent in Ecclesia usque ad Antichristum, qui Eucharistiæ sacrificium tollet, ne fiat publice: nam privatim illud tollere non poterit. Hinc enim dicitur Eucharistia, quasi gratiarum actio, et laus Dei in qua omnes gentes laudant Deum. Rursum, panis et vinum Eucharistiæ anagogice significant frumentum et vinum Beatorum; hæc enim in cœlo erunt nova, delicatissima et firmissima. Hoc est quod ait Christus in ultima cœna: «Ex hoc non manducabo illud, donec impleatur in regno Dei;» et: «Non bibam de generatione vitis, donec regnum Dei veniat,» Lucæ XXII, 16 et 18. Ita S. Hieronymus. Denique, cum ait: «Bibent in atriis sanctis meis,» alludit ad decimas et hostias pacificas, quas Judæi Deo offerebant in gratiarum actionem pro frugibus, aliisque beneficiis a Deo acceptis. Hasce enim post oblationem comedebant gaudentes et laudantes Deum in atrio templi, ut patet Deuteron. XIV, 23.
In cœlo ergo comedemus et bibemus panem novum et vinum novum, præsertim quod hic in torculari mortificationis expresserimus; unde Psalm. LXXXIII: «Quam dilecta tabernacula tua, Domine!» inscribitur: Pro torcularibus, inquit Sanchez.
Versus 10: Pass through the gates. — He exhorts the first citizens of Zion, that is, the Apostles, that going forth qu...
10. Transite per portas. — Adhortatur primos Sionidas, id est Apostolos, ut Sione et Jerusalem per portas celeriter et strenue exeuntes, præparent vias venturis undique gentibus ad Sionem, id est Ecclesiam. Ait eis ergo: Planum facite iter, facite ut viæ sint faciles et amœnæ, quæ ad ambulandum per eas advenas provocent et alliciant.
Eligite (id est ut Septuaginta, Seligite et projicite) lapides, — hoc est, amovete omnia viæ impedimenta, et quidquid pedes venientium offendere possit. Alii vertunt: Sternite viam lapidibus. Hebræum enim סקל sakal aliquando significat lapides removere, aliquando lapidibus sternere.
Elevate signum ad populos, — scilicet vexillum crucis, ad quod omnes fideles, quasi milites Christi, confluant. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius, Forerius et alii.
Versus 11: Behold, the Lord has made it heard in the ends of the earth, — as if to say: Behold, the Lord will sound th...
11. Ecce Dominus auditum fecit in extremis terræ, — q. d. Ecce Dominus clanget tuba Evangelii per Apostolos, eaque insonabit toto orbe, ut omnes gentes ad suum crucis vexillum convocet. Porro clangor hic est qui sequitur:
Dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit. — Jubet Deus Apostolos clangere toto orbe se edixisse: «Dicite» vos, o custodes Sionis, de quibus vers. 6: «Filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit!» ut per gentes excitentur, ut ad Sionem, id est Ecclesiam, accedant, cum ei soli advenerit Salvator, q. d. Prædicate ubique, o Apostoli! Sioni dictum esse, quod promissus ei Messias jam venerit. Dicite: Ecce Messias adest; ecce iste est quem digito demonstravit Joannes Baptista, dicens: «Ecce Agnus Dei; ecce qui tollit peccata mundi.» Ad eum ergo properate, omnes gentes, ut Messiæ et salutis ab eo allatæ fiatis participes: «Eia, venite, et ascendamus in montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et ambulabimus in semitis ejus.»
Citat hunc locum, æque ac Zachar. cap. IX, 9; S. Matthæus cap. XXI, 5, dicens: «Dicite filiæ Sion (hæc enim verba sunt Isaiæ, non Zachariæ): Ecce rex tuus venit tibi mansuetus.» Secundo et aptius Forerius hæc refert ad victoriam et triumphum Christi. Prævidens enim Propheta, quod, postquam Apostoli exissent e Sion, parassent viam, prædicassent Christum Salvatorem in extremis terræ; plurimi hanc eorum vocem suscepturi essent, Christoque se subdituri, exsultans subjungit: «Dicite filiæ Sion,» hoc est, annuntiate Ecclesiæ primæ, in Sione et Judæa degenti, ut congratuletur sibi et Christo: «Ecce Salvator tuus venit,» q. d. Ecce Christus venit, non in carnem, sed jam devictis gentibus, quasi triumphator, adducens ad te, o Ecclesia! magnam captivorum, id est subditorum, multitudinem: sicut cum Jacob ex Mesopotamia rediret, rediit cum magna gregum, filiorum et familiæ turba, q. d. Christus abiit in regionem longinquam, difficile bellum initurus: ecce jam redit victor, secum adducit laboris sui mercedem et præmium, scilicet gentes omnes quas adducit, quæ omnes sunt populus ejus sanctus, et ab eo redempti, qui te, o Ecclesia! laudibus celebrent, ut posthac dicaris civitas ab omnibus gentibus requisita et exoptata.
Porro apposite citat Matthæus, cap. XXI, 5, hæc verba: «Dicite filiæ Sion,» cum Christus quasi Messias triumphans ingressus est Jerusalem: quia tunc ipse hanc victoriam et triumphum inchoavit; certus enim de victoria sua futura per mortem et crucem, ante eam triumphare cœpit: unde turba ei acclamantes Hosanna, erant typus et quasi primitiæ turbarum e Gentibus ei subdendarum, quas ad Ecclesiam cum triumpho erat adducturus.
Ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. — Primo, «merces,» id est fructus adventus et laboris Christi, quem eo sibi meruit, non tardabit, sed est «coram eo,» id est accelerabit, estque in promptu, et quasi in manu ejus, ut scilicet ipse mundum possideat. Hæc est enim merces ei promissa Psalm. II: «Postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam.» Ita Forerius.
Secundo, q. d. Christus in promptu habet mercedem et præmium, quod det sibi credentibus et obedientibus, tum in hac vita, præmia scilicet gratiarum; tum in futura præmia scilicet gloriæ. Ita S. Hieronymus, Haymo et alii.
Tertio, q. d. Christus Salvator et Redemptor noster secum adfert mercedem, id est lytrum et pretium redemptionis, libertatis et salutis nostræ, scilicet sanguinem suum et vitam, quam vix conceptus statim offert Patri: statim ergo procurabit et peraget opus redemptionis et salutis nostræ, ita a se desideratum. Ita Sanchez. Hic sensus apte cohæret præcedentibus; dixit enim: «Dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit,» q. d. Age, Sion, accelera; Salvatorem tuum suscipe: præsto enim in manu ejus est salus et redemptio tua; et sequentibus, cum subdit: «Et vocabunt eos, Populus sanctus, redempti a Domino,» scilicet per hanc Christi mercedem et lytrum.
Quarto et optime, juxta expositionem posteriorem, paragrapho præcedenti datam, merces Christi bellatoris, sunt Gentes ab eo devictæ et subactæ, quas quasi in triumphum adducit in Ecclesiam, ut ibi dixi.
Et opus ejus coram illo. — Primo, Vatablus, Quinta: «opus,» id est præmium operis. Idem enim est, «opus ejus coram illo,» quod «merces ejus cum eo.» Secundo, H. Pintus: Opus Christi, inquit, ac Dei est misericordia: hanc ergo ob oculos et in manu semper habet. Tertio, alii per opus accipiunt retributionem operum, tam bonorum quam malorum: hanc enim in oculis et manu sua habet Christus, ut in die judicii justo libramine singulis reddat præmium, vel pœnam, juxta opera sua. Quarto, Adamus et Sanchez: Opus Christi, inquiunt, est redemptio nostra; hæc semper est cum illo: quia hanc semper spectat, huic totus intendit, hanc omnibus viribus et nervis procurat; hoc enim est proprium et adæquatum opus Redemptoris. Vide cap. XL, vers. 10. Quinto et optime, opus Christi sunt gentes bello partæ et subactæ, ut dixi superius.
Hic sensus optime cohæret cum cap. sequenti, quod alioqui difficile est cum hoc capite connectere.
Versus 12: And they shall call them, A holy people. — "Them," namely the peoples, flocking to the standard, as precede...
12. Et vocabunt eos, Populus sanctus. — «Eos,» scilicet populos, ad signum, ut præcessit, id est vexillum crucis Christi, in Jerusalem, id est Ecclesiam, confluentes, Christique militiæ nomen dantes: qui sunt merces et opus Christi, q. d. Omnes gentes, videntes pietatem et sanctimoniam Christianorum, dicent: Hi sunt Populus sanctus, hi sunt redempti a Domino, hi sunt «semen cui benedixit Dominus,» uti dixit capite præcedenti, vers. 9, ideoque eorum vitam sanctam ambientes, requirent eorum societatem, optabuntque Ecclesiæ ascribi: ac proinde Ecclesia vocabitur, id est erit, et jure vocari poterit: «Quæsita civitas, et non Derelicta.» Sic Roma, caput Ecclesiæ, est civitas quæsita, ad quam multi ex omnibus gentibus, pietatis et religionis causa, confluunt. Alludit ad Psalm. CVI, vers. 2: «Dicant nunc qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici, et de regionibus congregavit eos.»