Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Invehitur in populi pastores, id est principes, sacerdotes et pseudoprophetas, qui sua incuria, impietate, malo exemplo, mendacibus promissis, quasi lupi populum perdiderunt. Unde eis amotis promittit se missurum verum pastorem, scilicet Christum ejusque Apostolos. Ita S. Hieronymus. Primo ergo ait se pro pseudopastoribus suscitaturum Davidi germen justum, et regem sapientem, cujus nomen erit Dominus justus noster. Secundo, vers. 9, pseudoprophetarum mendacia, adulteria et scelera arguit. Tertio, vers. 19, intentat eis turbinem irae Dei, et vers. 29, ignem et malleum verborum suorum. Quarto, vers. 33, rogantibus Quod est onus Domini? respondet: Vos estis onus Domini ab eo exportandum in Babylonem.
Tropologice S. Hieronymus haec recte adaptat malis pastoribus Ecclesiae Christianae.
1. Vae pastoribus, qui disperdunt et dilacerant gregem pascuae meae, dicit Dominus. 2. Ideo haec dicit Dominus Deus Israel ad pastores, qui pascunt populum meum: Vos dispersistis gregem meum, et ejecistis eos, et non visitastis eos: ecce ego visitabo super vos malitiam studiorum vestrorum, ait Dominus. 3. Et ego congregabo reliquias gregis mei de omnibus terris, ad quas ejecero eos illuc: et convertam eos ad rura sua: et crescent et multiplicabuntur. 4. Et suscitabo super eos pastores, et pascent eos: non formidabunt ultra, et non pavebunt: et nullus quaeretur ex numero, dicit Dominus. 5. Ecce dies veniunt, dicit Dominus: et suscitabo David germen justum: et regnabit rex, et sapiens erit: et faciet judicium et justitiam in terra. 6. In diebus illis salvabitur Juda, et Israel habitabit confidenter: et hoc est nomen, quod vocabunt eum, Dominus justus noster. 7. Propter hoc ecce dies veniunt, dicit Dominus, et non dicent ultra: Vivit Dominus, qui eduxit filios Israel de terra Aegypti: 8. sed: Vivit Dominus, qui eduxit et adduxit semen domus Israel de terra Aquilonis, et de cunctis terris, ad quas ejeceram eos illuc: et habitabunt in terra sua.
Textus Vulgatae: Jeremias 23:1-40
9. Ad prophetas: Contritum est cor meum in medio mei, contremuerunt omnia ossa mea: factus sum quasi vir ebrius, et quasi homo madidus a vino, a facie Domini, et a facie verborum sanctorum ejus. 10. Quia adulteris repleta est terra, quia a facie maledictionis luxit terra, arefacta sunt arva deserti: factus est cursus eorum malus, et fortitudo eorum dissimilis. 11. Propheta namque et sacerdos polluti sunt: et in domo mea inveni malum eorum, ait Dominus. 12. Idcirco via eorum erit quasi lubricum in tenebris: impellentur enim, et corruent in ea: afferam enim super eos mala, annum visitationis eorum, ait Dominus. 13. Et in prophetis Samariae vidi fatuitatem: prophetabant in Baal, et decipiebant populum meum Israel. 14. Et in prophetis Jerusalem vidi similitudinem adulterantium, et iter mendacii: et confortaverunt manus pessimorum, ut non converteretur unusquisque a malitia sua: facti sunt mihi omnes ut Sodoma, et habitatores ejus quasi Gomorrha. 15. Propterea haec dicit Dominus exercituum ad prophetas: Ecce ego cibabo eos absinthio, et potabo eos felle: a prophetis enim Jerusalem egressa est pollutio super omnem terram.
Versus 2
16. Haec dicit Dominus exercituum: Nolite audire verba prophetarum, qui prophetant vobis, et decipiunt vos: visionem cordis sui loquuntur, non de ore Domini. 17. Dicunt his, qui blasphemant me: Locutus est Dominus: Pax erit vobis: et omni, qui ambulat in pravitate cordis sui, dixerunt: Non veniet super vos malum. 18. Quis enim affuit in consilio Domini, et vidit et audivit sermonem ejus? quis consideravit verbum illius et audivit? 19. Ecce turbo Dominicae indignationis egredietur, et tempestas erumpens super caput impiorum veniet. 20. Non revertetur furor Domini, usque dum faciat, et usque dum compleat cogitationem cordis sui: in novissimis diebus intelligetis consilium ejus. 21. Non mittebam prophetas, et ipsi currebant: non loquebar ad eos, et ipsi prophetabant. 22. Si stetissent in consilio meo, et nota fecissent verba mea populo meo, avertissem utique eos a via sua mala, et a cogitationibus suis pessimis. 23. Putasne Deus e vicino ego sum, dicit Dominus? et non Deus de longe? 24. Si occultabitur vir in absconditis: et ego non videbo eum, dicit Dominus? numquid non coelum et terram ego impleo, dicit Dominus?
25. Audivi quae dixerunt prophetae, prophetantes in nomine meo mendacium, atque dicentes: Somniavi, somniavi. 26. Usquequo istud est in corde prophetarum vaticinantium mendacium, et prophetantium seductiones cordis sui? 27. Qui volunt facere ut obliviscatur populus meus nominis mei propter somnia eorum, quae narrat unusquisque ad proximum suum: sicut obliti sunt patres eorum nominis mei propter Baal. 28. Propheta, qui habet somnium, narret somnium: et qui habet sermonem meum, loquatur sermonem meum vere: quid paleis ad triticum, dicit Dominus? 29. Numquid non verba mea sunt quasi ignis, dicit Dominus: et quasi malleus conterens petram? 30. Propterea ecce ego ad prophetas, ait Dominus; qui furantur verba mea unusquisque a proximo suo. 31. Ecce ego ad prophetas, ait Dominus: qui assumunt linguas suas, et aiunt: Dicit Dominus. 32. Ecce ego ad prophetas somniantes mendacium, ait Dominus, qui narraverunt ea, et seduxerunt populum meum in mendacio suo, et in miraculis suis: cum ego non misissem eos, nec mandassem eis, qui nihil profuerunt populo huic, dicit Dominus.
Versus 3
33. Si igitur interrogaverit te populus iste, vel propheta, aut sacerdos, dicens: Quod est onus Domini? dices ad eos: Vos estis onus; projiciam quippe vos, dicit Dominus. 34. Et propheta, et sacerdos, et populus qui dicit: Onus Domini; visitabo super virum illum, et super domum ejus. 35. Haec dicetis unusquisque ad proximum, et ad fratrem suum: Quid respondit Dominus? et quid locutus est Dominus? 36. Et onus
tiam in terra. 6. In diebus illis salvabitur Juda, et Israel habitabit confidenter: et hoc est nomen, quod vocabunt eum, Dominus justus noster. 7. Propter hoc ecce dies veniunt, dicit Dominus, et non dicent ultra: Vivit Dominus, qui eduxit filios Israel de terra Aegypti: 8. sed: Vivit Dominus, qui eduxit et adduxit semen domus Israel de terra Aquilonis, et de cunctis terris, ad quas ejeceram eos illuc: et habitabunt in terra sua.
Versus 4
Domini ultra non memorabitur: quia onus erit unicuique sermo suus: et pervertistis verba Dei viventis, Domini exercituum Dei nostri. 37. Haec dices ad prophetam: Quid respondit tibi Dominus? et quid locutus est Dominus? 38. Si autem onus Domini dixeritis: propter hoc haec dicit Dominus: Quia dixistis sermonem istum: Onus Domini: et misi ad vos, dicens: Nolite dicere: Onus Domini. 39. Propterea ecce ego tollam vos portans, et derelinquam vos, et civitatem, quam dedi vobis et patribus vestris, a facie mea. 40. Et dabo vos in opprobrium sempiternum, et in ignominiam aeternam, quae nunquam oblivione delebitur.
2. Qui pascunt, — solo nomine; quia pastores se vocant, et ab aliis vocantur; vel qui pascere deberent populum meum, etsi reipsa non pascant. Transit a regibus ad sacerdotes et falsos prophetas. Hi enim gregem suum, puta populum, quem pascere debebant, malo exemplo vitae, et falsis oraculis perdiderunt.
Et non visitastis eos. — Pastoris enim est visitare suum gregem, ut videat num quid illi desit, de eoque illi provideat. Notent hoc Episcopi et Pastores. Idcirco ecce ego «visitabo,» id est puniam, «vos.» Ludit in voce visitare, q. d. Pastores non visitarunt gregem, hinc ego visitabo et castigabo eos.
3. Congregabo, — scilicet Judaeos, quos vos mali pastores vestra culpa dispersistis, ego mea misericordia et provida cura «congregabo,» ut e Babylone redeant in Judaeam, duce Zorobabel, Jesu, Esdra et aliis, ibique pace fruantur, et agnoscant sola Dei misericordia non suo merito se liberatos. Ita Hebraei, Theodoretus, Hugo et Sanchez. Verum esto eo alludat Propheta quasi ad typum, tamen patet haec tam augusta non nisi Christo Pastori optimo, et Pastorum principi competere: hic enim est germen justum, et vocatur «Dominus,» hebraice Jehova, «justus noster,» estque ex semine Davidis. Ad Christum ergo de more a malis pastoribus avolat Propheta: huic enim malo, aeque ac caeteris Judaeorum, mederi venit Christus, ideoque pro malis bonos surrogavit. Christi ergo, qui optimi Pastoris exemplar dedit, tria munia describit: primo, regis; secundo, doctoris sapientis; tertio, aequi judicis. Pastores ejus, aiunt S. Hieronymus, Theodoretus, Rabanus sunt Apostoli, qui congregarunt undique oves ad unum ovile, puta tam gentes omnes, quam Judaeos a Deo in Babylonem ejectos ad Ecclesiam, easque paverunt. Hos enim vocat «reliquias gregis mei,» Judaeos scilicet e captivitate et dispersione reliquos, quorum pauci conversi sunt ad Christi Ecclesiam, sed plures convertentur in fine mundi, cum omnis Israel salvus fiet. Nam eo usque porrigitur haec prophetia.
Versus 5
Ad rura sua. — Hebraice נוהון nevehon, id est ad habitacula sua. Nota Ecclesiam vocari rus et habitaculum Judaeorum, primo, quia eadem est Ecclesia nova Christianorum et vetus Judaeorum. Secundo, quia nova coepit a Judaeis, scilicet Christo et Apostolis in Jerusalem. Tertio, quia cognitio et cultus veri Dei erant quasi proprium rus spirituale Judaeorum; et Judaeis proprie promissus et missus erat Messias, ejusque bona: rursum patria, et quasi rus anagogicum eorum olim, et jam nostrum est coelestis Jerusalem, ad quae duo eos reduxit Christus. Similis prophetia est Ezechiel. cap. XXXIV, vers. 13 et 14.
4. Pascent eos (magna cura, ad quam eos stimulabit magnus amor ovium, ut illae secure fruantur pastu doctrinae et vitae Christianae), et nullus quaeretur ex numero. — Id est ut nulla ovis deficiat aut desideretur in tanto fidelium numero; quia, ut huc alludens ait ad Patrem Christus: «Quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam,» Joan. XVIII, 9. Esto enim Judas perierit, is tamen unus fuit; nec Christi negligentia et culpa, sed sua in Christum infidelitate et malitia periit.
Haec ergo lex pastoris est, quam dat Apostolus, II Corinth. V: «Charitas Christi urget nos.» Excedit enim, ait a Castro, zelus cor pastoris, nec patitur quietem agere, aut oblivioni tradere res amati, quin instar fulguris huc illucque discurrat, donec animam suam ponat pro ovibus suis. Imitatur ergo verus pastor vigilias Jacob pascentis oves Laban, Genes. XXXI, 39. Ex hac cura nascuntur vicissim in ovibus erga pastorem amor, confidentia et securitas.
Rursum lex pastoris est, quam dat S. Bernardus, epist. 245: «Praesis ut prosis.» Idem in Sentent.: «Pastori tria congruunt, bonitas, disciplina, scientia: bonitas attrahit, disciplina corripit, scientia pascit: bonitas amabilem, disciplina imitabilem, scientia docibilem reddit.» Et S. Dominicus rogatus quae essent munia sui Ordinis, puta Patrum Praedicatorum, respondit: Tria ista sunt, quae Psaltes hoc versu complexus est: «Bonitatem, et disciplinam, et scientiam doce me,» Psal. CXVIII. Tales pastores fuerunt Apostoli virique Apostolici, SS. Athanasius, Basilius, Chrysostomus, Augustinus, Ambrosius, Gregorius, aliique prioribus saeculis plurimi: at hisce perpauci et rari.
cio in nostris partibus non inveniuntur. Omnes enim quaerunt quae sua sunt, et non quae Jesu Christi. Avaritiae quippe et elationis igne succensi, ambiunt quidem ad sacerdotium promoveri, sed non student digni sacerdotio fieri. Praeesse inhiant, prodesse non curant.»
5. Suscitabo David (Hebraice לדויד ledavid, id est Davidi) germen, — non Zorobabel; sed, ut Chaldaeus vertit, Messiam, id est Christum. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Rabanus; et omnes Hebraei, ait Vatablus: Christum enim Deus suscitavit Davidi, quasi germen e terra virginea. Secundo, ex trunco, id est ex familia Davidis pene emortua, suscitavit eum quasi germen, hebraice צמח tsemach, id est surculum, qui succrescat et suppullulet, ac ex parvo germine crescat in ingentem arborem, quae pristinam regni Davidis gloriam jam collapsam restauret.
Versus 6
Nota: Christus, qua Deus per verbum Patris, est germen e terra fecundissima, id est e natura et mente divina (quae mundus est intelligibilis, universi perfectiones in se complectens) Patris aeterni progenitum: unde Proclus ex Chaldaicis mysteriis vocat Dei Filium «florem mentium.» Hoc divinum germen humano insertum est germini, cum naturam assumpsit humanam; unde Septuaginta vertunt ἀνατολήν, id est ortus, vel oriens, q. d. Christus est germinans sol, aut solare et coeleste germen, quod primo ortum in coelesti paradiso, inde in terram insertum et natum, factumque est homo. Una inter alias ratio hujus nomenclaturae est: quia, sicut ad germen et fructum ferendum tota arboris plantatio et irrigatio refertur, ita totum universum, et omnes creaturae unius Christi causa conditae sunt: quocirca ipse universi germen appellatur. Ita Viegas in Apocal. I, pag. 26. Christi ergo nomen est Oriens, scilicet sol, aut solare germen, ut patet Luc. I, 78, et Zachar. VI, 12, quod pluribus in Zacharia explicabo.
Justum. — Quia Christus, aiunt S. Hieronymus, Rabanus et Vatablus, causa est omnis justitiae nostrae, et finalis, et meritoria, et exemplaris. Secundo, quia ex vi conceptus sui ex Spiritu Sancto, natus est sanctus et justus, ex Davidica stirpe, in qua tot scelerati exstiterant: cum nos omnes ex vi conceptus nostri peccatores nascamur. Tertio, quia justum judicium exercuit in bonos et malos.
Regnabit rex, — per fidem, spem, charitatem, gratiam: hoc enim regnum Christi spirituale, non autem temporale passim inculcant Prophetae. Sapiens erit. — Hebraice est, השכיל hiskil, id est feliciter aeque ac sapienter rem geret, ut Patri suo coelesti conciliet nos, externo nos conciliet, dirigatque ad vitam et gloriam aeternam. Unde Vatablus vertit: Prosperabitur, felix erit.
Versus 7
Et faciet judicium et justitiam. — «Faciet» id quod justum est: justo enim judicio damnabit impios, pios vero tuebitur et praemiabit sua justitia. Vide dicta Ezech. XVIII, 6. Aliter Dionysius Carthusianus: Justitiam, inquit, id est omne opus virtutis. Aliter quoque S. Thomas et Lyranus: «justitiam,» inquiunt, id est legem Evangelicam, quae pleniorem docet justitiam quam Scribae et Pharisaei. Sed primus sensus est genuinus.
Versus 9
Moraliter, discant hic Pontifices et Episcopi a Christo, cujus vices gerant, facere judicium et justitiam in terra. Praeclare B. Petrus Damianus ad Alexandrum II Pontificem hosce versus scripsit: Sedis Apostolicae qui vult retinere vigorem, Aequa libret rigidae pondera justitiae. Juris enim pariles nescit suspendere lances, Quem favor inflectit, spes vel avara trahit. Muneribus plenae cui laxant ora crumenae. Justitia vacuam perdit inops animam. Coeli Roma seras tenet, et regit orbis habenas: His, si plura velit, tartara sola petit.
Versus 10
6. In diebus illis. — Hebraice, illius, scilicet Christi, et ita legunt Septuaginta, Chaldaeus et nonnulli Latini. Salvabitur Israel (id est decem tribus); et Juda (id est duae reliquae tribus: Judaeis enim primo promissus et missus est Christus, ut eos salvet, id est justificet a peccato, et postea glorificet. «Juda» ergo) habitabit confidenter, — non timens hostes, cum habeat Christum, pastorem tam fortem, tam vigilem. Haec est securitas et pax, quam Isaias sub Christo fore praedixit cap. 11, vers. 4, cap. XL, vers. 6, et alibi: unde cap. IX, vers. 6, Christum vocat «principem pacis;» quamque Angeli, Christo nascente, occinuerunt: «Gloria in excelsis Deo, et in terra pax.»
Versus 11
Et hoc est nomen, quod vocabunt eum, Dominus justus noster. — Judaei jam legunt יקראו iiqreo, id est vocabit eum Dominus hoc nomine, scilicet, justus noster. Sed veteres Hebraei (citat eos hic a Castro) et omnes Latini ac Graeci docent nomen Messiae, quo a suis fidelibus vocabitur, fore hoc: «Dominus justus noster.» Unde patet Christum proprie esse Deum; hebraice enim est Jehova proprium Dei nomen. Respondet R. David nomen Jehova etiam creaturis tribui, ut Moses Exodi XVII, 15, altare suum vocavit Jehova nissi, id est Jehova exaltatio mea: eo quod illo loco Deus Mosen in victoria Amalec exaltasset, et Ezechiel. cap. XLVIII, vers. 35, civitas Dei vocatur Jehova schamma, id est Jehova ibidem. Verum alio prorsus modo Christus appellatur Jehova, scilicet, non quod Deus in illo sit sicut in altari, vel in civitate, sed quod ipse sit Deus justitia nostra: non enim vocatur Dominus in eo, vel Dominus ibidem, uti...
Versus 12
vocatur civitas illa ab Ezechiele, sed «Dominus justus noster.» Unde Septuaginta vertunt: Dominus Josedec, id est justus et justificator; ut Josedec pontifex suo nomine praefigurarit hoc nomen Christi. Hinc et Symmachus vertit: Domine, justifica nos; Hebraice vero clare habent: Dominus justitia nostra; et Chaldaeus: Fient nobis justitiae a facie Domini, q. d. Fideles ut suum in Christum detlarent amorem, securitatem, fiduciam et gratiarum actionem, decantabunt assidue dicentque: Hic est Deus qui nos justificavit, et redemit; puta inclamabunt et iterabunt nomen Jesu. «Jesus» enim, id est Salvator, idem est quod «Dominus justus noster,» id est nos salvans et justificans. Hinc Syrus vertit: Et hoc est nomen quo vocabunt eum: Dominus aequum (justum) nostrum, quod congruit et sufficit nobis, quod juste voluntati nostrae satisfacit: Domino contenti sumus, quia satis est nobis ipse. Vox enim Syra zedco plura significat, scilicet justitiam, aequum, debitum, honorem, convenientiam, conveniens, dignitatem, ordinem; vel quod italice dicitur: Il nostro dovere, o giusto! o verita! Arabicus Antiochenus vertit: Et hoc est nomen quo eum vocaverunt, Absconditus Dominus; Arabicus Alexandrinus: Et hoc nomen quo vocabunt eum, Dominus gaudium nostrum absconditum.
7. Propter hoc, — quia scilicet, «suscitabo David germen justum,» puta Christum; hinc eum fideles Christiani colent, atque per eum jurabunt, dicentes: «Vivit Dominus,» id est juro per vitam et nomen Christi Domini. 8. Qui eduxit, etc., de terra Aquilonis, — id est de captivitate diaboli et peccati. Et habitabunt in terra sua, — id est in Jerusalem spiritali, puta in Ecclesia. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Hugo, S. Thomas, Lyranus et Vatablus. Sub juramento intelligit laudes, vota, sacrificia, et omnes alios actus religionis (per synecdochen) quos Christo, et per Christum Deo Patri deferimus et offerimus.
9. Ad prophetas, — scilicet falsos, dirigitur haec mea prophetia quae sequitur. Aliter Chaldaeus; vertit enim: Propter pseudoprophetas contritum est cor meum. Contritum est cor meum, etc., — q. d. Conficior dolore, et tremunt ossa mea, quasi maderem vino, et essem ebrius, idque non ob metum Judaeorum, sed propter Dominum, et «propter verba sancta ejus,» vel, ut Hebraice est, sanctitatis ejus, qui scilicet video sanctissimam Dei majestatem peccatis irasci, et calamitates maximas comminari pseudoprophetis, qui meas et Dei minas rident, et apud populum, ne iis credat et convertatur, traducunt atque impediunt. Ita S. Hieronymus. Verum Septuaginta vertunt: Factus sum quasi homo captus a vino a facie Domini, et a facie gloriae decoris ejus, q. d. Ex consideratione Dei Patris, et ejus Filii, qui est gloria et splendor Patris, exhorrui, et mente captus fui quasi ebrius, videns me (esto sim eis quasi os et Propheta) esse nihil. Ita Rabanus et S. Hieronymus.
Versus 14
10. A facie maledictionis (ob maledicta et blasphemias Judaeorum in Deum) luxit (id est desolata est), terra, — facta sterilis et squalida, instar lugentis. Ita Hugo et Lyranus, et patet ex sequent. Aliter S. Thomas: Quia, inquit, Deus terrae tam impiae maledixit, hinc ipsa luxit. Loquitur de sterilitate et fame, quam passi sunt cives obsessi in Jerusalem a Chaldaeis. Factus est cursus eorum malus (cucurrit effrenes et praecipites ad mala et peccata: hinc) fortitudo eorum dissimilis, — id est, non est similis illi quae solet esse, recta, vera, invicta, maxime in sanctis Patribus eorum, ait S. Thomas: sed fallax, inconstans, evanida et minime durabilis: nam statim quasi infirmi coram hoste Chaldaeo corruent, et quasi imbelles capientur. Hinc ex Hebraeo Vatablus vertit: Potentia eorum non est firma, vel: Fortitudo eorum non est veritas. Quod aliqui sic explicant, q. d. Pro viribus veritati non student, sed mendacio.
Versus 15
11. Polluti sunt. — Hebraice, hypocritae sunt, scilicet exterius simulant se pios Dei cultores, cum in corde gestent idola; Chaldaeus: suffurati sunt vias suas, q. d. Furtim se suaque mihi subducunt et suffurantur, ut ea dent et consecrent idolis. In domo mea inveni malum eorum, — quia scilicet in templo Dei sacrificant idolis, conflant fraudes et rapinas, ac juxta illud aedificarunt prostibula, et aedes effeminatorum. Patet cap. VII, vers. 30, et XI, 15: «Quid est, ait, quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa?» Ita Lyranus et Vatablus. Vide lib. IV Reg. cap. XXIII, vers. 4, 5, 6 et 7. Aliter Hugo et S. Thomas, «in domo,» id est in populo meo, quem induxerunt in omnem impietatem, «inveni malum eorum.»
Versus 18
12. Via eorum erit quasi lubricum in tenebris, — punientur, in calamitates facile impingent et corruent, sicut homo qui ambulat in tenebris per viam lubricam: cum enim in lubrico gressus figi nequeat, et tenebrae loca salebrosa abscondant; necesse est ut in iis ambulans devius vel corruat, vel impingat. Visitationis, — punitionis.
Versus 19
13 et 14. Et in prophetis Samariae vidi fatuitatem. (Intelligitur more Hebraeo vox sicut, q. d. Sicut inter decem tribus vidi idololatriam deorum lapideorum et ligneorum, quo nihil stultius: ita et in Jerusalem, sive inter duas tribus), vidi similitudinem adulterantium, — i. e. imitationem idololatrarum, scilicet Israelitarum, q. d. Vidi similiter adulterantes, id est idola colentes, Judaeos atque Israelitas. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Hugo, Lyranus, Theodoretus, licet possit et proprie...
Versus 20
capi de adulterantium, eo quod vere adulteria commiserint. Nota: Pro similitudinem, Hebraice est סערורה scaarura, id est res horrenda ob suam turpitudinem, imago horrende turpis; unde Septuaginta vertunt ὅρατα, id est horribilia, uti erat hic, ipsos doctores videre quasi daemone indutos docere impietatem, adeo impiam et horrendam, ac si ipse teterrimus Satan eam ore suo docuisset.
Versus 22
14. Confortaverunt, — dum scilicet eos in suis sceleribus, ea elevando, et promittendo omnia prospera, confortant et obdurant adversus Dei monita, et Prophetarum minas. Facti sunt mihi omnes ut Sodoma, — scilicet abominabiles, ac consequenter igne coelesti, aeque ut Sodomitae, consumendi, et mergendi in infernum. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Hugo.
Versus 23
15. Cibabo eos absinthio. — Chaldaeus: Adducam super eos angustiam amaram sicut absinthium, et potabo eos calice maledictionis pessimae, quasi capitibus draconum. A prophetis enim Jerusalem egressa est pollutio super omnem terram, — q. d. Hi blandi et falsi prophetae suis falsis oraculis et sceleribus polluunt terram sanctam, quae est quasi sanctum Dei peculium, quin et sanctissimum Dei templum.
18. Quis (scilicet pseudoprophetarum) affuit in consilio Domini, et vidit et audivit sermonem ejus? — Domini, aut, ut Aquila, secretum Domini, q. d. Nullus eorum audivit, sed ipsi omnia quae dicunt fingunt ex se.
19. Ecce (subito, improviso et praeter pseudoprophetarum opinionem) turbo (id est vehementia; Chaldaeus, increpatio; Septuaginta, commotio) Dominicae indignationis egredietur, et tempestas erumpens. — Hebraeus, et turbo sese intorquens: hic enim est symbolum acris irae et vindictae Dei, qua subito involvit et absorbet impios. Per turbinem ergo Dei vindictam intellige.
20. Non revertetur (cassus et inanis) furor Domini — in Judaeos effundendus: sed efficaciter vindictam in eos, ad quam missus est, peraget. Intelligetis, — reipsa sentietis Dei vindictam et flagra, quibus ipse vos castigabit.
Versus 25
22. Avertissem. — Videtur corrigendum avertissent, scilicet ipsi Prophetae (qui nunc falsi et mendaces, tunc autem veri et veraces fuissent) populum a suis peccatis. Ita Hebraeus, Chaldaeus, Septuaginta et Latina Regia: itaque totam culpam populi pseudoprophetis adscribit. Tamen S. Hieronymus, Hugo, Rabanus, S. Thomas et Romana correcta legunt avertissem, scilicet: Ego Deus per illorum praedicationem populum et plebeios, aiunt S. Thomas, Hugo, Lyranus, vel, ut S. Hieronymus, avertissem, ipsos Prophetas, ne scilicet cogitationibus suis traderentur in immunditiam, ignominiam et reprobum sensum, ad poenam suae impietatis.
Versus 28
23. Putasne Deus e vicino, etc., — q. d. Ego Deus non tantum praesentia, sed praeterita et futura quasi coram me sint intueor, ex altissima aeternitatis meae specula. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Hugo et Maldonatus. Unde Chaldaeus vertit: Ego orbem creavi a principio, ego eum in fine renovabo. Secundo et melius, q. d. Ne dicatis, o pseudoprophetae, Deus cardines coeli sui perambulat, longe est a nobis, nostra non videt, non curat, quasi longe a se et coelo posita; quia etiam e coelo ego Deus vestra omnia video, curo, punio; omnia, et vicina, et longe dissita intueor, quasi praesens et vicinus. Unde Septuaginta et Theodoretus vertunt: Deus appropinquans ego sum, et non Deus de longe, quasi dicat: Ubique praesens adsum, ubique vicinus sum per praesentiam, inspectionem, potentiam, imo et per essentiam: quia coelum et terram ego impleo. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Theodoretus, Lyranus. Sic David pulchre Dei omni in loco praesentiam describit, Psalm. CXXXVIII, 7, et Amos, IX, 2. Sic et Virgilius, ecloga III, canit: «Jovis omnia plena.» Et Lucanus, lib. III: Estque Dei sedes nisi terra, et pontus, et aer, Est coelum, et virtus, superos quid quaerimus ultra? Juppiter est quodcumque vides, quocumque moveris. Et Thales dixit omnia esse plena deorum; atque Heraclitus invitabat amicos ad humilem suam domum: «Quia, inquit, neque huic loco desunt dii immortales,» uti refert Aristoteles, lib. I De Part. animal. cap. ult.; unde sequitur: «Si occultabitur vir in absconditis, et ego non videbo eum?»
Septuaginta apud Eusebium, lib. VII Praepar. IV, sic vertunt: Quid faciet occulte homo, quod non cognoscam? numquid non coelum et terram ego impleo?
25. Somniavi, — vidi in somnis visionem propheticam.
28. Narret somnium, — q. d. Cessent imposturae: qui somniavit, non dicat: Haec dicit Dominus; sed: Haec ego dico, et haec ego somniavi; qui vero Dei revelationem habuit, narret quod audivit, quasi Dei sermonem, dicatque: Haec dicit Dominus. Quid paleis ad triticum? — q. d. Quid falsae et inani prophetiae et promissis, cum solida et reali, verissimisque minis meis? Primo, pseudoprophetias comparat paleis, veras prophetias, tritico: quia, sicut paleae, ait S. Hieronymus, sic et ipsae medullam non habent, nec possunt nutrire credentium populos, et de inanibus stipulis contexuntur, ac ventorum flatibus disperguntur, cum eventus ostendit illarum adulationes et promissiones fuisse mendaces. Contra vero minae divini judicii et novissimorum a veris Prophetis intentatae, verae sunt certoque implendae, ideoque quasi solidum triticum animum timore pascunt, degravant, sustentant, nutriunt, ut fructus poenitentiae edat.
Secundo, vera prophetia et verbum Dei est sicut ignis, omnia illuminans et inflammans amore Dei, ac impios comburens; ac tertio, est quasi malleus potentissimus conterens petras, id est saxea corda, et omnia impedimenta disjiciens, maxime pseudoprophetas, qui falso verbum Dei suis fictionibus praetexuerunt; hos enim ipsum Dei verbum, quod eis hic minatur, quasi ignis vorabit, et quasi malleus conteret. Vide vers. 33 et 36.
Versus 30
Vere S. Bernardus, serm. 4 super Missus est: «Apud Deum, inquit, non dissidet verbum ab intentione, quia veritas est: nec factum a verbo, quia virtus est: nec modus a facto, quia sapientia est.» Dei ergo dicere est facere: secus est in homine, qui instabilis est, fallax, impotens et insipiens; ideoque in verbis et promissis suis saepe fallit et fallitur. Porro Chaldaeus vertit: Sicut paleam a tritico, sic separo justos ab impiis, dicit Dominus; quod Christum facturum docet S. Joannes Baptista, Matth. III, 12. Similia proverbia sunt: «Quae societas luci ad tenebras? quae autem conventio Christi ad Belial,» etc., II Cor. cap. VI, 14. Et illa Athenaei, lib. V: «Quid scuto et sceptro?» Et Stratonici: «Quid sceptro et plectro?» Et Suidae: «Quae specillo et gladio communio? quid lecytho et strophio? quid hyaenae et cani? quid bovi et delphino? quid cani et balneo?»
30. Ecce ego ad prophetas qui furantur verba mea. — Notat tria genera pseudoprophetarum. Primum eorum, qui quasi fures surripiunt quaedam dicta verorum Prophetarum, eaque vel suis mendaciis admiscent, ut iis fidem faciant; vel falsa interpretatione detorquent ad sua figmenta. Sic quod Jeremias, cap. XLIX, vers. 35, initio regni Sedeciae dixerat: «Ego confringam arcum Aelam;» Hananias anno quarto Sedeciae detorsit, dicens: «Haec dicit Dominus: Contrivi jugum Babylonis,» Jeremiae XLVIII, 2. Sic haeretici, ait S. Hieronymus, furantur verba Salvatoris, dum S. Scripturam ad suas haereses torquent. Secundum eorum, qui assumunt linguas suas, id est, ex suo cerebro et lingua loquuntur, non ex revelatione Dei, ut sequitur. Ita Chaldaeus, Hugo, S. Thomas, vel, ut Vatablus et Lyranus vertunt, qui lenificant linguas suas, id est leni, blando, pulchro sermone et promissis illiciunt plebem, ut Hebraeum לקח lacach ponatur per metathesin pro הלק chalach, id est blanditus est, q. d. Hi melleam sibi fingunt linguam, videntur melliflui, et mella fundere, dicentes: Pax, pax, cum non sit pax; ideoque non mel, sed fel et exitium nobis accersunt. Tertium eorum, qui sua somnia pro prophetiis venditant in suis miraculis, id est verbis mirandis, quibus quasi in exstasi mira, ingentia et incredibilia promittunt. Unde Lyranus vertit, in raptibus, vel exstasibus suis; Chaldaeus, in sua temeritate; Septuaginta, in erroribus suis; Pagninus, in blanditiis suis; Vatablus, in festinationibus, celeritatibus, levitatibus suis, quibus temere nunc hoc nunc illud effutiunt: Hebraeum enim שקרם pachasut hic omnia significat.
Tropologice, «furantur verba Dei» doctores et praedicatores, qui sacram Scripturam docent et praedicant ad gloriam, non Dei, sed suam, quique impie vivunt, et populum scandalizant: de quibus Psalm. XLIX, 16: «Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum?» Ad quae verba cum in concione pervenisset Origenes, memor sui lapsus, quo in persecutione timore mortis Praesidi cesserat, et thus adoleverat idolis, repente conticuit, atque tantum ex imo corde gemitum et suspiria edidit, ut omnes astantes ad lacrymas et planctum commoverit. Testis est Epiphanius in Haeresi Origenistarum.
31. Ecce ego ad prophetas, ait Dominus, qui assumunt linguas suas, — id est, qui linguam suam moderantur et dirigunt, ut loquantur ea quae lubet, quaeque grata sunt populo. Nam veri Prophetae non moderantur linguas suas, sed eas moderatur Dominus, per easque loquitur quae vult, q. d. Hi prophetae sunt praecones linguae suae et verbi sui: at ego verique Dei Prophetae, sumus praecones linguae et verbi Dei. Lyranus et Maldonatus pro suas vertunt, eorum, scilicet verorum Prophetarum, q. d. Hi falsi prophetae fingunt se esse veros Prophetas, eorumque linguas sibi arrogant, dicentes: «Haec dicit Dominus,» sed mentiuntur; sua enim figmenta, non Dei oracula enuntiant.
Versus 31
32. In miraculis suis — quae fingunt et jactant, v. g. se angelos vidisse, cum Deo collocutos esse, daemones expulisse, leones cicurasse, infirmos sanasse, etc.
Versus 32
33. Quod est onus Domini. — Pro onus, hebraice est משא massa, quod Aquila vertit, pondus; Septuaginta, Symmachus et Theodotion, λῆμμα, id est assumptio: ita vocatur prophetia tristis et onerosa accepta et assumpta a Deo, quae quasi onus grave peccatoribus incumbit. Unde Arabicus et Syrus vertunt: Et dicent: Quod est verbum Domini? dic illis: Verbum Domini est, quod eradicabo vos. Secundo, S. Hieronymus λῆμμα vertit, donum et munus, q. d. Quid prospera quaeritis? indigni estis prophetia bona, id est Dei donis et muneribus. Nota: Sic pseudoprophetae et plebs irridebant Jeremiam et Prophetas minantes supplicia; unde cum eis occurrebant, interrogabant per jocum: «Quod est onus Domini,» quod semper nobis occinitis? id est, quid novi mali nobis rursum annuntiatis? quibus jubente Deo respondet Jeremias: «Vos estis onus,» quasi dicat: Ut quid vobis onus? ut quid prophetiam minacem instar oneris vobis imponam? vos ipsi enim estis mihi onus grave et importabile, quod proinde decrevi humeris excutere, et plane abjicere. Alii vertunt: Quid vobis onus? quibus respondet: Vos ipsi vobis estis onus, aeque ac mihi, ideoque vos abjiciam. Jubet ergo Deus, ut hac oneris irrisoria phrasi desuescant, et alia potius utantur, dicentes modeste et humiliter: «Quid respondit Dominus?» Vos estis onus, — q. d. Vos estis onus et quidem gravissimum, propter peccata vestra: unde amplius Deus non feret tantum onus; sed projiciet et ejiciet ex terra hac. Interrogationem ipsorum irrisoriam in ipsosmet serio retorquet.
Versus 33
Notandum: Biblia Plantini, et alia plura hic habent: Ut quid onus vobis? quod sensum habet quem paulo ante dedi. Verum Septuaginta et S. Hieronymus et Biblia Romana legunt, «vos estis onus,» et ita legunt codices Latini antiquiores, aliquique addunt, importabile, ut alludat ad nomen oneris, ejusque ambiguitate Deus ludat, cum nunc prophetiam, nunc eorum intolerabiles mores, vocat onus. Unde sequitur: «Projiciam quippe vos:» onus enim projicimus, q. d. Exonerabo me vobis. Sic enim habent Hebraea, si easdem litteras aliter jungas, atque pro את מה משא et ma massa, legas אתם המשא attem hamassa, id est vos estis onus: sicque omnino videtur legendum: nam alioqui incongrue articulus את et jungitur cum interrogativo מה ma, uti norunt Hebraicae linguae periti. Ita Maldonatus.
36. Quia onus erit unicuique sermo suus, — q. d. Propter sermonem suum; quia scilicet irrident onus Domini, gravissimas dabunt poenas, eruntque opprobrium sempiternum; quia licet post 70 annos e captivitate aliqui redibunt, tamen hoc erit quasi alio saeculo: aeternum enim hic, uti et alibi, significat longum et immemorabile tempus. Adde notam hujus opprobrii mansisse etiam post reditum; nam infames erant tunc pseudoprophetae et Judaei, qui credentes eorum falsae promissioni et paci, excidium incurrerunt.
Genuinus ergo totius hujus loci sensus est hic: Nolite amplius irrisorie interrogare Jeremiam dicendo: «Quod est onus Domini?» Vos enim ipsi estis onus Domino grave, illudque aggravatis hac irrisione. Quocirca ego visitabo et puniam severe eum, qui deinceps prophetiam meam vocaverit «onus.» Abstinete ergo hoc joco et nomine, ac cum de prophetia sciscitari voletis, nolite dicere: «Quod est onus Domini?» sed potius: Quid dixit, jussit aut respondit Dominus? unde subdit vers. 36: «Et onus Domini ultra non memorabitur,» q. d. Nolite ultra memorari oneris et dicere: Quod est onus Domini? «quia,» si ultra nominaveritis onus, «onus erit unicuique sermo suus, sermo,» scilicet usurpans nomen «onus,» q. d. Onus ab ipso nominatum fiet ipsi onus, id est grave supplicium et tormentum: et, id est quia, nominando hoc «onus, pervertistis,» id est in jocum, fabulas et nugas detorsistis, «verba Dei viventis,» itaque verba mea apud audientes non tantum odiosa et onerosa, sed et fabulosa et mendacia effecistis et traduxistis.
Moraliter disce hic peccata, praesertim contemptus et irrisionis Sanctorum et rerum sacrarum, esse onera gravia Deo. Fert enim Deus et tolerat simul et semel continuo omnia omnium hominum scelera. Haec onera in se suscepit Christus, de quo ait Isaias, cap. LIII, 4 et 6: «Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit.» Et: «Posuit Dominus in eo iniquitatem omnium nostrum.» Disce ergo exemplo Dei et Christi, illud Apostoli, Galat. cap. V: «Alter alterius onera portate,» ut et Deus onera tua portet.
plicium et tormentum: et, id est quia, nominando hoc «onus, pervertistis,» id est in jocum, fabulas et nugas detorsistis, «verba Dei viventis,» itaque verba mea apud audientes non tantum odiosa et onerosa, sed et fabulosa et mendacia effecistis et traduxistis.
39. Tollam vos portans, — q. d. Quia vos ridetis onus Domini, faciam ut vos sitis onus, quod ego tollam et efferam in Babylonem. Alii vertunt, obliviscar vos tollendo. Hebraeum enim נשיתי nasiti, si a נשה nascha deducas, significat oblivisci, si a נשא nasa, significat tollere, q. d. Quia vos oblivisci noluistis hujus verbi «onus Domini,» uti ego jusseram; hinc ego obliviscar vestri, et quasi onus tollam vos in Babylonem, ibique «derelinquam,» id est projiciam a facie mea, ut dixit vers. 33: in Hebraeo est pulchra paronomasia per metathesin in נשיתי nasciti, id est tollam, et נטשתי natasti, id est derelinquam vos.
Versus 36
36. FOR THE BURDEN SHALL BE TO EVERY MAN HIS OWN WORD — as if to say: Because of their own speech; because, namely, they mock the burden of the Lord, they will pay the heaviest penalties and will be an everlasting reproach; for although after 70 years some will return from captivity, this will be as if in another age: for "everlasting" here, as elsewhere, signifies a long and immemorial time. Add that the mark of this disgrace remained even after the return; for the false prophets and the Jews who, trusting in their false promise of peace, incurred destruction, were then infamous.
The genuine meaning of this entire passage, therefore, is this: No longer mockingly ask Jeremiah, saying: "What is the burden of the Lord?" For you yourselves are a heavy burden to the Lord, and you aggravate it by this mockery. Wherefore I will visit and severely punish whoever henceforth calls My prophecy a "burden." Desist therefore from this jest and this word, and when you wish to inquire about prophecy, do not say: "What is the burden of the Lord?" but rather: What has the Lord said, commanded, or answered? Whence He adds in verse 36: "And the burden of the Lord shall be mentioned no more," as if to say: No longer speak of the burden or say: What is the burden of the Lord? "Because," if you continue to use the word burden, "the burden shall be to every man his own word, the word" — namely, the word that uses the name "burden" — as if to say: The "burden" named by a man himself shall become to him a burden, that is, a severe punishment and torment. And — that is, because — by using this word "burden, you have perverted," that is, you have turned into a joke, fables, and nonsense, "the words of the living God," and thus you have made and represented My words as not only hateful and burdensome, but also as fabulous and false to their hearers.
Morally, learn here that sins, especially contempt and mockery of holy things and sacred matters, are heavy burdens to God. For God bears and endures simultaneously and continuously all the crimes of all men. These burdens Christ took upon Himself, about whom Isaiah says, chapter 53, verses 4 and 6: "Truly He bore our infirmities, and He carried our sorrows." And: "The Lord laid on Him the iniquity of us all." Learn therefore from the example of God and Christ that saying of the Apostle, Galatians chapter 5: "Bear one another's burdens," so that God may also bear your burdens.
punishment and torment: and — that is, because — by using this word "burden, you have perverted," that is, you have turned into a joke, fables, and nonsense, "the words of the living God," and thus you have made and represented My words as not only hateful and burdensome, but also as fabulous and false to their hearers.
Versus 39
39. I WILL TAKE YOU UP AND CARRY YOU AWAY — as if to say: Because you mock the burden of the Lord, I will make you the burden which I will take up and carry off to Babylon. Others translate: I will forget you by taking you away. For the Hebrew nasiti, if you derive it from nascha, means to forget; if from nasa, it means to carry, as if to say: Because you would not forget this word "burden of the Lord," as I commanded; therefore I will forget you, and like a burden I will carry you off to Babylon, and there "I will abandon" you, that is, I will cast you from My face, as He said in verse 33. In the Hebrew there is a beautiful paronomasia by metathesis in nasciti, meaning "I will carry," and natasti, meaning "I will abandon you."