Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Obsessa jam urbe, Jeremias in carcere conclusus, jubetur a Deo emere agrum sui patruelis, ut hoc facto suis, qui captivi ituri erant in Babylonem, spem det, quod inde redibunt ad suos agros rursum possidendos.
1. Verbum, quod factum est ad Jeremiam a Domino in anno decimo Sedeciæ regis Juda: ipse est annus decimus octavus Nabuchodonosor. 2. Tunc exercitus regis Babylonis obsidebat Jerusalem: et Jeremias propheta erat clausus in atrio carceris, qui erat in domo regis
Textus Vulgatae: Jeremias 32:1-29
1. Verbum, quod factum est ad Jeremiam a Domino in anno decimo Sedeciæ regis Juda: ipse est annus decimus octavus Nabuchodonosor. 2. Tunc exercitus regis Babylonis obsidebat Jerusalem: et Jeremias propheta erat clausus in atrio carceris, qui erat in domo regis Juda. 3. Clauserat enim eum Sedecias rex Juda, dicens: Quare vaticinaris, dicens: Hæc dicit Dominus: Ecce ego dabo civitatem istam in manus regis Babylonis, et capiet eam? 4. Et Sedecias rex Juda non effugiet de manu Chaldæorum; sed tradetur in manus regis Babylonis: et loquetur os ejus cum ore illius, et oculi ejus oculos illius videbunt. 5. Et in Babylonem ducet Sedeciam: et ibi erit donec visitem eum, ait Dominus. Si autem dimicaveritis adversum Chaldæos, nihil prosperum habebitis. 6. Et dixit Jeremias: Factum est verbum Domini ad me, dicens: 7. Ecce Hanameel filius Sellum patruelis tuus veniet ad te, dicens: Eme tibi agrum meum, qui est in Anathoth, quia tibi competit jus propinquitatis ut emas. 8. Et venit ad me Hanameel filius patrui mei secundum verbum Domini ad vestibulum carceris, et ait ad me: Posside agrum meum, qui est in Anathoth in terra Benjamin: quia tibi competit hæreditas, et tu propinquus es ut possideas. Intellexi autem quod verbum Domini esset. 9. Et emi agrum ab Hanameel filio patrui mei, qui est in Anathoth: et appendi ei argentum septem stateres, et decem argenteos. 10. Et scripsi in libro, et signavi, et adhibui testes: et appendi argentum in statera. 11. Et accepi librum possessionis signatum, et stipulationes, et rata, et signa forinsecus. 12. Et dedi librum possessionis Baruch filio Neri filii Maasiæ, in oculis Hanameel patruelis mei, in oculis testium, qui scripti erant in libro emptionis, et in oculis omnium Judæorum qui sedebant in atrio carceris. 13. Et præcepi Baruch coram eis dicens: 14. Hæc dicit Dominus exercituum Deus Israel: Sume libros istos, librum emptionis hunc signatum, et librum hunc, qui apertus est: et pone illos in vase fictili, ut permanere possint diebus multis. 15. Hæc enim dicit Dominus exercituum Deus Israel: Adhuc possidebuntur domus, et agri, et vineæ in terra ista. 16. Et oravi ad Dominum, postquam tradidi librum possessionis Baruch filio Neri, dicens: 17. Heu, heu, heu, Domine Deus: ecce tu fecisti cœlum et terram in fortitudine tua magna, et in brachio tuo extento: non erit tibi difficile omne verbum: 18. Qui facis misericordiam in millibus, et reddis iniquitatem patrum in sinum filiorum eorum post eos: Fortissime, magne, et potens, Dominus exercituum nomen tibi. 19. Magnus consilio, et incomprehensibilis cogitatu: cujus oculi aperti sunt super omnes vias filiorum Adam, ut reddas unicuique secundum vias suas, et secundum fructum adinventionum ejus. 20. Qui posuisti signa et portenta in terra Ægypti usque ad diem hanc, et in Israel, et in hominibus, et fecisti tibi nomen sicut est dies hæc. 21. Et eduxisti populum tuum Israel de terra Ægypti, in signis, et in portentis, et in manu robusta, et in brachio extento, et in terrore magno. 22. Et dedisti eis terram hanc, quam jurasti patribus eorum ut dares eis terram fluentem lacte et melle. 23. Et ingressi sunt, et possederunt eam: et non obedierunt voci tuæ, et in lege tua non ambulaverunt: omnia quæ mandasti eis ut facerent, non fecerunt: et evenerunt eis omnia mala hæc. 24. Ecce munitiones exstructæ sunt adversum civitatem, ut capiatur: et urbs data est in manus Chaldæorum, qui præliantur adversus eam a facie gladii, et famis, et pestilentiæ, et quæcumque locutus es acciderunt, ut tu ipse cernis. 25. Et tu dicis mihi, Domine Deus: Eme agrum argento, et adhibe testes: cum urbs data sit in manus Chaldæorum? 26. Et factum est verbum Domini ad Jeremiam, dicens: 27. Ecce ego Dominus Deus universæ carnis: numquid mihi difficile erit omne verbum? 28. Propterea hæc dicit Dominus: Ecce ego tradam civitatem istam in manus Chaldæorum, et in manus regis Babylonis, et capient eam. 29. Et venient Chaldæi præliantes adversum urbem hanc, et succendent eam igni, et comburent eam, et domos, in quarum domatibus sacrificabant Baal, et libabant diis alienis libamina ad irritandum me. 30. Erant enim filii Israel, et filii Juda, jugiter facientes malum in oculis meis ab adolescentia sua: filii Israel qui usque nunc exacerbant me in opere manuum suarum, dicit Dominus. 31. Quia in furore et in indignatione mea facta est mihi civitas hæc, a die qua ædificaverunt eam, usque ad diem istam, qua auferetur de conspectu meo. 32. Propter malitiam filiorum Israel, et filiorum Juda, quam fecerunt ad iracundiam me provocantes, ipsi et reges eorum, principes eorum, et sacerdotes eorum, et prophetæ eorum, viri Juda et habitatores Jerusalem. 33. Et verterunt ad me terga, et non facies: cum docerem eos diluculo, et erudirem, et nollent audire ut acciperent disciplinam. 34. Et posuerunt idola sua in domo, in qua invocatum est nomen meum, ut polluerent eam. 35. Et ædificaverunt excelsa Baal, quæ sunt in valle filii Ennom, ut initiarent filios suos et filias suas Moloch; quod non mandavi eis, nec ascendit in cor meum ut facerent abominationem hanc, et in peccatum deducerent Judam. 36. Et nunc propter ista, hæc dicit Dominus Deus Israel ad civitatem hanc, de qua vos dicitis quod tradetur in manus regis Babylonis in gladio, et in fame, et in peste. 37. Ecce ego congregabo eos de universis terris, ad quas ejeci eos in furore meo, et in ira mea, et in indignatione grandi: et reducam eos ad locum istum, et habitare eos faciam confidenter. 38. Et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum. 39. Et dabo eis cor unum, et viam unam ut timeant me universis diebus, et bene sit eis, et filiis eorum post eos. 40. Et feriam eis pactum sempiternum, et non desinam eis benefacere: et timorem meum dabo in corde eorum ut non recedant a me. 41. Et lætabor super eis, cum bene eis fecero: et plantabo eos in terra ista in veritate, in toto corde meo, et in tota anima mea. 42. Quia hæc dicit Dominus: Sicut adduxi super populum istum omne malum hoc grande, sic adducam super eos omne bonum, quod ego loquor ad eos. 43. Et possidebuntur agri in terra ista, de qua vos dicitis quod deserta sit, eo quod non remanserit homo et jumentum, et data sit in manus Chaldæorum. 44. Agri ementur pecunia, et scribentur in libro, et imprimetur signum, et testis adhibebitur: in terra Benjamin, et in circuitu Jerusalem, in civitatibus Juda, et in civitatibus montanis, et in civitatibus campestribus, et in civitatibus quæ ad austrum sunt: quia convertam captivitatem eorum, ait Dominus. 1. Anno decimo, — cum jam Jerusalem per unum annum obsessa fuisset, cœpit enim ejus obsidio anno nono Sedeciæ, IV Reg. xxv, 1. 2. In atrio carceris, — id est in carcere atrii, vel qui erat in atrio, ut sit anastrophe, vel hypallage: ita Vatablus et R. David. Secundo et melius, "in atrio," id est in vestibulo carceris: in eo enim fuisse Jeremiam quasi in libera custodia patet cap. xxxvii, 20. Judæi enim, et præsertim Sedecias eum consulens, in eum, utpote sacerdotem, usi sunt aliqua clementia, dederuntque ei laxam custodiam, sic tamen ut non posset effugere: ita S. Hieronymus. Quocirca in hoc atrio Jeremias perrexit prophetare, utpote eo conveniente magna hominum multitudine. 3. Clauserat enim eum Sedecias. — Hæc verba usque ad vers. 7, quasi per parenthesin inseruntur, ut enarrent causam cur incarceratus sit Jeremias, simul ut sternant viam ad sequentem prophetiam, vers. 7: quia enim Jeremias perculerat Sedeciam tristi sua prophetia, scilicet quod ipse cum suis captivus ducendus esset in Babylonem: hinc vers. 7, eam mitigat, dicens Deum inde Judæos reducturum. 4. Loquetur os ejus cum ore illius, et oculi ejus oculos illius videbunt. — Ingens fuit hæc pæna Sedeciæ, quod nimirum perfidus, et violati fæderis reus, captus et vinctus victoris Nabuchodonosoris minaces oculos et verba sustinere debuerit. Unde S. Hieronymus: "Gravior, inquit, est terror videre quem timeas, et ante increpationem verborum quam pænarum sustinere cruciatum." Sic impiis grave erit supplicium in die judicii videre flammantem faciem irati judicis Christi. Unde dicent montibus et petris: Cadite super nos, et abscondite nos a facie sedentis super thronum, et ab ira Agni, quoniam venit dies magnus iræ ipsorum, et quis poterit stare? Apocal. vi, 17. 5. Donec visitem, — sive in bonum, sive in malum; ambigue loquitur et prudenter temperat sermonem, ne regem offendat; vult tamen dicere, donec moriatur Sedecias in Babylone. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Lyranus. Fuit enim Sedecias tota deinceps vita miser, utpote incarceratus et excæcatus, ut mortem optaret quasi finem miseriarum. Sed in morte fuit honoratus; sepultus enim quasi rex pompa regia, ut patebit cap. xxxiv.
Versus 30
38. A turre Hananeel (q. d. Urbs Jerusalem ædificabitur post reditum e Babylone, a turri Hananeel, de qua Esdra, lib. II, cap. III, 1) usque ad portam anguli. — Ea erat porta Benjamin, quæ anguli vocabatur, quod in angulo urbis esset. Ita Theodoretus et S. Thomas. Verum patet ex Esdra et Josepho reædificationem illam fuisse exilem, nec complexam ea loca quæ sequentur: unde Judæi exspectant Messiam, qui id perficiat.
Versus 1
1. Secundo — in carcere. 2. Formaturus illud, — quod prædixit per me cap. præced., hicque iterat et confirmat, scilicet reditum e Babylone et pristinam felicitatem; hebraice est אותה ota, illam, id est illud: femininum enim Hebræi sumunt pro neutro; licet Vatablus et Pagninus sic explicent: illam, scilicet Jerusalem formabit, id est reficiet et restaurabit Deus.
Versus 3
3. Clama ad me, — non ad impediendum excidium Jerusalem jam a me absolute decretum, sed ad impetrandum reditum e captivitate. Hunc enim licet etiam decreverim, decrevi tamen illum non concedere, nisi rogatus per preces tuas, Danielis, Ezechielis et aliorum. Proinde moneo ut pro eo ores, imo clames: ego enim "exaudiam te." Ita S. Thomas. Firma. — Hebraice ביצורות, id est fortia, munita, ita ut a nemine infringi aut impediri possint: Chaldaice, reservata, id est occulta, scilicet de futura restauratione Jerusalem, vel potius Ecclesiæ per Christum. Ita Lyranus et Vatablus.
Versus 4
4. Ad domos, — de domibus, hoc enim est hebræum על al. Ad munitiones, — de munitionibus et de gladio. Nota Hierosolymitas, cum a Chaldæis obsiderentur, subvertisse domos suas, ut munitiones et machinas bellicas in iis erigerent contra Chaldæos: multi etiam ex omni Judæa venerunt in Jerusalem cum gladiis et armis, ut eam defenderent, factumque est, dum resistere volunt, ut plures eorum, telis et armis Chaldæorum caderent, et domus dirutæ cadaveribus, non hostium, sed Judæorum, Deo ulciscente, implerentur: hoc est quod hic dicit Propheta. Ita Chaldæus, Septuaginta et Vatablus.
Versus 5
41. Et lætabor, — q. d. Volupe mihi erit eis benefacere, sicut volupe eis erit bene vivere, servire et obedire mihi. Plantabo (Chaldæus, stabiliam) eos in terra ista, in veritate (Septuaginta, in fide, id est vero et fideliter, sine fuco aut dolo), in toto corde, — id est omnino ex animo, amantissime, ita ut non reservet ullam offensionis partem aut peccatorum memoriam.
Aut certe, ut Maldonatus, ponit regem pro populo, caput pro corpore, q. d. Donec populum Sedeciæ visitem, id est e captivitate reducam.
riarum. Sed in morte fuit honoratus; sepultus enim quasi rex pompa regia, ut patebit cap. xxxiv. Aut certe, ut Maldonatus, ponit regem pro populo, caput pro corpore, q. d. Donec populum Sedeciæ visitem, id est e captivitate reducam.
Versus 7
7. Patruelis. — Hebræum דוד dod, Vatablus et alii vertunt, patrui; melius Noster vertit, patruelis; nimirum Helcias et Sellum erant fratres: Helcias genuit Jeremiam, Sellum genuit Hanameel, erat ergo Hanameel patruelis Jeremiæ. Injecit Deus Hanameeli mentem vendendi agrum, urbe obsessa, cum res essent deploratæ, ita ut nemo agrum empturus videretur, quia injecit pariter Jeremiæ mentem emendi agrum, ut hac emptione portenderet et prædiceret futuram e captivitate liberationem, et reditum in Judæam, quo quisque ad sua prædia regressurus erat. Unde ait vers. 8: "Intellexi quod verbum Domini esset." Deus enim regit flectitque voluntates, omnesque causas secundas, easque inter se componit et contemperat, ut una alteri ex æquo respondeat.
Quæres, quisnam fuit hic ager? Levitæ enim et sacerdotes, qualis erat Jeremias, non habebant agros et possessiones, sed tantum oblationes populi, Num. xviii, 20. Respondeo, Levitas habuisse ædes, urbes et suburbana, scilicet prædia circa urbem ad mille passus, tum ad hortos, tum ad pascua pecorum. Hic ergo ager vel fuit in urbe, ut vult Vatablus, vel suburbanus, ut vult S. Hieronymus. Dices: Levit. xxv, 34, vetantur suburbana Levitarum vendi. Respondeo: Vetantur vendi extra familiam et tribum, non autem propinquis.
Tibi enim competit ex propinquitate ut emas, — quamvis enim agrum alteri venderem, tu tamen, utpote propinquus, posses eum eodem pretio redimere: hoc enim jus etiamnum obtinet; sed maxime obtinuit apud Judæos, ubi maxime curabatur, ne hæreditates ab una tribu in aliam transferrentur, sed in eadem tribu et familia (quantum fieri poterat) permanerent.
Versus 8
8. Posside, — id est eme. Hebraice enim est verbum quod ante, scilicet קנה kana, quod significat emere, et emendo possidere. Simile quid de Romanis memorat Plutarchus in Vita Annibalis, ut eorum animos et spiritus ostendat, nimirum cum Annibal urbi Romanæ cum exercitu immineret, eamque ex illi colle vicino ostenderet, Romæ agrum quem Annibal insederat, venum fuisse propositum, ac invenisse emptorem. Ea fiducia, is animus erat Romanis. Verum eorum res non erant ita deploratæ, uti Hebræorum sub Sedecia, obsessa jam urbe.
Versus 9
9. Septem stateres, et decem argenteos. — Chaldæus, Septem minas et decem argenteos; mina continet 60 siclos, Ezech. xlv, 12. Sic ergo in totum solvisset Jeremias pro agro siclos 430; verum Hebræum שקל shekel, siclum vel staterem significat, non minam, nec aliter accipitur in Prophetis siclus, quam apud Mosen; licet id asserere conetur Arias Montanus in Apparatu. Secundo, S. Hieronymus, Rabanus et a Castro censent Jeremiam pro agro in totum solvisse 17 siclos argenti. Hebræa enim habent: Et appendi ei argentum, septem siclos et decem argenti, id est appendi ei pecuniam ex argento, decem et septem siclos argenti: Scriptura enim solet in numeris minorem præmittere majori. Porro 17 sicli sunt 17 floreni Brabantici, florenus Brabanticus continet 4 regales, sive quatuor julios. Quare ex hoc loco non convincitur argentum fuisse diversum a statere vel siclo, fuisseque dimidium sicli, uti aliqui contendunt.
Sed quomodo 17 florenis potuit emi ager? Respondeo, quia imminente captivitate, omnia erant derelicta, et vilia: ager etiam parvus erat (isque forte in solo sterili) quasi hortus olitorius, ait Vatablus; forte etiam reliquum pretii postea persolvit Jeremias, illudque hic non numeratur. Tertio, dici posset siclum hic aureum intelligi; distinguitur enim ab argenteo a nostro Interprete. Porro sicli pondus erat quatuor drachmarum; unde aureus siclus æqualis erat quatuor coronatis Francicis, argenteus quatuor regalibus Hispanicis, vel quatuor juliis Italicis. Septem ergo sicli faciunt 28 coronatos, decem argentei faciunt decem florenos Brabanticos. Verum obstat, quod Scriptura nominare soleat aureos, præsertim cum distinguuntur ab argenteis; quod tamen hic non facit, et in Hebræo plane omnia sonant argentum: quare secundus sensus est genuinus.
Secundo, instrumenti hujus fecit copiam Jeremias: unde vers. 14, duos vocat libros, unum signatum, scilicet autographum cum sigillo et testibus, cui fides erat in judicio; alterum descriptum, puta copiam autographi sine signatura publica, quod semper ad manum esset, quodque omnibus exhiberi posset, ut qui vellent legerent, ideoque hebraice vocatur גלוי galui, id est apertum; Noster vertit: "Signa forinsecus," id est exemplum instrumenti designans et describens omnibus quid prius autographum clausum contineret. Ita Chaldæus, Vatablus et passim Hebræi.
Versus 14
14. Et pone illos in vase fictili, — testaceo, ne situ putrescant, aut humore corrumpantur; sed ut eos integros inveniamus, cum e captivitate redibimus: qua re significat primo, tempus captivitatis fore longum; secundo, reditum fore certum. Ita Maldonatus. Sanchez censet S. Matthæum, cap. xxvii, ubi narrat triginta argenteis, quibus venditus est Christus, emptum esse agrum figuli, citare hunc Jeremiæ locum. Ait enim Matthæus: "Tunc impletum est, quod dictum est per Jeremiam prophetam dicentem: Et acceperunt triginta argenteos, pretium appretiati, quem appretiaverunt a filiis Israel: et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi Dominus." Licet enim priora verba sint Zachar. xi, tamen, quia posteriora sunt Jeremiæ hic, hinc ejus nomine citantur per synecdochen; quia agitur non tam de pretio, quo Christus emptus est, quam de pretio agri eo pretio empti. Sensus ergo est, q. d. Ager a Jeremia emptus typus fuit agri figuli, a Judæis pretio venditionis Christi empti in sepulturam peregrinorum.
Nam Jeremias agrum hunc non videtur emisse pro se, aut filiis, quos non habebat, aut Judæis, qui ituri erant in Babylonem: ergo pro advenis, idque ad sepulturam. Porro dictus est ager ille figuli, quia vas hoc fictile Jeremiæ cum instrumentis emptionis in eo agro infossum videtur et sepultum, ut servaretur in longum spatium. Simili tropo vocatus est mons Calvaria, a calvaria et cranio Adæ in eo sepulti, et Aceldema vocatus est hic idem ager, id est ager sanguinis, quia pretio sanguinis Christi est emptus. Sic Cajeta, Misenus et Palinurus nomen accepere a sociis Æneæ hoc nomine, qui ibidem sepulti sunt. Vas ergo fictile Jeremiæ vocatur a S. Matthæo figulus per metonymiam, sicuti libros quinque Pentateuchi vocamus Mosen, scripta Homeri et Platonis vocamus Homerum, Platonem, quia ab eis edita et composita sunt. Sic nummos a Philippo rege cusos vocamus Philippos. Sic Juvenalis, satyra 10, dixit Babylonis muros a figulis esse munitos, quia ex lateribus, quos coquunt figuli, facti et muniti sunt. Sic hic vas fictile significat figulum ejus auctorem, præsertim quia artifices, quales sunt figuli, sæpe vasis a se factis sua nomina inscribebant, uti etiamnum inscribunt.
Sensus ergo est, q. d. Ego Jeremias emi, dedique pretium pro comparando agro figuli, hoc est, agro vasis fictilis, sive agro in quo ego vas fictile cum instrumentis emptionis infodi et sepelivi: "Sicut constituit" et jussit "mihi Dominus," ut hoc facto typum darem et repræsentarem, quod Judæi pretio venditionis Christi ement agrum figuli, idque in sepulturam peregrinorum. Christus enim omnia sua voluit nobis esse proficua, ideoque pretium sanguinis sui voluit prodesse peregrinis puta gentilibus, ad sepulturam. Hæc sententia est conjectura ingeniosa, sed difficilis et implexa; alia enim incerta præsupponit, ut in agro a Jeremia empto sepultum esse vas fictile, agrum emptum esse pro sepultura peregrinorum, etc.; alia dura complectitur, ut quod ager in quo sepultum est vas fictile, vocatur ager figuli; præsertim, quia ager emptus pretio venditionis Christi vere fuit figuli, non vasis fictilis in eo sepulti. Adde, cum ait Matthæus: "Dederunt eos in agrum figuli," eos refert "triginta argenteos," qui præcesserunt. Jeremias autem non emit hunc agrum 30, sed 17 argenteis, uti paulo ante ostendi. Ad hæc Matthæus ait: "Dederunt eos;" Jeremias vero: "Dedi eos."
Quare facilius et expeditius dicemus cum S. Hieronymo, Baronio, Jansenio, Maldonato in Matth. cap. xxvii; Suarez, t. II, III part., disp. 34, sect. 1, et aliis, apud S. Matthæum nomen Jeremiæ ab aliquo sciolo appositum in margine, irrepsisse in textum, ideoque esse expungendum, aut certe citari a S. Matthæo alia scripta Jeremiæ, in quibus hæc verba erant, quæ jam non exstant, sed perierunt, uti perierunt visiones Addo Videntis, Ahiæ Silonitis, et aliorum Prophetarum. Verum de hoc plura Matth. xxvii.
Versus 15
15. Adhuc possidebuntur (adhuc ementur post reditum e captivitate) domus et agri. 17. In brachio tuo extento. — Hebraice, excelso. Brachium excelsum, per epexegesin idem est quod fortitudo magna. Ita Lyranus. Non bene ergo Dionysius Carthusianus et aliqui alii putant extentum significare exsecutionem divinæ potentiæ.
manna in urna, etc. Ita Maldonatus et Sanchez. in mille generationes, ait S. Hieronymus), et reddis iniquitatem patrum in sinum filiorum. — Id est, punis peccata patrum in filiis, uti minatus es, Exod. cap. xxxiv, vers. 7, et Deuter. cap. v, vers. 4. Vide ibi dicta.
Versus 19
19. Incomprehensibilis cogitatu. — Hebraice, multus opere vel adinventione; Septuaginta, potens operibus, quæ scilicet non tantum vim et efficaciam, sed et captum ac intellectum omnium hominum et angelorum superant, ideoque sunt incomprehensibilia. Deus enim infinitos modos agendi et gubernandi adinvenire potest. Rursum innumeras rationes, fines et intentiones suorum operum adducere potest. Denique infinitas habet vias quibus intentiones suas ad effectum perducat. Hinc patet loqui proprie Prophetam de incomprehensibilitate, non essentiæ et substantiæ Dei, sed consiliorum et operum ejus; unde præcessit: "Nomen tibi magnus consilio." Ita Capella et noster Vasquez, I part., disp. 52, cap. 1. Ita tamen recte deducitur incomprehensibilitas substantiæ Dei. Si enim incomprehensibilis est cogitatione et opere, ergo et substantia: hæc enim fons est cogitationum et operum. Ita S. Hieronymus, Glossa, Lyranus et Scholastici cum D. Thoma, I part. Quæst. XII, art. 8. Huc allusit Apostolus, Rom. cap. xi, vers. 33: "Quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viæ ejus!"
Cujus oculi aperti sunt super omnes vias filiorum Adam. — Utinam hos Dei oculos semper intueamur. Scribit Plinius, lib. XVIII, cap. vi: "Oculum domini majores dixerunt fertilissimum esse in agro," quia qui agrum suum sæpe invisit fertilitatem illi affert. Pari modo Dei oculus et intuitus, si semper cogitetur, fertilitatem bonorum operum affert animæ. Narrat Plutarchus, lib. De Liberis educandis, eleganter dictum ab equisone: "Nihil perinde saginare equum, ut regis oculum:" sic nihil perinde saginat animam, quam si Dei oculos et circumspectio semper obversetur animo. Hinc David dicebat: "Providebam Dominum in conspectu meo semper," Psal. xv; et Elisæus: "Vivit Dominus, in cujus conspectu sto." Sic Henoch, Genes. v; Abraham, Genes. xvii, et alii jugiter ambularunt in conspectu Domini, et cum Domino. Vide ibi dicta.
Versus 20
20. Usque ad diem hanc, — scilicet memoria portentorum, quæ fecit Deus in Ægypto, perdurat; ita Lyranus, imo et eorum vestigia. Ita tradit Orosius, lib. I, cap. x, in maris Rubri fundo etiamnum apparere orbitas rotarum curruum Pharaonis in eo submersi. Secundo, S. Hieronymus explicat, q. d. Usque ad diem hanc durat continuatio miraculorum ejus, quando per Josue, Eliam, Elisæum et alios miracula pergit edere pro Judæis contra eorum hostes, ut antiqua Mosis portenta videatur identidem renovare. Tertio, q. d. Habemus hodie signa et monumenta, quæ portentorum Ægypti recentem conservant memoriam, scilicet agnum paschalem, azima, scenopegiam.
Sicut apparet hodie. 24. A facie gladii, et famis, et pestilentiæ. — Id est gladio, fame et peste. Est hebraismus. Similis est Psal. lix, 6: ait fugiant a facie arcus. Hebraei enim faciem rebus omnibus, etiam inanimis, tribuunt.
Versus 29
29. Domatibus — tectis, quæ in Judæa erant plana, ut in iis ambulare et sacrificare possent et vellent, utpote locis excelsis cœlum Deumque spectantibus. 31. In furore facta est mihi civitas hæc. — Id est in, vel ad furorem. Ita Hebræa, q. d. videtur Jerusalem facta ad hoc, ut furorem meum in eam ostendam, et plagarum fulmina vibrem. Secundo, "in furore," id est furorem meum assiduis novisque sceleribus provocans, vel objectum et irritamentum furoris mei. Unde Chaldæus vertit: Quia ira et furor meus resedit in civitate hac.
A me quæ ædificaverunt (id est instaurarunt, auxerunt, ornarunt) eam — Salomon et Judæi. Ita Lyranus, Maldonatus et alii. 34. In qua invocatum est nomen meum — quæ de nomine meo, cui dicata est, vocatur domus Dei.
Versus 35
35. Initiarent — certo ritu et notis per ignem inustis obsequio et cultui Moloch consecrarent (Septuaginta, sacrificarent), sicut fideles christianismo initiantur per baptismum; Judæi judaismo per circumcisionem; sacerdotes sacerdotio per unctionem; martyres martyrio per sanguinem et mortem.
Versus 36
36. Et nunc propter ista, — scilicet, ne desperetis aut despondeatis animum, quasi perpetua captivitate puniendi: quia post 70 annos ad terram hanc, et agros vestros redibitis. Ita S. Hieronymus, Rabanus, S. Thomas et a Castro. Secundo, sublimiter Sanchez, q. d. "Propter ista," id est quia vos tam indigni estis mea gratia et beneficiis, ut de iis desperetis; hac de causa, ut ego ostendam altam et divinam meam clementiam.
ostendam altam et divinam meam clementiam, quæ certat cum impietate hominum, nec ea se vinci patitur, sed quo major est illa, eo magis se exaltat illamque superat; hac, inquam, de causa ego vos e captivitate congregabo. Simile est Isaiæ cap. vii, 7, et cap. xxviii, 16. Quod tradetur, — quod tradatur.
Versus 37
37. Congregabo, — scilicet, e Babylone congregatos Judæos reducam in Judæam per Zorobabel, aiunt Theodoretus, Lyranus et Sanchez; ac post annos 500 e captivitate peccati reducam eos in aureo Evangelii sæculo et jubilæo perenni, ad Ecclesiam per Christum. Hic enim proprie iniit pactum sempiternum cum Judæis a lege ad Evangelium transcuntibus. Nam cum Judæis in judaismo viventibus pactum hoc tantum fuit sempiternum, quia longævum. Christus etiam dat suis cor unum et animam unam. Uno ergo intuitu Deus vidit et notavit temporalem felicitatem redeuntium e Babylone, et spiritualem ea adumbratam redeuntium a peccato ad gratiam et salutem paulo post futuram: magis ergo loquitur de spirituali, quam temporali. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Hugo, S. Thomas.
Versus 41
7. Et convertam conversionem, — id est captivitatem. Sic accipitur conversio, vers. 11 et 26, et cap. xxx, 3 et 18. Et ædificabo eos, — q. d. Ædificabo eis domos dirutas, et in iis eos collocabo, faciam eos inhabitare domos novas eis a me datas. Sic dixit cap. xii, 16: "Ædificabuntur," id est habitabunt, "in medio populi mei." Sicut a principio, — cum eos ex Ægypto in Chanaan induxit, ibique stabilivit.
Versus 43
43. Possidebuntur agri — post reditum e Babylone; in cujus signum ego hunc agrum emo et possideo. Mystice, in Evangelio ementur agri, in quibus absconditi sunt thesauri virtutum, vel in montanis contemplationis, vel in campestribus charitatis, vel in vallibus humilitatis, ac denique ager cœlestis, Matth. xiii, 44. Hic finitur Commentarius sive sex libri S. Hieronymi in Jeremiam; in reliqua enim capita nihil ejus exstat.