Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Pergit promittere reditum e captivitate in Judæam per Zorobabel, ac deinde, vers. 15, per Christum reditum ad salutem et omne bonum. Quocirca hoc caput in Bibliis Arabicis Alexandrinis ponitur ultimum Jeremiæ quasi oraculorum ejus tristium remedium, et melioris sortis ac felicioris ævi exspectata coronis.
Textus Vulgatae: Jeremias 33:1-23
1. Et factum est verbum Domini ad Jeremiam secundo, cum adhuc clausus esset in atrio carceris, dicens: 2. Hæc dicit Dominus qui facturus est, et formaturus illud, et paraturus, Dominus nomen ejus. 3. Clama ad me, et exaudiam te: et annuntiabo tibi grandia et firma, quæ nescis. 4. Quia hæc dicit Dominus Deus Israel ad domos urbis hujus, et ad domos regis Juda, quæ destructæ sunt, et ad munitiones, et ad gladium 5. venientium ut dimicent cum Chaldæis, et impleant eas cadaveribus hominum, quos percussi in furore meo, et in indignatione mea, abscondens faciem meam a civitate hac, propter omnem malitiam eorum. 6. Ecce ego obducam eis cicatricem et sanitatem, et curabo eos: et revelabo illis deprecationem pacis et veritatis. 7. Et convertam conversionem Juda, et conversionem Jerusalem: et ædificabo eos sicut a principio. 8. Et emundabo illos ab omni iniquitate sua, in qua peccaverunt mihi: et propitius ero cunctis iniquitatibus eorum, in quibus deliquerant mihi, et spreverunt me. 9. Et erit mihi in nomen, et in gaudium, et in laudem, et in exsultationem.
Versus 1
1. Secundo — in carcere. 2. Formaturus illud, — quod prædixit per me cap. præced., hicque iterat et confirmat, scilicet reditum e Babylone et pristinam felicitatem; hebraice est אותה ota, illam, id est illud: femininum enim Hebræi sumunt pro neutro; licet Vatablus et Pagninus sic explicent: illam, scilicet Jerusalem formabit, id est reficiet et restaurabit Deus.
Versus 3
3. Clama ad me, — non ad impediendum excidium Jerusalem jam a me absolute decretum, sed ad impetrandum reditum e captivitate. Hunc enim licet etiam decreverim, decrevi tamen illum non concedere, nisi rogatus per preces tuas, Danielis, Ezechielis et aliorum. Proinde moneo ut pro eo ores, imo clames: ego enim "exaudiam te." Ita S. Thomas. Firma. — Hebraice ביצורות, id est fortia, munita, ita ut a nemine infringi aut impediri possint: Chaldaice, reservata, id est occulta, scilicet de futura restauratione Jerusalem, vel potius Ecclesiæ per Christum. Ita Lyranus et Vatablus.
Versus 4
4. Ad domos, — de domibus, hoc enim est hebræum על al. Ad munitiones, — de munitionibus et de gladio. Nota Hierosolymitas, cum a Chaldæis obsiderentur, subvertisse domos suas, ut munitiones et machinas bellicas in iis erigerent contra Chaldæos: multi etiam ex omni Judæa venerunt in Jerusalem cum gladiis et armis, ut eam defenderent, factumque est, dum resistere volunt, ut plures eorum, telis et armis Chaldæorum caderent, et domus dirutæ cadaveribus, non hostium, sed Judæorum, Deo ulciscente, implerentur: hoc est quod hic dicit Propheta. Ita Chaldæus, Septuaginta et Vatablus.
Versus 6
6. Ecce ego obducam eis, — scilicet Judæis. Hebræus et Septuaginta habent ei, scilicet Jerusalem. Hactenus se Deus ostendit justum vindicem ob scelera Judæorum; nunc se erga eos ostendit misericordem, quasi medicum qui vulnus inflictum
curat: boni enim medici est primo, pungere; secundo, ungere: hoc in morbis animæ faciant Pastor et Prælatus. Nota: Loquitur de restitutione et felicitate populi e captivitate redeuntis, tum temporali inchoata per Zorobabel, ut vult Theodoretus, tum et potius, sub hac et hujus typo loquitur de spirituali (quæ major fuit et plenior), peracta et completa per Christum. Ita Rabanus, Hugo, S. Thomas. Prophetæ, ait S. Hieronymus in cap. i Malachiæ, sic futurorum texunt vaticinium, ut præsens tempus non deserant; nam utriusque miscent sermonem, et ex occasione illius, felicitatem Christi prædicunt. Vide dicta cap. xxx et xxxi.
Revelabo eis deprecationem pacis et veritatis. — Est hypallage, id est pacem et veritatem deprecationis, hoc est deprecatam, puta pacem quam sunt deprecati; uti et promissorum veritatem, id est fidelitatem de ea danda præstabo, inchoate quidem et temporaliter per Zorobabel, sed spiritualiter et complete per Christum. Unde, secundo, dabo pacem et veritatem tum doctrinæ, tum vitæ, id est vitam perfectam et omne officium virtutis (hæc enim in Scriptura vocatur veritas, scilicet vitæ, per Christum, pro quo deprecati sunt omnes Sancti. Ita S. Thomas. Hinc Vatablus, Pagninus et R. David vertunt: Dabo eis copiam vel multitudinem pacis et veritatis; et Chaldæus: Ecce ego adducam super eos medicinam, et salutem, et sanabo eos, et revelabo eis portam pœnitentiæ, et significabo eis quemodo ambulent in via pacis et veritatis; Septuaginta vertunt: Revelabo eis ut exaudiam, q. d. Indicabo eis modum orandi, quo impetrent aurem meam, ut scilicet ego exaudiam eos, et faciam illis pacem et fidem.
Versus 7
7. Et convertam conversionem, — id est captivitatem. Sic accipitur conversio, vers. 11 et 26, et cap. xxx, 3 et 18. Et ædificabo eos, — q. d. Ædificabo eis domos dirutas, et in iis eos collocabo, faciam eos inhabitare domos novas eis a me datas. Sic dixit cap. xii, 16: "Ædificabuntur," id est habitabunt, "in medio populi mei." Sicut a principio, — cum eos ex Ægypto in Chanaan induxit, ibique stabilivit.
Versus 9
9. Et erit, — scilicet Jerusalem temporalis, vel potius spiritualis, id est Ecclesia per Christum restituta, pace, gratia, bonis et donis Spiritus Sancti abundans. In nomen Dei (ut scilicet per eam nominis Dei fama promulgetur inter gentes, quæ gaudebunt, et admiratione, et sacro timore et reverentia) pavebunt — ad tantam Dei bonitatem et gratiam Apostolis ab Ecclesiæ collatam. Ita S. Thomas, Rabanus et Hugo. Insuper "pavebunt," quia videbunt quod Deus, qui fideles suos amicos tot bonis cumulavit, possit etiam infideles inimicos suos perdere, omnibusque malis afficere: quocirca multi eorum ad Deum convertentur. Nota: "In omni pace," id est in omni rerum prosperitate et affluentia: hoc enim Hebræis est pax, ut patet.
Psalm. cxxi, 7: "Fiat pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis." Rursum "in pace," id est propter pacem. Sic enim sæpe capitur Hebraice ב, id est in. 10. Adhuc audietur in loco isto, etc., et foris Jerusalem. — Vox "foris" nomen est, non adverbium. Unde Hebræus et Chaldæus habent, in plateis Jerusalem. Simile vidimus in cap. xi, 6.
Versus 11
11. Vox sponsi et vox sponsæ, — q. d. Lætas inibitis nuptias cum Judæis in Jerusalem, et maxime exsultabitis in nuptiis Christi et Ecclesiæ, ac jubilantes canetis carmen, quod vobis præcinuit David, quodque vos in læto et fausto hoc rerum statu cantaturos prædixit, Psalm. cxxxvi, dicens: "Confitemini Domino, quoniam bonus: quoniam in æternum misericordia ejus." Hoc enim carmen intercalare cecinisse Judæos in reditu e Babylone patet I Esdr. III. Portantium vota — eorum qui afferunt victimas et oblationes, quas Deo voverunt in gratiarum actionem pro tanta redemptione, tum ex Babylone, tum potius e peccato: hebraice enim pro vota est תודע toda, significans confessionem et laudem, id est sacrificium ad laudem, celebrationem et gratiarum actionem Deo oblatum.
Versus 12
12. Habitaculum pastorum accubantium gregum, — q. d. Erunt ibi pascua uberrima, ita ut ibi habitent pastores "gregum accubantium," id est gregum qui præ ubertate pascuorum, et saturitate in pascuis more suo procumbent et accubabunt. Hæc omnia antitheta sunt malorum quæ eis comminatus est, cap. vii, vers. 34, et cap. xvi, 9, et cap. xxv, vers. 10, ut patet hæc loca inter se conferenti.
cum, uti et alios, a Judæis esse depravatum, ut Christum esse Deum fateri cogantur. Nam tam Noster quam Septuaginta et Chaldæi vertunt, vocabunt eum, scilicet Christum, non eam, scilicet Jerusalem. Verum Franciscus Lucas in Notis ostendit contrarium, scilicet non hebræum, sed latinum textum hic esse corruptum; et S. Hieronymus, non eum, sed eam vertisse: quia undecim exemplaria latina manuscripta habent eam, non eum. Veneta quoque editio Chaldæa habet לה la, id est eam, non לו le, id est eum. Videtur ergo lectio cap. xxiii, 6, huc translata, ut pro eam irrepserit eum; eo quod illa lectio scribis esset notior, ex eo quod illa tempore Adventus quotidie legatur in Ecclesia. Contra Judæos vero satis convincitur Christum esse Deum, ex simili loco cap. xxiii, 6, ut ibi dixi. Frustra ergo ipsi hunc locum depravassent: debuissent enim tam illum, quam hunc depravare.
Versus 13
13. Numerantis. — Solet enim pastor vespere reducto grege ad caulas, in earum ostio oves dum transcunt numerare, ne qua desit. Id litteraliter factum est post reditum e Babylone, aiunt Theodoretus et S. Thomas; sed multo magis spiritualiter factum est per Christum et Apostolos ac alios pastores. Sic Christus, Joan. x, 3 et 14, oves suas vocat nominatim. Significat enim Propheta hic officium, curam et vigiliam pastorum Evangelicorum, ut scilicet singulis ovibus invigilent, ne qua errans vagetur et pereat. Ita Rabanus, Lyranus et Vatablus. Ita fecit Christus, cum ait, Joan. x, 14: "Ego cognosco oves meas." Et Joan. xvii, 12, et cap. xviii, 9: "Quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam."
Aliter Sanchez, quasi dicat: Armenta vestra, puta boves, asini, equi, etc., quæ vobis abductis in Babylonem, in Judæa deserta sylvestria facta sunt et efferata, ut se ab hominibus tractari et numerari non paterentur; illa vobis redeuntibus in Judæam rursum cicurabuntur, fientque domestica, sinentque se tractari et numerari. Pastores enim vestri rursus ea pascent; itaque mansuefacient, ut ad manum veniant, et se tonderi ac mulgeri sinant, ultroque offerant ad emolumenta, quæ ex ipsis herus volet capere. Hic sensus congruus est et accommodus.
Versus 14
14. Suscitabo verbum bonum, — id est consolatorium, prosperum, faustum. Sic ait Poeta: Nunc dicenda bono sunt bona verba die. Secundo, "bonum," id est benignum, propitium, beneficum. Sic ait Virgilius, XII Æneid.: Vos, o mihi manes Este boni, quoniam superis adversa voluntas.
Versus 15
15. Germinare faciam David germen justitiæ. — Id est producam Christum filium Davidis, qui justissimus erit, omniumque justificator. Ita Chaldæus. 16. Hoc est nomen quod vocabunt eum. — Hebraice, hoc est nomen quod vocabit eam, scilicet Jerusalem, id est Ecclesiam: Dominus justitia nostra, id est Christus justificator noster, ipse noster est Dominus, ipse noster est Deus: hebraice enim est Jehova. Nomen ergo Christi, illi impositum, cap. xxiii, 6, communicatur hic Ecclesiæ, imo Christus ipse suum nomen suæ sponsæ de more communicat, ut ipsa sponsum semper in ore habeat, laudet, celebret, dicens: Dominus Christus est justitia mea, id est auctor justitiæ meæ.
Si ergo roges quænam hæc civitas? quo nomine vocetur Ecclesia? Respondeo, vocari Ecclesiam Christi, seu Ecclesiam in qua omnes dicunt: Christus est justitia nostra. P. Gordonus, Controv. I, cap. x, vult hunc locum
Versus 17
43. Possidebuntur agri — post reditum e Babylone; in cujus signum ego hunc agrum emo et possideo. Mystice, in Evangelio ementur agri, in quibus absconditi sunt thesauri virtutum, vel in montanis contemplationis, vel in campestribus charitatis, vel in vallibus humilitatis, ac denique ager cœlestis, Matth. xiii, 44. Hic finitur Commentarius sive sex libri S. Hieronymi in Jeremiam; in reliqua enim capita nihil ejus exstat.
Versus 18
ostendam altam et divinam meam clementiam, quæ certat cum impietate hominum, nec ea se vinci patitur, sed quo major est illa, eo magis se exaltat illamque superat; hac, inquam, de causa ego vos e captivitate congregabo. Simile est Isaiæ cap. vii, 7, et cap. xxviii, 16. Quod tradetur, — quod tradatur.
41. Et lætabor, — q. d. Volupe mihi erit eis benefacere, sicut volupe eis erit bene vivere, servire et obedire mihi. Plantabo (Chaldæus, stabiliam) eos in terra ista, in veritate (Septuaginta, in fide, id est vero et fideliter, sine fuco aut dolo), in toto corde, — id est omnino ex animo, amantissime, ita ut non reservet ullam offensionis partem aut peccatorum memoriam.
Versus 24
24. Duæ cognationes, — duæ familiæ, una regia Davidis, secunda Aaronis sacerdotalis, ita Theodoretus, Rabanus et Hugo: vel, ut Lyranus, Juda et Benjamin, quæ duæ tribus solæ remanserunt, aliis decem abductis in Assyriam, unde has duas dicebatur Deus abjecisse.
Si pactum meum inter diem. — Sicut fieri non potest, ut non posuerim tum initio mundi, tum Genes. viii, 21, cum Noe pactum de stabilitate cœli et terræ, vel ut illud revocem aut mutem: sic fieri non potest, ut omnino abjiciam filios Jacob et David, ab iis ut non accipiam ex eorum semine duces et principes.