Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Pergit multis exaggerare excidium Babylonis, unde, vers. 14, exaggerat potentiam Dei, qua robur Babylonis conteret. Tertio, vers. 27, convocat contra eam multas gentes. Quarto, vers. 34, causam assignat, ejus tyrannidem in Judæos. Quinto, vers. 45, monet Judæos ut fugiant e Babylone. Denique, vers. 59, Jeremias hanc suam prophetiam scripto dat Saraiæ eunti in Babylonem, ut eam ibi legat, et lectam in Euphratem projiciat, addens fore ut pari modo projiciatur Babylon, æterna scilicet et irreparabili ruina.
Textus Vulgatae: Jeremias 51:1-16
1. Hæc dicit Dominus: Ecce ego suscitabo super Babylonem et super habitatores ejus, qui cor suum levaverunt contra me, quasi ventum pestilentem. 2. Et mittam in Babylonem ventilatores, et ventilabunt eam, et demolientur terram ejus: quoniam venerunt super eam undique in die afflictionis ejus. 3. Non tendat qui tendit arcum suum, et non ascendat loricatus, nolite parcere juvenibus ejus, interficite omnem militiam ejus. 4. Et cadent interfecti in terra Chaldæorum, et vulnerati in regionibus ejus. 5. Quoniam non fuit viduatus Israel et Juda a Deo suo Domino exercituum: terra autem eorum repleta est delicto a sancto Israel. 6. Fugite de medio Babylonis, et salvet unusquisque animam suam: nolite tacere super iniquitatem ejus: quoniam tempus ultionis est a Domino, vicissitudinem ipse retribuet ei. 7. Calix aureus Babylon in manu Domini, inebrians omnem terram: de vino ejus biberunt gentes, et ideo commotæ sunt. 8. Subito cecidit Babylon, et contrita est: ululate super eam, tollite resinam ad dolorem ejus, si forte sanetur. 9. Curavimus Babylonem, et non est sanata: derelinquamus eam, et eamus unusquisque in terram suam: quoniam pervenit usque ad cœlos judicium ejus, et elevatum est usque ad nubes. 10. Protulit Dominus justitias nostras: venite, et narremus in Sion opus Domini Dei nostri. 11. Acuite sagittas, implete pharetras: suscitavit Dominus spiritum regum Medorum: et contra Babylonem mens ejus est, ut perdat eam, quoniam ultio Domini est, ultio templi sui. 12. Super muros Babylonis levate signum, augete custodiam: levate custodes, præparate insidias: quia cogitavit Dominus, et fecit quæcumque locutus est contra habitatores Babylonis. 13. Quæ habitas super aquas multas, locuples in thesauris, venit finis tuus pedalis præcisionis tuæ. 14. Juravit Dominus exercituum per animam suam: Quoniam replebo te hominibus quasi brucho, et super te celeuma cantabitur. 15. Qui fecit terram in fortitudine sua, præparavit orbem in sapientia sua, et prudentia sua extendit cœlos. 16. Dante eo vocem, multiplicantur aquæ in cœlo: qui levat
nubes ab extremo terræ, fulgura in pluviam fecit: et produxit ventum de thesauris suis. 17. Stultus factus est omnis homo a scientia: confusus est omnis conflator in sculptili, quia mendax est conflatio eorum, nec est spiritus in eis. 18. Vana sunt opera, et risu digna, in tempore visitationis suæ peribunt. 19. Non sicut hæc, pars Jacob: quia qui fecit omnia ipse est, et Israel sceptrum hæreditatis ejus: Dominus exercituum nomen ejus. 20. Collidis tu mihi vasa belli, et ego collidam in te gentes, et disperdam in te regna: 21. et collidam in te equum et equitem ejus: et collidam in te currum et ascensorem ejus: 22. et collidam in te virum et mulierem: et collidam in te senem et puerum: et collidam in te juvenem et virginem: 23. et collidam in te pastorem et gregem ejus: et collidam in te agricolam et jugales ejus: et collidam in te duces et magistratus. 24. Et reddam Babyloni, et cunctis habitatoribus Chaldææ, omne malum suum, quod fecerunt in Sion, in oculis vestris, ait Dominus. 25. Ecce ego ad te, mons pestifer, ait Dominus, qui corrumpis universam terram: et extendam manum meam super te, et evolvam te de petris, et dabo te in montem combustionis. 26. Et non tollent de te lapidem in angulum, et lapidem in fundamenta, sed perditus in æternum eris, ait Dominus. 27. Levate signum in terra: clangite buccina in gentibus, sanctificate super eam gentes: annuntiate contra illam regibus Ararat, Menni, et Ascenez: numerate contra eam Taphsar, adducite equum quasi bruchum aculeatum. 28. Sanctificate contra eam gentes, reges Mediæ, duces ejus, et universos magistratus ejus, cunctamque terram potestatis ejus. 29. Et commovebitur terra, et conturbabitur: quia evigilabit contra Babylonem cogitatio Domini, ut ponat terram Babylonis desertam et inhabitabilem. 30. Cessaverunt fortes Babylonis a prælio, habitaverunt in præsidiis: devoratum est robur eorum, et facti sunt quasi mulieres: incensa sunt tabernacula ejus, contriti sunt vectes ejus. 31. Currens obviam currenti veniet: et nuntius obvius nuntianti: ut annuntiet regi Babylonis, quia capta est civitas ejus a summo usque ad summum: 32. et vada præoccupata sunt, et paludes incensæ sunt igni, et viri bellatores conturbati sunt. 33. Quia hæc dicit Dominus exercituum, Deus Israel: Filia Babylonis quasi area, tempus trituræ ejus; adhuc modicum, et veniet tempus messionis ejus. 34. Comedit me, devoravit me Nabuchodonosor rex Babylonis; reddidit me quasi vas inane, absorbuit me quasi draco, replevit ventrem suum teneritudine mea, et ejecit me. 35. Iniquitas adversum me, et caro mea super Babylonem, dicit habitatio Sion: et sanguis meus super habitatores Chaldææ, dicit Jerusalem. 36. Propterea hæc dicit Dominus: Ecce ego judicabo causam tuam, et ulciscar ultionem tuam, et desertum faciam mare ejus, et siccabo venam ejus. 37. Et erit Babylon in tumulos, habitatio draconum, stupor et sibilus, eo quod non sit habitator. 38. Simul ut leones rugient, excutient comas veluti catuli leonum. 39. In calore eorum ponam potus eorum, et inebriabo eos ut sopiantur, et dormiant somnum sempiternum, et non consurgant, dicit Dominus. 40. Deducam eos quasi agnos ad victimam et quasi arietes cum hædis. 41. Quomodo capta est Sesach, et comprehensa est inclyta universæ terræ? quomodo facta est in stuporem Babylon inter gentes? 42. Ascendit super Babylonem mare, multitudine fluctuum ejus operta est. 43. Factæ sunt civitates ejus in stuporem, terra inhabitabilis et deserta, terra in qua nullus habitet, nec transeat per eam filius hominis. 44. Et visitabo super Bel in Babylone, et ejiciam quod absorbuerat de ore ejus, et non confluent ad eum ultra gentes, siquidem et murus Babylonis corruet. 45. Egredimini de medio ejus, populus meus: ut salvet unusquisque animam suam ab ira furoris Domini. 46. Et ne forte mollescat cor vestrum, et timeatis auditum, qui audietur in terra: et veniet in anno auditio, et post hunc annum auditio; et iniquitas in terra, et dominator super dominatorem. 47. Propterea ecce dies veniunt, et visitabo super sculptilia Babylonis: et omnis terra ejus confundetur, et universi interfecti ejus cadent in medio ejus. 48. Et laudabunt super Babylonem cœli et terra, et omnia quæ in eis sunt: quia ab aquilone venient ei prædones, ait Dominus.
Versus 1: Suscitabo Super Babylonem Ventum Pestilentem (Vel «Ventilatores
1. Suscitabo super Babylonem ventum pestilentem (vel «ventilatores,» vers. 2, puta Cyrum et Persas) et super habitatores ejus, qui cor suum levaverunt contra me, — puta contra populum meum, scilicet Judæos affligendo et captivando. Quasi ventum pestilentem, — q. d. Suscitabo hostes, scilicet Persas et Medos, qui Babyloniis quasi ventus pestilens pestem, id est mortem, afflent, eosque qui in Babylone rerum domina, sese invictos, securos, immobiles et inviolabiles putabant, ventilent et dispergant, ut sequitur: Chaldæos enim versu seq. comparat areæ quæ a vento ventilatur. Ita Theodoretus. Unde Septuaginta vertunt: Suscitabo super Chaldæos ventum urentem corrumpentem.
Secundo, to ventum pestilentem potest referri ad id quod proxime præcedit, «qui cor suum levaverunt contra me.» Hoc ergo superborum cor vocat «ventum pestilentem,» tum quia coram Deo putet et fœtet instar venti et halitus pestilentis, quem v. g. Ætna vel Avernus eructat; tum quia omnes virtutes omniaque bona adurit, siccat et perdit, uti ventus pestilens afflat et perdit omnia germina, q. d. Ventosis et superbis Chaldæis suscitabo ventilatores Persas, qui eos ventilent; fastum eorum fastu Persarum, vires et animos Balsasaris viribus et animis majoribus Cyri con-
tundam. Unde Septuaginta vertunt: ἐξαποστελῶ ἐπὶ Βαβυλῶνα ὑβριστάς, καὶ καθυβρίσουσιν αὐτήν: mittam in Babylonem contumeliosos, et contumelia afficient eam, vel injurios, et injuria afficient eam. Ita Delric, adagio 874.
Versus 3: Non Tendat Qui Tendit Arcum Suum
3. Non tendat qui tendit arcum suum, — q. d. Nemo conetur Babylonem arcu suo et armis defendere, quia certo exitio a Deo destinata est, et Persæ omnem defensionem prohibebunt. Ita Hugo et Lyranus. Secundo, Maldonatus et Sanchez explicant, q. d. Non erit opus in expugnanda Babylone, ut sagittarius arcum intendat, aut loricatus cominus cum hoste digladietur: ego enim Chaldæos epulis et mero soporabo, itaque quasi manus eorum ac pedes ligabo, ut neque sagittarii arcum tendere, neque loricati fugere aut movere se possint. Trucidate ergo eos intrepide et animose, nec parcatis illis. Aliis punctis hæc legunt Vatablus et Pagninus, scilicet pro אל al, id est non, legunt el, id est ad; unde vertunt: Ad eum qui tendit arcum, et loricatum (id est ad milites Cyri), dicit Dominus: Ne parcatis juvenibus ejus. Sed hi multa subaudiunt et supplent. Primus ergo sensus planior, secundus planissimus est.
Versus 5: Non Fuit Viduatus Israel
5. Non fuit viduatus Israel, — q. d. Israel non est quasi vidua derelicta; sed sponsus ejus, scilicet Deus, adhuc vivit, ejusque quasi uxoris curam gerit; ergo liberabit et vindicabit eum, exscindendo Babylonem.
49. Et quomodo fecit Babylon ut caderent occisi in Israel: sic de Babylone cadent occisi in universa terra. 50. Qui fugistis gladium, venite, nolite stare: recordamini procul Domini, et Jerusalem ascendat super cor vestrum. 51. Confusi sumus, quoniam audivimus opprobrium: operuit ignominia facies nostras: quia venerunt alieni super sanctificationem domus Domini. 52. Propterea ecce dies veniunt, ait Dominus: et visitabo super sculptilia ejus, et in omni terra ejus mugiet vulneratus. 53. Si ascenderit Babylon in cœlum, et firmaverit in excelso robur suum: a me venient vastatores ejus, ait Dominus. 54. Vox clamoris de Babylone, et contritio magna de terra Chaldæorum: 55. quoniam vastavit Dominus Babylonem, et perdidit ex ea vocem magnam: et sonabunt fluctus eorum quasi aquæ multæ: dedit sonitum vox eorum. 56. Quia venit super eam, id est super Babylonem, prædo, et apprehensi sunt fortes ejus, et emarcuit arcus eorum, quia fortis ultor Dominus reddens retribuet. 57. Et inebriabo principes ejus, et sapientes ejus, et duces ejus, et magistratus ejus, et fortes ejus: et dormient somnum sempiternum, et non expergiscentur, ait rex, Dominus exercituum nomen ejus. 58. Hæc dicit Dominus exercituum: Murus Babylonis ille latissimus suffossione suffodietur, et portæ ejus excelsæ igni comburentur, et labores populorum ad nihilum, et gentium in ignem erunt, et disperibunt. 59. Verbum, quod præcepit Jeremias propheta, Saraiæ filio Neriæ filii Maasiæ, cum pergeret cum Sedecia rege in Babylonem, in anno quarto regni ejus: Saraias autem erat princeps prophetiæ. 60. Et scripsit Jeremias omne malum, quod venturum erat super Babylonem, in libro uno: omnia verba hæc, quæ scripta sunt contra Babylonem. 61. Et dixit Jeremias ad Saraiam: Cum veneris in Babylonem, et videris, et legeris omnia verba hæc, 62. dices: Domine, tu locutus es contra locum istum ut disperderes eum: ne sit qui in eo habitet ab homine usque ad pecus, et ut sit perpetua solitudo. 63. Cumque compleveris legere librum istum, ligabis ad eum lapidem, et projicies illum in medium Euphraten: 64. et dices: Sic submergetur Babylon, et non consurget a facie afflictionis, quam ego adduco super eam, et dissolvetur. Hucusque verba Jeremiæ.
cet Deus, adhuc vivit, ejusque quasi uxoris curam gerit; ergo liberabit et vindicabit eum, exscindendo Babylonem. Terra autem eorum (Israelis et Judæ) repleta est delicto a Sancto Israel, — id est propter Sanctum Israel, puta propter Deum ab eis offensum, q. d. Ideo tradita fuit Chaldæis Judæa, quia Deum offendit. Ita Theodoretus et Hugo. Secundo et melius: «Terra eorum,» scilicet Chaldæorum, «repleta est delicto,» ideoque punienda «a Sancto Israel,» id est propter Sanctum Israel a Chaldæis offensum, dum ejus populum, scilicet Israel Dei cultui addictum et sanctificatum, tot injuriis in captivitate afflixerunt; dum enim populum Dei indigne tractarunt, ipsi Deo injuriam irrogarunt. Ita Hugo, Lyranus, Vatablus. Et favent Septuaginta ac Maldonatus: «Delicto, inquit, a Sancto Israel,» id est contra Sanctum Israel, commisso. Tertio, a Castro: «Delicto,» inquit, id est pœna delicti et vastitate, «repleta est» Chaldæa, «a Sancto Israel,» id est a Deo.
Versus 6: Fugite (Tum Judæi
6. Fugite (tum Judæi, tum potius gentes quæcumque, de medio Babylonis, — mox exscindendæ, ne cum ea pereatis, uti verisimile est a Persis noctu Babylonem invadentibus, non tantum Chaldæos, sed et Judæos aliosque ex qualibet gente eis occurrentes, promiscue esse occisos. Nolite tacere super iniquitatem ejus, — Babylonis; sed increpate eam, o Prophetæ! ne se putet injuste puniri. Ita Rabanus et Hugo.
Secundo, Maldonatus et Sanchez putant esse apostrophen Prophetæ ad hostes, q. d. «Nolite, o Persæ! facere,» id est dissimulare, cessare et parcere Chaldæis. Tertio et melius, ex Hebræo sic explices, q. d. Fugite e Babylone in alias urbes et loca, o Judæi et quivis alii, præsertim advenæ! ne taceatis, id est ne quiescatis in iniquitate ejus, ut discatis et imbibatis ejus pravos mores, et cum ea evertamini. Hæc enim præmonuit Jeremias diu ante obsidionem Babylonis, quæ et ipsa sat diu duravit; atque ad imbibendum pravos alicujus mores, sufficit cum eo pauci temporis conversatio; facile enim malum, difficile bonum discitur. Rursum ne taceatis «in iniquitate,» id est in pœna iniquitatis ejus, quæ ei imminet. Unde sequitur: «Quoniam tempus ultionis est,» q. d. Fugite ex urbe, ne ejus clades vos involvat. Alii: Ne taceatis, id est ne esse desinatis, et occidamini propter iniquitatem ejus. Unde Septuaginta, Chaldæus, Vatablus et alii vertunt: Ne disperdamini, vel exscindamini in iniquitate ejus. Sic Lot dicitur: «In monte salvum te fac,» Genes. cap. xix, 15.
Tropologice S. Bernardus, serm. 50 De Convers. ad clericos: «Quidni periclitetur castitas in deliciis, humilitas in divitiis, pietas in negotiis, veritas in multiloquio, charitas in hoc sæculo nequam? Fugite de medio Babylonis, fugite et salvate animas vestras, convolate ad urbes refugii, ubi possitis et de præteritis agere pœnitentiam, et in præsenti obtinere gratiam, et futuram gloriam fiducialiter præstolari.»
Versus 7: Calix
7. Calix. — Putat Hieronymus Prado in Ezech. V xxvii, 31, hic alludi ad calicem damnatorum, qui ex vino generoso et delicato dabatur damnatis ad mortem in loco supplicii, ut animosius tolerarent cruciatus, et mortis supremum agonem, q. d. Babylonii propinarunt aliis gentibus calicem damnatorum, id est eas ad mortem damnarunt et morte affecerunt. Verum calix hic Jeremiæ torquebat et cruciabat bibentes; erat ergo plenus felle, non vino. Est ergo alius sensus simplicior et magis genuinus, nimirum hic: «calix aureus,» id est vinum aut potius fel calice contentum aurescens, id est flavescens ut aurum, Prov. xxiii, 31, «est Babylon,» hoc est, pœnas acres et felleas Deus per Babylonios propinavit et inflixit aliis gentibus, inquiunt Vatablus et Pagninus. Tertio et simplicissime, Theodoretus, Chaldæus, Origenes et Rabanus, q. d. Babylon fuit calix aureus, id est regnum dives, splendidum; unde Daniel. ii, 32, vocatur «caput aureum.» Hic calix plenus est felle et absinthio, id est continet calamitates, strages et excidia; dicitur esse in manu Domini, quia Dominus ejus crudelitate ac tyrannide uti voluit, et per eam flagellavit et percussit gentes. Clarius id significat versio Syriaca: Calix auri (aureus) Babylon in manu Domini, de cujus vino inebriat (Dominus) universam terram.
Dominus ergo hunc calicem aliis gentibus propinat, ut ex eo inebrientur, id est impleantur ejus invasione et stragibus pene ad insaniam: itaque propinatrix calamitatum omnibus fuit Babylon. Fuit ergo ipsa quasi calix iræ Dei, sed aureus ob splendorem et gloriam imperii: per hæc enim Deus infligebat supplicium iis omnibus, quos plectere volebat. Perinde fere esset ac si diceretur Chaldæos esse flagellum Dei, quo ipse castigabat nationes: licet autem flagellum esset inauratum, non ideo tamen plaga ejus minus erat luculenta. Sed jam cecidit et per Cyrum contritus est hic calix Babylonius, quia Deus eum dejecit in terram et confregit.
Notat etiam calix aureus opes, luxum, ac consequenter idololatriam, quam Babylonii gentibus aliis invexerunt. Unde huc alludit S. Joannes, Apoc. xiv, 8, et cap. xvii, 4, nimirum «venenum» non vitro, sed «auro» velatur, propinatur et «bibitur» ut ait Seneca.
Tropologice S. Gregorius, XXXIV Moral. viii: «Babylon, inquit, id est mundi hujus gloria, dicitur calix aureus, quia dum pulchra esse temporalia ostentat, stoltas mentes in sua concupiscentia inebriat; ut speciosa temporalia appetant, et invisibilia pulchra contemnant. Aureus ergo calix Babylon est; quia, dum visum exterioris pulchritudinis ostendit, sensum internum rectitudinis subtrahit.» Nam, ut vulgo dicitur: «Auro loquente,
nihil pollet quævis oratio.» Et S. Ambrosius, lib. De Elia, cap. xv: «Constitue, inquit, ante oculos pompam hujus sæculi, vide speciosam illecebram, sed inanem gratiam, non seducant te vasa aurea et argentea, habemus et nos thesaurum in vasis fictilibus. Vas Apostolorum fictile est, sed in eo thesaurus est Christi.» Vide et Origenem, hom. 2, hic, ubi docet Babylonium calicem aureum esse sermonem verborum lenociniis adornatum, qui prava audientibus instillat, qualis est hæreticorum, meretricum, adulatorum, etc.
Biberunt gentes, et ideo commotæ sunt. — Arabicus: Biberunt omnes populi, et babylonizati sunt, id est confusi sunt.
Versus 8: Tollite Resinam (Q
8. Tollite resinam (q. d. O gentes Chaldæis subditæ! Babylonis ruinæ medelam afferte. Est ironia. Unde respondent hi medici, puta gentes): 9. Curavimus Babylonem, et non est sanata; — ergo de salute ejus desperantes, recedamus quisque in terram suam. Ita Theodoretus, Hugo et Vatablus. Est dialogus Prophetæ et gentium.
Alii volunt esse vocem Prophetarum, vel, ut Origenes, Rabanus, Lyranus, angelorum custodum Babylonis, qui quod nihil proficerent in ejus curatione, eam erant deserturi. Sic Hierosolymæ, paulo ante excidium ejus, audita est vox angelorum in templo in die Pentecostes: «Migremus hinc,» ait Josephus lib. VII Belli, cap. xix. Verum angeli non ululant, nec medebantur temporali auxilio Chaldæis contra Medorum impetum a Deo decretum (de quo hic est sermo), sed spirituali, contra peccata quæ curare conabantur.
Tropologice, hinc docet Origenes angelos sanctos animam impiam, quæ eorum correptiones et inspirationes in vita contempsit, deserere in agone mortis; cum undique ipsa a morbo, mundo, carne et dæmonibus impetitur, maximeque infirma est et imbecillis ad resistendum: quo fit ut ab hoste superetur, et trahatur in tartara. Sicut medicus, inquit, derelinquit ægrum, de cujus curatione desperat, «ne inter manus suas exspirans, causam interitus ejus ad se retorqueat.»
Pervenit usque ad cœlos judicium ejus. — «Judicium» vocat scelera enormia Babylonis, quæ vindictam et judicium Dei clamabant et expostulabant in cœlum: hæc enim faciebant plagam ejus incurabilem et desperatam, uti præcessit. Aliter R. Salomon et Maldonatus, q. d. Relinquamus Babylonem, quia ipsa non tam ab hominibus, quam a Deo cœlitus impugnatur; unde ipsa incurabilis est, nec ab homine vel angelo adjuvari potest.
Alii: «Judicium,» inquiunt, id est pœna ejus justo Dei judicio ei inflicta, «pervenit ad cœlos,» id est ingens est et immensa, ut sit hyperbole, qualis est illa: «It clamor cœlo.»
Versus 10: Protulit Dominus Justitias Nostras
10. Protulit Dominus justitias nostras. — Id est, Deus probavit ipso facto justam esse causam nostram, qua querimur nos injuste a Chaldæis opprimi: nullam enim eis injuriam intulimus; Chaldæorum vero causam esse injustam ostendit, infligens eis justum hoc excidium ob oppressionem nostram, patet ex seq. Est vox populi Dei, sive Judæorum. Narremus, etc., opus Domini, — quomodo scilicet Chaldæos contriverit, et nos liberaverit.
Versus 11: Implete Pharetras
11. Implete pharetras — sagittis, o Persæ! ad jaculandum in Babylonios. Ita multi. Aut aptius, «implete pharetras» sagittis, o Chaldæi! ut iis Persas arceatis a Babylone: quia «suscitavit Dominus spiritum regum Medorum» et Persarum: «et contra Babylonem mens ejus est.» Ita Sanchez. R. David vertit, congregate clypeos. Verum melius vertit Noster, «implete pharetras:» cui consentiunt Septuaginta et Chaldæus, Hebræum enim מלאו milu significat implete, non congregate. Templi, — a Chaldæis in Jerusalem succensi.
Versus 12: Levate Signum
12. Levate signum. — Censent Theodoretus, Hugo, Lyranus et Sanchez esse sermonem ironicum ad Chaldæos a Persis et Medis obsessos, q. d. Vexillum in muris patrium erigite, o Chaldæi! custodias instaurate, insidias struite ut exploretis hostium consilia, milites instruite ad resistendum Persis. Alii tamen, ut Rabanus, Vatablus et Maldonatus, censent esse sermonem ad Persas obsidentes Babylonem: horum enim erat struere insidias, q. d. Explicatis vexillis, o Persæ! invadite Babylonem, agite ut vexilla vestra in ipso muro Babylonis collocetis in signum captæ urbis: ideoque «augete custodiam,» id est excubias; «levate,» hebraice, excitate «custodes,» q. d. Novos vigiles submittite, qui urbem cingant et stringant.
Præparate insidias, — q. d. Agite cuniculos, Euphratem alio deducite, simulate quietem aut fugam, aliosque dolos struite, quia fecit, id est faciet, Dominus quæ locutus est contra Babylonem.
Versus 13: Quæ Habitas Super Aquas
13. Quæ habitas super aquas, — o Babylon, quæ sita es juxta Euphratem, esque locupletissima! Euphrates enim Babylonem interluebat, et per varios sinus et rivos deductus, varias ejus plateas oberrabat.
Venit finis tuus pedalis præcisionis tuæ. — Finem pedalem præcisionis vocat finem pede Dei, quasi æqua et justa mensura, sceleribus Babylonis commensum et emensum. Pes enim est genus mensuræ, etiam in vindemia et vini expressione (cui supplicia scelerum a Deo juste decreta comparare solent Prophetæ); unde Plinius, lib. XVIII, App. xxxi, pedem justum vocat, quando una uvarum pressura viginti culeos implet: favet vox «præcisionis,» quæ uvarum est, et notat excidium.
parare solent Prophetæ); unde Plinius, lib. XVIII, App. xxxi, pedem justum vocat, quando una uvarum pressura viginti culeos implet: favet vox «præcisionis,» quæ uvarum est, et notat excidium. Hinc et vers. seq. ait: «Super te celeuma (quod est calcantium uvas) cantabitur.» Nicolaus Damascenus apud Stobæum, serm. 32, et Alexander ab Alexandro, lib. IV Genial. cap. xvii, narrant Indos quosdam, qui Pedalii vocantur, solere a Deo solam justitiam postulare ut munus excellentissimum. Pedale ergo est justus pes, sive justa mensura punitioni Babylonis præstituta, jam sceleribus Babylonis commensum et emensum: jam enim mensuram cupiditatis et iniquitatis suæ compleverat Babylon, qua completa eam præscindere et perdere decreverat Deus. Hebræa enim ad verbum habent: Venit finis tuus, scilicet mensura, id est terminus et completio, cupiditatis, avaritiæ, vel rapinæ tuæ: quia scilicet illa ad summum jam pervenit; unde instar finis tibi, puta tempus præcisionis tuæ et excidii tui: pedalem enim mensuram tibi tuoque imperio duplicem præstituit et prædefinivit Deus: primam opum et gloriæ, æque ac scelerum; secundam temporis, ut nimirum imperium teneas per 70 annos. Utramque mensuram jam implesti. Ergo finem tibi dabit Deus, teque pro meritis puniet et exscindet.
Moraliter, nota exiguam hic mensuram, scilicet pedalem, peccatorum, æque ac deliciarum, opum et imperii a Deo constitui Babyloni, et cuivis regno; ac multo magis cuivis homini (uti docet S. Augustinus, lib. De Vita Christiana, cap. III et IV, tom. IX), qua impleta omnia simul ipsius scelera punit, eumque morte præsenti et æterna pro meritis mulctat. Ita cum impii putant se esse in cursu et vento prospero ad omnem felicitatem, se esse in flore, se stare in culmine gloriæ, subito a Deo dejiciuntur et præcipitantur in interitum.
Ita Sanchez. Quocirca merito miseram hominum regumque sortem miserans Sidonius Apollinaris, lib. VIII, epist. 11 ad Lupum, exclamat: «O necessitas abjecta nascendi, vivendi misera, dura moriendi!» Et Aristides: «Nihil est in rebus humanis securum, nihil æquabile, nihil sibi sufficiens.»
Secundo, Hugo, Lyranus et Maldonatus, sic explicant: «Pedalis præcisionis tuæ,» id est, ut funditus exscindaris: loquitur enim, inquit ipse, de Babylone metaphorice, quasi de arbore, cujus pes, id est truncus, præscindendus est, q. d. Jam a securis ad radicem tuam posita est.» Verum Hebræum אמר ammat, non pedem, id est truncum, sed cubitum et mensuram significat. Tertio, Vatablus et Pagninus vertunt: Venit finis oppressionis tuæ, eo quod brachio tuo opprimebas alios; unde pari modo tu jam opprimeris a Medis. Hinc et Chaldæus vertit: Venit tempus visitationis malitiæ tuæ. Et Isidorus ac Castrius, q. d. Venit finis et tempus quo Babylon aqua mensura tantum pœnarum exsolvat, quantum aliis gentibus intulit et inflixit. Septuaginta vertunt: Venit finis tuus vere in viscera tua, ut scilicet ea discerpant Medi: scilicet pro ammat, id est cubito vel pedali, legerunt amen, id est vere; vel אמת emet, id est in veritate.
Versus 14: Replebo Te Hominibus Quasi Brucho
14. Replebo te hominibus quasi brucho. — Militum Medorum multitudinem et murmur comparat bruchis, qui turmatim in germina, arbores et vineas involantes, eas stirpitus depascuntur: item vindemiatoribus communi voce quasi celeusmate se invicem ad torcular comprimendum exhortantibus. Vide dicta cap. xlviii, 33.
Versus 15: Præparavit
15. Præparavit. — Hebraice מבין mechin, id est firmavit, fundavit.
Versus 16: Dante Eo Vocem
16. Dante eo vocem, — q. d. Tonante Deo, cœlum videtur disrumpi et pluvias effundere. Exaggerat hic potentiam Dei, ut ostendat eam posse robur Babylonis evertere. Reliqua usque ad vers. 20, explicata sunt cap. x, 14, 15, 16. Est hic a vers. 16 usque ad 20, longa et pulchra Dei descriptio, per elogia fortitudinis, sapientiæ et beneficentiæ ipsius, quibus uti res omnes creavit, ita iisdem assistit jugiter, easque dirigit et gubernat.
Simili modo Gentiles Deum descripserunt. Aristides hymno in Jovem: «Omnia, inquit, ubique sunt Jovis plena, cum ipse rebus singulis assideat, non secus atque pueris præceptores, et belli vectores aurigis: omniumque deorum beneficia Jovi ferenda sunt accepta; nam illi hujus, ceu ducis in exercitu, imperio parentes, humanis rebus provident.» Et mox: «Jupiter, ait, omnium rerum pater est, fluviorum, cœli, terræ, deorum, hominum et stirpium; hic omnia dat et facit; hic in concionibus et judiciis, cum victoriam tribuit, Forensis vocatur; in præliis, Trophæus; in morbis aut ubicumque opem fert, Servator. Hic est Liberator, hic Mansuetus, quippe Pater; hic Rex, Urbitenens, Elicius, Pluvius, Cœlestis coryphæus. Ab hoc incipere merito debemus, et in hoc desinere, dictorum omnium et factorum præsidem ipsum et adjutorem, seu universi imperatorem, et solum præfectum, semper invocantes.»
Versus 20: Collidis Tu Mihi Vasa Belli
20. Collidis tu mihi vasa belli, et ego collidam in te gentes. — Id est, ut Hebræa habent, o Babylon! tu mihi fuisti מפין mephits, id est malleus collidens et conterens vasa, id est instrumenta bellica aliarum nationum, quo malleo adhuc gentes conteram, regnaque contundam; equos, equites, juvenes, senes, pastores, agricolas et cæteros, quos describit usque ad vers. 24. Quapropter post hæc ego «reddam Babyloni, et cunctis habitatoribus Chaldææ omne malum suum,» et pari modo eam conteram, quo ipsa alias gentes contrivit. Unde Chaldæus, Vatablus, Pagninus et a Castro sic vertunt et explicant: Tu, o Babylon! es mihi malleus et instrumentum bellicum, quo alias gentes contero; ac demum post eas omnes malleum ipsum, id est te, conteram. Sic eam malleum terræ vocavit cap. l, 23.
Nota: To in te idem est quod per te; Theodoretus aliter accipit to mihi, q. d. Tu collidis mihi, id est in populum meum confringis et dispergis omnia vasa tua bellica. Sed prior sensus est genuinus. Nota: Futurum collidam, ubique hic accipi potest pro præterito collisi, tumque melius cohæret cum vers. 24, q. d. Collisi per te gentes; nunc pariter, imo magis mereris collidi quam alii.
Versus 23: Agricolam Et Jugales Ejus
23. Agricolam et jugales ejus, — id est boves, quibus jugatis agricola arat. Est hypotyposis vastationis bellicæ.
et cunctis habitatoribus Chaldææ omne malum suum,» et pari modo eam conteram, quo ipsa alias gentes contrivit.
Versus 25: Ecce Ego Ad Te
25. Ecce ego ad te, mons pestifer. — Nota: Babylon sita est in loco humili, scilicet campo Sennaar; hic tamen vocatur mons, tum ob gloriam et fastum imperii, ita Theodoretus et Lyranus; tum ob celsa palatia, atque murorum altitudinem et fortitudinem, ita Vatablus et Maldonatus. Erat enim murorum Babylonis, ait Orosius lib. II, cap. vi, latitudo 50 cubitorum, altitudo quater tanta, ambitus 460 stadiorum. Vide dicta Daniel. IV, 27.
Pestifer. — Septuaginta, mons corrupte; Chaldæus, dissipans; Hebræus, תשחית maschit, id est vastans; quia omnes gentes in suam potestatem et impietatem adducit. Comparat Babylonem monti vastanti et laceranti, ac pestem, id est necem et exitium, omnibus afferenti; quia, sicut ex montibus prodire solent feræ quæ omnes laniant, ita ex Babylone prodibant milites, qui gentes omnes laniabant. Ita Maldonatus. Unde sequitur: «Qui corrumpis,» id est perdis, vastas, exscindis, «universam terram.»
Evolvam te de petris, — de turribus, mœnibus et munitionibus ejiciam te. Persistit in metaphora montis: sicut enim urbem vocavit montem, ita turres vocat rupes; quod enim sunt rupes in monte, hoc sunt turres in urbe.
Et dabo te in montem combustionis, — id est combustum, ut feræ, id est milites, ex eo diffugiant.
Versus 26: Non Tollent De Te Lapidem In Angulum
26. Non tollent de te lapidem in angulum. — Hoc est, ita, o Babylon! quæ videris rupes solidissima, Persarum malleo contunderis, ita eorumdem igne combureris, ut omnes tui lapides in minuta fragmenta dissiliant, aut in cinerem redigantur, nec supersint lapides justæ molis et magnitudinis, qui in angulis domorum et fabricarum collocentur, q. d. Babylonis domos, parietes et lapides in acervum redigam, et in rudera æterna. Ita Lyranus. Est hyperbole.
Symbolice, per lapides angulares reges et principes intelliguntur, q. d. ut vertit Chaldæus: Non tollent deinceps ex te regem in regnum, et principem in principatum, quia omnes delebuntur. Ita et Theodoretus, Hugo, Vatablus et Maldonatus.
Sed perditus in æternum eris. — Hebraice, eris in desolationes sempiternas, id est non restauraberis ultra. Videre est etiamnum rudera antiquæ Babylonis. Magis tamen loquitur Propheta de abolitione imperii Babylonici.
Versus 27: Levate Signum
27. Levate signum, — id est vexillum. Alloquitur Deus quasi dux belli suos centuriones et chiliarchas Persarum et Medorum, q. d. Conscribite militem, delectum castrensem agite. Sanctificate super eam gentes, — convocate gentes ad sacrum bellum gerendum contra Babylonem. Vide dicta cap. vi, 4. Annuntiate (bellum) contra illam regibus Ararat, — id est Armeniæ, non superioris et montosæ, ut Vatablus, sed inferioris: Ararat enim, ait S. Hieronymus in cap. xxxvii Isaiæ, regio in Armenia campestris est, per quam Araxes fluit ac radices Tauri montis altissimi, super quem arca Noe primo requievit; unde arcæ pars fertur superesse in Armenia apud montem Cordiæorum.
Menni. — Videtur esse Minyarum in Armenia regio, de qua Josephus lib. I Antiq. iv. Ascenez. — Gens Armeniæ vicina, dicta ab Aschenez filio Gomer, filii Japhet, filii Noe: Josephus putat esse Rhegium urbem Italiæ, Vatablus Gothiam, Judæi Germaniam. Verum ex hoc loco Jeremiæ apparet Ascenez fuisse populum in Asia, Medis vicinum: cum Medis enim vocatur hic ad excidium Babylonis; atque verisimile est, ex his Asianis Ascaniis posterioribus sæculis multos transisse in Europam, ab eisque ortos esse nostros Ascanios, id est Tuiscones sive Germanos. Ita Torniellus anno mundi 1931, num. 21.
Numerate contra eam Taphsar. — Pro Taphsar Septuaginta vertunt, machinas; Chaldæus, bellatores; Vatablus, nobilitatem; Noster, Nahum III, 17, vertit, parvos duces vel principes: an taph enim
parum, שר sar principem significat. Jubet ergo principes vel duces conscribi ad bellum hoc. Ita Pagninus et Vatablus. Noster Interpres videtur Taphsar accipere ut nomen proprium loci, ex quo conscribendi sint milites vel lixæ.
Adducite equum quasi bruchum aculeatum, — id est equum qui in bello erectos et horrentes attollat crines, ac hirsutas et hispidas jubas, quasi aculeos bruchorum, id est locustarum, uti dixi Isaiæ cap. xxxiii, 4, quæ aculeum habent in cauda, pedibus et dentibus. Equos enim Persarum feroces esse, et quasi a natura stimulos habere et aculeos, neque alienis egere calcaribus, docet Oppianus, et ex eo Sanchez. Quocirca Vatablus vertit, quasi examen horrendum.
Versus 29: Evigilabit Quasi Horrendum Evigilabit
29. Evigilabit quasi horrendum evigilabit, quæ hactenus videtur dormivisse, cogitatio Domini de punienda Babylone. Hebraice est, excitabitur cogitationes Domini, id est, unaquæque cogitationum: quidquid Dominus cogitavit, id jam suscitabitur et exsecutioni dabitur.
Versus 31: A Summo Ad Summum
31. A summo ad summum, — ab extremitate una ad aliam.
Versus 32: Vada (Euphratis) Præoccupata Sunt
32. Vada (Euphratis) præoccupata sunt — a Persis. Nam cum Cyrus Euphratem, qui Babylonem interluit, per fossas a militibus factas alio derivasset, ut per ejus alveum pedites incedere possent, milites partim ea parte qua Euphrates urbem ingreditur, partim ea parte qua egreditur, in urbem immisit, teste Herodoto, lib. I. Et hoc est quod hic ait Propheta, «a summo ad summum.» Simili modo Tiberis inundationes Romæ damnosas, multi olim avertere, urbemque siccam conservare cogitarunt, et etiamnum cogitant, derivando Anienem aliosque fluvios qui in Tiberim influunt, in fossas, quibus per valles alio decurrant. Actum fuit ab Aruntio et Ateio hac de re in senatu sub Tiberio Cæsare; sed itum est in hanc sententiam: «Optime rebus mortalium consuluisse naturam, quæ sua ora fluminibus, suos cursus atque originem, ita fines dederit: ipsum Tiberim nolle prorsus accolis fluviis orbatum minore gloria fluere.» Ita Tacitus lib. I.
Et paludes incensæ sunt — a Persis, ut incensis carectis, quæ transitum militum impediebant, expeditior eis esset via in urbem; aut, ut Sanchez, ut incensis paludibus, quasi elevatis facibus, via ostenderetur transituris per Euphratis alveum in urbem: noctu enim capta est Babylon. Porro per paludes intellige juncos et arundines, aiunt Vatablus et Pagninus, quæ apud Nilum et Euphratem in locis paludinosis crescunt in arborum altitudinem; vel certe per paludes intellige munitiones aliquas erectas in paludibus.
Nota: Per Euphratem quo superbiebat Balsasar et Babylon, quasi per illum esset inexpugnabilis, per eumdem expugnata est. Hic verum est illud: «Unde salus, inde vulnus.»
Versus 33: Filia Babylonis Quasi Area (Male Legunt Aliqui Area)
33. Filia Babylonis quasi area (male legunt aliqui area), tempus trituræ ejus, — q. d. Hactenus Babylon fuit quasi area plena frugibus, domibus, civibus, opibus et spoliis omnium gentium; jam triturabitur, ut omnes hæ opes excutiantur, illisque ipsa spolietur. Ita Theodoretus, Vatablus et Lyranus. Vel potius, area, id est, seges convehenda in aream (ut sit metonymia) est Babylon. Unde sequitur: «Tempus messionis ejus,» scilicet advenit, ut a Persis messoribus demetatur, et bonis omnibus spolietur: messem enim vocat spoliationem rerum omnium; trituram vero attritionem et afflictionem civium. Sic enim David trituravit Ammonitas, et «fecit super eos tribulas, et trahas, et ferrata carpenta (hisce enim segetes excutiuntur et triturantur in Palæstina, Canariis aliisque locis) transire,» II Reg. xii, 31, quo hic alludit Jeremias, et forte ad litteram ita Persæ triturarunt Chaldæos, quia ipsi triturarunt Judæos, Moabitas aliasque gentes, ut ait Isaias cap. xxi, 10, et cap. xxv, 10, hoc est, eos acriter vexarunt et afflixerunt. Vocatur ergo hic Babylon area trituræ, id est area, in qua quasi in theatro, conterendi erant, et capite bonisque mulctandi Chaldæi, ad publicum omnium gentium spectaculum, terrorem et exemplum. Sic area trituræ, id est contritionis martyrum, fuit amphitheatrum Romæ.
Adhuc modicum, et veniet tempus messionis ejus, — ut per falcem volantem quam vidit Zacharias, cap. v, id est per gladium et arma Persarum demetatur, id est capiatur et incendatur Babylon, deinde trituretur, prius enim segetes demetuntur, quam triturentur), id est cives ejus occidantur, ac opes excutiantur et diripiantur.
Versus 34: Comedit Me
34. Comedit me. — Verba sunt cœtus Judæorum vel Jerusalem, narrantium suas oppressiones a Chaldæis illatas, quod quasi a belluis sit devorata, et ut vas inane relicta, educto omni populo in captivitatem. Idem tropologice facit dæmon in anima peccatoris quam sibi subjugat, et devastat. Urbs vocatur vas, quia capit cives, uti vas capax est vini; sed uti vas vino exhausto, ita et urbs civibus exhaustis, est quasi dolium vacuum et inane.
Absorbuit me — totam, sicut dracones marini, id est, balænæ, sorbent integras naves. Huic enim comparatur Pharao, Ezech. xxix, 3. Pari modo Nabuchodonosor, ut immanis balæna, absorbuit totam Jerusalem, urbem spoliando et incendendo, vel abducendo in Babylonem. Sicut enim Pharao inter rivos Nili, sic Nabuchodonosor inter fluenta Euphratis et Tigris, degebat ut crocodilus, vel ut balæna. Unde subdit vers. 36: «Desertum faciam mare ejus.» Replevit (Nabuchodonosor) ventrem suum teneritudine mea. — Hebræus et Septuaginta, deliciis meis, id est primo, adolescentibus meis nobilibus, ita Hugo; secundo, me ipsa, quæ sum tenere in
Dei cultu enutrita, ita Dionysius; tertio, bonis omnibus meis, puta deliciis et divitiis, rebusque pretiosis quas tenere diligebam; ita Chaldæus et Theodoretus. Et tunc per ventrem accipe ærarium Nebuchodonosoris, item ejus avaritiam; hæc enim auri est avida, æque ac venter famelicus cibi; sed hic cibo impletur, illa auro satiari nequit, est enim inexplebilis.
Et ejecit me, — id est evomuit me, q. d. Postquam omnes meas opes devoravit, domosque incendio absumpsit, ejecit me, id est cives et filios meos, ex terra mea, et in Babylonem abduxit.
Versus 35: Iniquitas Adversum Me
35. Iniquitas adversum me, — violentia et clades mihi Sioni et Judææ inique a Babylone illata. Et caro (interfectorum meorum erit) super Babylonem, — ut dignas solvat pœnas suæ tyrannidis. Unde subdit Dominus: 36. Ego ulciscar ultionem tuam, — id est injuriam tibi a Chaldæis illatam. Est metalepsis; injuria enim ulciscenda vocatur ultio. Desertum faciam mare ejus, — id est, tum Euphratem, hunc enim alio derivavit Cyrus: ita Lyranus; tum potius «mare,» id est abundantiam hominum et opum, quæ videbatur tanta, ut quasi mare exhauriri non posse videretur. Ita Theodoretus et Vatablus.
Et venam, — id est, regnum et dominationem ejus in omnes et singulas gentes, ita Theodoretus; vel potius «venam» vocat reconditos ejus thesauros, ita a Castro. Tertio et aptius «venam» vocat, tum vectigalia quæ Babyloniis ab omnibus gentibus solvebantur, tum mercimonia; ex hisce enim quasi ex venis manabant juges Babylonis opes.
Versus 37: Et Erit Babylon In Tumulos (Tum Lapidum Ex Ruina Domorum; Tum Arenarum
37. Et erit Babylon in tumulos (tum lapidum ex ruina domorum; tum arenarum, ex siccato Euphratis alveo; ideoque erit) habitatio draconum — terrestrium, qui loca deserta incolunt.
Versus 38: Simul Ut Leones Rugient
38. Simul ut leones rugient. — Hoc et de Persis victoribus cum Maldonato et Sanchez; et de Chaldæis victis, accipi potest cum Lyrano, Hugone, a Castro; hi enim audientes Persas Babylonem ingressos, et somno et vino expergefacti, comas excutient, ac rugient præ dolore, vel potius præ ira et indignatione; sed sero et frustra: sequentia enim Chaldæis competunt. Audi Virgilium XII Æneid. graphice iras et animos leonis describentem: Pœnorum qualis in arvis / Saucius ille gravi venantum vulnere pectus, / Tum demum movet arma leo, gaudetque comantes / Excutiens cervice toros, fixumque latronis / Impavidus frangit telum, et fremit ore cruento.
Versus 39: In Calore Ponam Potus Eorum
39. In calore ponam potus eorum. — Est hypallage: id est, in potibus et compotationibus Balsasaris et Chaldæorum ponam calorem eorum, id est faciam ut incalescant, inebrientur, occidantur: convertam eorum convivia in perpetuam ebrietatem, ex qua nunquam expergefiant, sed dormiant somnum sempiternum, scilicet in morte, sepulcro et inferno. Multi enim Chaldæorum dormientes et ebrii, alii semisomnes et semisobrii, alii evigilantes et sobrii occisi sunt; itaque omnes a somno temporali ad somnum perpetuum Persarum gladio transmissi sunt. Quid enim est somnus, nisi mors brevis? et quid est mors, nisi somnus perpetuus? vide historiam Daniel. v, 4 et 30.
Idem prædixit Isaias cap. xxi, 5; Chaldæi enim deridebant Persas obsidentes, eo quod haberent in urbe res necessarias ad viginti annos, ut illis tolerare possent obsidionem, ait Xenophon lib. VII; unde præfidentes suis viribus et opibus indulgebant genio, et tunc a Cyro oppressi sunt. Ecce, hic compotationum est finis, hæ sunt sepulchra concupiscentiæ et bacchantium.
Versus 41: Quomodo Capta Est Sesach?
41. Quomodo capta est Sesach? — id est Babylon. Vide dicta cap. xxv, 26. Est epiphonema Prophetæ, mirantis Babylonem esse captam, quæ videbatur insuperabilis. Inclyta universæ terræ. — Hebræus: Laus et gloria universæ terræ; Syrus vertit: Quomodo capta est princeps regnorum, gloria universæ terræ; quomodo facta est in stuporem Babylon? Arabicus Antiochenus: Quomodo capta est Arysche, id est præcipua, et caput regnorum? Arabicus Alexandrinus: Quomodo obsessa est urbs præstans, gloria universæ terræ? quomodo facta est Babylon stupor?
Versus 42: Mare
42. Mare, — grandis exercitus Medorum et Persarum obruit Babylonem. Arabicus vertit: Elevatum est mare contra Babylonem, immersa est in multitudine fluctuum ejus.
Versus 44: Et Visitabo Super Bel (Id Est Super Chaldæos Cultores Beli
44. Et visitabo super Bel (id est super Chaldæos cultores Beli, ut sit metonymia. Ita Chaldæus et Lyranus. Secundo et planius, per Bel ipsum Beli idolum accipe; hoc enim quotidie devorabat sacrificia plurima cibosque sibi oblatos. Daniel. cap. xiv, 2, ac centum talentorum millia thuris, quæ quotidie ei adolebantur, teste Herodoto. Item anathemata et donaria, uti vasa templi Hierosolymitani. Hæc enim in Beli templum et cultum intulit Nabuchodonosor, Daniel. i, 2. Unde subdit): Et ejiciam quod absorbuerat de ore ejus, — q. d. Bel hæc omnia absorpsit et rapuit, sed Cyrus coget eum eadem revomere et reddere. Ita Theodoretus et Vatablus. In Hebræo est elegans paronomasia: Visitabo Bel in Babel, et ejiciam בלעו bilo, id est devorationem ejus de ore ejus, et Babel corruet.
Versus 46: Veniet (Babylonem) In Anno (Scilicet Primo Balsasaris) Auditio
46. Veniet (Babylonem) in anno (scilicet primo Balsasaris) auditio, — id est rumor belli, quod Medi parant: anno secundo venient ipsi Medi cum iniquitate, id est violentia: tertio anno Babylon ab iis expugnabitur, et dominator Cyrus dominatorem Balsasarem occidet. Ita Vatablus et R. David.
Secundo et simplicius, q. d. O Judæi! ne mollescat cor vestrum, cum varios belli Persici contra Chaldæos audietis rumores (hi enim vocantur «auditio et auditio,» eaque «in anno, et post annum,» hoc est toto anno, imo post annum
annum,» hoc est toto anno, imo post annum crebra et iterata auditio), et propter eos orientur iniquitates, id est seditiones, tumultus, et rapinæ, et bella intestina, aliis faventibus Persis, aliis Chaldæis, aliis antiquas inimicitias ulciscentibus; quia cum has turbas et iniquitates videritis, scitote imminere excidium Babylonis, et vestram liberationem. Simile ait Christus de excidio urbis et orbis, Matth. xxiv, 4. Ita a Castro. Paulo aliter Sanchez, qui per iniquitatem accipit continuatam in hisce belli rumoribus Chaldæorum contra Judæos tyrannidem et oppressionem, q. d. Ne animos vestros, o Judæi, debilitet et frangat, quod cum uno anno, deinde alio atque alio belli rumor audiatur, nihil tamen Chaldæi de sua in vos iniquitate et severitate priori remittant, maneantque dominatores, donec novus dominator Cyrus succedat. Dies namque brevi veniet quo Babylonem cum suis sculptilibus puniam et evertam.
Versus 48: Laudabunt Cœli
48. Laudabunt cœli. — Id est, angeli cœli laudabunt justam Dei vindictam de Babylone, vel potius, q. d. Nova erit mundi facies, ut cœli et terra præ gaudio exsilire videantur, ob cæsum tyrannum Babylonium, sub quo omnes gemebant, quique terram tributis, rapinis, cædibus, excidiis vexabat; quin et cœlo ac cœlitibus erat injurius, arrogando sibi divinos honores, ac idola pro Deo colendo, omnesque ad eorum cultum cogendo. Est hyperbolica prosopopæia.
Versus 50: Qui Fugistis Gladium
50. Qui fugistis gladium. — Loquitur Judæis, qui fugerant gladium in vastatione, non Jerusalem, ut Vatablus (hi omnes pene jam mortui erant, paucique tantum senes admodum ex ea erant superstites), sed Babylonis, ut jam «procul,» id est post 70 annos, recordentur pristini cultus Domini, et reditus in Jerusalem, de quo a parentibus plurima audierant, et vero a Jeremia et Ezechiele oraculum et promissionem Dei acceperant. Ita Rabanus, Theodoretus, Lyranus et alii.
Confusi sumus. — Est mimesis. Respondent enim Judæi, quasi dicant: Cum recordamur Jerusalem, confundimur, et pudet nos opprobrii, quo afflictos audivimus patres nostros in excidio Hierosolymæ, et contumeliæ, quam barbari Chaldæi intulerunt templo sancto Domini; atque opprobriorum et blasphemiarum, quas eos petulanter contra Dominum ejusque templum jactare, eique insultare sæpe audivimus, nimirum Bel esse potentiorem Deo nostro, ac evertisse ejus urbem, gentem et thronum in templo. His respondet Deus se Bel eversurum cum cæteris sculptilibus; Chaldæos vero ita vulneraturum, ut non gemant, sed mugiant instar boum dum mactantur; denique se Babylonem, quæ turres et muros in cœlum attollere, ideoque munitissima videbatur, vastaturum.
Versus 54: Vox Clamoris De Babylone
54. Vox clamoris de Babylone, — audietur. Simile fuit cap. xlviii, 3.
Versus 55: Perdidit Ex Ea Vocem Magnam
55. Perdidit ex ea vocem magnam, — id est turbam tumultuantem, et vocibus magnis conclamantem, q. d. Faciet Deus ut in Babylonem, ubi jam ob hominum turbam magnus est strepitus et murmur, magnum inducatur silentium et solitudo, ex civium occisione et fuga.
Et sonabunt fluctus eorum, — Babyloniorum cum occidentur ejulatus resonabunt, sicut fluctus aquarum multarum. Ita Maldonatus.
Versus 57: Inebriabo Principes Ejus
57. Inebriabo principes ejus, — calice iræ meæ et extremæ clade, ut dormiant somnum mortis æternum. Alludit rursum ad crapulam Balsasaris et Babyloniorum, cum Babylon caperetur. Vide vers. 39.
Versus 58: Murus Babylonis Ille Latissimus Suffossione Suffodietur
58. Murus Babylonis ille latissimus suffossione suffodietur. — Erant enim muri Babylonis lati 50 cubitos, alti 200; longi adeo, ut per circuitum haberet portas centum. Ita Herodotus, lib. I, Diodorus, Solinus et alii. Vide dicta Daniel. v.
Labores populorum ad nihilum, et gentium in ignem erunt, — q. d. Babylonis insanæ substructiones, palatia, arces, templa, muri, horti pensiles, etc., tanto labore totius pene Asiæ tot annis exstructa, igne cremabuntur, et in nihilum redigentur. Ita Chaldæus, Lyranus et alii. Aliter Vatablus, q. d. Fatigabuntur populi et plebs (in exstinguendo igne), et lassabuntur, id est non poterunt exstinguere ignem, quo flagrabit Babylon.
Versus 59: Cum Sedecia
59. Cum Sedecia, — qui ibat in Babylonem ad Nabuchodonosorem, ut eum salutaret eique munera offerret, ut eum sibi et captivis Judæis redderet benevolum: contigerunt enim hæc anno quarto Sedeciæ, ut hic dicitur, quando omnia Hierosolymæ cum Chaldæis erant pacifica. Ita Hebræi in Seder Olam, cap. x, ac Latini. Minus recte ergo Septuaginta et Chaldæus vertunt: Cum abiret a Sedecia, quasi Sedecias non iverit in Babylonem, sed Saraiam legatum pro se eo miserit.
Ex dictis liquet hanc prophetiam contra Babylonem quæ habetur cap. L et LI (quæque hoc libello descripta a Jeremia tradita est Saraiæ, ut eam Judæis in Babylone captivis legeret, ac deinde in Euphrate submergeret) dictam esse a Jeremia anno 4 Sedeciæ, puta 7 annis ante excidium Jerusalem.
Saraias autem erat princeps prophetiæ, — id est orationis et legationis, ut quasi orator peroraret apud Nabuchodonosorem. Sic Aaron vocatur propheta, id est interpres et orator Mosis apud Pharaonem, Exodi vii, 1. Rursum «prophetiæ,» scilicet illius quam hic nomine totius reipublicæ Judaicæ commendavit Jeremias, ut eam in Babylone promulgaret voce, et reipsa perageret. Ita Sanchez. Hebraice est, princeps quietis; quia in quiete et in somnis olim sæpe Deus Prophetis et Sanctis sua revelabat. Aliter Vatablus: quietis, inquit, id est ne quis regem quiescentem interturbaret, hic Saraias custodiebat ejus cubiculum, q. d. Erat præfectus cubiculi regii; vel quietis, id est recreationis regis erat præfectus, et sic quod Noster vertit «prophetiæ,» a Castro explicat, q. d. «Prophetiæ,» id est psalmorum et musicæ, ut ea regem recrearet. Aliter quoque Maldonatus. Erat, inquit, «princeps prophetiæ,» id est primus inter Levitas qui prophetias decantare solebant, aut princeps sacerdotum, ut vocatur cap. seq. 24. Sed dubium est an ille Saraias sit idem cum hoc.
phetis et Sanctis sua revelabat. Aliter Vatablus: quietis, inquit, id est ne quis regem quiescentem interturbaret, hic Saraias custodiebat ejus cubiculum, q. d. Erat præfectus cubiculi regii; vel quietis, id est recreationis regis erat præfectus, et sic quod Noster vertit «prophetiæ,» a Castro explicat, q. d. «Prophetiæ,» id est psalmorum et musicæ, ut ea regem recrearet.
Denique Chaldæus et Septuaginta pro מנחה menucha, id est quietis, legerunt מנחה mincha, id est munerum, q. d. Saraias erat munerum regi oblatorum, vel a rege distribuendorum præfectus, quem postea in aulis regum et principum vocarunt comitem vel præfectum sacrarum largitionum. Hic sensus cohæret cum primo (idem enim erat legatus et munerum largitor), qui videtur esse maxime appositus.
Versus 61: Et Dixit Jeremias Ad Saraiam: Cum Veneris In Babylonem
61. Et dixit Jeremias ad Saraiam: Cum veneris in Babylonem, et videris, et legeris omnia verba hæc, — hoc est, videndo et inspiciendo legeris verba hæc, quæ in libro tibi dato scripsi de Babylonis excidio, «legeris,» inquam, non Babyloniis; hi enim si Babylonis cladem ex te audirent, in te æque ac in Judæos captivos sævirent; sed Joachin et Judæis in Babylone detentis; ut lenias eorum dolorem, et captivitatis ærumnas spe libertatis iis dandæ a Cyro, cum ipse Babylonem evertet.
Versus 63: Projicies
63. Projicies. — Primo, ad consolationem Judæorum in Babylone captivorum, ut in spem liberationis erigantur. Ita Theodoretus. Secundo, ad monitionem Chaldæorum, qui ex Judæis intelligent te meo jussu et oraculo divino hæc de eorum excidio legisse, et lecta projecisse in Euphratem; ut ipsi hanc cladem pœnitentia evadant: hinc Jeremias monuit eos anno quarto Sedeciæ, id est fere 70 annis antequam hanc cladem eis Deus inferret. Sic ait Michæas, cap. vii, 19: «Projiciet in profundum maris omnia peccata nostra,» id est plane ea abolebit, sicut aboletur quod projicitur in fundum maris. Sic Phocenses, teste Herodoto, lib. I, fœdus incuntes inter se de non redeundo in patriam, ferri pondus projecerunt in mare cum gravi exsecratione, si in patriam redirent prius, quam pondus hoc sponte ex imo ad summum maris prosiliret, «ferream, ait, massam in mare demerserunt, et jurarunt non prius se in Phocæam redituros, quam hæc massa e fundo maris emergeret, atque in summa aqua exstaret.» Hoc juramentum et exsecrationem quasi æternæ durationis firmamentum adhibet Horatius in Epodon, ode 16: Sed juremus in hæc; simul imis saxa renarint / Vadis levata, ne redire sit nefas.
Versus 64: Sic Submergetur Babylon
64. Sic submergetur Babylon, — non tam in Euphratem, quam in mare excidii et calamitatum. Ad hoc caput alludit sæpe S. Joannes Apocal. xviii, describens excidium novæ Babylonis, id est Romæ redeuntis ad gentilismum in fine mundi, ac nominatim ad hunc versum alludit vers. 21, dicens: «Et sustulit unus angelus fortis lapidem quasi molarem, magnum, et misit in mare, dicens: Hoc impetu mittetur Babylon civitas illa magna, et ultra jam non invenietur.» Ubi Alcazar per angelum fortem intelligit Jeremiam. Vide ibi dicta.
Hucusque verba Jeremiæ, — scilicet de Babylone; est enim hic epilogus prophetiæ contra Babylonem titulo respondens cap. L, 1: idque quia longior fuit de ea prophetia. Simile fuit in prophetia contra Moab, cap. xlviii, 47. Alii tamen volunt absolute hic esse finem totius prophetiæ Jeremiæ, idque verius et aptius est; sequens enim caput historia est, non prophetia, petita ex lib. IV Reg. cap. ult. Videtur hanc clausulam addidisse Baruch scriba Jeremiæ, adeoque collegisse omnes prophetias Jeremiæ diverso tempore editas in hoc volumen, neglecto tamen ordine temporis quo sunt editæ: quem sane Jeremias servavisset, si singulas suo tempore et ordine scripsisset, ut ex eis unum volumen conficeret. Quocirca Septuaginta et Arabicus Alexandrinus hoc loco immediate ante cap. LI, et ultimum ponunt cap. XLV Jeremiæ juxta Vulgatam editionem, quod continet prophetiam Jeremiæ ad Baruch, et de Baruch, ac deinde ponunt cap. LII, post quod statim subjiciunt ipsam prophetiam Baruch, ac post illam Threnos.